Кіріспе

Гуансидегі тарихи орын, Қытай.

Цзиньцзян ханшайымдарының сарайы – Қытайдың Гуанси Чжуан автономиялық ауданы, Гуйлинь қаласындағы тарихи орын. Қазіргі таңда ол Гуанси педагогикалық университеті және туристік тартымдылық нысаны ретінде қызмет етеді.

Тарих

Цзиньцзян князьдер сарайы (сонымен қатар Цзиньцзян князьдер қаласы деп те аталады), көбінесе Ванченг (князьдер қаласы) деп аталады, Гуйлинь қаласының ішкі бөлігінде орналасқан және 1372-1392 жылдар аралығында Мин әулеті тұсында, Дусюй Фен (Solitary Beauty Peak) тауына жақын салынған. Бұл бастапқыда Чжу Шуцяньның – Мин әулетінің бірінші императоры Чжу Юаньчжанның шөбересінің ресми резиденциясы болды. Чжу Шуцянь император Чжу Юаньчжанмен Цзиньцзян князі деп жарияланғаннан кейін, оның сарайы Цзиньцзянда орналасты. Астананы салуға 20 жылдан астам уақыт кетті, қазірдің өзінде 630 жылдан астам тарихы бар және Пекиндегі Тыйым салынған қаладан да ескі. Сарай салынғаннан бастап Мин әулетінің соңына дейінгі 257 жыл ішінде, мұнда 12 ұрпақтан 14 патша тұрды. Сунь Ятсен 1921 жылы Солтүстік экспедициясы кезінде осы жерде болды. 1925 жылдың қысында бұл орын Ятсен паркі болып құрылды және қазір Гуанси Нормальдық университетінің біріккен оқу алаңы болып табылады. Сарайдың оюлы балюстрадалары мен мәрмәр баспалдақтары бүгінге дейін сақталған. 600 жылдан астам тарихында қала бірнеше рет өртенді, бірақ Қытайдағы ең жақсы сақталған князьдер қаласы болып қала береді. Ерекше айта кететін жайт, оюлы балюстрадалар мен мәрмәр баспалдақтары әлі де сақталған. 1993 жылы Қытай үкіметі бұл орынға ұлттық қорғау мәртебесін берді. Бүгінде бұл орын Гуанси Нормальдық университетіне тиесілі, бірақ Гуйлиньнің табиғи ортасы, тарихы, дәстүрлі сәулеті және жергілікті мәдениетін біріктіретін туристік орталық ретінде жұртшылыққа ашық.

Өлшемі мен орналасуы

Цзиньцзян княздер қаласы – сұлу және ұлы қабырғалы, бұрын княздер мен олардың отбасылары тұрған “ішкі қала” ретінде пайдаланылған. Басты ғимараттардың айналасында 4 зал, 4 павильон және тағы 40 ғимарат орналасқан. Оның жалпы ауданы 19,78 гектарды құрайды. Мұражайдың орналасуы оңтүстіктен солтүстікке қарай Императорлық бейіт орны, Чэнъюн сарайы және Чэнъюн қақпасы; шығыстан батысқа қарай Императорлық құдайлар ғибадатханасы және Әулет ғибадатханасы. Басты ғимараттардың төңірегінде басқа да ғимараттар салынған. Цзиньцзян княздер қаласындағы барлық ғимараттар қызыл қабырғалармен және сары черепицамен әсемделген, бұл – қытай сарайларының дәстүрлі түс схемасы. Қаланың төрткөзді көк тастардан тұрғызылған ұзын қабырғасы бар. Оның оңтүстік-солтүстік және шығыс-батыс аралықтары тең. Қала қабырғасының биіктігі жоғары, ал қалыңдығы – … (мәлімет жоқ). Төрт бағытта төрт қақпа орналасқан, олар "Тирен" (Дунхуа қақпасы), "Дюаньли" (Женгян қақпасы), "Зуньи" (Сихуа қақпасы) және "Гуанчжи" (Хугон қақпасы) деп аталады. Қала құрылысы Мин әулетінің қағидаларына сәйкес келеді. Барлық ғимараттар оңтүстіктен бастап, жалғыздық сұлулық шыңына тіреліп, Дуаньли қақпасы (кіреберіс қақпасы), Чэнъюн қақпасы (сарай қақпасы), Чэнъюн сарайы (әкімшілік ғимараты), ханшалық жатақтары, Император бағы және Гуанчжи қақпасы (арғы қақпа) ретімен орналасқан. Орталық осінің екі жағындағы қосалқы ғимараттар симметриялық түрде салынған. Жергілікті билік Гуйлиньдің табиғи ортасы, тарихы, дәстүрлі сәулеті және мәдениетін үйлестіруге күш салды. Қазір бұл – туристер көп баратын орын.

Жалғыздық сұлулық шыңы

Цзиньцзян ханшайымы қаласы Ли өзенінің жанында орналасқан. Бұл қала жалғыздық сұлулық шыңымен ерекшеленетін туристік орын және бүкіл Цзиньцзян княздер қаласын қамтиды. Табиғи ландшафт пен тарихи ескерткіштерді үйлестіре бітіріп, ежелден бері "қала ішінде қала" деп аталып келеді. Цзиньцзян княздер қаласының көрмелі аймағы Гуйлиньдегі ең жоғары сапалы туристік ресурс болып табылады. Ол негізінен Ченгюн (Көкке бағышталған) қақпасы, Ченгюн залы, жатын бөлмесі, ата-бабалар ғибадатханасы, Жер мен егін құрбандығына арналған алтарь, павильондар, террасалар және мұнаралардан тұрады. Бүкіл қала қызыл қабырғаларымен және сары черепицасымен әсемделген ғимараттар кешені. Княз қаласының төңірегінде мықты, шаршы жасыл тастардан үйілген қала қабырғасы бар. Шығыс, батыс, солтүстік және оңтүстік жақтарда төрт қақпа ашылған: Тирен (Дунхуа қақпасы), Дуаньли (Чжэньяң қақпасы), Зунъи (Сихуа қақпасы) және Гуанчжи (Хоугун қақпасы). Қаланың ішінде тік бойымен көтерілген жалғыздық сұлулық шыңы тұр. Юэя (Жарты ай) тоғаны шыңның үстінде жатыр. Жоғары көтерілгенде, келушілер Сюаньу павильонын, Гуанинь залын, Саньке ғибадатханасын және Саньшэнь (Үш құдай) ата-бабалар ғибадатханасын шыңның беткейінде әсем орналасқан күйінде таба алады. Жалғыздық сұлулық шыңы көк аспанды тіреп тұрған бірегей бағана сияқты жерден биікке көтеріліп, патшаға теңеуге болады. Оның шаңырағынан Гуйлиньдің панорамалық көрінісі ашылады. Гуйлинь ландшафтын сипаттайтын "Гуйлиньнің көрікті жерлері әлемдегі барлық жерлерден әсем" деген мәшһүр сөз шыңның жартастарындағы көптеген тас жазулардың бірі болып табылады. Шыңның етегіндегі Бейбітшілік үңгірінің ішіндегі қабырғаға 60 қытай зодиак белгісі салынған, олар әлемдік мәдениеттің кереметі саналады. Цин әулеті кезінде Цзиньцзян ханшайымы қаласы емтихан үйіне айналдырылды. 1996 жылы Цзиньцзян ханшайымы қаласы "ұлттық деңгейдегі маңызды мәдени ескерткіш" тізіміне енгізілді.

"Чжуанюань Джиди" мұнарасы

"Жуанюань Джиди" аркасы (Жуанюань; 状元/狀元 – ең жоғары императорлық емтиханды бірінші орынмен аяқтаған ғалымға берілген құрметті атақ) Донгхуа қақпасында орналасқан. Арка Цинь әулеті (1644–1912 жж.) тұсында, Даогуан императоры (1820–1850 жж.) кезінде салынған және Гуансю императоры (1875–1908 жж.) тұсында қираған. Ол Лонг Кируи (龙启瑞) үшін салынған. Лонг Кируиге Жуанюань атағы берілмес бұрын, осы атаққа ие болған басқа адам да болған. Келесі төрт жылдың ішінде Гуйлинь қаласынан екі Жуанюань шығып, бұл жайт Қытайдың барлық халқын таң қалдырды. Осыдан кейін "бір округтен сегіз Жинши (жоғары дәрежелі ғалым), бір қаладан екі Жуанюань" деген халық сөз тарады. Осы аңызды есте сақтау үшін жергілікті билік "Жуанюань Джиди" аркасын қайта жаңартып, аркаға төрт адамның есімдерін қашап жазды. "Бангян Джиди" аркасы (Бангян – сарай емтихандарында екінші орын) Хихуа қақпасында орналасқан. Ол Цинь әулетінің Тунчжи императорының төртінші жылында (1861–1875 жж.) Ю Цзяньшаньды (于建章) еске алу үшін салынған. Цинь әулеті кезінде қиратылғанға дейін 257 жыл бойы қалада 12 ұрпақтың 14 Цзиньцзян ханзадасы тұрған. Соңғы иесі Ли Юдэ (李有德) Цинь әулеті кезінде өзін-өзі жерге көміп қайтыс болған. Қазіргі уақытта қаланың негізгі құрылыстары жақсы сақталған. Сол жақ Ченгюн қақпасы, Ченгюн сарайының алаңы және басқа да құрылыстар келушілерге ашық.

Зерттеу үңгірі

Оңтүстік Сунь әулетінің (420-479) ақыны Ян Янцзи Гуйлиннің көркіне арналған алғашқы өлеңін осы жерде жазған, содан бері бұл таудың аты осы өлеңмен байланысты. "Гуйлиннің табиғаты барлық жерден әдемі" деген атақты шумақ 800 жылдан астам бұрын осы жердегі жартасқа қашалып жазылған.

Тас жазуы

"Жалғыз Сұлулық" шыңындағы тас жазулардың саны 136-ға жетеді, олар сол кездегі көрнекті тұлғаларға жатқызылған. Бұл жазулардың ішінде каллиграфия, сурет және құжаттамалық жазбалар бар. Бұл туындылар Гуйлинь қаласының тарихын көрсетеді және мәдениеттің мәнін білдіреді.

Бейбітшілік үңгірі

Бұл Дуксю тауының батыс етегіндегі табиғи үңгір және Цзиньцзян патшаларының құдайға сыйынған орны. Үңгірдің ішінде император Сюань Удың мүсіні мен 60 құдайдың мүсіндері орналасқан және оларға табынылады. Олардың ішінде үңгірдегі 60 құдай мүсінінің қашалған көшірмесі, еліміздегі жалғыз мысал болуы мүмкін.

Сынақ үйі

Жақсы фэн-шуймен (қытай астрологиясында бұл жақсы орын, жақсы ырыс) және көптеген көрнекті ғалымдар туған жер ретінде, бұл орын Цин династиясында ең атақты болды. Қазіргі кезде бұл орын императорлық емтихан орталығы ретінде қайта жаңартылды, онда туристер де емтиханға қатыса алады.

Конфуций ғибадатханасы

Ежелгі ғалымдар провинциялық емтиханды емтихан үйінде тапсыру алдында Конфуцийге құрбандық шалуы тиіс. Олар емтиханды сәтті тапсыру үшін дұға етеді. Айтуынша, емтихан үйінің жанындағы Конфуций ғибадатханасы өте құдіретті.

Қос ағаш

Ажыдаха мен жылқы пішіндес бұтақтары бар, шегіртке және баян ағаштары біріккен, жақсы тілеген жұбайлардай тығыз өседі.

Ченгюн сарайы

Бастапқыда 1372 жылы Мин әулеті тұсында қалалық әкімшілік кеңсесі ретінде салынған. Сарай Қың әулеті кезінде екі рет және жапон шапқындығы барысында өртенді. Қазіргі құрылыс 1947 жылы қайта салынғандықтан, сақталған жалғыз нақты бөлшектер – баспалдақтар мен қоршаулар.

Бақыт құдыры

Цинь әулетінің емтихан үйіндегі емтиханға түсушілер бақыттың бастауы деп есептейтін және емтиханға түсер алдында одан қасиетті су ішетін құдық.