Кіріспе

Даниялық ғалым Питер Вильгельм Лунд (14 маусым 1801 – 25 мамыр 1880) – даниялық бразилиялық палеонтолог, зоолог және археолог. Ол өмірінің көп бөлігін Бразилияда жұмыс істеп, тұрды. Ол бразилиялық палеонтология мен археологияның негізін қалаушы деп есептеледі. Ол плейстоцен дәуірінің мегафаунасының ондаған түрін, соның ішінде семсер тісті мысық Smilodon populator-ды тұңғыш рет сипаттады. Сондай-ақ, ол адамдардың ұзақ уақыттан бұрын жойылған жануарлармен бірге болғанын ашты, бұл жайт оның ғылыми жұмысын тоқтатуына себеп болуы мүмкін. Оның жинаған кең коллекциялары бүгінде Копенгагендегі Дания Табиғат тарихы мұражайында сақтаулы.

Ерте өмір және білім

Питер Вильгельм Лунд Копенгагендегі бай отбасында дүниеге келді. Ол ерте жасынан-ақ табиғат ғылымдарына қызығушылық танытып, медицина саласында мансап құруға бағытталған, бірақ әкесінің қайтысынан кейін табиғат тарихына деген құштарлығы оны Копенгаген университетінде осы пәнді оқуға жетеледі. Оқу кезінде ол екі жүлделі диссертация жазды. Олардың бірі, неміс тілінде жарияланған, оған халықаралық деңгейде танымалдық әкелді.

Бразилияға алғашқы сапары және Еуропаға оралуы

Туберкулез ауруының күшеюіне байланысты, ол 1825 жылы Бразилияға сапар шегіп, келесі үш жарым жыл бойы Рио-де-Жанейро маңындағы өсімдіктердің, құстардың және жәндіктердің үлгілерін жинады, сондай-ақ аймақтың құмырсқалары, бүркіттері және құстары туралы жазды. 1829 жылы Еуропаға оралғаннан кейін, ол Киль университетінде докторлық диссертациясын қорғады, Италияға саяхат жасады, сосын Парижде қоныстанды. Мұнда ол Ұлттық Табиғат Тарихы Мұражайының (Muséum National d'Histoire Naturelle) салыстырмалы анатомия профессоры, сол заманғы ең ықпалды табиғаттанушы және зоолог Жорж Кувьеге тәлімгерлік алды. Кувье өзінің "Жер бетінің революциялары туралы сөздері" (Discours sur les révolutions de la surface du globe, 1825) еңбегінде түрлердің жоғалуына әлемнің белгілі бір аймақтарындағы табиғи апаттар себеп болатынын айтқан. Мұндай жағдайда, басқа аймақтардан келген жануарлар бос қалған жерге көшіп келіп, оны мекендейді. Бұл катастрофизм немесе апаттық теория деп аталды және Лундтың ғылыми карьерасының негізгі ұранына айналды.

Бразилияға оралып , палеонтологияға бет бұрамыз

1832 жылы Лунд Бразилияға оралды және еуропаға ешқашан қайтып оралмады. Алғашқы екі жылы Рио-де-Жанейро және Сан-Паулу штаттарында негізінен ботаникалық үлгілерді жинаумен өтті. 1832 жылы Чарльз Дарвин де Риодан өтті, бірақ екі табиғат зерттеушісінің кездескен-кездеспегені белгісіз. 1835 жылы Лунд Минас-Жерайс штатының ішкі аймақтарынан саяхаттап бара жатып, ерекше карст геологиясымен сипатталатын Лагоа аймағында мұз дәуірінің жойылған мегафаунасына жататын қазылған сүйектерге толы бірнеше үңгірлерді тапты. Соңында ол Лагоа-Санта деген шағын қалаға қоныстанды және келесі сегіз жылды 20 000-нан астам жойылған түрлердің сүйектерін қазуға, жинауға, жіктеуге және зерттеуге арнады, олардың ішінде мастодонттар мен жалпақ екі тырнақты жануарлар да болды. Оған норвегиялық суретші Питер Андреас Брандт суретші ретінде жұмысына көмектесті. 1839 жылдан 1859 жылға дейін даниялық ботаник Юджин Уорминг те оған көмектесті. Лунд ондаған түрлерді алғаш рет сипаттады, олардың ішінде семсер тісті мысық – Smilodon populator да бар. Оның зерттеулері негізінен Лагоа-Санта аймағында жүргізілді, бұл аймақ үңгірлерге және карст құрылымдарына бай, қазіргі уақытта Ұлы Бело-Оризонттың солтүстік бөлігін құрайды. Ол сонымен қатар Оңтүстік Америкадағы тасқа және үңгірлерге салынған тарихи суреттерді бірінші болып танып, бағалап, жазды. Оның құрметіне Lundiana журналы, сондай-ақ Лагоа-Сантадағы қала аталды. Лунд бразилиялық палеонтология мен археологияның "әкесі" деп есептеледі. Оның бразилиялық ғалымдармен және мекемелермен жүргізген ауқымды хат алмасуы әлі жинақталған жоқ. Оның құрметіне бразилиялық кесіртке түрі – Heterodactylus lundii деп аталды. Сондай-ақ, 1838 жылы оның құрметіне Орталық Америкадан шыққан гүлді өсімдіктер туысы Лундия деп аталды.

Мәдени сілтемелер

Даниялық жазушының, Хенрик Стангеруптің "Лагоа Сантаға жол" романы – Лундтың өміріне арналған көркем әңгіме, оның ғылыми жаңалықтарының нәтижесінде туған діни күмәндерге байланысты ерте және күрт зейнеткерлікке шығуына баса назар аударады. Дженсен, А. (1932) Питер Вильгельм Лунд, 110–114 бб., Meisen, V. Ғасырлар бойындағы көрнекті даниялық ғалымдар. Копенгаген университеті кітапханасының 450 жылдығы. Левин және Мунксгаард, Копенгаген. Luna, Pedro Ernesto de: Peter Wilhelm Lund: ғылыми зерттеулерінің шыңы және зерттеулерін тоқтату себебі, (португал тілінде) Ph.D. диссертациясы, Сао-Паулу университеті, 2007.