Кіріспе

Күнді кесіп өтетін Венераның көрінісінің бұрмалануы.

Қара тамшы эффектісі – Венераның Күннің алдынан өтуі кезінде, және аздау дәрежеде Меркурийдің Күннің алдынан өтуі кезінде байқалатын оптикалық құбылыс.

Сипаттама

Екінші жанасудан кейін және үшінші жанасуға дейін, транзит кезінде, Венераның дискісін Күннің шегімен байланыстыратын кішкентай қара "көз жасы" пайда болады, бұл екінші немесе үшінші жанасудың нақты уақытын дәл анықтау мүмкін емес етеді. Бұл 18 ғасырдағы Венера транзиттері кезінде астрономиялық бірліктің нақты мәнін анықтау әрекеттерінің сәтсіздігіне әкелді. Қара тамшы әсері ұзақ уақыт бойы Венераның қалың атмосферасына байланысты деп есептелді, тіпті ол Венераның атмосферасы бар екендігінің алғашқы нақты дәлелі деп саналды. Дегенмен, қазір көптеген ғалымдар оны Күн дискісінің көрінетін шетінің өте қараңғылануы және бақылау құралдарының өзіндік жетілмеушілігінен туындаған оптикалық эффект деп санайды. 1832 жылғы мамыр айында Меркурий транзитін әртүрлі құралдармен бір мезгілде бақылаған Бессел мен Аргеландер осы құралдың төменгі ажыратымдылығымен қара тамшы әсерін (сол кезде бұл термин бұрын қолданылмаған) байқады. Нақты өлшемдер арқылы 1999 және 2003 жылдары Меркурий транзиттері кезінде Жер атмосферасының сыртынан қара тамшы әсері байқалды, бірақ Меркурийде маңызды атмосфера жоқ. Венера транзитін бақылаған көптеген мамандар қара тамшы әсерін көрмегендерін, немесе кем дегенде, оның бұрынғы ғасырлардағы транзиттерге қарағанда әлдеқайда нашар болғанын хабарлады. Үлкен телескоптар, жақсы оптика және Күн шегінің қараңғылауы осыған себеп болуы мүмкін.

1832 Меркурийдің транзиті

Лондондағы Гринвич Корольдік обсерваториясының Шукбург телескобы 1832 жылғы Меркурийдің транзитін бақылау үшін қолданылды. Транзитті бақылап, оның уақытын өлшеп, деректер жинау арқылы планетаның диаметрі анықталды. Олар күнде монетаны басу сияқты ерекше құбылыстарды да тіркеді. Байқаушы былай деп мәлімдеді: