Кіріспе
1982–2004 жылдардағы Оңтүстік Африкадағы саяси партия. Оңтүстік Африканың Консервативтік партиясы – апартеид жүйесінің соңғы онжылдығында оның көптеген қырларын сақтап қалуға тырысқан, сондай-ақ азшылық үкіметтің соңғы жеті жылында тек ақ адамдардан тұратын Ассамблеяда ресми оппозиция құрған, өте оңшыл саяси партия болды. Апартеид тоқтатылғаннан кейін партия тез құлдырады және 2004 жылы «Азаттық фронты» партиясымен біріктірілді.
The Conservative Party of South Africa was a far right South African political party that sought to preserve many aspects of apartheid in the system's final decade, and formed the official opposition in the white only House of Assembly in the last seven years of minority rule. It declined quickly after apartheid ended, before being merged with the Freedom Front in 2004.
Негізгі және алғашқы қолдау
Ол 1982 жылы биліктегі Ұлттық партияның 23 депутатымен құрылды, олар премьер-министр П.В. Ботханың апартеид реформаларына және билікті бөлісу туралы ұсыныстарына қарсы болды. Бұл үш палаталы парламенттің құрылуына әкелді, оны олар ақ нәсілді азшылықтың үстемдігіне қауіп деп қарады, сондай-ақ "Дамыл жолы" деп белгілі нәсілдік сегрегацияға да қарсы болды. Партияның басшысы – бұрынғы Голланд реформаторлық шіркеуінің пасторы Андриес Треурнихт, ол "Доктор Жоқ" деген лақап атымен танымал болды. 1987-1989 жылдар аралығындағы КП-ның ағылшын тіліндегі бағдарламалық кітапшаларында партия "[ҰП] үкіметі өзін-өзі анықтау принципінен бас тартып, билікті бөлісуге басымдық бергеннен кейін, өзін-өзі анықтау саясатын жалғастыру үшін" (КП бұл саясатты "адам жасаған қатесіз саясат" деп сипаттаған) құрылғаны айтылды. Ол Оңтүстік Африканың, әсіресе ауылдық аймақтардағы африканерлерден ақ нәсілді оңтүстікафрикалықтардың қолдауын алды. Жаңа партияға мүше болған барлық Afrikaner Broederbond мүшелері бұл ұйымды тастауға міндетті болды, себебі олар енді қабылданбады.
Ресми қарсылық
1987 жылғы 6 мамырда өткен сайлауда ол либералды Прогрессивті федералды партияны 550 000 дауыспен жеңіп, Оңтүстік Африканың тек ақтар ғана жиналатын Ассамблеясының ресми оппозициясына айналды. Оңтүстік Африканың "Жұлдыз" газетінде жазған Дональд Симпсон Ұлттық партия келесі сайлауда жеңіліп, Консервативтік партия Оңтүстік Африканың жаңа үкіметі болады деп болжады. 1987 жылғы жергілікті сайлауда Консервативтік партия Трансваалдағы 110 муниципалитеттен 60-ын жеңіп алды, ал Оранж еркін мемлекетіндегі 4 муниципалитеттен 1-ін жеңіп алды. Консервативтік партия африканерлердің 45%-ын және ағылшын тілділердің 7,5%-ын қолдау тапты. 1989 жылғы жалпы сайлауда Трансваал және Оранж еркін мемлекеті провинцияларында африканерлердің 50%-ын жеңіп алды. 1989 жылғы сайлауда Трансваалда ақтардың 40%-ын, ал Оранж еркін мемлекетінде 45%-ын жеңіп алды. 1980-жылдардың соңында партия британдық консервативті антикоммунистік қысым тобы – Батыс мақсаттары институтымен байланыс орнатты.
Апартеидті жою туралы келіссөздерге қарсылық
1989 жылғы жалпы сайлауда, нәсілдік емес сайлауларға дейінгі соңғы сайлауда партия ақ сайлаушылардың 31,52% дауысын және Ассамблея палатасындағы 41 орынды жеңіп алды. Консервативтік партия 1992 жылғы референдумда «жоқ» науқанын жүргізді, онда оңтүстік африкалық ақ сайлаушылардан үкімет бастаған келіссөздер арқылы жүзеге асырылған реформаларды қолдайтынын немесе қолдамайтынын анықтау сұралды. Оппозицияның ресми басшысы Треурнихт және көлеңкелі қаржы министрі Клайв Дерби-Льюиспен қатар, «жоқ» жағын бұрынғы президент П.В. Бота да қолдады, ол де Клерктің реформаларын жауапсыз және елдің тұрақтылығына қауіпті деп сынады. Нәтижесінде «жоқ» жағы жеңіліске ұшырады, ақ сайлаушылардың 68% «иә» деп дауыс берді. Клайв Дерби-Льюис 1993 жылы (Ассамблея палатасы қабылдаған төтенше жағдай заңнамасы бойынша) Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының жетекшісі Крис Ханиді өлтіруге қатысқандығы үшін кінәлі деп танылды. 1997 жылы партия басшысы Ферди Хартценберг Ақиқат және келісім комиссиясының алдында бұл өлтірудің партия тапсырмасымен жасалғанын мәлімдеді.
Сайлау нәтижелері
+ Ұлттық жиналыс сайлау жылы # жалпы дауыс саны % дауыс үлесі # жеңілген орын саны Рангы 1987 574 502 26.6% 22 2/5 1989 680,131 31.5% 39 2/4
Апартеидтен кейінгі құлдырау және ыдырау
1994 жылы көпшілік билік құрғаннан кейін оның қолдауы тез төмендеді. 1994 жылы алғашқы нәсілдік емес парламенттік сайлауға қатыспау шешімі оның қолдаушыларының көп бөлігін жаңадан құрылған "Азаттық майданына" ауыстырды, бұл партияға оның бір депутаты Питер Малдер қосылған еді. 1995–1996 жылдарғы жергілікті сайлауларда КП 57 орын (11 368 орынның ішінде) жеңіп алды және ФФ мен НП-ға қарағанда дауыстардың аз бөлігін ғана жинады. 2002 жылы Консервативтік партия ұзақ үнсіздіктен кейін қайта белсенділік танытты. Партия Солтүстік-Батыс провинциясында жергілікті деңгейде екі орын алды, себебі аймақтық партия өкілдері КП-ға қосылды, ал 2003 жылғы депутаттардың партиядан өту кезеңінде "Азаттық майданының" бір депутаты КП-ға өтті, бұл партияға Гаутенг провинциялық заң шығарушы жиналысында бір орын берді. Бұдан кейін ФФ мүшелерінің аймақтық немесе филиалдық деңгейде бірнеше рет партиядан кетуі болды. Партия жетекшісі Хартценберг партияның сайлауға қатыспау туралы позициясын қайта қарастырғанын түсіндірді. Бірақ, көп ұзамай, қазіргі Оңтүстік Африка саяси жүйесіне қатысуын арттыру үшін, ол Малдер басқаратын үлкен "Азаттық майданымен" бірігіп, "Азаттық майданы Плюс" партиясын құратыны белгілі болды. Мулдерден басқа, Консервативтік партияның тағы екі бұрынғы депутаты – Корне Мулдер және Питер Гроеневальд та "Азаттық майданы Плюс" депутаты болып сайланды. Бірігу 2004 жылдың қыркүйегінде партияның қалған екі жергілікті кеңесшісі FF+ партиясына қосылған кезде толыққанды аяқталды, осылайша Консервативтік партияның ресми түрде таратылуы болды.
Мұра
2016 жылғы 16 сәуірде Консервативтік партияның бұрынғы мүшелері ұқсас идеологиясы, бағдарламасы және логотипі бар жаңа саяси партия құрды, атап айтқанда Оңтүстік Африка Ұлттық консервативтік партиясы.