Кіріспе
Американдық футболшы, жаттықтырушы, басшы
Элмер Фрэнсис Лейден (4 мамыр 1903 – 30 маусым 1973) – американдық футболшы, жаттықтырушы, жоғары оқу орнының спорттық басқарушысы және кәсіби спорт басшысы. Ол «Нотр-Дам Файтинг Ирланд» командасы сапында колледж футболында ойнады, онда ол легендарлық «Төрт атты» қорғаныс шебінің мүшесі ретінде фулбекке айналды. Лейден 1925 және 1926 жылдары алғашқы AFL лигасында үш клубта кәсіби футболшы ретінде өнер көрсетті: «Хартфорд Блюз», «Бруклин Атшылар» және «Рок-Айленд Тәуелсіздер». Ол осы екі маусымда Айова штатындағы Дубук қаласындағы Колумбия колледжінде (қазіргі Лорас колледжі) жаттықтырушылық қызметін бастады. Кейін Лейден 1927-1933 жылдары Дюкейн университетінде, ал 1934-1940 жылдары туған оқу орны – Нотр-Дам университетінде бас жаттықтырушы болып жұмыс істеді, сонымен қатар университет спорт директоры лауазымын да атқарды. 1941-1946 жылдары Лейден Ұлттық футбол лигасының (NFL) комиссары болды. 1951 жылы ол ойыншы ретінде Колледж футболының Даңқ залына енгізілді.
Ойын мансабы
Лейден Айова штатының Давенпорт қаласында дүниеге келді, онда Давенпорт орта мектебінде оқыды, қазір Давенпорт орталық орта мектебі. Нотр-Дам университетінде ол Гарри Стулдрехермен бірге шабуылшы (фулбек), Джим Кроулимен сол жақтан шабуылшы, ал Дон Миллермен оң жақтан шабуылшы ретінде ойнады; бұл төрт ойыншыны легендар спорт журналисі Грантленд Райс «Нотр-Дамның Төрт Аттысы» деп атады, және олар әлі де колледж футболы тарихындағы ең үздік шабуылдық топтардың бірі саналады. Оқуын аяқтаған жылы «All American» атағын алған Лейден 1925 жылы Роуз-Боулда Стэнфордқа қарсы өткен ойында өнер көрсетті, Нотр-Дамның 27:10 есебімен жеңісіне екі допты ұстап, тачдаунға айналдырды. 1925 жылы «Төрт Аттысы» Хартфорд Блюз командасы үшін Кливленд Булдогспен кәсіби футбол матчында қайта бірікті. Алайда, ойын 13:6 есебімен Хартфордтың жеңілісімен аяқталды, ал Блюздер бұл төрт ойыншыға тек бір матч үшін 5000 доллар жұмсады.
Жаттықтырушылық мансап
Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Лейден 1925–26 жылдары Колумбия колледжінің (Дубук, Айова штаты) футбол командасының бас жаттықтырушысы болды, онда ол 8–5–2 есебін көрсетті. 1927 жылдан 1933 жылға дейін Питтсбург қаласындағы Дюкейн университетін басқарды, 48–16–6 есебімен жеңіске жетіп, 1933 жылғы маусымдағы Пальма фестивалінің кубогын (Orange Bowl-дың алғашқысы) 1934 жылғы 1 қаңтарда жеңіп алды. Сонымен қатар, 1934 жылы ол Нотр-Дам университетінің бас жаттықтырушысы және спорт директоры болды, бұл оның аңызға айналған ұстазы Кнут Рокне 1931 жылғы 31 наурыздағы ұшақ апатында қаза болғаннан кейін үш жыл өткен соң болды. Лейден ирландтар командасын жеті жыл бойы басқарды және жалпы есеп бойынша 47–13–3 көрсеткішін тіркеді. Оның 1935 жылғы құрамы мектеп тарихындағы ең маңызды жеңістердің бірін тойлады, Огайо штатын 18–13 есебімен жеңіп, қайта оянды. Оның 1938 жылғы командасы 8–1 есебімен аяқтады, тек маусымның соңғы ойынында USC-ге есе жіберіп қойды. Бұл жеңіліс оларға ұлттық чемпионатты жеңіп алу мүмкіндігінен айырды, бірақ команда Дикинсон жүйесі бойынша ұлттық чемпион атанды. Рокне сияқты, Лейден де Нотр-Дамның жақсы ниет елшісі болды. Ол Филдинг Х. Йостпен кездескеннен кейін Мичиганмен өзара матчтар сериясын ұйымдастыра алды, бұл екі мектеп арасындағы келіспеушіліктің орнын толтырды. Екі команда 1909 жылдан бері кездеспеген еді, онда ирландтар "Вулверинге" қатарынан сегіз рет жеңілгеннен кейін алғашқы жеңісін тіркеді. Олар 1910 жылы тағы да кездесуге жоспарланған, бірақ Мичиган ойынды тоқтатты және ирландтармен қайтадан ойнаудан бас тартты. Олар 1942–43 жылдары тағы да кездескен кезде Лейден Нотр-Дамнан кетіп, оның орнын Франк Лихи басты. Оңай мінезді Лейденнен айырмашылығы, Лихи өте қатал болды, ал 1943 жылы ирландтар Мичиганды 35–12 есебімен жеңгеннен кейін, "Вулверин" командасының жаттықтырушысы және спорт директоры Фриц Крислер енді ирландтармен матчтарды жоспарламады. Лейден мықты және тәжірибелі жаттықтырушы болғанымен, Нотр-Дамдағы соңғы жылдары сынға ілікті. Оның командалары тым консервативті ойнайды және гол соғуға жеткілікті күшті емес деп есептелді. Осының салдарынан, олар жеңіске жетуі керек болған ойындарда жеңіліске ұшырады.
Комиссар
1941 жылы Ұлттық футбол лигасының франшиза иелері лига конституциясын өзгерту үшін дауыс берді. Мақсат – барлық кәсіби футбол лигаларын бір комиссардың билігіне бағыну, ол Бейсбол комиссары Кенесу Маунтин Лэндиске ұқсас өкілеттіктерге ие болар еді. «Чикаго Трибьюн» газетінің журналисі Арч Уордқа комиссар лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартып, Эльмер Лейденді ұсынды. 1941 жылғы ақпанда Лейден комиссар болып тағайындалды. Лиганың барлық мүшелері оның тағайындалуына дауыс бермеді, бұл Алексис Томпсон, Берт Белл және Дэн Топпинг иелерін наразылыққа түсірді. «Чикаго Беарс» командасының иесі Джордж Халас Лейденнің жалдануы заңды екенін мәлімдеді, өйткені оны иелердің көпшілігі келісіп алған. Лейден бес жылдық келісімшартқа қол қойды, оның жылдық жалақысы 20 000 доллар болды. Комиссар ретіндегі бес жылында Лейден НФЛ-ді Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында басқарып өткізді, сол кезде командалар көптеген қабілетсіз ойыншыларды тұрақты құрам соғыста болғандықтан ауыстыруға мәжбүр болды (Бейсболдың жоғары лигасы да осы жағдайға тап болды). Осы кезеңде жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты бірнеше команда уақытша бірікті, ең танымалсы – «Питтсбург Стиллерс» пен «Филадельфия Иглз» (олар «Стиглс» деп аталды). «Кливленд Рамс» 1943 жылғы маусымдағы ойындарға қатыспады. НФЛ комиссары ретінде Лейден бір рет тікелей тікелей ставкалармен байланысты алаялық схеманы тергеді, бірақ иелерге ескертпеді, нәтижесінде ешқандай құлық анықталмады. Соғыс аяқталғаннан кейін, Жапония капитуляциялайтынын жариялағаннан кейін, НФЛ комиссары Элмер Лейден лиганың барлық командаларын өз ойындарында «Жұлдызды ту» орындауға шақырды, «Ұлттық әнұран әр ойынның басталуы сияқты маңызды болуы керек. Соғыс аяқталды деген сылтаумен оны тоқтатуға болмайды. Оның нені білдіретінін ешқашан ұмытпауымыз керек» деді. Осы мәлімдемеге дейін «Жұлдызды ту» НФЛ ойындарының басталуы алдында ресми түрде орындалуы талап етілмеген. Лейденнің НФЛ комиссары лауазымы 1946 жылғы қаңтарда аяқталды. Бруклин командасының иесі Дэн Топпинг өзінің командасын лигадан шығарып, жаңа «All-America Football Conference» лигасына қосылғаннан кейін, қалған иелер Лейденнің келісімшартын жаңартпауға келісті, оны тым әдепті және жеткілікті күшті емес деп санады. Лейденнің орнын Берт Белл басты.
Кейінгі жылдар
NFL-ден кеткен соң Лейден Чикагода сәтті кәсіпкерлік жолға түсті және 70 жасында дүние салды. Ол Эванстон қаласындағы Кальварий зиратында жерленді. 1951 жылы ол Колледж футболының Даңқ залына алғашқы мүшелердің бірі ретінде енгізілді.
Жеке өмір
Лэйден 1926 жылғы 25 қазанда Эдит Дэвисқа үйленді, ол одан бұрын қайтыс болды.