Кіріспе

1993 жылы Роджер Авари түсірген фильм. "Зояны өлтіру" – 1993 жылғы Роджер Авари жазған және режиссерлік еткен, Эрик Стольц, Жан Юг Англад және Жюли Дельпи ойнаған қылмыстық фильм. Сюжет Zed есімді сейфкердің Францияға оралып, ескі досына сәтсіз аяқталатын банк тонауына көмектесуі туралы баяндайды. Роджер Эберт "Зояны өлтіру" фильмін "X буынның алғашқы банк тонауы туралы фильмі" деп атады. 2019 жылы Авари "Бақытты күн" атты шартты жалғасын түсірді.

Сюжет

Зед, кәсіби сейф ашушы, балалық шағындағы досы Эрике банк тонауда көмектесу үшін Парижге келеді. Такси жүргізушісі қонақ үйге бара жатқанда, оған кешке секс-қыз алуға ұсыныс жасайды. Зед душтан шыққан кезде секс-қызметкер Зои келеді. Жыныстық қатынастан кейін олар жылы сөздермен әңгімелесіп, бір-біріне деген құрметтерін білдіреді. Зои өнерді оқып жатыр екенін және "өте жалықтыратын" жұмысы бар екенін айтады. Олардың әңгімесін Эрик күшпен бөлмеге кіріп, Зоиді сыртқа шығарып жіберуімен тоқтатылады. Эрик Зедті өз үйіне алып барады, онда Зед Эриктің достарымен танысады. Эрик жоспарларын түсіндіреді: ертеңі күні Бастилия күні, сондықтан тонау жоспарлаған банкті қоспағанда, барлық мекеме жабық болады. Зед демалыстан бас тартып, Эрик пен оның достарымен бірге "нағыз Париж" деп атап кеткен, көңіл көтеру орны – жабық джаз клубында түн бойы көңіл көтереді. Олардың тойы барысында Эрик Зедке өзінің ЖИТС-ке шалдырғанын айтады, осы ауруға инемен есірткі салғаннан жұққан екенін жеткізеді. Ертесі күні Эрик Зедті оятып, банкке кіруге дайындалады. Карнавалдық маскалар тағып, Эриктің командасы ынтымақтастық көрсетпегендерді дереу өлтіріп, Зедті банк сейфіне қарай жетелеуге асығады. Бірақ полицияның келуімен олардың жоспарлары күрделене бастайды, команда енді банктан атып шығуға немесе өмір бойына түрмеге түсуге дайын болу керектігін түсінеді. Эрик жарылғыш заттарды қолданып сейфті ашып, көптеген алтын таяқшаларды табады, бірақ ұрылар осы байлықпен тірі қалмайтынын сезінеді. Жағдай одан әрі шиеленіскенде Зед Зоиді таниды – ол бұл банкте жұмыс істейді екен. Оны қорғауға тырысады, бұл Эриктің ашуын тудырады. Эриктің командасы мен полиция арасында атыс басталады, ал Зед осы оқиғаның ортасында қалады. Ұрылардың көпшілігі қаза табады, қалғандары – Зед пен Эрик бір-бірімен жекпе-жекке шығады. Полиция Эрикті атқылап өлтіреді. Жарақат алған Зедті Зои жедел түрде алып кетеді, ол оның банк клиенті екенін жалған айтады. Олар Зоидің көлігімен кетеді, ол Зедке жазылғаннан кейін оған "нағыз" Парижді көрсетуге уәде береді. Кейбірлер фильмнің атауы Зед Эриктің қанынан ЖИТС жұқтырғаны және оны Зоиге жұқтыруы мүмкін деген болжамға байланысты деп есептейді. Алайда, Роджер Авари былай деп мәлімдеді: "Зои грек тілінде "өмір" дегенді білдіреді, сондықтан фильмнің атауын "Өмірді өлтіру" деп түсіндіруге болады."

Өндіріс

"Зоиды өлтіру" режиссер Роджер Аваридің толық метражды фильмдердегі режиссерлік дебюті болды. "Құқыққойма" фильмі үшін түсірілім алаңдарын іздеп жүрген топ банкке тап болды. Продюсер Лоренс Бендер таныс жазушысы Авариге телефон соғып, банк оқиғасы туралы сценарийлері бар ма деп сұрады. Авари "Зоиды өлтіру" сценарийін бір-екі апта ішінде жазып шықты. Авари "кофехана жұрты мен exploitation жұртының екеуіне де арналған артхаус фильмін" жасағым келеді деді. Фильмнің оқиғасы Парижде өрбіседі, бірақ түсірілімнің басым бөлігі Лос-Анджелесте жүзеге асты. Францияда тек ашылу тізілімдері мен түсінік жазбалары, сондай-ақ көлікпен жүрудің шағын эпизодтары түсірілді. DVD сұхбатында Авари өзінің буынының нигилизмге толы екенін сезініп, сол сезімді фильмге сіңіргісі келгенін айтты және фильмде Стольцты көру – оның зұлым егізінің дүниеге келуін көрумен тең екенін жеткізді. Ол осы сценарийді арнайы Стольц үшін жазған. Авари алғаш рет режиссерлік жұмысқа кіріскенде, Жан Хьюз Англад, Эрик Стольц және Джули Дельпи сияқты дарынды актерлермен жұмыс істеу – арман екенін айтты. "Зоиды өлтіру" – Otto Nemenz Swing & Tilt жаңа линзаларын алғаш рет пайдаланған көркем фильм. Бұл линзалар перспективаны түзетудің бастапқы мақсатынан ауытқып, героин сахналарында перспективалық бұрмалау үшін қолданылды.

Қабылдау

"Зояны өлтіру" фильмінің алғашқы көрсетілімі 1993 жылдың қазан айында Raindance Film Market кинобазарында өтті. Фильм Солтүстік Америкада 1994 жылы Санденс кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильм 1994 жылдың ақпанында өткен 5-ші Юбари халықаралық фантастикалық кинофестивалінде Бас жүлдеге ие болды. Сол жылы төрешілер құрамында Роджер Вадим, Дарио Арженто және Денис Хоппер болды. Фильм 1994 жылы Канн кинофестивалінде Prix Très Spécial сыйлығын жеңіп алды. Rotten Tomatoes сайты фильмге 28 рецензия негізінде 10 балдық шкала бойынша 5.30 орташа бағасын, ал жалпы рейтингін 36% деп бағалаған. Сайттың "Сыншылар пікірі" фильм туралы: "Мағынасыз зорлық-зомбылық пен қатыгездікке толы, "Зояны өлтіру" фильмі гипер стильдік безендіруін қолдау үшін қажетті тапқырлықты ұсына алмайды" дейді.