Кіріспе

Ритуал мен формаға баса назар қоятын христиандық конфессиялар

"Жоғары шіркеу" термині христиандық экклезиология, литургия және теологияның нанымдары мен тәжірибелерін білдіреді, олар "ритуалға, діни билікке және қасиетті діни рәсімдерге" баса назар аударады. Әртүрлі христиандық дәстүрлермен байланысты болғанымен, бұл термин бастапқыда және негізінен Англикан дәстүрімен байланысты, онда ол Римдік католицизм және Шығыс православиесімен байланысты көптеген ритуалдық тәжірибелерді қолданатын шіркеулерді сипаттайды. Оған қарама-қарсы дәстүр – "төменгі шіркеу". Қазіргі заманғы БАҚ Англикан шіркеулерін талқылағанда көбінесе "төменгі шіркеуге" евангелистік терминін, ал "жоғары шіркеуге" Англикан католиктік терминін қолдануды ұнатады, тіпті олардың мағыналары толық сәйкес келмесе де. "Жоғары шіркеу" қанаттарына ие басқа да қазіргі заманғы конфессияларға кейбір лютеран, пресвитериан және методист шіркеулері кіреді.

Вариациялар

Тарихының арқасында, "жоғары шіркеу" термині англикандықтардың Оксфорд қозғалысынан немесе англо-католицизмнен мүлдем өзгеше аспектілерін де білдіреді. "Жоғары шіркеу" болып табылатын, бірақ "Ортақ дұғалар кітабының" англикандық дәстүрлері мен литургиялық тәжірибелеріне жақын тұратын приходтар бар. "Жоғары шіркеу" англиканизмі, "төменгі шіркеуден" гөрі Рим-католик және Шығыс православиелік ілімдер мен руханиатқа жақын; оның ерекше белгілері – күрделі музыка, алтарьдық бейнелер, дін қызметкерлерінің киімдері және қасиетті құрметтерге баса назар аудару. Бұл іштей дәстүрлі бағыт. Дегенмен, "жоғары шіркеуде" көптеген епископтар, басқа дін қызметкерлері және реформаланған христиандықтың бағытындағы қазіргі келісімге көңіл білдіретін жандар бар, бұл ресми Рим-католик және Шығыс православиелік христиандық ілімдері бойынша анафемаға ұшырауы мүмкін (әйелдердің дін қызметіне тағайындалуы және түрлі дәрежеде аборт мәселелері). "Жоғары шіркеу" термині протестант шіркеулерінің кейбір бөлімдеріне де қолданылады, онда жекелеген қауымдар немесе пасторлар өздерінің литургиялық тәжірибелерінде айырмашылықты көрсетеді, мысалы, "жоғары шіркеу" пресвитериандық және "жоғары шіркеу" методизм. Лютерандық шіркеуде де англикандық шіркеудегідей тарихи "жоғары шіркеу" және "төменгі шіркеу" арасындағы айырмашылық бар (Нео-лютерандық және Пиетизм қараңыз).

Терминнің дамуы

Жоғары шіркеу – бұл "жоғары шіркеуші" деген сөздің кері тіркесі, 17-ші және 18-ші ғасырларда діни төзімділікке қарсыларға қолданылған атау. Мұндағы "жоғары" сөзі "шексіз" мағынасын білдіреді. Пуритандар Англия шіркеуінен дәстүрлі литургиялық басымдықтардан, епископтық құрылымдардан, шіркеу безендірулерінен және тағы басқалардан бас тартуды талап ете бастағанда, жоғары шіркеу ұстанымы кең шіркеуді жақтаушылардан да көбірек ерекшелене бастады. Кең шіркеуді жақтаушылар Англия шіркеуі мен реформацияланған христиандық арасындағы айырмашылықты азайтуға, сондай-ақ, есіктерін басқа христиандық көзқарастарға мүмкіндігінше кең ашып, шіркеуді мүмкіндігінше кіріктіруге тырысты. Уақыт өте келе Оксфорд қозғалысының бірнеше көрнекті өкілдері, Оксфорд қозғалысының әкесі және бір кезде жоғары шіркеуші болған Джон Генри Ньюменнің жолын ұстандырып, Рим католиктеріне айналды. Өмір бойы жоғары шіркеуші болған пастор Эдвард Бувери Пузи Англия шіркеуінің дін қызметкері ретінде қалған Оксфорд қозғалысының рухани әкесі болып қала берді. 19-шы ғасырдан қарағанда, жоғары шіркеу термині Каролин дін қызметкерлерінің сенімдерімен және Литтл Гиддинг қауымы сияқты, шаруашылық және қасиетті Евхаристке дайындалудың ұзақ процестерімен де байланысты болды.

1833 жылға дейін

Король Яков I билік құрған кезде Англия шіркеуіндегі партиялық сезімнің өсуін тежеуге, сондай-ақ, бұрын шіркеуге сәйкес келмеген немесе соңғы жылдары шіркеуден шығып кеткен, бірақ орташа пуритандарды шіркеумен келісуге тырысулар жасалды. Киелі кітаптың рұқсат етілген нұсқасын жасау жобасы осындай келісімге келу әрекетінің бірі болды. Англикандықтар мен басқа протестанттардың ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде король Яковтың Киелі кітабының нұсқасын қолдануы осы ынтымақтастықтың сәттілігін көрсетеді. Бірақ король Карл I билік құрған кезде Англия шіркеуіндегі пуритандар мен католиктер арасындағы келіспеушіліктер күшейді, шіркеуден тыс протестанттық қарсылық күшейіп, дауысы көбейді, Жоғары шіркеу позициясы Кентербери архиепископы Уильям Лаудтың (Laudianism қараңыз) басшылығымен байланысты болды және Англиядағы протестанттық диссиденттердің өсуін шектеу үшін үкімет саясаты жүргізілді. Мысалы, Шотландия шіркеуіне епископтық билікті қайта енгізуге жасалған әрекет, бұл саясат Уильям мен Мэри билікке келгенге дейін «сәтті» болды, содан кейін епископтық лауазым Шотландия епископтық шіркеуіне жататын шотландтардың аз ғана бөлігіне ғана тоқтатылды. Англикандықтардың ықпалы төмендегеннен кейін және Англиядағы олардың сенімдері мен тәжірибелері қудаланғаннан кейін, Англия партиясының Кавалер парламентіне қайта оралуы ағылшын саясатында Жоғары шіркеу позициясын күшейтті. Бір ғасыр бойы күрестен кейін жеңіске жеткен англикандық ақсүйектер Англия шіркеуін қалпына келтіруді және Тақ пен Алтар, яки шіркеу мен мемлекет арасындағы жаңа және нығайтылған одақты құруды қажет деп санады. Англия шіркеуін қорғау үшін ант берген Стюарт королі Карл I-нің шейіт болғанына құрмет көрсету Жоғары шіркеу ортодоксиясының белгісі болды. Сондай-ақ Стюарт әулетінің англикандық діни көзқарасты сақтауын күтті. Бұл мәселе Жоғары шіркеу партиясы үшін маңызды болды және Карл II-нің інісі, Рим католиктігіне өткен король Джеймс II билікке келгенде Реставрациялық келісімді бұзып, Жоғары шіркеу партиясының сәтсіздігіне әкелді. Бұл оқиғалар Ұлы революцияға және католик Стюарттардың британ тағынан шеттетілуіне әкелді. Кейіннен лауазым иелерінің ант беруіне байланысты даулар, корольге және тақ мұрагерлігіне адалдық серт беруден бас тартқан Non Juror епископтарының шеттетілуі, король Уильям III және королева Мэри II-нің билікке келуі Жоғары шіркеу партиясының бірлігіне көп зиян келтірді. Кейінгі оқиғалар, ағылшын және шотланд тақтарын қайтаруға тырысқан Якобиттердің, шеттетілген династиялардың жақтастарының әрекеттері, Ұлыбританияда католиктерге қарсы риториканы күшейтті және Жоғары шіркеу партиясын Каролинаның жоғары шіркеуінің дәстүрлі аспектілерінен алыстатты, олар көбінесе Non Juror-лармен байланысты болды. Томас Хэнкорн, Уэльс дін қызметкері, якобит айналымында танымал болды, 1710 жылдың 18 сәуірінде Суонси графтығында "Құрмет пен бақытқа жетудің дұрыс жолы" атты уағыз айтты, онда ол "деистік, еркін ойлау және үштікке қарсы көзқарастардың тез өсуіне" шағымданды. Хэнкорнның ашуына "дінсіздік, құдайсыздық және әдепсіздік", сондай-ақ "көрнекілік, ізденісшіл күмәнділер" және "күнәға батқан, құлшынып жүрген ұлт" ұшырады. Кейіннен ол ондық беру құқығын қайта бекіту үшін күресті. Ақырында, королева Анна билігінде Жоғары шіркеу партиясы өзінің сәнін Тори партиясымен қайта жаңғыртты, ол сол кезде олармен тығыз байланысты болды. Бірақ ерте Ганноверлер кезінде Жоғары шіркеу және Тори партиялары тағы да жағымсыз болды. Бұл Жоғары шіркеу және Тори көзқарастарының шеттетілуіне әкелді, өйткені 18-ші ғасырдың көп бөлігі Уиг партиясының және шіркеушілердің іс жүзінде прагматикалық кеңістіктегі отбасыларының билігіне берілді. Бұл Англия шіркеуінде рухани ұйқыға батып, ақымақтыққа ұшыраған дәуір болды. Осылайша, 18-ші ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында тіпті Жоғары шіркеу орталарында да таралған литургиялық тәжірибелер 19-шы ғасырдағы католиктік қайта жаңғыру кезінде кездескендермен бірдей емес еді. Жоғары шіркеу діни қызметкерлері мен дін адамдары көбінесе "жоғары және құрғақ" деп аталатын, бұл олардың Англиядағы шіркеудің саяси жағдайына қатысты дәстүрлі жоғары ұстанымына және құрғақ сенімге қатысты, бұл олардың Cavalie...

1833 жылдан бастап

Тек Оксфорд қозғалысының табысымен және 19-ғасырдың ортасынан бастап ритуалдық жаңғыруға күшейтілген назар аудару арқылы ғана «Жоғары шіркеу» термині кейінірек пайда болған «Англо-католик» терминіне жақындаған мағынаны білдіре бастады. Тіпті сонда да, ол Евангелисттік және Пиетистік бағыттың «Төменгі шіркеушілігіне» қарама-қарсы қолданылды. Бұл, тағы да, англикандықтардың (орнатылған шіркеудің) протестанттық конформистердің көпшілігінен алшақтауын азайтуға тырысты, оларға бұл кезде веслиандар, басқа методистер және «Ескі наразылық» деп белгілі ескі протестанттық конфессиялардың жақтастары кірді. Торилермен бұрынғы одақтастықтарынан өзгеше, англо-католицизм социализммен, Лейбористік партиямен және шіркеудің соборлары үшін шешім қабылдау құқығының кеңеюімен байланысты болды. 19-ғасырдың ортасынан бастап «Жоғары шіркеу» термині көбінесе ағылшын шіркеуіндегі англо-католиктік литургиялық, тіпті триумфалистік ұстаныммен байланысты болды, ал қалған либералды бағытты ұстанатындар «Кең шіркеу» деп, ал қайта жандана бастаған евангелисттік партия «Төменгі шіркеу» деп аталды. Дегенмен, «Жоғары шіркеу» термині әлі де қасиеттіліктерге, шіркеу дәстүріне және үш қызметке жоғары баға беретін, бірақ өзін англо-католиктер деп санамайтын англикандықтарды білдіруі мүмкін.