Кіріспе
Христиан дінінің алғашқы күндерінен бері христиандар некені Құдайдың батасына ие, өмір бойы сақталып, бір жұбайлы ер және әйелдің арасындағы одақ деп қарастырған. Дегенмен, көптеген христиандар дәстүрлі анықтамамен келіседі, бірақ некеге қатысты терминология мен теологиялық көзқарастар әртүрлі елдерде және христиан дінтері арасында уақыт өте келе өзгеріп отырды. Көптеген протестанттар некені Құдайдың қасиетті орнатқан мекемесі немесе "қасиетті бұйрығы" деп есептейді. Католик және Шығыс православие христиандары некені қасиетті тағам немесе қасиетті құпия деп санайды. Алайда, дін ағымдары мен жеке христиандар арасында христиан некесінің мәні ғана емес, сонымен қатар ажырасу, қайта үйлену, гендерлік рөлдер, отбасылық билік (ердің басшылығы), үйленген әйелдердің құқықтық мәртебесі, бала тууды шектеу, некеге тұруға жарамды жас, туысқандардың некесі, қайын туыстардың некесі, дінаралық некелер, бір жынысты некелер және көп әйел алу сияқты мәселелер бойынша да әртүрлі пікірлер болды. Сондықтан, 21-ші ғасырда христиан дінін ұстанатындардың барлығы арасында неке туралы біртұтас, бірыңғай көзқарас бар деуге болмайды. Христиандық ілім ешқашан некеге тұрудың баршаға міндетті екенін айтқан емес; Батыс Еуропада көптеген ғасырлар бойы дін қызметкерлерінің немесе монахтардың бойдақ болуы некеден кем бағаланбаған, тіпті жоғары бағаланған. Некеге тұрмаған христиандардан, сондай-ақ діни қызметке кіргендерден немесе монахтық ант бергендерден барлық түрдегі жыныстық қатынастан бас тарту күтілген. Кейбір Батыс елдерінде мемлекет тарапынан мойындалу үшін жеке және зайырлы азаматтық неке рәсімі қажет, ал басқа Батыс елдерінде жұбайлар жергілікті биліктен неке куәлігін алып, егер заң бойынша рұқсат етілсе, христиан немесе басқа дін өкілдерінен некелесе алады. Бұл жағдайда мемлекет діни некені азаматтық неке ретінде де мойындайды; және осылайша некелескен христиан жұптары азаматтық некеге жататын барлық құқықтарға ие, соның ішінде, мысалы, ажырасуға, тіпті егер олардың шіркеуі ажырасуға тыйым салған болса да.
From the earliest days of the Christian faith, Christians have viewed marriage as a divinely blessed, lifelong, monogamous union between a man and a woman. However, while many Christians might agree with the traditional definition, the terminology and theological views of marriage have varied through time in different countries, and among Christian denominations. Many Protestants consider marriage to be a sacred institution or "holy ordinance" of God. Catholic and Eastern Orthodox Christians consider marriage as a holy sacrament or sacred mystery. However, there have been differing attitudes among denominations and individual Christians towards not only the concept of Christian marriage, but also concerning divorce, remarriage, gender roles, family authority (the "headship" of the husband), the legal status of married women, birth control, marriageable age, cousin marriage, marriage of in laws, interfaith marriage, same sex marriage, and polygamy, among other topics, so that in the 21st century there cannot be said to be a single, uniform, worldwide view of marriage among all who profess to be Christians. Christian teaching has never held that marriage is necessary for everyone; for many centuries in Western Europe, priestly or monastic celibacy was valued as highly as, if not higher than, marriage. Christians who did not marry were expected to refrain from all sexual activity, as were those who took holy orders or monastic vows. In some Western countries, a separate and secular civil wedding ceremony is required for recognition by the state, while in other Western countries, couples must merely obtain a marriage license from a local government authority and can be married by Christian or other clergy if they are authorized by law to conduct weddings. In this case, the state recognizes the religious marriage as a civil marriage as well; and Christian couples married in this way have all the rights of civil marriage, including, for example, divorce, even if their church forbids divorce.
Иса неке, ажырасу және қайтадан неке құру туралы айтқан
Киелі кітапта неке мен ажырасу туралы нақты айтылған. Некеде қиындықтар туындаған жұбайлар кеңес алып, қарым-қатынасты жақсартуға шақырылады, себебі дәстүрлі некелік этиканы қолдаушылардың пікірінше, көптеген ажырасулар қажетсіз және алдын алуға болады. Матай және Марк ішіндегі жазбаларда Иса Құдайдың жаратылыстағы еркіне сілтеме жасайды. Ол еркек пен әйелдің бірге және бір-бірі үшін жаратылған оқиғаларын негізге алады. Осылайша Иса Құдайдың бастапқы еркі бойынша некенің берік болуын қатысты ұстанымды білдіреді. Бұл бірінші мыңжылдықтың басында Шаммай басқарған парызшылдар мектебінің көзқарасына ұқсас, оны Иса жақсы білген. Алайда, кейіннен Раббиндық Яһудилік, сол кездегі екінші ірі парызшылдар мектебінің басшысы Хиллелдің көзқарасын қабылдады; Хиллелдің пікірінше, еркектер кез келген себеппен әйелінен ажыраса алатын еді. Уильям Баркли (1907-1978) былай деп жазған:
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
"Христиандық әлемге келген кезде некелік байланыс бұзылу қаупіне ұшыраған кез болған емес. Сол кезде әлем некелердің толық ыдырауы мен отбасының құлау қаупіне тап болды. Теориялық тұрғыдан алғанда, еврейлердің некеге қатысты идеалдары ешбір ұлттың үстінен жоғары тұрған емес. Құдай: «Мен ажырасуды жек көремін» деген."
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
Иса Төтенше кітаптан екі үзіндіні біріктіріп, яһуди жазбаларындағы некеге қатысты негізгі ұстанымды нығайтты. Осылайша, ол Құдайдың ("Құдай біріктірді") "еркек пен әйелді" жаратып, оларды біріктіргенін баса көрсетті.
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
Иса неке мен отбасы туралы бейнелерді Құдай Патшалығының негізгі принциптерін үйрету үшін пайдаланды. Ол өзінің қызметін Қанадағы тойда неке тойын баталаудан бастады. Таудағы уағызында ол некеге қатысты жаңа өсиет берді, яғни құмарлық ойлардың зина екенін үйретті. Сондай-ақ, ол Мұса заңындағы ажырасуға рұқсат беруді жоққа шығарды, осылай деді: "Егер әйелімен ажырасып, оған басқа біреу үйленсе, ол зина жасаған болады, және ажырасқан әйелге үйленген де зина жасаған болады". Ұқсас Пауылдық ілімдер 1-Коринфтіктерге 7-тарауда кездеседі. "Бұдан басқа" деген ерекшелік грек тілінде "porneia" сөзімен берілген, ол әртүрлі жағдайларда "бұзғыншылық" (KJV), "некелік адалдықсыздық" (NIV 1984), "жыныстық бұзықшылық" (NIV 2011), "адамгершіліксіздік" (RSV) және т.б. деп аударылады. KJV Жаңа өсиет грек сөздігінде "porneia" терминіне "заңсыз жыныстық қатынас, некелік адалдықсыздық, бұзғыншылық, гомосексуализм, лесбияндық, жануарлармен жыныстық қатынас және т.б., жақын туыстармен жыныстық қатынас" сияқты әртүрлі жыныстық "бұрмалаулар" кіреді деп айтылған. Теолог Франк Стагг қолжазбалардың түпнұсқа мәтінінде "бұзғыншылықтан басқа" деген тіркес бар-жоғы туралы келіспейтінін айтады. Ол Құдайдың Жаратылыста айтқан еркіне қайта оралып, некеде күйеу мен әйел "бір дене" болады, ал Құдай біріктіргенді ешкім бөлмеуі керек деп жауап берді. Ол христиан қызметінде ерікпен жеке қалғанның орынды екенін де үйретті. Неке шұғыл міндеттен бөгет болуы мүмкін екеніне сенді, ол дағдарыс пен шұғыл уақытта өмір сүріп, онда Құдайдың Патшалығы орнатылатын, онда неке де, некеге беру де болмайтын уақытқа жеткенін білді:
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
"Шындығын айтамын, - деді Иса оларға, - Құдай Патшалығы үшін үйін, әйелін, бауырларын, ата-анасын және балаларын тастаған әркім осы заманда одан әлдеқайда көптеген есе қайтарымын алады және келер заманда мәңгілік өмірге ие болады."
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
Матай 22-тарауда Исадан өлімнен кейін некенің жалғасатыны туралы сұрайды, ол қайта тірілгенде "адамдар үйленбейді және күйеуге де шықпайды, олар көктегі періштелер сияқты болады" деп жауап береді.
There is no time in history when the marriage bond stood in greater peril of destruction than in the days when Christianity first came into this world. At that time the world was in danger of witnessing the almost total break up of marriage and the collapse of the home Theoretically no nation ever had a higher ideal of marriage than the Jews had. The voice of God had said, "I hate divorce"|William Barclay
Jesus brought together two passages from Genesis, reinforcing the basic position on marriage found in Jewish scripture. Thus, he implicitly emphasized that it is God made ("God has joined together"), "male and female,"
Jesus used the image of marriage and the family to teach the basics about the Kingdom of God. He inaugurated his ministry by blessing the wedding at Cana. In the Sermon on the Mount he set forth a new commandment concerning marriage, teaching that lustful looking constitutes adultery. He also superseded a Mosaic Law allowing divorce with his teaching that "anyone who divorces his wife, except for sexual immorality (Greek porneia), causes her to become an adulteress, and anyone who marries the divorced woman commits adultery". Similar Pauline teachings are found in 1 Corinthians 7. The exception clause—"except for"—uses the Greek word porneia which is variously translated "fornication" (KJV), "marital unfaithfulness" (NIV 1984), "sexual immorality" (NIV 2011), "unchastity" (RSV), et al. The KJV New Testament Greek Lexicon, KJV says porneia includes a variety of sexual "deviations" to include "illicit sexual intercourse, adultery, fornication, homosexuality, lesbianism, intercourse with animals, etc., sexual intercourse with close relatives "
Theologian Frank Stagg says that manuscripts disagree as to the presence in the original text of the phrase "except for fornication". he answered by reaffirming God's will as stated in Genesis, that in marriage husband and wife are made "one flesh", and what God has united man must not separate. he taught that there is a place for voluntary singleness in Christian service. He believed marriage could be a distraction from an urgent mission, that he was living in a time of crisis and urgency where the Kingdom of God would be established where there would be no marriage nor giving in marriage:
"I tell you the truth," Jesus said to them, "no one who has left home or wife or brothers or parents or children for the sake of the kingdom of God will fail to receive many times as much in this age and, in the age to come, eternal life. "|
In Matthew 22, Jesus is asked about the continuing state of marriage after death and he affirms that at the resurrection "people neither marry nor be given in marriage; they are like the angels in heaven. ".
Ізгі хабарлардан басқа Жаңа Келісім
Елші Пауыл Жаңа Келісімдегі екі кітабында Жаратылыс кітабынан сөзбе-сөз үзінділер келтірген. Ол Иса сияқты, Құдайдың Патшалығын ғана емес, сонымен қатар бірінші ғасырдағы христиан шіркеуінің мәнін анықтау үшін де неке туралы айтқан. Оның теологиялық көзқарасы – неке мен Құдай мен Израиль арасындағы қарым-қатынас арасындағы Ескі Келісімдегі параллельдің христиандық дамуы болды. Ол шіркеуді күйеу жігіт ретінде, ал Мәсіхті қалыңдық ретінде теңеді – христиандық неке мен Мәсіх пен Шіркеу арасындағы қарым-қатынасты салыстырды. Жаңа Келісімде Исаның үйленгені туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондай-ақ Пауылдың үйленгеніне нақты дәлел де табылмады. Дегенмен, Иса мен Пауыл екеуі де некені христиандар үшін Құдайдан келген лайықты шақыру деп қарастырған сияқты. Пауыл бойдақ болуды артықшылықты жағдайға көтереді, бірақ бұл «жақындап келе жатқан қиындықтар» себебінен екенін айтады, бұл қиындықтар қазіргі заманға дейін созылуы мүмкін (Пауылдың артықшылығы туралы да қараңыз). Пауылдың басты мәселесі – неке адамның Құдайға толыққанды қызмет етуіне кедеріл келтіретін алаңдаушылықтарды арттырады. Кейбір ғалымдар Пауылдың жесір болған болуы мүмкін деп болжайды, себебі ол христиандыққа келуге дейін парызшыл және Синедрионың мүшесі болған, онда әлеуметтік нормалар бойынша ер адамдардың үйленуі қажет болған. Бірақ ол ешқашан үйленбеген болуы да мүмкін. Дегенмен, Пауыл некедегі қарым-қатынастың өзара екенін мойындайды және өзінің бойдақ болуының басқаларға тән емес «Құдайдан келген ерекше сый» екенін қабылдайды. Ол былай деп жазды: «Жалғыздар мен жесірлерге айтамын: мен сияқты болулары жақсы. Бірақ егер өздерін ұстай алмаса, үйленсіндер, өйткені үйленгені құштарлық отында жанудан жақсы». Пауыл епископтардың, дьякондардың және ақсақалдардың «бір әйелге адал» болуы керек екенін, ал әйелдердің бір күйеуі болуы керек екенін айтады. Бұл көбінесе көп әйел алуға қарсы заң ретінде түсіндіріледі, некеге міндеттеу ретінде емес.
Енді қадағалаушы (епископ) айыпсыз, әйеліне адал, салмақты, байсалды, сыйлы, қонақжай, үйрете білуге қабілетті, арақ-шарапқа құмар емес, зорлыққа бейім емес, бірақ мейірімді, ұрыс-керісшіл емес, ақшаға құмар емес болуы керек. Дьякон әйеліне адал болуы керек және балаларын мен үйін жақсы басқаруы керек. Мен сені Критте қалдырғанымның себебі – аяқталмаған істерді ретке келтіріп, әрбір қалада ақсақалдарды тағайындау еді, мен сені тапсырғандай. Ақсақал айыпсыз, әйеліне адал, балалары сенімді және жаман мінез-құлыққа ұшырамайтын болуы керек. Рим дәуірінде қайтадан үйленбеген жесірлер үйленгендерге қарағанда таза саналды. Мұндай жесірлер Пауылдың хаттарында «бір еркек әйел» (enos andros gune) деп аталды. Пауыл былай деп жазды: «Егер жесір әйел алпыстан асқан болса, күйеуіне адал болса және жақсы істерімен белгілі болса, мысалы, балаларын тәрбиелесе, қонақжайлық көрсетсе, іздеушілерге аяқ жуса, қиын жағдайдағыларға көмектессе және барлық жақсылыққа берілсе, онда оның аты жесірлер тізіміне енгізілсін». Пауыл жесірлерге қайтадан үйленуге рұқсат берді. Пауыл қауымда ерекше міндеттер атқаратын христиан жесірлерінің тізіміне тек 60 жастан асқан әйелдердің ғана енуі мүмкін екенін, ал жас жесірлердің күнәға ұшырауын болдырмау үшін қайтадан үйленуі керектігін айтады.
No widow may be put on the list of widows unless she is over sixty, has been faithful to her husband, and is well known for her good deeds, such as bringing up children, showing hospitality, washing the feet of the Lord’s people, helping those in trouble and devoting herself to all kinds of good deeds". Paul allowed widows to remarry. Paul says that only one man women older than 60 years can make the list of Christian widows who did special tasks in the community, but that younger widows should remarry to hinder sin.
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі
Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің (LDS Church) ілімдерінде аспандық (немесе мәңгілік) неке – бұл ер адам, әйел және Құдай арасындағы келісім, ол шіркеудің ғибадатханасында діни билік иесімен орындалады. Сондықтан мәңгілік некеде тұрған жұптар көбінесе бір-біріне «мөрленген» деп айтылады. Мөрленген жұптар келісімдерін орындаса, олардың ұрпақтары да өмірден кейін оларға мөрленеді. (Шіркеу енді ерлі-зайыптылар заңды түрде некелеспейінше немесе бір уақытта некелеспейінше аспандық некеге тұрғызбайды.) Шіркеу өз мүшелерін олар ғибадатханада некеге тұруға немесе мөрленуге лайықты болу үшін оның қағидаларын сақтауға шақырады. Аспандық неке азаматтық ажырасумен жойылмайды: «мөрді жою» мүмкін, бірақ ол тек шіркеудегі жоғары билік – Бірінші Президенттік арқылы ғана беріледі. Мормон мәдениетінде азаматтық ажырасу және ғибадатханадан тыс некеге тұру белгілі бір жағымсыздық тудырады; шіркеу «Иса Мәсіхтің Евангелиясы – оның ішінде тәубе, кешірім, адалдық және махаббат – некедегі жанжалдарға шипа береді» деп үйретеді. Неке және ажырасу туралы шіркеу басшыларына былай деп нұсқау береді: «Ешбір діни билік иесі кімге үйлену керектігі туралы кеңес бере алмайды. Сондай-ақ, ол жұбайынан ажырасуға кеңес бермеуі керек. Бұл шешімдер жеке тұлғаның құзырында болуы керек. Егер неке ажырасып кетсе немесе ерлі-зайыптылар бөлек тұрса, олар әрқашан шіркеу басшыларынан кеңес алулары керек». Шіркеу ғибадатханаларында ЛДС шіркеуінің мүшелері заңды түрде некеде болған қайтыс болған жұптар үшін ізбасарлық некелерді орындайды.
Жаңа шіркеу (немесе Шведенборг шіркеуі)
Жаңа шіркеу үйленудегі махаббатты (немесе "ерлі-зайыптылық махаббатты") "адам өмірінің бағалы әшекейі және христиан дінінің қазынасы" деп үйретеді, себебі күйеу мен әйел арасындағы махаббат – барлық тыныштық пен қуаныштың бастауы. Эммануэль Шведенборг ерлі-зайыптылардың ерекше махаббатын сипаттау үшін "ерлі-зайыптылық" деген сөзді (ерлі-зайыптылық одақ туралы әдетте қолданылатын "ерлі-зайыпты" деген сөздің орнына) пайдаланды. Егер адам осы дүниеде үйленбесе, қаласа, жұмақта жар таба алады.
Ехоба куәгерлері
Ехоба куәгерлері некені өмір бойы сақталуға тиіс келісім деп қарастырады, жалғыз ерекшелік – адалдықты бұзу. Адалдық бұзылған жағдайда да ажырасуға қатысты тыйым салынған, себебі ренжіген жұбай өзге жаққа кешірім беруге құқылы. Егер жұбайы «отбасын қамтамасыз етуден бас тартса», отбасылық зорлық-зомбылық немесе серіктің рухани қарсылығы болған жағдайда, жеке өмірге шығуға рұқсат етіледі. Дегенмен, мұндай жағдайларда да ажырасу қауымдағы артықшылықтардан айырылуға себеп болуы мүмкін. Өлімнен кейін немесе заңды түрде ажырасқаннан кейін қайтадан некеге тұруға рұқсат беріледі. Неке – жыныстық қатынастың кез келген түріне жол беретін жалғыз жағдай, бірақ тіпті осы жағдайда да ауыз және анальдық секс сияқты әрекеттерге қатысты белгілі бір шектеулер бар. Мұндай әрекеттерге қатысқандары белгілі болған некедегі адамдар қауымдағы артықшылықтарынан айырылуы мүмкін, өйткені олар қауым үшін жақсы үлгі болуға тиіс.
Конфессияаралық неке
Христиан дінінде конфессияаралық неке (экуменикалық неке деп те аталады) – әр түрлі христиан конфессиясына жататын, крещение алған екі христианның арасындағы неке, мысалы, лютеран ер адам мен католик әйелдің арасындағы неке. Көптеген конфессиялар конфессияаралық некелерге рұқсат береді. Методизмде, 2014 жылғы "Альлегени Веслиан методистік қауымының ережелер жинағы" ¶81-де конфессияаралық некелерге қатысты былай делінген: "Егер басқа конфессияға жатпаса да, құдайға бет бұрып, ізденіс жасап жүрген адамдармен үйленуге біз халықтарымызға тыйым салмаймыз. Бірақ, мұндай ізгілікке жетпеген адамдармен үйленулерін ұстап тұруға бейілдіміз." Католик шіркеуі (1) екі крещеніе алған протестанттың немесе екі крещеніе алған православиелік христианның арасындағы некелерді, сондай-ақ (2) крещеніе алған католик емес адамдар мен католиктердің арасындағы некелерді құдайға қатысты киелі деп мойындайды, бірақ соңғы жағдайда диоцездық епископтың келісімі қажет, бұл "аралас некеге рұқсат" деп аталады. Мысалы, (1) егер екі лютеран лютеран шіркеуінде лютеран пасторының қатысуымен үйленсе, Католик шіркеуі бұл некені құдай алдында дұрыс деп мойындайды.
Дінаралық неке
Христиан дінінде дінаралық неке – крещение алған христиан мен крещение алмаған адамның арасындағы неке, мысалы, христиан ер адам мен яһуди әйелінің арасындағы үйлену. Католик шіркеуі екі христиан емес адамның немесе католик пен христиан емес адамның арасындағы үйленуді табиғи неке деп мойындайды, бірақ олар құдайға қатысты киелі сакрамент деп есептелмейді, ал екінші жағдайда католик некеге тұру үшін жергілікті епископтан рұқсат алуы керек; бұл рұқсат "дінге сенудегі айырмашылықтан босату" деп аталады. Методист христиандығында 2014 жылғы Аллегей Веслиан методистік бірлестігінің ережелері дінаралық некелерді ұнатпайды, "Көптеген христиандар дінге келмеген адамдарға үйленді. Бұл өмір бойына кедергі келтірді немесе оларды құнсыздыққа түсірді" делінген.
Бір жынысты некелер
Англикандық конфессиялар, мысалы, АҚШ-тағы Епископтық шіркеу, Канададағы Англикан шіркеуі, Аотеароа, Жаңа Зеландия және Полинезиядағы Англикан шіркеуі, Бразилиядағы Англикан Епископтық шіркеуі, Шотландиядағы Шотланд Епископтық шіркеуі, сондай-ақ негізгі протестанттық конфессиялар, Мәсіхтің Біріккен шіркеуі, Канададағы Біріккен шіркеу, Метрополитенттік қауым шіркеуі, Пресвитериан шіркеуі (АҚШ), квакерлер, Ұлыбританиядағы Біріккен реформатор шіркеуі, Шотландия шіркеуі, Ұлыбританияның методистік шіркеуі, Исландия шіркеуі, Швеция шіркеуі, Дания шіркеуі, Норвегия шіркеуі, Бельгиядағы Біріккен протестанттық шіркеуі, Бадендегі протестанттық шіркеуі, Берлиндегі евангелистік шіркеуі, Бранденбург және Силезиядағы Жоғарғы Лузатиядағы евангелистік шіркеуі, Бремендегі евангелистік шіркеуі, Брунсвик евангелистік лютеран шіркеуі, Гессен сайлаушылық Вальдек евангелистік шіркеуі, Ольденбург евангелистік лютеран шіркеуі, Хановер евангелистік лютеран шіркеуі, Липпе шіркеуі, Бавария және Солтүстік-Батыс Германиядағы евангелистік реформатор шіркеуі, Рейнландтағы евангелистік шіркеуі, Гессен және Нассаудағы протестанттық шіркеуі, Солтүстік Германиядағы евангелистік лютеран шіркеуі, Палатинат протестанттық шіркеуі, Вестфалия евангелистік шіркеуі, Нидерландыдағы меннонит шіркеуі, Франциядағы Біріккен протестанттық шіркеуі, Германиядағы Ескі католиктердің католик діоцезі, Швейцарияның христиан-католик шіркеуі, Швейцария протестант шіркеулері федерациясындағы кейбір реформатор шіркеулері, мысалы, Ааргау реформатор шіркеуі, Женева протестант шіркеуі немесе Цюрих кантонының евангелистік реформатор шіркеуі, сондай-ақ Бірлік шіркеуі және унитарийлер сияқты кейбір тринитарлық емес конфессиялар, Affirming Pentecostal Church International бір жынысты жұптарға неке тойлайды. Американың евангелистік лютеран шіркеуі, Канаданың евангелистік лютеран шіркеуі, Германиядағы евангелистік шіркеудегі кейбір лютеран және біріккен шіркеулер, Швейцария протестант шіркеулері федерациясындағы кейбір реформатор шіркеулері және Нидерландыдағы протестант шіркеуі бір жынысты жұптарға сакраменталды неке жасамайды, бірақ арнайы литургия арқылы бір жынысты одақтарды баталайды. Католик шіркеуі, Шығыс православие шіркеуі және басқа да консервативті протестанттық конфессиялар бір жынысты некелерді жасамайды немесе мойындамайды, өйткені олар оны неке деп санамайды және гомосексуалды жыныстық қатынасты күнә деп есептейді. Нигерия шіркеуі, Кения шіркеуі, Танзания, Руанда және Уганда шіркеулері, Оңтүстік Америка, Австралия, Англия, Канада, АҚШ және Үндістан шіркеулерін біріктірген Дүниежүзілік Англикандық болашақ конференциясы (GAFCON) Иерусалим конференциясы арқылы «бір ер және бір әйел арасындағы христиандық некенің өзгермейтін стандартын жыныстық қатынас үшін дұрыс орын ретінде» анық мәлімдеді.
Той өтетін жер
Дінге қатысты, тарихи христиандық сенім христиандық үйленудің христиандық сенім жолының басталатын жерде, яғни шіркеуде өту керектігін баса көрсетеді (христиандар қауымының куәлігімен шіркеуде дүркін шашу рәсімін қабылдайды). Католиктерде неке "шіркеу ғимаратында" болуы тиіс, себебі қасиетті неке – құрметті рәсім; құрметті рәсімдер Құдайдың үйінде Мәсіхтің алдында өткізіледі, ал "сенім қауымының мүшелері оқиғаға куә болып, рәсімді өткізушілерге қолдау мен жігер беруі керек". Құдай "Мен ажырасуды жек көремін" десе де, кейбір сарапшылар шіркеудегі ажырасу көрсеткіші жалпы қоғамдағы көрсеткішпен салыстыруға болатынын айтады. Бүгінде христиандар арасында ерлі-зайыптылардың арақатынасы туралы Киелі кітапта не делінгенін түсіндірудің үш түрлі көзқарасы бар. Бұл көзқарастар, ер мен әйелдің некедегі билік пен жауапкершілікте толық теңдігін көрсететін Жаңа өсиетті түсіндіретін христиандық теңгерімнен бастап, "адамның нәсілі, әлеуметтік жағдайы немесе жынысы бойынша мәртебе, артықшылық немесе жеңілдік беруге немесе олардан бас тартуға моральдық немесе діни негіз жоқ" дейтін көзқарасқа дейін жетеді. 2. Христиандық үйлесімділік күйеудің басшылығын – еркектерге басымдық беретін иерархияны жақтайды. Бұл көзқарас бойынша күйеудің "мейірімді, қарапайым басшылығы" және әйелдің оған "ақылмен, ынтамен бағынуы" керек. Олар әйелдердің некедегі рөлдері мен міндеттері әртүрлі болғанымен, бір-бірін толықтыратынына сенеді. 3. Киелі кітаптағы патриархат, кең таралған христиандық көзқарас болмаса да, еркектерге басымдық беретін қатаң иерархияны жақтайды. Бұл көзқарас бойынша күйеу әйелі мен үй шаруашылығына билеуші болады. Ұйымның бірінші қағидасы: "Құдай Өзін әйел емес, еркек ретінде көрсетеді. Құдай – мәңгілік Әке, мәңгілік Ұл, Киелі Рух та Ол деп аталады, ал Иса Мәсіх – еркек". Олар күйеуді отбасының басшысы, асыраушысы және қорғаушысы деп санайды. Әйел күйеуіне (басшысына) бағынуға шақырылады. Кейбір христиандық шенеуніктер көп әйелділікке (әсіресе полигинияға) рұқсат береді, бірақ бұл практика Батыс мәдениеттерінде заңсыз болып табылатындықтан, қазір әлемнің көп бөлігінде христиандық ағымнан тыс саналады; Лютерандық әлемдік федерациясы Африкада аймақтық конференция өткізді, онда Либериядағы лютерандық шіркеуінің көп әйелді және олардың әйелдерін толық мүшелікке қабылдауы рұқсат етілді деп қорғалды. Либериядағы лютерандық шіркеуі ер адамдарға шіркеуге қабылданудан бұрын үйленген әйелдерін сақтап қалуға рұқсат береді, бірақ Киелі дүркін шашу рәсімін қабылдағаннан кейін тағы әйел алуға рұқсат бермейді.
According to this principle, there can be no moral or theological justification for permanently granting or denying status, privilege, or prerogative solely on the basis of a person's race, class, or gender. 2. Christian Complementarians prescribe husband headship—a male led hierarchy. This view's core beliefs call for a husband's "loving, humble headship" and the wife's "intelligent, willing submission" to his headship. They believe women have "different but complementary roles and responsibilities in marriage". 3. Biblical patriarchy, though not at all popular among mainstream Christians, prescribes a strict male dominant hierarchy. A very strong view makes the husband the ruler over his wife and his household. Their organization's first tenet is that "God reveals Himself as masculine, not feminine. God is the eternal Father and the eternal Son, the Holy Spirit is also addressed as He, and Jesus Christ is a male". They consider the husband father to be sovereign over his household—the family leader, provider, and protector. They call for a wife to be obedient to her head (her husband). Some Christian authorities permit the practice polygamy (specifically polygyny), but this practice, besides being illegal in Western cultures, is now considered to be out of the Christian mainstream in most parts of the globe; the Lutheran World Federation hosted a regional conference in Africa, in which the acceptance of polygamists and their wives into full membership by the Lutheran Church in Liberia was defended as being permissible. While the Lutheran Church in Liberia permits men to retain their wives if they married them prior to being received into the Church, it does not permit polygamists who have become Christians to marry more wives after they have received the sacrament of Holy Baptism.
Отбасыдағы билік пен жауапкершіліктер
Дау-жанжалдың көп бөлігі Жаңа Келісімдегі отбасылық кодексті (Хаустафель) қалай түсіндіруге байланысты, бұл терминді Мартин Лютер енгізген. Кодекстің негізгі назары Рим заңымен реттелген үш әлеуметтік топ арасындағы иерархиялық қатынастарға бағытталған: күйеулер/әйелдер, ата-аналар/балалар және қожайындар/құлдар. Апостолдардың үйреткендері, түрлі нұсқаларымен, «үйдегі кодекс» деп аталады. Олар төрт хатта – апостол Пауылдың хаттарында және 1 Петірде кездеседі. Рим республикасының ерте кезеңінде, Мәсіх заманына дейін заң бойынша (манустың заңы және *патриа потестас* – әкелер билігі) күйеу әйеліне, балаларына және құлдарына, тіпті өмір мен өлімге билік ете алатын, дерлік абсолютті билікке ие болған. Бірақ бұл құқықтың ең қатаң түрі сирек қолданылып, кейіннен заңмен шектелді. Теолог Франк Стагг кодекстің негізгі принциптерін Аристотельдің «Саясат» кітабының 1-ші кітабындағы және Филонның «Гипотетика» 7.14-тегі үй шаруашылығы туралы талқылауларында табады. Жаңа Келісімнің отбасылық кодексін (Хаустафель) зерттеу 1913 жылы Мартин Дилбелиус бастады, содан бері көптеген зерттеулер жүргізілді. Джеймс Э. Краучтың Тюбингендегі диссертациясында ерте христиандар эллинистік иудаизмде олар бейімдеп, христиандыққа айналдырған кодекс тапқандығы айтылады. Стэгстердің пікірінше, Жаңа Келісімдегі отбасылық кодекстің бірнеше кездесуі шіркеулер мен қоғамдағы тәртіпті сақтау қажеттілігін қанағаттандыру үшін жасалған. Олар Жаңа Келісімдегі отбасылық кодекс – Пауыл мен Петірдің Мәсіхтің ізбасарлары болған римдіктер үшін отбасылық қатынастарды христиандыққа айналдыру әрекеті деп санайды. Стаггтардың жазуынша, Пауылдың «Мәсіхте» жаңадан азат болғандығын үйреткендіктен, әйелдер, балалар мен құлдар үйде де, шіркеуде де Хаустафельді тиісінше пайдаланбаған. Кодекстің өзара әлеуметтік міндеттерді атап өту формасы яһуди дінінің шығыс мәдениетіне, оның жоғары моральдық-этикалық талаптарына, сонымен қатар әйелге деген төмен көзқарасына байланысты. Бұл мәселенің түбінде бостандық пен тәртіп арасындағы мәңгілік тартыс жатыр. Пауыл үшін маңыздысы – «жаңа жаратылыс» еді және «Мәсіхте» «еврей де, грек те, құл да, еркін де, ер де, әйел де» жоқ. Маргарет Хоу сияқты басқа да теңдік принциптерін қолдайтындар Кройгермен келісіп, «бас» сөзін «басқарушы» емес, «көз» ретінде түсіну керек дейді. Уэйн Грудем осы мәтіндерде *кефале* сөзін тек «көз» деп аударуды сынға алып, оның «авторитетті бас» деген мағынаны білдіретінін, мысалы, Қорынттықтарға 11-де көрсетілгенін айтады. Олар бұл аятты Құдай Әкенің Ұлынан жоғары екенін, ал Исаның шіркеуден жоғары екенін түсіндіреді, тек оның бастауы емес. Соған сәйкес, олар некеде де, шіркеуде де ер адам әйелге авторитетті басшылық етеді деген қорытындыға келеді. «Бас» сөзін және ерлі-зайыптылар арасындағы қарым-қатынасты түсіндірудің тағы бір жолы – сөз қолданылған контекстте берілген мысал. Бұл контексте күйеу мен әйел Мәсіх пен Оның шіркеуімен салыстырылады. Контекст ер адамның әйелі үшін, Мәсіхтің шіркеуі үшін жасаған құрбандығына негізделген билік құрылымын білдіреді; әйелге көрсетілген қамқорлыққа негізделген, бағынудың қажет емес, ерікті түрде берілетін махаббатқа негізделген билік құрылымы. Бұл тақырыптағы кейбір Киелі кітапқа сілтемелер адамның теологиялық мектебіне байланысты талқыланады. Тарихи-грамматикалық әдіс – мәтіннің мағынасын анықтауға тырысатын герменевтикалық тәсіл, ол грамматикалық сөздерді ғана емес, сонымен қатар синтаксистік ерекшеліктерді, мәдени және тарихи фонды, әдеби жанрды ескереді. Сондықтан патриархалдық Киелі кітап мәдениетіне сілтеме жасау басқа қоғамдарға қатысты немесе қатысты болмауы мүмкін. Бір адам немесе конфессия үшін мәңгілік шындық деп саналатын нәрсе басқа біреу үшін мәдени норма немесе екінші дәрежелі пікір болуы мүмкін.
Киелі кітаптағы патриархат
Патриархалды неке моделі ең ежелгісі екені анық. Ол Ескі өсиет жазушыларының көпшілігінің діни түсінігіне сай келеді. Ол отбасыда күйеудің, әкенің басымдығын, кейде толық билігін қажет етеді. Бірінші ғасырдың Рим империясында, Иса, Пауыл және Петрдің заманында, бұл елдің заңы болды және күйеуге әйелі, балалары және құлдары үстінен билік беруге мүмкіндік берді – тіпті өмір мен өлім шешуге дейін. Ол барлық әйелдерді бағындырады. Киелі кітаптағы патриархат комплементаризмге ұқсас, бірақ дәрежесі мен маңыздылығы жағынан өзгеше. Киелі кітап патриархтары күйеудің басшылық рөлін одан да әрі, белсендірек қолдайды. Комплементаристер үй мен шіркеуде еркек басшылығын ұстанатын болса, Киелі кітап патриархаты бұл шектеуді қоғамдық салаға да кеңейтеді, сондықтан әйелдер мемлекеттік басшылар болмауы керек және тіпті үйден тыс жұмыс істемеуі керек. Патриархат – жеке адамның еркіндігіне қарсы, еркек билігіне толық бағынуға негізделген авторитарлық жүйе. Патриархат дін мен мәдениеттің барлық мәселелерінде еркекке басымдық береді. Ол барлық әйелдерді әлеуметтік, саяси және экономикалық құқықтардан айырады. Неке қатынасы еркектердің әйелдерге үстемдігін нығайтады, діни, мәдени және заңдық құрылымдарды қамтамасыз етеді, бұл әйелдерге тіпті қарапайым адамдық қадір-қасиетті де жоққа шығарып, патриархатты қолдайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, классикалық патриархатта әйелдер мен балалар әрқашан заң бойынша әкеге тәуелді болған, сондай-ақ құлдар мен қызметшілер де. Бұл Ескі өсиеттің көп бөлігінде, діни, заңдық және мәдени тұрғыдан өмір салты болды. Алайда, бұл тек еврей ойларына ғана тән емес еді. Шамалы өзгерістермен, ол сол кездегі барлық түрлі дінді ұстанатын мәдениеттерге тән болды – соның ішінде христиандық ілім мен тәжірибеге дейінгі барлық нәрсе. Киелі кітап патриархтары осы дәуірдің дағдарысы деп санайтын нәрсені "Киелі кітап патриархатының мәңгілік шындықтарына" жүйелі шабуыл деп атайды. Олардың пікірінше, мұндай шабуылға "отбасының Киелі кітаптағы моделін бұзу және әкелік пен аналықтың, еркектік пен әйелдіктің, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың мәнін қайта анықтау" қозғалысы кіреді. Патриархтар "әйел күйеуіне көмекші ретінде, бала туу үшін және "үйді сақтаушы" ретінде жаратылған" деп үйретеді, соның салдарынан әйелдің тағайындалған және дұрыс билік ету аймағы – үй шаруашылығы екендігін айтады. Киелі кітап патриархтары "Мәсіхке адал болу үшін (Киелі кітап патриархатын) сену, үйрету және өмір сүру қажет" деп есептейді. Олар "еркек – билік және мәртебе тұрғысынан Құдайдың бейнесі, ал әйел – еркектің мәртебесі" дейді. Олар әйелдің "басына" (күйеуіне) Ескі өсиеттің ілімдері мен үлгілеріне сүйене отырып, бағыну керектігін үйретеді.