Екінші дүниежүзілік соғысындағы Нормандия шайқасының шешуші кезеңі: Фалез қаптығы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы Нормандия шайқасының қатысуы. Польша: оның ішінде 1-ші бронетанкті дивизия үшін 2300 адам. Зардап шеккендер2 = 500 танк/шабуылдық зеңбірек.

Фалаиз қалтасы немесе Фалаиз қалтасы шайқасы ([[Pocket (әскери)#Kessel; 12–21 тамыз 1944 жыл]) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы Нормандия шайқасының шешуші шайқасы. Одақтас әскерлер Кальвадос маңындағы Фалезе айналасында қалта құрды, оның ішінде 7-ші армия және 5-ші танк армиясынан (бұрынғы Panzergruppe West) тұратын неміс армиясының B тобы батыс одақтастарымен қоршалды. Нәтижесінде, Сена өзенінің батысындағы B армия тобының көп бөлігі жойылды, бұл Парижге және франко-герман шекарасына жол ашты.

Шолу

1944 жылдың 6 маусымында одақтастар Нормандияға шабуыл жасағаннан кейін алты апта өткен соң неміс әскерлерінің жағдайы шатасқан. Одақтастар күшті қарсылыққа тап болды. Британдықтар шабуылдан кейін Каенді дереу азат етуді күткен, бірақ бұл екі айға жуық уақыт алды. Сол сияқты, американдық әскерлер 7 маусымға дейін Сен-Ло қаласын бақылауға алуды жоспарлаған, бірақ неміс қарсылығы осыны Каен азат етілгенге дейін кешіктірді. Дегенмен, неміс әскері маймырды қорғауға баға жетпейтін ресурстарды жұмсады. Одақтас әуе күштері жаудың 100 км тереңдігінде әуе басымдылығына қол жеткізді. Одақтас әскерлері неміс әскерлерінің логистикалық желілерін үздіксіз бомбалап, шабуылдап, отын мен оқ-дәрінің жеткізілуін шектеді. Неміс әскері қолда бар резервтерін (әсіресе бронетехникалық резервтерін) Каен маңындағы майданды нығайту үшін пайдаланды, сондықтан қорғаныс шебін құруға аз ғана әскер қалды. Одақтас әскерлері көп кезеңді операцияны жоспарлады. Ол 18 шілдеде Каеннің шығыс жағындағы Гудвуд операциясында британдық-канадтық шабуылмен басталды. Неміс әскері қорғану үшін бронетехникалық резервтерінің көп бөлігін жіберіп, жауап берді. 25 шілдеде мыңдаған американдық бомбалаушылар "Кобра" операциясы аясында Сент-Ло маңындағы неміс әскерлерінің батыс жағындағы 6000 метрлік дәлізді бомбалады. Американдық әскерлер пайда болған олқылыққа еніп кірді. Неміс әскерлері жеңіліп, американдықтар өтіп кетті. 1 тамызда генерал-лейтенант Джордж С. Паттон жаңадан қайта құрылған АҚШ-тың үшінші армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды, оның құрамына неміс шебін бұзып өткен күштердің көп бөлігі кірді. Үшінші армия тез арада оңтүстікке, содан кейін шығысқа қарай жылжыды, бірақ айтарлықтай қарсылыққа тап болмады. Сонымен қатар, британдық және канадтық әскерлер неміс бронетехникасын ұстап тұру мақсатымен оңтүстікке қарай жылды (Bluecoat операциясы). Олар немістерді кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ отын тапшылығынан тәртіпті шегініс ақырында күйреп кетті. Гитлер Армия тобы B қолбасшысы фельдмаршал Гюнтер фон Клюгеге шегінуге рұқсат бермеді, оның орнына Мортенде американдық әскерге қарсы қарсы шабуыл жасау үшін Lüttich операциясын жүргізуге бұйрық берді. Төрт толық емес танк дивизиясы АҚШ-тың бірінші армиясын жеңуге жеткіліксіз болды, бұл немістерді одақтастардың қоршауына тереңірек итерді. 8 тамызда одақтас құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы генерал Бернард Монтгомери одақтас әскерлеріне Армия тобы B-ны қоршау үшін Фалаиз-Шамбуа аймағына жиналуға бұйрық берді. АҚШ-тың бірінші армиясы оңтүстік жақтан, британдықтар базадан, ал канадтықтар қоршаудың солтүстік жағынан шабуыл жасады. 17 тамызда немістер шегіне бастады, ал 19 тамызда одақтастар Шамбуада қосылды. Неміс қарсы шабуылдары одақтас әскерлерінің шебінде олқылықтарды тудырды. Ең ірісі - 262-ші таудағы 1-ші поляк бронедивизиясының қасында жасалған, қалтаның аузындағы маңызды позицияны бұзған дәліз. 21 тамыздың кешіне қарай қалта жабылып, ішінде тұтқынға түскендер қалды. Көптеген немістер қашып кетті, бірақ шығын зор болды. Бірнеше күннен кейін Париж одақтастар тарапынан азат етілді, ал 30 тамызда Армия тобы B-ның қалдықтары Сен арқылы шегініп, Оверлорд операциясын аяқтады.

Six weeks after the 6 June 1944 Allied invasion of Normandy, German forces were in turmoil. The Allies had experienced strong resistance. British forces had expected to liberate Caen immediately after the invasion but this took nearly two months. Similarly, US forces had expected to control Saint Lô by the 7 June, yet German resistance delayed this until after Caen's liberation. However, the German Army expended irreplaceable resources defending the frontline. Allied air forces achieved air superiority up to 100 km behind enemy lines. Allied forces continuously bombed and strafed German logistical lines, limiting the availability of fuel and ammunition. The German Army had used its available reserves (especially its armour reserves) to buttress the front lines around Caen, leaving few additional troops to create successive lines of defence. The Allied armies developed a multi stage operation. It started with a British/Canadian attack along the eastern line around Caen in Operation Goodwood on 18 July. The German Army responded by sending a large portion of its armoured reserves to defend. On 25 July thousands of American bombers carpet bombed a 6,000 metre corridor on the western end of the German lines around Saint Lô in Operation Cobra. American forces pushed into the resulting gap. The German forces were overwhelmed and the Americans broke through. On 1 August, Lieutenant General George S. Patton was named the commanding officer of the newly recommissioned US Third Army—which included large segments of the force that had broken through the German lines. The Third Army quickly pushed south and then east, meeting little resistance. Concurrently, the British/Canadian troops pushed south (Operation Bluecoat) in an attempt to keep the German armour engaged. They forced the Germans back; the orderly withdrawal eventually collapsed due to lack of fuel. Hitler did not allow Army Group B commander Field Marshal Günther von Kluge to withdraw, instead ordering him to conduct Operation Lüttich, a counter offensive at Mortain against the US. Four depleted panzer divisions were insufficient to defeat the First US Army, driving the Germans deeper into the Allied envelopment. On 8 August, Allied ground forces commander General Bernard Montgomery ordered the Allied armies to converge on the Falaise–Chambois area to envelop Army Group B, with the First US Army forming the southern arm, the British the base, and the Canadians the northern arm of the encirclement. The Germans began to withdraw on 17 August, and on 19 August the Allies linked up in Chambois. Gaps were forced in the Allied lines by German counter attacks. The biggest was a corridor forced past the 1st Polish Armoured Division on Hill 262, a commanding position at the pocket mouth. By the evening of 21 August, the pocket had been sealed, with trapped inside. Many Germans escaped, but losses were huge. The Allied Liberation of Paris came a few days later, and on 30 August the remnants of Army Group B retreated across the Seine, completing Operation Overlord.

" Оверлорд " операциясы

Францияға Германия басып кірген D күнінен кейін одақтастардың алғашқы мақсаттары Шербургтың терең су порты және Каен қаласын қоршаған аймақты қамтыды. Одақтастардың көпір басын кеңейтуге жасаған шабуылдары немістердің басқыншы күштерді жоюға жасаған алғашқы әрекеттерін оңай жеңді, бірақ Англия жоғасындағы нашар ауа райы одақтастардың жабдықтау мен күшейткіштерді жеткізуін кешіктірді, ал немістерге одақтастардың әуе күштерінен аз кедергі көріп, әскерлер мен жабдықтауды жылжытуға мүмкіндік берді. Шербург АҚШ-тың VII корпусы 27 маусымға дейін басып алды, ал Каеннің неміс қорғанысы 20 шілдеге дейін жалғасты, оңтүстік аудандары британдықтар/канадалықтар Гудвуд және Атлантика операцияларында алған. Одақтас құрлық әскерлерінің қолбасшысы генерал Бернард Монтгомери британдықтарға/канадалықтарға қарсы көпірдің шығыс жағына неміс күштерін тарту стратегиясын жоспарлаған, ал АҚШ-тың бірінші армиясы Котентин түбегінің батыс жағынан Аваншқа қарай жылжыды. 25 шілдеде АҚШ-тың бірінші армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Омар Брэдли «Кобра» операциясын бастады. АҚШ-тың бірінші армиясы Сент-Ло маңында неміс қорғанысын бұзып, үшінші күннің соңына қарай бірнеше жерде бастапқы сызығынан оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) алға жылжыды. 30 шілдеде Аванш басып алынды және 24 сағат ішінде АҚШ-тың үшінші армиясының VIII корпусы Понтобаудағы көпірден Бретаньға өтіп, оңтүстікке және батысқа ашық дала арқылы, ірі қарсылықсыз жол жүрді.

"Лютич" операциясы

АҚШ әскерінің ілгерілеуі жылдам болды және 8 тамызға дейін неміс әскерінің 7-ші армиясының бұрынғы штабы – Ле-Ман қаласы жаулап алынды. "Кобра", "Көк халат" және "Көктем" операцияларынан кейін Нормандиядағы неміс әскері соншалықты әлсірегендіктен, "жеңілістен қашуға үміттенген бір-екі СС фанаты ғана қалды". Шығыс майданда Армиялар тобының орталығына қарсы "Багратион" операциясы басталды, бұл Батыс майданына күш түсіру мүмкіндігін жоққа шығарды. Нормандиядағы тоғыз танктік дивизияның сегізін шабуылға жұмсау жоспарланған, бірақ олардың тек төртеуін уақытында дайындау мүмкін болды. Неміс командирлері өз күштерінің шабуылға қабілетсіз екенін жеткізді, бірақ ескертулер назарсыз қалды және 7 тамызда Мортен маңында "Lüttich" операциясы басталды. Алғашқы шабуылдарды 2-ші танктік дивизия, "Лейбштандарте" СС дивизиясы және "Дас Райх" СС дивизиясы жасады, бірақ олардың құрамында 75 "Пантера IV" танкысы, 70 "Пантера" және 32 өзі жүретін артиллериялық қондырғысы болды. Одақтас әскері "Ultra" жеделхабарларын ұстанған арқасында алдын ала ескертілді, және шабуыл 13 тамызға дейін жалғасса да, "Lüttich" операциясының қаупі 24 сағат ішінде сейілтілді. "Lüttich" операциясы салдарынан неміс әскерінің ең күшті қалған бөлімдері Котентин түбегінің батыс жағында АҚШ-тың бірінші армиясымен жеңіліске ұшырады, ал Нормандия майданы құлаудың алдында тұрды.

" Тотализация " операциясы

Бірінші Канада армиясына Фалаиздің солтүстігіндегі биік жерлерді басып алып, B армия тобын қоршауға алу бұйрығы берілді. Канадалықтар "Тотализация" операциясын жоспарлады, оған стратегиялық бомбалаушылардың шабуылдары мен "Кенгуру" бронетранспортерлерін пайдаланып жасалған жаңа түнгі шабуыл кірді. "Тотализация" операциясы 7/8 тамыз түнінде басталды; алдыңғы қатардағы жаяу әскерлер электрондық құралдар мен жарықтандыру құралдарының көмегімен "Кенгурулерде" 12-ші СС танк дивизиясына қарсы шабуыл жасады, бұл дивизия 101-ші СС ауыр танк батальоны мен 89-шы жаяу әскер дивизиясының қалдықтарымен қолдау көрсетілген фронтты ұстап тұрған болатын. 9 тамызда Верриер қырқасы мен Синтео ауылы басып алынды, бірақ неміс қарсыласы мен кейбір канадалық бөлімдердің нашар басшылығы алға жылжуды баяулатты, нәтижесінде 4-ші канадалық (бронетанкті) дивизиясы мен 1-ші поляк бронетанкті дивизиясы көптеген жарақат алды. 10 тамызға қарай ағылшын-канадалық күштері Фалаиздің солтүстігіндегі 195-ші төбеге жетті.

Достасқандардың жоспары

Клюге күштерін одақтастардың қысымын күшейтіп, қоршауға алудан шығарады деп күткен Монтгомери біраз уақыттан бері "ұзақ қоршау" жоспарлап отырды. Осы жоспар бойынша британдықтар/канадалықтар Фалезден Сена өзеніне қарай солға бұрылып, ал АҚШ-тың үшінші армиясы Сень мен Луара арасындағы қашу жолын кесіп, Францияның батысындағы барлық қалған неміс күштерін тоқтатып тұтқындауға тиіс болды. 8 тамызда телефон арқылы сөйлескенде, жоғарғы одақтас қолбасшысы, генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр, Аргентан тұсындағы қысқа қоршауға қатысты американдық ұсынысты көтерді. Монтгомери мен Паттонға бұл ұсыныс күмәнді көрінді; егер одақтастар Аргентан, Аленсон және Фалезді жылдам бағындырмаса, көптеген немістер қашып кетуі мүмкін еді. Монтгомери қажет болған жағдайда бастапқы жоспарға оралуға болатынына сенгендіктен, Брэдлиді оқиға орнындағы жағдайды жақсы білетін адам ретінде қолдады, және ұсыныс қабылданды. немесе Trun-Chambois аралығы.

" Трактор " операциясы

Оңтүстіктен Үшінші армия 12 тамызда айтарлықтай табысқа жетті; Аленсон басып алынды және Клюге қарсы шабуылға жинаған әскерлерін жұмсауға мәжбүр болды. Келесі күні АҚШ XV корпусының 5-ші бронетанктік дивизиясы 56 км (35 миль) ілгері жылжып, Аргентанға көз жеткізетін позицияға жетті. 13 тамызда Брэдли Паттонның Фалаизге қарай 5-ші бронетанктік дивизияның одан әрі жылжуына қатысты бұйрығына қарсы шықты. Аргентан маңындағы АҚШ әскерлеріне кері шегінуге бұйрық берілді, бұл XV корпустың қысқыш қозғалысын аяқтады. Паттон наразылық білдірді, бірақ бұйрыққа бағынды, бұл неміс күштеріне Фалаиз қалтасынан шығуға мүмкіндік берді. Американдықтар оңтүстік жақта тоқтатылып, кейін Panzer Group Eberbach-пен қақтығысқа түсті, ал британдықтар солтүстік-батыстан қысым көрсетті, поляк 1-ші бронетанктік дивизиясы бар Бірінші канад армиясына тұзақты жабуға бұйрық берілді. 12-13 тамызда 2-ші канад жаяу әскер дивизиясының Лайзе аңғарындағы шектеулі шабуылынан кейін, Totalize операциясынан бері көп уақыт Фалаизге бағытталған Tractable операциясына дайындыққа жұмсалды. Операция 14 тамызда сағат 11:42-де басталды, Totalize операциясының түнгі шабуылын имитациялаған артиллериялық түтін жабынымен. 4-ші канад бронетанктік дивизиясы және 1-ші поляк бронетанктік дивизиясы Лейсонды кесіп өтті, бірақ Див өзеніндегі кешігулер 102-ші СС ауыр танк батальонының Tiger танктеріне қарсы шабуыл жасауға уақыт берді. 15 тамызда 2-ші және 3-ші канад жаяу әскер дивизиялары және 2-ші канад (бронетанктік) бригадасы шабуылды жалғастырды, бірақ ілгерілеу баяу болды. 4-ші бронетанктік дивизия Германияның қарсылығына және бірнеше неміс қарсы шабуылына қарсы Солангиді басып алды, бұл Трунға жол ашпады. Келесі күні 2-ші канад жаяу әскер дивизиясы Waffen SS бөлімшелерінен және неміс жаяу әскерінің шашыраған топтарынан шағын қарсылықпен Фалаизге енді және 17 тамызға дейін қаланы бақылауға алды. 16 тамызда түскі уақытта Клюге Гитлердің қарсы шабуыл жасау туралы бұйрығын қабылдамады, ал түстен кейін Гитлер кері шегінуге келісті, бірақ Клюге одақтастарға берілуге ниетті деген күдікке ілікті. 17 тамызда Гитлер Клюгені қызметтен босатып, Германияға шақырды; Клюге 20 шілдедегі қастандыққа қатысы бар деген қорқынышпен калий цианидімен өзін-өзі өлтірді. Клюге орнына фельдмаршал Вальтер Модель келді, оның алғашқы әрекеті 7-ші армия мен 5-ші бронетанктік армияның дереу шегінуін бұйырды, ал II СС бронетанктік корпусы – төрт бронетанктік дивизияның қалдықтарымен – британдықтарға/канадтықтарға қарсы қашқандар жолының солтүстік жағын ұстады, ал XLVII бронетанктік корпусы – екі бронетанктік дивизияның қалған бөлігімен – АҚШ-тың Үшінші армиясына қарсы оңтүстік жағын ұстады. Әуеден жойылған көптеген танктер мен басқа да техника туралы мәлімдемелерге қарамастан, соғыстан кейінгі тергеу көрсеткендей, әуе шабуылынан тек он бір бронетранспорт құрылымы жойылған, бірақ апатқа ұшыраған жүк көліктерінің үштен бірі әуе шабуылынан жойылған, ал көптеген басқалары әуе қатерінен жойылған немесе экипаждары тастап кеткен.

The Third Army advance from the south made good progress on 12 August; Alençon was captured and Kluge was forced to commit troops he had been gathering for a counter attack. The next day, the US 5th Armored Division of the US XV Corps advanced 35 mile (56 km) and reached positions overlooking Argentan. On 13 August, Bradley over ruled orders by Patton for a further push northwards towards Falaise by the 5th Armored Division. The US troops near Argentan were ordered to withdraw, which ended the pincer movement by the XV Corps. Patton objected but complied, which left an exit for the German forces in the Falaise pocket.|group=nb

With the Americans on the southern flank halted and then engaged with Panzer Group Eberbach, and with the British pressing in from the north west, the First Canadian Army, which included the Polish 1st Armoured Division, was ordered to close the trap. After a limited attack by the 2nd Canadian Infantry Division down the Laize valley on 12–13 August, most of the time since Totalize had been spent preparing for Operation Tractable, a set piece attack on Falaise. The operation commenced on 14 August at 11:42, covered by an artillery smokescreen that mimicked the night attack of Operation Totalize. The 4th Canadian Armoured Division and the 1st Polish Armoured Division crossed the Laison, but delays at the River Dives gave time for the Tiger tanks of the [[102nd SS Heavy Panzer Battalion to counter attack. On 15 August, the 2nd and 3rd Canadian Infantry Divisions and the 2nd Canadian (Armoured) Brigade continued the offensive, but progress remained slow. The 4th Armoured Division captured Soulangy against determined German resistance and several German counter attacks, which prevented a breakthrough to Trun. The next day, the 2nd Canadian Infantry Division entered Falaise against minor opposition from Waffen SS units and scattered pockets of German infantry, and by 17 August had secured the town. At midday on 16 August, Kluge had refused an order from Hitler for another counter attack, and in the afternoon Hitler agreed to a withdrawal but became suspicious that Kluge intended to surrender to the Allies. Late on 17 August, Hitler sacked Kluge and recalled him to Germany; Kluge then killed himself with potassium cyanide, fearing his involvement in the 20 July plot. Kluge was succeeded by Field Marshal Walter Model, whose first act was to order the immediate retreat of the 7th Army and Fifth Panzer Army, while the II SS Panzer Corps—with the remnants of four Panzer divisions—held the north face of the escape route against the British/Canadians, and the XLVII Panzer Corps—with what was left of two Panzer divisions—held the southern face against the Third US Army. Despite claims of large numbers of tanks and other vehicles destroyed from the air, a post battle investigation showed that only eleven armoured vehicles could be proved to have had been destroyed by aircraft, although about one third of wrecked trucks were lost to air attack and many others had been destroyed or abandoned by their crews, probably due to the air threat.

Қоршау

17 тамызда қоршау әлі толыққан жоқ еді. 1-ші поляк бронедивизиясы, 1-ші канад армиясының құрамында, үш шайқас тобына бөлініп, 20 тамызда Шамбуада американдық әскерлермен кездесу үшін оңтүстік-шығысқа кеңінен жорық жасауға бұйрық берілді. 19 тамызда Шампоны басып алған поляк шайқас топтары Шамбуаға жетіп, 4-ші канад бронедивизиясының күшеюімен поляктар қаланы бақылап алып, кешке қарай АҚШ-тың 90-шы және француздық 2-ші бронедивизияларымен байланыс орнатты. Одақтастар әлі 7-ші армияның қашу жолына толыққанды күшпен шыға алмаған еді, ал олардың позицияларына қақпадан неміс әскерлері шабуыл жасады. Шамбуаны алғаннан кейін, поляк шайқас топтарының екеуі солтүстік-шығысқа қарай жылжып, 262-ші төбенің (Монт-Ормель жотасы) бір бөлігіне бекініп, 19 тамыз түнін қазба жұмыстарымен өткізді. Ертесіне таңда Модель 2-ші және 9-шы СС танк дивизияларының бөлімдеріне поляк позицияларына қарсы қақпадан шабуыл жасауға бұйрық берді. Түске таман 10-шы, 12-ші СС танк дивизиялары мен 116-шы танк дивизиясының бірнеше бөлімдері поляк шебін бұзып, дәліз ашты, ал 9-шы СС танк дивизиясы канадтықтардың араласуына кедергі келтірді. Түстен кейін шамамен 10 мың неміс әскері қақпадан шығып кетті. 7-ші армияның қолбасшысы Пол Хаузер поляк позицияларын «жоюға» бұйрық берді. 352-ші жаяу әскер дивизиясының қалдықтары мен 2-ші СС танк дивизиясының бірнеше шайқас топтары поляк дивизиясының 8-ші және 9-шы батальондарына көптеген шығын келтірді, бірақ шабуыл ақырында олардың барлық оқ-дәрілері таусылғанда тойтарылды, ал поляктар XLVII танк корпусының қалдықтары қашып бара жатқанын бақылады. Түнде сирек шайқастар болды, поляктар немістердің сектордан кері шегінуін тоқтату үшін артиллериялық оқ жаудырды. Түстен кейін жақын арада канадтық гвардиялық гренадерлері Монт-Ормельге жетті, ал кешке қарай 2-ші және 9-шы СС танк дивизиясының қалған бөлігі Сенаға шегінуді бастады. Фалаиз қақпасы операциясы үшін 1-ші поляк бронедивизиясы 1441 адамдық шығын тіркеді, оның ішінде 466 қаза тапты, ал Монт-Ормельдегі поляктардың шығыны 351 қаза тапқан және жараланған, сондай-ақ 11 танк жоғалды. Шамамен 20-50 мың неміс әскері, ауыр техникасыз, қақпадан шығып, қайта ұйымдастырылып, қайта қаруланды, Шығыс Францияға, Нидерландыға, Бельгияға және Германияға одақтастардың ілгерілеуін тежеу үшін уақытында дайын болды. Нормандия шайқасында қырықтан астам неміс дивизиясы жойылды. Нақты сандар жоқ, бірақ тарихшылар бұл шайқаста неміс әскерінің 450 мыңға жуық адамы қаза тапқанын, оның 240 мыңы қаза тапқан немесе жараланғанын есептейді. Операция «Оверлордтың» соңғы шайқасы – Парижді азат ету 25 тамызда болды, ал «Оверлорд» 30 тамызда, соңғы неміс бөлімшесі Сена арқылы шегінген кезде аяқталды. Қақпаның орналасқан жері шайқастың қалдықтарымен толы болды. Ауылдар қирады, бұзылған техника кейбір жолдарды өтпейтін етіп берді. Сол жерде мыңдаған өлген мал мен жылқылардың қасында әскерлер мен бейбіт тұрғындардың мәйіттері де қалды. Тамыздың ыстық ауа райында мәйіттердің үстінде құрттар қозғалды, ал көбелектердің көптеген тобы аймаққа қонды. Ұшқыштар соғыс алаңының иісін жүздеген метр биіктіктен сезіне алатынын хабарлады. Бұл жағдайдан инфекцияға ұғатындықтан одақтастар аймақты «қолайсыз аймақ» деп жариялады. Аймақты тазалауға аса мән берілмеді, ол қараша айының басына дейін жалғасты. Көптеген ісінген денелерді өртеуге бермес бұрын ішіндегі газдарды шығару үшін атып тастауға тура келді, ал бульдозерлер өлген жануарлардың аумағын тазалау үшін пайдаланылды. Ральф Ингерсолл Кейбір тарихшылар қақпаны ертерек жабуға болатындығын ойлады; Уилмот британдық дивизиялар резервте болғанына қарамастан, Монтгомери Гай Саймондсты нығайтпағанын және Трун мен Шамбуаға канадтықтардың жорығы жағдай талап еткендей «ерліксіз және тәуекелсіз» болмағанын жазды. Уилмот «қазіргі мәліметтерге қарамастан, американдықтар Аргентанды 20 тамызға дейін, Шамбуадағы байланыс орнағаннан кейін ғана басып алды» деп жазды. Аргентан мен Шамбуа арасындағы қақпаны жапқан американдық бөлім, 90-шы дивизия, Гастингс пікірінше, Нормандиядағы кез келген одақтас армияның ең тиімдісі болмады. Ол Брэдлидің Паттонды тоқтатуының нақты себебі британдықтармен кездейсоқ қақтығыстардан қорықпауы, бірақ күшті неміс құралымдары әлі де жұмыс істеп тұрғандықтан, американдықтардың ерте блоктау позициясын қорғауға мүмкіндігі жоқ екенін және кері шегінген парашютистер мен 2-ші және 12-ші СС танк дивизияларының қолынан «ұятты және қажетсіз сәтсіздікке» ұшырауы мүмкін екенін білді. Омар Брэдли.

On 17 August the encirclement was still incomplete. The 1st Polish Armoured Division, part of the First Canadian Army, was divided into three battlegroups and ordered to make a wide sweep to the south east to meet American troops at Chambois. Having captured Champeaux on 19 August, the Polish battlegroups converged on Chambois, and with reinforcements from the 4th Canadian Armoured Division, the Poles secured the town and linked up with the US 90th and French 2nd Armoured divisions by evening. The Allies were not yet astride the 7th Army escape route in any great strength, and their positions were attacked by German troops inside the pocket. Having taken Chambois, two of the Polish battlegroups drove north east and established themselves on part of Hill 262 (Mont Ormel ridge), spending the night of 19 August digging in. The following morning, Model ordered elements of the 2nd SS Panzer Division and 9th SS Panzer Division to attack from outside the pocket towards the Polish positions. Around midday, several units of the 10th SS Panzer Division, 12th SS Panzer Division and 116th Panzer Division managed to break through the Polish lines and open a corridor, while the 9th SS Panzer Division prevented the Canadians from intervening. By mid afternoon, about 10,000 German troops had passed out of the pocket. Paul Hausser, the 7th Army commander, ordered that the Polish positions be "eliminated". The remnants of the 352nd Infantry Division and several battle groups from the 2nd SS Panzer Division inflicted many casualties on the 8th and 9th battalions of the Polish Division, but the assault was eventually repulsed at the cost of nearly all of their ammunition, and the Poles watched as the remnants of the XLVII Panzer Corps escaped. During the night there was sporadic fighting, and the Poles called for frequent artillery bombardments to disrupt the German retreat from the sector. Soon after midday, the Canadian Grenadier Guards reached Mont Ormel, and by late afternoon the remainder of the 2nd and 9th SS Panzer Divisions had begun their retreat to the Seine. For the Falaise pocket operation, the 1st Polish Armoured Division listed 1,441 casualties including 466 killed, while Polish casualties at Mont Ormel were 351 killed and wounded, with eleven tanks lost. Approximately 20–50,000 German troops, minus heavy equipment, escaped through the gap and were reorganized and rearmed, in time to slow the Allied advance into Eastern France, the Netherlands, Belgium and Germany. More than forty German divisions were destroyed during the Battle of Normandy. No exact figures are available, but historians estimate that the battle cost the German forces an estimated 450,000 men, of whom 240,000 were killed or wounded. The final battle of Operation Overlord, the Liberation of Paris, followed on 25 August, and Overlord ended by 30 August, with the retreat of the last German unit across the Seine. The area in which the pocket had formed was full of the remains of battle. Villages had been destroyed, and derelict equipment made some roads impassable. Corpses of soldiers and civilians littered the area, along with thousands of dead cattle and horses. In the hot August weather, maggots crawled over the bodies, and swarms of flies descended on the area. Pilots reported being able to smell the stench of the battlefield hundreds of feet above it.|Dwight Eisenhower

Fear of infection from the rancid conditions led the Allies to declare the area an "unhealthy zone". Clearing the area was a low priority though, and went on until well into November. Many swollen bodies had to be shot to expunge gases within them before they could be burnt, and bulldozers were used to clear the area of dead animals.|Ralph Ingersoll

Some historians have thought that the gap could have been closed earlier; Wilmot wrote that despite having British divisions in reserve, Montgomery did not reinforce Guy Simonds and that the Canadian drive on Trun and Chambois was not as "vigorous and venturesome" as the situation demanded. Wilmot wrote that "contrary to contemporary reports, the Americans did not capture Argentan until 20 August, the day after the link up at Chambois". The American unit that closed the gap between Argentan and Chambois, the 90th Division, was according to Hastings one of the least effective of any Allied army in Normandy. He speculated that the real reason Bradley halted Patton was not fear of accidental clashes with the British, but knowledge that, with powerful German formations still operational, the Americans lacked the means to defend an early blocking position and would have suffered an "embarrassing and gratuitous setback" at the hands of the retreating [[Fallschirmjäger (Nazi Germany) and the 2nd and 12th SS Panzer divisions.|Omar Bradley

Шығындар

22 тамызға дейін одақтастардың батысындағы барлық неміс әскерлері өлтірілді немесе тұтқынға алынды. Тарихшылар неміс әскерлерінің шығындарын әртүрлі бағалайды. Көпшілігі қоршауда 80 мыңнан 100 мыңға дейін әскердің болғанын, олардың 10 000-нан 15 000-ы қаза тапқан, 40 000-нан 50 000-ы тұтқынға алынған, ал 20 000-ы қашып кеткенін айтады. Шульман, Уилмот және Эллис 14-15 дивизияның қалдықтары қалтада болғанын болжады. Д'Эсте 80 000 әскердің тұтқынға алынғанын айтты, олардың 10 000-ы қаза тапты, 50 000-ы тұтқынға алынды және 20 000-ы қашып кетті. Шульман 10 мыңнан 15 мыңға дейін қаза тапқан және 45 мың тұтқынға алынған әскерлерді атады. Уилмот 100 000 тұтқынға алынғанын, 10 000 қаза тапқанын және 50 000 тұтқынға алынғанын жазды. Уильямс әскерлердің қашып кеткенін жазды. Тамеландер 50 мың неміс әскерінің ұсталғанын бағалады, олардың 10 мыңы қаза тапты, 40 мыңы тұтқынға алынды, ал тағы 50 мыңы қашып кетті. Солтүстік секторда немістердің жоғалтулары 344 танк, өздігінен жүретін артиллерия және басқа да жеңіл бронетехника, сондай-ақ 2447 жұмсақ корпусты көлік құралдары және 252 қару тасталып кеткен немесе жойылған. 262-ші биіктік маңындағы шайқаста немістердің шығындары 2000 адам қаза тапты, 5000 тұтқынға алынды және 55 танк, 44 зеңбірек және 152 басқа да бронетехника жойылды. 1944 жылдың 22 тамызына қарай 12-ші СС танк дивизиясы "Гитлерюгенд" бастапқы құрамынан 20 540 адамнан шамамен 8000 адамды, сондай-ақ алдыңғы апталарда бірнеше Kampfgruppe-ге қайта бөлінген танктер мен көліктердің көп бөлігін жоғалтты. Бірнеше неміс құрамаларының бөлімдері шығысқа қашып құтыла алды, бірақ олар өздерінің көп бөлігін қалдырды. Шайқастан кейін одақтас тергеушілер немістердің қалтада 500-ге жуық танк пен шабуылдық зеңбіректерді жоғалтқанын және Сена өзенінен шығарылатын жабдықтың азы екенін болжады.