Кіріспе
Еуропада орналасқан Францияның бөлігі, сондай-ақ Еуропалық Франция деп те аталады. Франциядағы еуропалық аймақтарды біріктіретін бұл атау күнделікті қолданыста жиі кездеседі, бірақ әкімшілік мәні жоқ, тек Шенген аймағына астаналық Франция ғана кіреді. Іс жүзінде, теңіз артындағы аймақтар астаналық аймақтармен бірдей әкімшілік статусы бар. Астаналық Франция құрамына материктік Франция және Корсика, сондай-ақ Атлант мұхитындағы, Ла-Манш пен Жерорта теңізіндегі жақын орналасқан француз аралдары кіреді. Оның шекаралары ғасырлар бойы, әсіресе шығыс бөлігінде маңызды өзгерістерге ұшырады, бірақ 1947 жылдан бері өзгеріссіз сақталып келеді. Ал, теңіз артындағы Франция – Еуропадан тыс жердегі барлық француз департаменттері мен аумақтарын біріктіретін атау. Астаналық және теңіз артындағы Франция бірге Француз Республикасын құрайды. Астаналық Францияның үлесі – Француз Республикасының жер аумағының 82,0%, эксклюзивті экономикалық аймақтың (ЭЭА) 3,3% және халықтың 95,9% құрайды. Францияның кейбір шағын бөліктері (мысалы, Сердания) Пиреней түбегінің құрамында орналасқан. Теңіз артындағы Францияда астаналық Франциядан келген адамды көбінесе «метро» деп атайды, бұл «метрополитен» сөзінің қысқартылған түрі.
Metropolitan France ( or la Métropole), also known as European France, is the area of France which is geographically in Europe. This collective name for the European regions of France is used in everyday life in France but has no administrative meaning, with the exception of only Metropolitan France being part of the Schengen Area. Indeed, the overseas regions have exactly the same administrative status as the metropolitan regions. Metropolitan France comprises mainland France and Corsica, as well as nearby French islands in the Atlantic Ocean, the English Channel , and the Mediterranean Sea. Its borders have undergone significant changes over the centuries, particularly in the east, but have remained unaltered since 1947. In contrast, overseas France is the collective name for all the French departments and territories outside Europe. Metropolitan and overseas France together form the French Republic. Metropolitan France accounts for 82.0% of the land territory, 3.3% of the exclusive economic zone (EEZ), and 95.9% of the population of the French Republic. Some small parts of France (e. g. Cerdanya) are a part of the Iberian Peninsula. In overseas France, a person from metropolitan France is often called a métro, short for métropolitain.
Этимология
"Метрополиттік Франция" термині елдің отаршылдық кезеңінен (16-20 ғасырлар) басталады, сол кезде Франция la Métropole (сөзбе-сөз "Метрополис") деп аталатын, өз колониялары мен протектораттарынан ерекшеленетін, les colonies немесе l'Empire деп танылатын. Осыған ұқсас терминдер басқа еуропалық отаршылдық державаларды сипаттау үшін де қолданылған (мысалы, "метрополиттік Ұлыбритания", "España metropolitana"). "Метрополис" және "метрополиттік" сөздерінің осы қолданылуы ежелгі грек тіліндегі "метрополис" (μήτηρ mētēr "ана" және πόλις pólis "қала") сөзінен туындаған, ол Жерорта теңізінде колониялар құрған қала-мемлекеттің атауы еді (мысалы, Марсель Фокея қала-мемлекетінің колониясы болды; демек, Фокея Марсельдің "метрополисі" болды). Сонымен, "метрополис" және "метрополиттік" сөздері "аналық жер", теңіздің ар жағындағы колонияларынан өзгеше халық немесе ел деген мағынаны білдіретін болды. Бүгінде Францияның теңіз артындағы аймақтарындағы кейбір адамдар отаршылдық тарихына байланысты la France métropolitaine терминін қолдануға қарсылық білдіреді. Олар оны Еуропалық Одақ шарттарында көрсетілгендей "Францияның еуропалық территориясы" (le territoire européen de la France) деп атағанды жөн көреді. Сондай-ақ, олар Францияның теңіз артындағы аймақтары мен метрополиттік Францияны жекеленген бірліктер ретінде қарастыруға қарсы. Мысалы, INSEE бұрын демография, экономика және т.б. сияқты статистикасын тек метрополиттік Франция үшін есептеуші еді және теңіз артындағы департаменттер мен территориялар үшін бөлек статистиканы талдаушы еді. Теңіз артындағы департаменттердің халқы осы бөлек қарауға қарсы шығып, сол кездегі төрт теңіз артындағы департаменттің Францияның толық құрамына кіретінін айтты. Нәтижесінде, 1990 жылдардың соңынан бастап INSEE Францияның көрсеткіштеріне (жалпы халық саны немесе ЖІӨ сияқты) төрт теңіз артындағы департаментті қосты. Бесінші теңіз артындағы департамент – Майотт 2010 жылдың ортасынан бастап Францияның көрсеткіштеріне енгізілді. INSEE метрополиттік Францияны және бес теңіз артындағы департаментті "la France entière" ("Барлық Франция") деп атайды. "Барлық Франция" бес департаментті қамтиды, бірақ департаменттерден гөрі көбірек автономияға ие басқа теңіз артындағы жиынтықтар мен территорияларды қамтымайды. Франция әкімшілігінің басқа салалары "la France entière" ұғымын әртүрлі анықтауы мүмкін. Мысалы, INSEE-ден айырмашылығы, Ішкі істер министрлігі сайлау қорытындыларын жариялағанда, "la France entière" терминін бүкіл Франция Республикасын, оның ішінде барлық теңіз артындағы Францияны, тек бес теңіз артындағы департаментті ғана емес, білдіреді. INSEE қазір "la France entière" үшін статистиканы есептейтіндіктен, бұл практика халықаралық ұйымдарға тарады. Мысалы, Дүниежүзілік банк жариялаған Францияның ЖІӨ-сіне метрополиттік Франция және бес теңіз артындағы департамент кіреді. Дүниежүзілік банк осы жиынтықты "Франция" деп атайды; INSEE сияқты "Барлық Франция" деген сөз тіркесін қолданбайды.
Статистика
Францияның материктік бөлігінің аумағы -ты құрайды, ал Францияның теңізасты аймақтарының аумағы -ты құрайды, бұл Франция Республикасының жалпы аумағын (1959 жылы Антарктида шартына қол қойылғаннан бері егемендігі тоқтатылған Антарктидадағы Адели жерін есептемегенде) -қа теңестіреді. Осылайша, Франция Республикасы аумағының 82,0%-ы Францияның материктік бөлігіне тиесілі. Теңізде Францияның эксклюзивті экономикалық аймағы (ЭЭА) -ты, ал Францияның теңізасты аймақтарының ЭЭА -ты құрайды, бұл Франция Республикасының (Адели жерін есептемегенде) жалпы ЭЭА -қа теңестіреді. Осылайша, Франция Республикасының ЭЭА-сының 3,3%-ы Францияның материктік бөлігіне тиесілі. INSEE мәліметтері бойынша, 2021 жылдың қаңтарына қарай Францияның материктік бөлігінде 65 250 000 адам, ал теңізасты аймақтарында 2 785 000 адам тұрды, бұл Франция Республикасының жалпы халқы 68 035 000 адамды құрады. Осылайша, Франция Республикасы халқының 95,9%-ы Францияның материктік бөлігінде тұрады. 2017 жылғы Франция президенттік сайлауының екінші турында 35 467 327 француз азаматы дауыс берді (бұл 74,56% дауыс беруге қатысуды білдіреді). Олардың 33 883 463-і (барлық дауыс берушілердің 95,53%-ы) Францияның материктік бөлігінде (қатысу көрсеткіші: 76,26%), 1 003 910 (барлық дауыс берушілердің 2,83%-ы) Францияның теңізасты аймақтарында (қатысу көрсеткіші: 53,59%), ал 579 954 (барлық дауыс берушілердің 1,64%) шетелде (шет елде тұратын француз азаматтары; қатысу көрсеткіші: 45,84%) дауыс берді. Француз Ұлттық Ассамблеясы 577 депутаттан тұрады, олардың 539-ы (жалпы санының 93,4%-ы) Францияның материктік бөлігінде, 27-сі (жалпы санының 4,7%-ы) Францияның теңізасты аймақтарында, ал 11-і (жалпы санының 1,9%-ы) шетелде тұратын француз азаматтары тарапынан сайланады.
Франция
Материктік Франция (француз тілінде: la France continentale) немесе жай ғана "материк" (француз тілінде: le continent) Атлант мұхитындағы, Англия жоғалауындағы (Ла-Манш) немесе Жерорта теңізіндегі француз аралдарын қамтымайды, олардың ең ірісі – Корсика. Корсикада материктік Франциядан келген адамдарды "les continentaux" деп атайды. Франция метрополиясының материктік бөлігін бейресми түрде "L'Hexagone" ("Алтыбұрыш") деп атайды, себебі оның пішіні шамамен сондай. Сондай-ақ, "алтыбұрышты" сөзі француз тілінің бейресми синонимі ретінде қолданылуы мүмкін (көбінесе Франция метрополиясын ғана білдіреді, Францияның сыртқы саясаты мен ішкі саясатына қатысты мәселелерден басқа). Францияның алтыбұрыш тәрізді бейнесі алғаш рет 1850 жылдардағы француз географиялық оқулықтарында пайда болды.