Кіріспе
Джайнизмді ұстанатын тамилдер
Шығу тегі
Кейбір ғалымдар джайнизм философиясы Оңтүстік Үндістанға б.з.д. VI ғасырында келген болуы керек деп санайды. Әдеби дереккөздер мен жазулар бойынша, Бхадрабаху 12 000 джайнизм даналарымен бірге Шраванабелаголаға келді, себебі солтүстік Үндістанда Чандрагупта Маурьяның билігінде 12 жылдық ашаршылықпен күресу қиын болды. Тіпті Чандрагупта да осы даналардың тобына қосылды. Шраванабелаголаға жеткенде Бхадрабаху өлімінің жақындағанын сезініп, Чандрагуптамен бірге қалуға шешім қабылдады және джайнизм дінінің монахтарына Чола және Пандья билеген аймақтарды аралауды бұйырды. Басқа ғалымдардың пікірінше, джайнизм Бхадрабху мен Чандрагупта келгенге дейін Оңтүстік Үндістанда болған болуы мүмкін. Мадурай, Тиручираппалли, Каньякумари және Танджавур маңында б.з.д. IV ғасырға дейінгі джайнизм жазулары мен джайнизм құдайлары бар көптеген үңгірлер табылды. Тамил Надуда б.з.д. II ғасырға жататын бірнеше Тамил брахми жазулары табылды. Олар джайнизм дінінің монахтарымен және қарапайым жандармен байланысты деп есептеледі. Джайнизмнің Тамил Надудағы нақты шығу тегі белгісіз. Дегенмен, джайнизм Тамил Надуда Сангам дәуірінде гүлденген. Тамил джайнистік дәстүрі олардың тарихын одан да ертерек мерзімге жатқызады. "Рамаяна" поэмасында Рама Шри-Ланкаға жол тартқанда Оңтүстік Үндістанда тұратын джайнизм монахтарына құрмет көрсеткені айтылады. Кейбір ғалымдар Тамил тіліндегі ең көне әдеби шығарманың авторы (б.з.д. III ғасыр), "Толkāppiyam" джайнист болған деп санайды. В. Кальянасундарнар, Вайяпури Пиллай, Свамината Айер және П. С. Сундарам сияқты ғалымдар Тируваллувардың "Тирүккурал" шығармасын джайнизм туындысы деп есептейді. Ол қатаң вегетариандыққа (немесе вегандыққа) (26 тарау) берілгендігін және жануарларды құрбан етудің мыңдаған құрбандықтан артық екенін (259-аят) батыл түрде қолдайды. Тамил әдебиетіндегі ең ерте сақталған эпос – "Силаппатикарамды" Саман, Иланго Адигал жазған. Бұл эпос Тамил әдебиетінің маңызды туындысы болып табылады, ол сол заманғы тарихи оқиғаларды, сондай-ақ сол кездегі діндерді – джайнизм, буддизм және шиваизмді сипаттайды. Бұл туындының басты кейіпкерлері Каннаги мен Ковалан, олар тамилдер, малаялилер және сингалылар арасында құдайлар делінеді, джайнистер болған. Калифорния университетінің Беркли қаласындағы Тамил зерттеулері кафедрасының иесі Джордж Л. Харттың айтуынша, Тамил сангамы немесе "әдеби жиналыстары" туралы аңыз Мадурайдағы джайнизм сангамына негізделген: Мадурайда шамамен 604 жылы "Санга" деп аталатын тұрақты джайнизм жиналысы құрылды. Бұл жиналыс дәстүр бойынша Сангам аңызын жасақтаған үлгі болған сияқты. Джайнизм Тамил Надуда біздің заманымыздың V және VI ғасырларында, Калабхра аралық деп аталатын кезеңде үстемдік құрды.
There was a permanent Jain assembly called a Sangha established about 604 CE in Madurai. It seems likely that this assembly was the model upon which tradition fabricated the Sangam legend. Jainism became dominant in Tamil Nadu in the fifth and sixth century CE, during a period known as the Kalabhra interregnum.
Қалпына келу және өмір сүру
Джайнизм біздің заманымыздың сегізінші ғасыры шамасында төмендеуді бастады, көптеген тамил патшалары индуизм діндерін, әсіресе шайвизмді қабылдады. Бірақ, Чалкуя, Паллава және Пандия династиялары джайнизмді қолдады. Шайвит аңызында Мадурайда джайндарды тірідей қадап өлтіру туралы айтылады, онда саивиттермен болған бәсекеде жеңілгеннен кейін 8000 джайнистің қадалып өлтірілгені жазылған. Мадурай патшайымы Тиругнана Самбандарды джайнистерге жасалған зұлматтарды тексеру және олардың патшаға тигізген әсерін бағалау үшін шақырды; алайда, бұл аңыз ешбір джайнистік мәтінде кездеспейді. Пол Дундастың пікірінше, бұл оқиға джайнистердің түрлі себептермен Мадурайдан кетуін немесе олардың саяси ықпалын біртіндеп жоғалтуын көрсетеді. Джайнизм төмендеу кезеңінде де аймақта сақталды. Мелситхамур матасын Шраванабельголадан келген монах Шантисагер IX-XII ғасырлар аралығында құрған, мұны XII ғасырға жататын жазбалар растайды. VIII ғасырда Ачарья Акаланкамен байланысты джайнистік орталық Канчи маңындағы Тхирупаруттикундрамда қалыпқа келген. Бұл кезеңдегі тамил джайнистік мәтіндеріне 13-шы ғасырға (немесе одан кейінге) жататын Арункалацеппу, 14-шы ғасырлық Мерумантарапуранам және 15-шы ғасырлық Шрипуранам кіреді.
Жаңғыру
1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Мадрас президенттігі Мадрас штатына айналды, оған қазіргі Тамил Наду, жағалау бойындағы Андхра-Прадеш, Солтүстік Канара ауданы (Карнатака) және Кераланың бір бөлігі кірді. Кейіннен штат тілдік принцип бойынша бөлінді. 1969 жылы Мадрас штаты Тамил Наду деп өзгертілді, яғни "Тамил елі" деген мағынаны білдіреді. Ачарья Нирмал Сагар 1975 жылы бірнеше ғасырдан кейін Тамил Надуға қайта келген алғашқы Дигамбар джайнистік монахы болды. Одан кейін кейбір джайнистік кесіптер Тамил Надуға сапар жасады, нәтижесінде тамил джайнистері арасында джайнизм қайта жанданды. Тамил джайндары мен Үндістанның қалған бөліктеріндегі джайндардың жаңадан байланыс орнатуының нәтижесінде көптеген тастап кетілген және қираған ғибадатханалар қайта жаңартылды. "Бхаратия Дигамбар Джайн Тирт Смракшини Махасабха" және "Дхармастала" институттары қаржылық көмек көрсетті. Жергілікті джайнистік ғалымдар мен белсенділер тамил джайнистік мұрасын жариялау үшін "Ахимса жүрісін" бастады.
Археологиялық дерек
Тамилнадта джайнизмнің танымалдығын куәландыратын археологиялық ескерткіштер үнемі танылып отырады. Көптеген тас жазбалары джайни аскеттеріне қатысты, олар көбінесе тау үңгірлерінде тұратын. Тамил Надудың Канчипурам ауданындағы Орати ауылының жанындағы кішкентай Анандаманғалам ауылында Анандаманғалам қираған орындары табылды. Қираған орындарда жақшыны (қорғаушы құдай) Амбика және тиртханкаралар Неминатха мен Паршванатханың тастан қашалған мүсіндері болған.
Лаксмисена
Мель-Ситамурдағы (Виллупурам ауданы, Тиндиванам маңындағы) Жина Канчи джайнист Муттың немесе мадамның Лаксмисенасы қауымның діни басшыларының бірі. Ол джайнистік діннің балалары үшін упадеша рәсімін өткізеді. Бұрын бұл мутт діни оқу орталығы болып, мүшелерінің экономикалық қызметін басқарып, оларға көмек көрсетіп, діни дәрістер ұйымдастырып, ғибадатханаларды күтіп-ұстау сияқты іс-шараларға жетекшілік еткен. Мутт мүшелерінің көмегі мен үлесі арқасында осындай көп қырлы қызметтерді атқара алды. Қазіргі уақытта мутт мал шаруашылығына арналған гусала да ұстап отыр (сиырлар және басқалары үшін). Мутттың қазіргі қаржылық жағдайы тіршілік көрісін қамтамасыз етуге де жеткіліксіз. Муттты күнделікті күтіп-ұстау үшін қаражатты арттыру мақсатында кокос және манго ағаштары отырғызыла бастады. Мутттағы көліктің ағаш дөңгелектерін ауыстыру қажет.
Дхавалакерти
Жоғарыда айтылғандарға қоса, 1998 жылдың 8 ақпанынан бастап Дхавалакеерти деген атпен Тируванамалаи ауданының Полур маңындағы Тирумалаи қаласында орналасқан Арахантахгири джайна маты жаңадан ашылып, қызмет етеді. Қазіргі таңда мазхапта 2300-ге жуық оқушы бастауыш мектептен жоғары орта мектепке дейін, соның ішінде джайнистік философияны тегін жатақ және тамақпен бірге оқып білім алуда. Аталған мәселенің барлық қаржысы донорлардың көмегімен шешіледі.
Өмір салты
Тамил джайн отбасыларының көпшілігі дәстүрлі түрде егістік жерлердің иесі болған. Қазір олардың көптегені мұғалімдер. Көбісі қалаларда қоныстанды, мемлекеттік және жеке секторларда жұмыс істейді. Шағын бөлігі АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия және басқа елдерге қоныс аударған.
Ас мәзірі
Тамил джайндары – мұқият вегетариандар. 20-шы ғасырдың басында олар өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін, ауылдық шаруашылықпен айналысатын қауымдастық болды. Олар жер иелері болғандықтан, егін шаруашылығы үшін келісімшарт негізінде жұмысшыларды жалдаған. Олардың үй шаруашылығына үлкен жерлер, мал және сүт беруші сиырлар кірген. Олар күнделікті қажеттіліктері үшін көкөніс өсіретін бақшалар ұстаған. Сүт, айран, май және тоқ май сияқты сүт тағамдарын үйде дайындаған. Күнделікті тамақ өте қарапайым болды – күріш, пісірілген бұршақ (паруппу), май, көкөніс самбар, айран, маңғыстан, лимон немесе цитроннан жасалған күнде кептірілген тұршы, сондай-ақ күріш қамырынан жасалған кептірілген, қуырылған "хрустящие" (вадавам) тағамдарынан тұрды. Кешкі шайға қуырылған бұршақтан жасалған тағамдар, ал күн батқанға дейін ідли, доса немесе күріш, айран және бұршақтан жасалған шұжық (тоғайял) берілді. Қарлылар, діни ораза ұстағандар және діни қағидаларды қатаң сақтайтындар күнделікті тамақтарында сарымсақ, пияз және түйнектерді пайдаланбаса, үйдің басқа мүшелері оларды кейде қолданған.
Жеке тұлға
Тамил джайндары тамил қоғамына толық сіңіп кеткен, сырт көзге ешқандай айырмашылық байқалмайды. Олардың сыртқы келбеті тамилдерге ұқсас. Діни сенімдері, ғұрыптары мен вегетариандық өмір салтынан басқа, мәдениеттері Тамил Надудың қалған бөлігінен ерекшеленбейді. Дегенмен, олар балаларына Тиртханкаралардың және джайни әдебиетінің кейіпкерлерінің аттарын қояды. Сондай-ақ, тамил джайни қауымының ер адамдары қасиетті жіп тағатынын атап өткен жөн.
Өмір бойына арналған рәсім
Ежанкаапу – жаңа туған бала дүниеге келгеннен кейінгі жетінші күні білезіктермен әшекейленеді. Каату Куттал – құлағын тесіп, балаға сырға тағылады. Бұл рәсім көбінесе Арпаққам ғибадатханасында немесе Тирунаррангкондайда, яғни Тирунарунгкундрамда өткізіледі. (Аппандай Натар – қасиетті құдай).
Басқа рәсімдер
Упадесам – діни амалдар мен сенімдерге формалды түрде кірісуді Упадесам дейді. Бұл шара 15 жасқа толған ұлдар мен қыздарға жасалады. Упадесамнан кейін діни амалдарды ынтамен және қатаң түрде орындау керек. Неке – сырт көрінісінде джайн некелері индуист некелеріне ұқсас. Дегенмен, оқылатын мантралар джайн мантралары. Брахман діни қызметкері болмайды, оның орнына Койил Ваадхияр немесе ғибадатхана діни қызметкері деп аталатын Саманар рәсімдерді өткізеді. Қажылық – көптеген джайндар Солтүстік Үндістандағы Тиртас және ірі джайн ғибадатханаларына, Сэммед Шихарджи, Павапури, Чампапури және Урджаянта Гириге, сондай-ақ Оңтүстік Үндістандағы Шраванабелагола, Хумча немесе Хомбужа Хумбадж, Карнатакадағы Симманагадде және Тамил Надудағы Понур Малай сияқты жерлерге қажылық сапар жасайды. Сонымен қатар, жекеменшік туристік фирмалар хажилерді Тамил Надудың батысындағы (Конгунаду) және Солтүстік Кераладағы (Ваянад) жаңадан табылған ежелгі тамил джайн орындарына апарып жүреді. Қоштасу рәсімдері – марқұмды өртке жағып, күлін суға шашады және 10-шы немесе 16-шы күні тиісті рәсімдер өткізіледі. Индуисттік дәстүрдегідей жыл сайынғы еске алу рәсімдері өткізілмейді. Бірақ сол жылы әке тарапынан ешқандай той-думандар ұйымдастырылмайды.
Діни рәсімдер
Толық ай күндері, Чатрудаси (он төртінші күн), Аштами (сегізінші күн) ораза ұстау және діни амалдар жасау үшін таңдалған күндер. Әйелдер тамақ ішу алдында тиртханкара есімін бес рет айтады. Адамдар мұндай амалдарды белгілі бір мерзімге, кейде тіпті жылдар бойы ант ретінде орындайды. Ант аяқталған соң, "Удхьяпана" тойы (арнайы дұғалар) өткізіліп, діни кітаптар мен естелік заттар таратылады. Кейбір ант бергендер күн шыққаннан кейін ғана тамақтанып, күн батқанға дейін тамақ ішпейді.
Тамил джайнистік кітаптары
"Дживака Чинтамани", "Срипурана" – Дж. Сричандранның туындылары.