Кіріспе
Екі немесе одан көп адам бір нәрсені бірге үйренуге тырысатын жағдай. Ынтымақты оқыту – екі немесе одан көп адам бірлесіп білім алуға немесе үйренуге ұмтылғандағы жағдай. Жеке оқытудан өзгеше, ынтымақты оқытуға қатысушылар бір-бірінің ресурстарын және дағдыларын пайдаланады (бірін-бірінен ақпарат сұрау, идеяларды бағалау, жұмысты бақылау және т.б.). Нақтырақ айтқанда, ынтымақты оқыту – білімнің белсенді түрде өзара әрекеттесетін, тәжірибе алмасатын және әртүрлі рөлдерді атқаратын топ ішінде қалыптаса алатындығына негізделген модель. Басқаша айтқанда, ынтымақты оқыту – оқушылардың ортақ міндетті орындау кезінде бір-біріне тәуелді және бір-біріне жауапты болатын әдістемелер мен орталарды білдіреді. Бұл бетпе-бет әңгімелерді де, компьютерлік талқылауларды да (онлайн форумдар, чаттар және т.б.) қамтиды. Ынтымақты оқыту процестерін зерттеу әдістеріне әңгімелерді талдау және статистикалық мәліметтерді талдау кіреді. Осылайша, ынтымақты оқыту көбінесе студенттердің түсінік, мағына немесе шешімдерді іздеу үшін немесе өздерінің білімінің нәтижесін жасау үшін бірлесіп жұмыс істеген кезде көрінеді. Сонымен қатар, ынтымақты оқыту сыныптағы оқытушы-оқушы арақатынасын қайта қарастырады, бұл парадигманың пайдалы ма, зиянды ма деген дауға себеп болады. Ынтымақты оқытуға бірлескен жазу, топтық жобалар, бірлескен мәселелерді шешу, пікірталастар, оқу топтары және басқа да іс-шаралар жатады. Бұл тәсіл кооперативтік оқытумен тығыз байланысты.
Collaborative learning is a situation in which two or more people learn or attempt to learn something together. Unlike individual learning, people engaged in collaborative learning capitalize on one another's resources and skills (asking one another for information, evaluating one another's ideas, monitoring one another's work, etc.). More specifically, collaborative learning is based on the model that knowledge can be created within a population where members actively interact by sharing experiences and take on asymmetric roles. Put differently, collaborative learning refers to methodologies and environments in which learners engage in a common task where each individual depends on and is accountable to each other. These include both face to face conversations and computer discussions (online forums, chat rooms, etc.). Methods for examining collaborative learning processes include conversation analysis and statistical discourse analysis. Thus, collaborative learning is commonly illustrated when groups of students work together to search for understanding, meaning, or solutions or to create an artifact or product of their learning. Furthermore, collaborative learning redefines the traditional student teacher relationship in the classroom which results in controversy over whether this paradigm is more beneficial than harmful. Collaborative learning activities can include collaborative writing, group projects, joint problem solving, debates, study teams, and other activities. The approach is closely related to cooperative learning.
Теориялық негіздер
Бірлескен оқыту Лев Выготскийдің жақын даму аймағы деп аталатын оқыту тұжырымдамасына негізделген. Әдетте оқушылардың орындай алатын және орындай алмайтын тапсырмалары болады. Осы екі аймақтың арасында жақын даму аймағы орналасқан, ол оқушының көмек және жетекшілік арқылы үйрене алатын нәрселердің санаты. Жақын даму аймағы оқушының даму үдерісіндегі дағдыларын анықтауға көмектеседі. Выготский жақын даму аймағын анықтағанда, оқытудың тек тәуелсіз жұмыс емес, басқалармен байланыс пен өзара әрекеттесу арқылы жүзеге асуын баса көрсетті. Осының нәтижесінде топтық оқыту идеялары пайда болды, олардың бірі – бірлескен оқыту. Бірлескен оқыту сыншыл ой-өрісті дамыту үшін өте маңызды. Гокале (1995) бойынша, адамдар жеке жұмыс істегенге қарағанда топта жұмыс істегенде жоғары деңгейде оқуға қол жеткізеді және көбірек ақпаратты есте сақтай алады, бұл білім берушілерге, яғни оқытушыларға, және білім алушыларға, яғни студенттерге де қатысты. Мысалы, Американың жергілікті халықтары бірлескен оқытудың балалар мен ересектердің тең құқықтары бар көлденең деңгейде үйренуге қатысуы арқылы қалыптасатынын көрсетеді.
Кооперативтік оқытудан айырмашылықтары
Бірлескен және кооперативтік оқыту арасындағы айырмашылықтар туралы пікір таласы туды. Кейбіреулер бірлескен оқытудың кооперативтік оқытуға ұқсас, бірақ одан ерекшеленетінін айтады. Екі модель де еңбек бөлінісін пайдаланады, алайда бірлескен оқытуда барлық қатысушылардың өзара байланысы мен проблеманы шешу үшін үйлесімді жұмыс істеуі қажет, ал кооперативтік оқытуда әр адам белгілі бір бөлімге жауапкершілік алып, содан кейін өз үлесін біріктіруі керек. Тағы бір айырмашылық ретінде кооперативтік оқыту көбінесе балаларға білімнің негіздерін түсіну үшін қолданылады, ал бірлескен оқыту жоғары оқу орнының студенттеріне арналған, себебі ол білімнің негіздерін емес, дамытуға бағытталған. Сонымен қатар, бірлескен оқыту – өзара әрекеттесу философиясы, ал кооперативтік оқыту – өзара әрекеттесу құрылымы деп есептеледі. Дегенмен, көптеген психологтар кооперативтік және бірлескен оқытуды ұқсас анықтаған. Екеуі де білім алушыларға белгілі бір дағдылар мен білімді меңгеруге көмектесетін топтық оқыту механизмдері болып табылады. Осы анықтаманы екі түріне де қолданатын белгілі психологтарға Джонсон және Джонсон, Славин, Купер және тағы басқалар жатады.
Мәдениеттің өзгеруі
Бірлескен оқыту тәсілдерінің мәдени ерекшеліктері де бар. Бұл саладағы зерттеулер негізінен Американың жергілікті майя қауымдастықтарындағы, Сан-Педро, Гватемала және еуропалық америкалық орта таптағы қауымдастықтардағы балаларға бағытталған. Жалпы, зерттеушілер Сан-Педро сияқты жергілікті майя қауымдастықтарындағы балалар әдетте өз қауымдастығының жетілген іс-әрекеттерін мұқият бақылау және белсенді түрде қатысу арқылы үйренеді деп тапты. Оқудың бұл түрі оқушының көптүрлі қарым-қатынас арқылы – ауызша және ауызша емес қарым-қатынас, сондай-ақ байқау арқылы – бірлесіп қатысуымен сипатталады. Майя ата-аналары балалардың байқау арқылы жақсы білім алады деп санайды, сондықтан зейінмен тыңдайтын бала білім алуға тырысатын адам ретінде қарастырылады. Осылайша балалар мен ересектер сыныпта мәдени тәжірибені қабылдайды және оқуды бірлесіп ұйымдастырады. Еуропалық америкалық орта тап қауымдастықтарында балалар әдетте бірлесіп оқыту әдістері арқылы үйренбейді. Сабақта бұл балалар көбінесе бастама-жауап-бағалау тізбегі арқылы білім алады. Бұл оқыту тәсілі еуропалық америкалық орта тап мәдениетіндегі ата-ана тәрбиесінің үлгісіне тән автономия мен тәуелсіздік сипаттамаларына сәйкес келеді. Бұл майя қауымдастығының адамдары ортақ күш-жігер әдісін еуропалық америкалықтарға қарағанда көбірек қолданады, ал еуропалық америкалықтар көбінесе білімді беру және тексеру үлгісін пайдаланады. Егін егу және орақ кезінде бүкіл отбасы бірге егістікке шығады, онда балалар әдетте ересектермен бірге кішігірім жұмыстармен айналысады, бірақ ересектердің іс-әрекеттерін, мысалы, трактор жүргізу немесе балтамен жұмыс істеуді әрқашан байқап тұрады. Балалар мен ересектер жаңа жобаларды жүзеге асыруда бірігіп жұмыс істейді. Жергілікті қауымда бірлесіп әрекет етуге және білім алуға жас шектеу қоймайды. Оқушының қатысуы – бірлесіп оқытудың маңызды құралы, себебі ол оқу процесінің өзіне айналады. Осылайша, бірлесіп оқыту балалар мен ересектердің қауымда «білімді орындаушы» мен «көріп көмектесуші» рөлдерін ауыстырғанда жүзеге асады. Мысалы, түпкілікті Мазауа қауымдастығының ата-аналарына базардың үстіне шатыр салуды үйрету міндеті тапсырылғанда, ата-аналар мен балалар екі жақтан да жұмыс істеді. «Білімді орындаушы» мен «бақылаушы көмекші» рөлдерін ауыстырып, ересектер мен балалар тапсырманы бейбіт аяқтады, тәрбиеші/оқушы рөлдері тағайындалмады және ересектер әлі де орындап жатқан кезде де балалар бастамашылық танытты. Бұл көлденең құрылым икемді басшылыққа мүмкіндік береді, бұл бірлесіп оқытудың маңызды аспектісі. Американың жергілікті қауымдастықтары өздерінің бірлесіп оқытуда ерекше, өйткені олар жасқа қарамастан кемсітпейді, керісінше, белсенді қатысуға және икемді басшылық рөлдеріне шақырады. Балалар мен ересектер өздерінің қауымдастықтарындағы рөлдерін үнемі алмастырады, бұл оқу процесінің ағылшын тіліне ықпал етеді. Сонымен қатар, жергілікті қауымдастықтар байқауды бірлесіп оқыту процесінің бір бөлігі деп санайды.
Әлемдегі мысалдар
Бірлесіп оқыту әлемдік деңгейде әртүрлі болып келеді. Оқудың дәстүрлі моделі оқытушыға бағытталған, бірақ бұл модель әлемдік тұрғыдан қарқынды түрде өзгеруде, себебі елдер экономикада көш бастау үшін күресіп жатыр. Елдің тарихы, мәдениеті, діни сенімдері және саясаты – олардың ұлттық ерекшеліктерінің барлық жақтары. Бұл сипаттамалар азаматтардың сыныпта да, жұмыс ортасында да ынтымақтастыққа деген көзқарасына әсер етеді.
Жапония
Жапонияда эмпирикалық зерттеулер әлі де салыстырмалы түрде аз болғанымен, көптеген тіл білім берушілер Жапонияның табиғи ұжымдық қасиеттерін пайдаланып, бірлесіп оқыту бағдарламаларын сынақтан өткізді. Соңғы кезде технологиялық жетістіктер және жапон студенттерінің оларды жоғары деңгейде қабылдауы компьютерлік қолдаумен бірлесіп оқытуға мүмкіндік жасады. Жапон студенттерінің достыққа құрметі және өзара жауапкершілікке бейімділігі Жапониядағы бірлесіп оқытуды қолдай түседі.