Кіріспе

Математикада, әсіресе операторлар теориясында, ішкі көбейтінді кеңістігіндегі әрбір сызықтық оператор сол кеңістіктегі Гермиттік қосымша (немесе қосымша) операторды анықтайды, ережесі мынадай:

мұндағы – векторлық кеңістіктегі ішкі көбейтінді. Қосымша оператор Гермиттік жұпталған немесе Чарльз Гермит есімімен Гермиттік деп те аталуы мүмкін. Оны физика және басқа салаларда, әсіресе кванттық механикада бра-кет нотациясымен бірге қолданғанда, көбінесе A^(†) деп белгілейді. Операторларды матрицалар түрінде бейнелеуге болатын шекті өлшемдерде Гермиттік қосымша конъюгат транспозамен (немесе Гермиттік транспоза) беріледі. Жоғарыдағы қосымша оператордың анықтамасы Хилберт кеңістіктеріндегі шектелген сызықтық операторларға тікелей қолданылады. Анықтама одан әрі кеңейтіліп, шектелмеген, тығыздықпен анықталған операторларды қамтиды, олардың анықталу облысы топологиялық жағынан тығыз, бірақ міндетті түрде тең емес.

Бейресми анықтама

Гилберт кеңістіктері арасындағы сызықтық бейнелеуді қарастырайық. Кез келген егжей-тегжейге тоқталмай, серіктес оператор – бұл (көбінесе бірегей анықталған) сызықтық оператор, келесі теңдікті орындайды:

мұнда – Гилберт кеңістігіндегі ішкі көбейтінді, ол бірінші координата бойынша сызықтық, ал екінші координата бойынша конъюгатты сызықтық. Екі Гилберт кеңістігі бірдей болғанда және сол Гилберт кеңістігіндегі оператор болғандағы ерекше жағдайды ескеріңіз. Ішкі көбейтіндіні дуалды жұптаумен алмастырғанда, оператордың серіктес операторын, сондай-ақ транспозын анықтауға болады, мұнда – сәйкес нормалары бар Банах кеңістіктері. Мұнда (қайтадан ешқандай техникалық мәселелерді ескермей), оның серіктес операторы келесідей анықталады:

Яғни, барлық үшін .

Жоғарыдағы Гилберт кеңістігіндегі анықтама, Гилберт кеңістігін оның дуалымен сәйкестендіргенде Банах кеңістігінің жағдайына қолданылуы мүмкін. Сондықтан, Гилберт кеңістігі және Банах кеңістігі болғанда оператордың серіктес операторын да алуымыз табиғи. Дуалды келесідей анықтаймыз: мұнда осындай, шарты орындалады.

Гилберт кеңістіктері арасындағы шектелген операторлардың анықтамасы

H – ішкі көбейтіндісі бар күрделі Гильберт кеңістігі деп есептейік. A : H → H үздіксіз сызықтық операторын қарастырайық (сызықтық операторлар үшін үздіксіздік, шектелген оператор болумен эквивалентті). Онда A операторының түйіндес операторы – A^(∗) : H → H үздіксіз сызықтық операторы, ол келесіні қанағаттандырады:

Осы оператордың бар болуы мен бірегейлігі Риецтің өкілдік теоремасынан шығады. Бұл, стандартты комплекс сандық ішкі көбейтіндіге қатысты ұқсас қасиеті бар квадраттық матрицаның түйіндес матрицасының жалпылама жағдайы ретінде қарастырылуы мүмкін.

А жабық

Оператор жабық деп егер оның графигі топологиялық жағынан жабық болса айтылады. Қосымша оператордың графигі бір субкеңістіктің ортогоналды толықтыруы болып табылады, демек ол да жабық.

Конъюгатты сызықтық операторлардың көмекшілері

Конъюгациялық сызықтық оператор үшін күрделі конъюгацияны ескеру үшін, қосымша оператордың анықтамасын өзгерту қажет. Кешенді Хилберт кеңістігіндегі А конъюгациялық сызықтық оператордың қосымша операторы – А^(∗) конъюгациялық сызықтық операторы болып табылады: H → H, және ол келесі қасиетке ие: