Кіріспе
Балалардың алғашқы оқу кітаптары сериясы
Дик пен Джейн – Зерна Шарп Уильям С. Грей жазған базалық оқулықтар сериясы үшін жасаған екі басты кейіпкер. Бұл кейіпкерлер алғаш рет 1930 жылы «Элсон Грей оқулықтарында» пайда болды және 1965 жылғы соңғы нұсқасына дейін келесі кітаптар сериясында жалғасты. Бұл оқулықтар АҚШ және басқа ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі сыныптарда шамамен қырыз жыл бойы қолданылды. Олардың танымалдылығы 1950 жылдары ең жоғары деңгейге жетті, сол кезде АҚШ-тағы бірінші сынып оқушыларының 80 пайызы оларды пайдаланды. Дик пен Джейн сериясы 1973 жылға дейін сатылып, 1970 жылдардың басында кейбір сыныптарда қолданылып келді, бірақ 1980 жылдары басқа оқу материалдарымен алмастырылды және мектеп оқу бағдарламаларынан біртіндеп жоғалып кетті. Дик пен Джейн сериясы қарапайым повестьтік мәтінімен және акварель суреттерімен танымал болды. Орта тап американдықтары үшін «Дик», «Джейн» және олардың кіші қарындасы «Сэлли» кейіпкерлері кеңінен танымал болды. Дик пен Джейннің оқулықтары ғасыр ортасындағы американдық мәдениет пен коллекционерлер үшін бағалы заттарға айналды. Ақ, орта тап американдықтарын стереотипті бейнелегеніне және осы оқулықтар негізделген «толық сөз» немесе «көзбен тану» (көру арқылы оқу) әдісіне қарамастан, олар жиырмасыншы ғасырдың ортасындағы сауаттылық біліміне тигізген әсері үшін мәдени маңызға ие.
Шығу тегі
Дик пен Джейн оқулықтарының алдыңғылары – он тоғызыншы ғасырдың ортасынан жиырмасыншы ғасырдың ортасына дейін танымал болған McGuffey Reader және Elson Basic Reader оқулықтары болды. Уильям Скотт Грей (1885–1960), Скотт, Форсман және Компанияның оқу бағдарламасы негізін қалау сериясының директоры және Чикаго университетінің білім беру колледжінің деканы, Уильям Х. Элсонмен бірлесіп Элсонның негізгі оқулықтарын (1936 жылы Элсон Грейдің негізгі оқулықтары деп аталды) жазды, оларды Скотт Форсман Чикаго, Иллинойс штатында жариялады. Грейдің зерттеулері балаларға қызықты мазмұнды пайдалану арқылы оқуды жақсарту және олардың сөздерді тану дағдыларын дамыту әдістеріне бағытталған. Грейдің мақсаты – денсаулық сақтау, ғылым, қоғамтану және арифметика (әр пәннің өз деңгейлік мәтіндерінің сериясы бар, оларды да Скотт Форсман жариялады) салаларындағы «тақырыптық» кітаптарды негізгі оқулықтарда меңгерілген сөздікпен байланыстыру арқылы осы салалардағы оқуды едәуір жақсарту болды. Бұрынғы мұғалім Зерна Шарп, Скотт Форсманның оқу кеңесшісі және оқулық редакторы болып жұмыс істеген кезде бастауыш сынып оқушылары үшін Дик пен Джейн оқулықтарының идеясын ойлап тапты. Шарп кейіпкерлердің есімдерін атады, басқалар ұсынған идеялардан сюжет желілерін таңдап, өңдеді және кітаптардың өндірісін қадағалады. Грей және басқалар Дик пен Джейн әңгімелерін жазды, ал иллюстратор Элеонора Б. Кэмпбелл ерте иллюстрациялардың көп бөлігін жасады. 1965 жылғы басылым, Дик пен Джейн сериясының соңғысы, бірінші сынып оқулығында алғашқы қара нәсілді отбасын кейіпкерлер ретінде таныстырды.
Мазмұны мен суреттері
Уильям Грей мен Зерна Шарп бүкіл сөзді немесе сөзді көру арқылы тану әдісін (көріп оқу деп те аталады) қолданатын оқулықтарды жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Дик пен Джейннің бастауыш оқулықтары қарапайым әңгімелеу стиліндегі мәтіні және акварель суреттерімен кеңінен танылды. Оқулықтардың бүкіл елге таратылуы жоспарланғандықтан, мәтінде және суреттерде таулар, өзендер, көлдер, жазықтар немесе теңіз жағалауы сияқты нақты аймақтық географиялық ерекшеліктерге сілтемелер қасақана болмады.
Оқыту әдістемесі
Үш онжылдық бойы (шамамен 1940 жылдан 1970 жылға дейін) Дик пен Джейн оқулықтары негізделген бүкіл сөз немесе көзбен қарау әдісі (көзбен оқу деп те аталады) американдық мектептердегі басты оқу әдісі болып қалып келді. 1970-ші жылдары фонетикаға негізделген оқу әдістері танымал болды. 1980-ші жылдары толық тілдік бағыт дамыды. Басқа әдістер де қысқа мерзімге қолданылды, бірақ олар да алмастырылды. Көзбен қарау әдісі шектеулі сөздік қолданып, оқырмандарға қайталау арқылы сөздерді жаттауға үйретті, ал фонетиканы оқытуға көбірек мән берілмеді. Оқулықтармен бірге келген мұғалімдердің нұсқаулары да сөздердің мағынасын суреттер арқылы анықтау және мәтінде келген сөздерді қайталау арқылы бүкіл сөзді (көзбен қарау) қабылдауды қолдауға шақыратын болды.
Ықпал
Кітаптың ықпалы және оның әдісі басқа елдерге де тарады. Араб тілінде Хасан мен Рийім, Амал мен Омер, Адил мен Суаад сияқты көптеген ұқсас кітаптар жарық көрді.
Сындар
Жасөспірімдерді зерттеу институты тарихына сәйкес, психолог Марион Монро ерте балалық шақ оқу бағдарламалары үшін әдістемелерді әзірледі, нәтижесінде Дик пен Джейн оқулықтары пайда болды.
Оқушыларға әсері
Онжылдықтар бойы сыншылар мен жақтастары көзбен оқу әдісінің және оны қолданған оқулықтардың әсерін талқылауды жалғастырды. "Неге Джонни оқи алмайды" (1955) кітабында автор Рудольф Флеш бүкіл сөз (көру арқылы айту) әдісінің тиімсіз екенін, себебі оған фонетикалық жаттығулар жетіспегенін қорытындылады. Сонымен қатар, Флеш сөздерді жаттап оқу арқылы оқуға үйрететін, Дик пен Джейн стиліндегі қарапайым әңгімелерге және шектеулі мәтін мен сөздікке сын айтты. Артер Трейс өзінің "Дик пен Джейнсіз оқу" (1965) кітабында Дик пен Джейн сериясын сынады. 2002 жылы автор Сэмюэл Л. Блюменфельд, фонетикалық оқу арқылы оқу дағдыларын оқытуды қолдайтын, Дик пен Джейн сериясы және бүкіл сөз, көру арқылы айту немесе көзбен оқу әдісін қолданған басқалары осы әдіспен оқыған миллиондаған американдық студенттердің оқу дағдыларын нашарлатқанын айтты.
Алдаулар мен стереотиптер
1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Дик пен Джейн оқулықтарының сыншылары олардың стереотиптерін, әлеуметтік топ, гендерлік және нәсілдік предрассудоктарын, сондай-ақ мазмұн мен иллюстрациялардағы қателіктерді атап көрсетуге басталды. Сыншылар Дик пен Джейннің сюжеттері мен стереотиптік бейнелеріне қарсы шығып, "көптеген оқушылар екі баласы, Spot есімді иті және Puff есімді мысығы бар отбасымен өзін байланыстыра алмады" деді. "The Cat in the Hat" кітабының авторы Теодор Сьюз Гейзел (Доктор Сьюз) Дик пен Джейн оқулықтарына жауап ретінде осы кітапты жазған.
Мектепте Дик пен Джейнмен оқуға үйренесіз, бірақ Дик пен Джейннің материалдары қаншалықты жалықтыратын! Білесіз бе, олардың оқиғалары тіпті бірінші немесе екінші сынып оқушысы үшін де ақымақтық еді. Кейінірек мен әйгілі МакГаффи оқулықтарын көрдім, олар анамның буыны 1930-шы немесе 1920-шы жылдары оқыған нәрселерден де бұрынғылар еді, және олар балалардың үйренетін нағыз жазушылардың нағыз оқиғаларымен толы болды. Бірақ менің буыным, бейби-бумерлер, Дик пен Джейнмен өстік, және ол мені оқуға ынталандыра алмады. Бірақ Бэтмен мен Супермен олай болды: олар Дик пен Джейннен әлдеқайда қызықтырақ еді. Джордж Р. Р. Мартин, автор.
Жинақтаушы және қайта басып шығару басылымдары
"Дик", "Джейн" және "Салли" кейіпкерлерін әйгілі еткен оқулықтар орта ғасырдағы американдық мәдениеттің белгілі бір символына айналды, сонымен қатар коллекционерлердің бағалы жинағына кірді.
Мультфильмдер
Кальвин мен Хоббс мультфильмінде Кальвин "Дик пен Джейндегі өзара байланыстың динамикасы және монологиялық міндеттемелер: психикалық трансреляциялық жыныстық үлгілерді зерттеу" атты кітап туралы есеп жазды. "Жексенбілік" санында оған үй тапсырмасы ретінде "Спот жүгірді" әңгімесін оқу да тапсырылды.
Фильмдер
Дик пен Джейнмен ойын (1977) және оның 2005 жылғы жаңа түсірілімі, оқу сериясындағы 1-сынып кітабының атауы – «Дик пен Джейнмен ойынға» сілтеме жасайды. Фильмдер әдеби кейіпкерлермен аттары бірдей екі жақсы көрілетін алаяқ туралы, ал 1977 жылғы нұсқасы әдеттегі Дик пен Джейн кітабын пародиалайтын сурет кітабын көрсетумен басталады. Диснейдің «Тарзан» (1999) анимациялық фильмінің музыкамен сүйемелделген бір эпизодында «Джейнды көр, Джейнды қашқанын көр» деген жазуы бар кітап пайда болады. «Спотты қашқанын көр» атты фильмнің атауы кітаптағы бір сөйлемге негізделген.
Музыка
Human Sexual Response тобының Fig. 14 (1980) EP-дегі "Dick and Jane" әнінде кітаптағы кейіпкерлер мен стиль пайдаланылған. Hawaiian Pups тобы Split Second Precision (1983) EP-дегі "Baby Judy" әнінде осы кейіпкерлерді пародиялаған. Музыкант JG Thirlwell "Фетус" псевдонимімен жазған "See Dick Run" әнінде осы есімді екі басты кейіпкерге сілтеме жасаған.
Теледидар
1963 жылы «Рокки мен Буллуинклдің оқиғалары» сериясында Америкадағы ең артта қалған университет – Воссамотта университеті, өзінің міндетті оқу курсының орталығы ретінде «Дик пен Джейн теңіз жағасында» кітабын ұсынады. «Between the Lions» атты PBS балалар телесериалы осы кітаптарды пародиалай отырып, «Тауық Джейнмен көңіл көтеру» (Fun with Chicken Jane) деген балама туындысын жасайды. Әнші Бобби Винтон 1970 жылдары «Дик және Джейн» атты ән жазды. «Симпсонтар» мультсериалының «Олар Лизаның миын құтқарды» атты эпизодында Комикс сатушының футболкасында «C:/DOS C:/DOS/RUN RUN/DOS/RUN» деген жазу бар, бұл кітап сериясындағы мақал-сөздерге ұқсас. «3rd Rock from the Sun» (1996–2001) ситкомы Дик Соломон есімді адамның өміріне арналған, ал эпизодтардың атаулары көбінесе кітаптар мен фильмдердің атауларына немесе танымал сөздерге негізделеді, кейде сериал кейіпкерлерінің есімдері қосылады. «Дик пен Джейн» осылардың көптегенінің бастауы болып табылады, мысалы, «Дик жүгіріп келеді», «Дик жалғастыра береді», «Дик пен Джанетпен көңіл көтеру» және т.б.
Бейне ойындар
"Spot өртетінін қараңыз!" – "Skylanders" ойын сериясындағы ойналатын кейіпкер Hot Dog-тың ұраны; бұл ұран "See Spot run" сөйлеміне сілтеме жасайды.
Қоғамдық көрмелер
Дик пен Джейн оқулықтары 1994 жылы Иллинойс штатының Пеория қаласындағы Лейквью өнер және ғылым мұражайында, ал 1997 жылы Индиана штатының Ричмонд қаласындағы Ричмонд қалалық кітапханасында көрмеге қойылды.