Мартин Бек – швед детективі, Мадж Сьевалль мен Пер Вальёоның 10 романының басты кейіпкері. Фильмдерге бейімделген, Госта Экман мен Петер Хабер сомдаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мартин Бек – суреттемелі швед полициясының детективі және Май Шёвалл мен Пер Вальхоның «Қылмыс тарихы» деп аталған он романның басты кейіпкері. Көбінесе «Мартин Бек әңгімелері» деп аталатын осы туындылардың барлығы 1967 және 1994 жылдар аралығында экранға түсірілген. Алты туынды Гёста Экманның Мартин Бек рөлінде ойнауымен бейімделген. 1997 мен 2018 жылдар аралығында Питер Хабердің Мартин Бек рөлінде түскен кейіпкерлер негізінде 38 фильм (кейбіреулері тікелей бейнежазбаға шығарылып, теледидарда көрсетілген) түсірілді. Бек пен оның жанындағы сенімді серігі Гунвальд Ларссоннан басқа, соңғы бейімделулер түпнұсқа серияның сюжетінен көп жағынан ерекшеленеді. Олар Стокгольм төңірегіндегі шамамен ұқсас тақырыптар мен оқиғаларға қарамастан, мүлдем басқа және өзгеріп отыратын кейіпкерлерді ұсынады.
Fictional Swedish police detective
Martin Beck is a fictional Swedish police detective and the main character in a series of ten novels by Maj Sjöwall and Per Wahlöö, collectively titled The Story of a Crime. Frequently referred to as the Martin Beck stories, all have been adapted into films between 1967 and 1994. Six were adapted for the series featuring Gösta Ekman as Martin Beck. Between 1997 and 2018 there have also been 38 films (some released direct for video and broadcast on television) based on the characters, with Peter Haber as Martin Beck. Apart from the core duo of Beck and his right hand man Gunvald Larsson, the latter adaptations bear little resemblance to the plots of the original series. They feature a widely different and evolving cast of characters, though roughly similar themes and settings around Stockholm.
Негізгі таңбалар
Мартин Бек: Серияның басты кейіпкері Мартин Бек, бақытсыз некеде тұрған, екі жасөспірім баласы бар адамнан ажырасып, Рия Нильсенмен бақытты, некесіз қарым-қатынаста болады. Нильсеннің жалға алған адамының өлімін тергелген кезде Бек Нильсенмен танысады. Бек суық тиюге бейім, жиі аурулар мен дене мұңдарына шалдығады. Серия соңында Бек детективтен инспекторға, содан кейін Ұлттық қылмыс бөлімінің бастығына дейін бірнеше рет жоғарылайды. Бұл оған да, басқаларға да ұнамайды, себебі ол кеңсе жұмысына шектелуді жек көреді. «Полиция қатқары» романында ол комиссарлық лауазымға тағайындалудан құтылады. «Террористтерде» ол американдық сенаторды қорғауға байланысты маңызды жұмыста Операциялар басшысы болуға мәжбүр болады, бұл оның Мальмнан жоғары тұрғанын білдіреді. Ол Ларссон, Рөнн, Скаке, Меландер және өзінен тұратын тамаша команда құра алады. Ол кеңсе жұмысын үйлестіруде және байланыс орнатуда (Меландерге барлық телефондық байланыстарды жүргізуге рұқсат беру арқылы, барлық телефон қоңырауларын басқа жаққа аудару арқылы немесе ойлануға уақыт қажет болғанда телефонын толығымен өшіру арқылы) комиссарды таң қалдырады. «Қорқынышты адам» романында ол жараланып, ауыр жарақат алады. Оқиғадан кейін өзінің сүйікті өндірушісі сүйікті темекісін тоқтатып қойғандықтан темекі шегуді доғарады. Леннарт Коллберг: Бекке ең сенімді әріптесі; социалистік көзқарастары бар сарказмды тамаққұмар; парашютист болып қызмет еткен. Міндетін орындау кезінде бір адамды атып өлтіргеннен кейін, ол қару ұстаудан бас тартады. Екінші кітапта жаңадан үйленеді және серия барысында екі баланың әкесі болады. «Жоғалған өрт сөндіру машинасы» романында ол Гунвальд Ларссонды «қылмыстық тергеу тарихындағы ең ақымақ детектив» деп атайды, ал «Қорқынышты адам» романында Ларссон оған «Мен сені әрқашан ақымақ деп ойладым» дейді. Бір-бірімен көптеген тергеулерде жұмыс істеу арқылы олар кейіннен бір-бірін түсінеді. «Полиция қатқары» кітабының соңында ол полициядан кетеді. Полиция күшінің қандай халге келгеніне ұялатынын түсінеді, бірақ соңғы кітапта соңғы сөзді айтады. Гунвальд Ларссон: Бұрынғы теңізші және бай отбасының қара қойы, ол қымбат киімдерді және Сакс Ромердің туындыларын қоса алғанда, арзан фантастикалық әдебиетті жақсы көреді. Ол Шығыс Германиядан тыс жердегі аздаған адамдардың бірі, ол Eisenacher Motorenwerk компаниясы өндірген спорттық машинаға ие және оны жүргізеді. Ол адамдармен қарым-қатынас жасау қабілетінен кемшілік көреді және көптеген әріптестері оны ұнатпайды. Ол Коллбергпен өзара жек көрушілікке ие, бірақ жағдай талап еткенде тиімді жұмыс істей алады. Алайда, ол Эйнар Рөннмен де бірдей қарапайымдықпен қарым-қатынас жасаса да, Рөнн оның жалғыз досы. Олар жақын, жұмыстан тыс уақытта жиі бірге болады. Оның бай, мәдениетті отбасы оған барлық жағдайда дұрыс әрекет етуді үйреткен, комиссардың айтуынша, ол оны жасыруға тырысады. Ларссон қымбат киімдерді жақсы көреді, ал оның тігілген костюмдері тергеу кезінде жиі бүлінеді. Ол бойы ұзын, көздері ашық көк, және өте жақсы дене бітімі бар. Ол командада есіктерді бұзудағы ең жақсысы ретінде танымал. Эйнар Рөнн: Ларссонның Швецияның солтүстігіндегі Арьеплогтан келген досы, ол лапп әйеліне үйленген. Оның мұрны үнемі қызыл, тұтас есеп жаза алмайды және қиялы жоқ, бірақ еңбекқор және тиімді полиция қызметкері. Ол өте тыныш және бейбіт, барлық кітаптарда тек бір рет (Ларссонның атынан) ашуланады. Серия соңында Бек Рөннің командаға құнды активке айналып, оған сенуге болатын адам болу үшін барлық күтулерге қарсы тұрғанын атап өтеді. Бенни Скаке: жас, амбициялық, ашкөз, кейде бақытсыз детектив. Ол бесінші кітапта кісі өлтіру жөніндегі комиссияның жаңа мүшесі ретінде таныстырылады, бірақ кейінірек жеке себептермен Мальмёға ауысады. Скаке әлі де сәл наив, полиция комиссары болуға ұмтылады, бірақ соңғы кітапта Бек оның едәуір жетілгенін атап өтеді. Фредерик Меландер: мінсіз естелігімен және әркім оны қажет еткенде әжетханаға баратынымен танымал. Меландер «Жоғалған өрт сөндіру машинасы» романында бірінші дәрежелі полиция қызметкері ретінде сипатталады, сонымен қатар өте жалықтырады. Ол әр түнде он сағат ұйықтауға тырысады және оның жазуы оқылмайды. Ол ашуланбайтын, жағымпаздануға бейім адам ретінде танымал. Кейіннен ол ұрылар мен ұрлық бөлімшесіне ауысады.
Martin Beck: The protagonist of the series, Martin Beck goes from being an unhappily married man and father of two young teenagers, to a divorced man in a happy unmarried relationship with Rhea Nielsen, a kind and emphatic landlady whom Beck meets while investigating the death of a man who was Nielsen's tenant. Beck is prone to colds and often suffers from ailments and physical discomforts. Beck also gets several promotions, from Detective to Inspector, and Chief of the National Murder Squad by the end of the series. This seems to be to the chagrin of everyone involved, including him, as he hates the vision of being confined to desk work. In Cop Killer, he is happily spared a promotion to a Commissioner. In The Terrorists, he is, however, forced to become Chief of Operations in an important job protecting an American senator, meaning that he is for once, in theory, higher in position than his superior, Malm. He is allowed to assemble his perfect team, consisting of Larsson, Rönn, Skacke, Melander and himself. He does extremely well coordinating the desk work and keeping in communication (through allowing Melander to handle all telephone communications, and diverting all telephone calls, or switching off the telephone altogether whenever he needs time to think), impressing the Commissioner. In The Abominable Man, he is shot and severely wounded. He quits smoking after the incident as his favourite manufacturer discontinues his preferred type of cigarette. Lennart Kollberg: Beck's most trusted colleague; a sarcastic glutton with a Socialist worldview; served as a paratrooper. After having shot and accidentally killed a person in the line of duty, he refuses to carry a gun. He is newly married in the second book and fathers two children over the course of the series. In The Fire Engine That Disappeared, he refers to Gunvald Larsson as "the stupidest detective in the history of criminal investigation", and in The Abominable Man, Larsson informs him, "I've always thought you were a fucking idiot". Through working with each other on numerous investigations, they later come to understand each other. He resigns from the force at the end of the penultimate book, Cop Killer. He realises he was ashamed of what the police force had become, but still has the last word in the lasat book. Gunvald Larsson: A former member of the merchant marine and the black sheep of a rich family, he has a liking for expensive clothes and pulp fiction including the work of Sax Rohmer. He is one of the few people outside East Germany who owns and drives a sports car manufactured by Eisenacher Motorenwerk. He is somewhat lacking in interpersonal skills and is disliked by most of his colleagues. He and Kollberg share a mutual antipathy, but are capable of working together efficiently when the occasion demands it. However, although he often treats Einar Rönn with the same boorishness, Rönn is his only friend. The two are close, often spending time together off the job. His rich, cultured family taught him how to behave correctly in all circumstances, something which the Commissioner notes that he tries to conceal. Larsson has a penchant for expensive clothes, and his tailored suits frequently get ruined during his investigations. He is tall and has china blue eyes, and is in extremely good shapet. He is noted as the best in the team at breaking down doors. Einar Rönn: Larsson's friend from Arjeplog in the rural north of Sweden, he is married to a Lapp woman. He is permanently red nosed, incapable of writing a coherent report and totally unimaginative, but a hard working and efficient policeman. He is very calm and peaceful, losing his temper only once (on Larsson's behalf) in all the books. By the end of the series, Beck notes that Rönn had defied all expectations to become a valuable asset to the team, and someone whom he could trust. Benny Skacke: A young ambitious, overzealous and sometimes hapless detective. He is introduced in the fifth book as a new member of the homicide commission, but later transfers to Malmö for personal reasons. Skacke is still somewhat naïve, seeking to become police commissioner, but he is noted by Beck in the last book as having matured significantly. Fredrik Melander: Noted for his flawless memory and for always being in the lavatory when anyone wants him. Melander is described as a first class policeman in The Fire Engine That Disappeared, but also as very boring. He insists on getting ten hours of sleep every night and has illegible handwriting. He is noted for having no temper displays and being immune to flattery. He later transfers to the Burglary and Theft division in an effort to avoid overtime. After, he is featured briefly in the later books in the series (except The Terrorists). In the Terrorists, Beck puts him in charge of telephone communications for his skill in having a long conversation with someone and getting nothing done. Evald Hammar: Beck's boss until he retires in the end of The Fire Engine That Disappeared. He is mild mannered, trusts his men's judgment, and dislikes the political infighting which increasingly accompanies his job. Stig Malm: Beck's boss from Murder at the Savoy onwards. A politician with little understanding of police work who is willing to do anything to get up the career ladder, for whom Beck eventually feels sorry by the end of the book. Malm is often ordered around by the National Police Commissioner. He has an overly high opinion of himself, not hampered by his one case as Chief of Operations ending in disaster.
Басқа таңбалар
Курт Квант пен Карл Кристиансон – Ларссонның айқай-шумен сөйлейтін, жалқау және тиімсіз Сканниялық патрульдік серіктестер. Бірде олардың қылмыс орнында жүріп-тұруы салдарынан ұзақ тергеу жүргізілуге мәжбүр болды, себебі оқиға орнынан ешқандай іздер табылған жоқ. Квант "Қорқынышты адам" фильмінде қаза тапқаннан кейін Кристиансонның жаңа серіктесі Кеннет Квастмо болды, ол да тиімсіз, бірақ одан да ынталы. Пер Мэнссон – Бектің бірнеше ісіне қатысқан, бірақ өте қабілетті Мальмёдегі детектив. Ол әсіресе іздеу дағдыларымен танымал. Аке Стенстрем – көлеңкелеу шеберлігімен көзге түскен жас детектив. Ол "Күлкілі полицей" фильмінде қаза табады. Åса Торелл – Аке Стенстремнің жесірі, кейін өзі полиция қызметкері болуға шешім қабылдайды. Ол "Савойдағы қастандық" және "Террористер" фильмдерінде маңызды рөлде көрінеді.
Kurt Kvant and Karl Kristiansson Lazy and inept partner patrolmen from Skåne who are shouted at by Larsson. At one point their trampling all over a crime scene resulted in a lengthy investigation, as no footprints or fingerprints could be taken at the scene. After Kvant is killed in The Abominable Man, Kristiansson has a new partner, Kenneth Kvastmo, who is equally inept but far more zealous. Per Månsson A leisurely but very competent Malmö detective who becomes involved in several of Beck's cases. He is particularly known for his searching skills. Åke Stenström A young detective noted for his shadowing skills. He is killed in The Laughing Policeman. Åsa Torell Widow of Åke Stenström, who later decides to become a cop herself. She appears prominently in Murder at the Savoy and The Terrorists.
Кіші қайталанатын таңбалар
Алдор Густавссон – «Құлыпталған бөлмеде» алғашқы тергеуді нашар жүргізетін орташа полиция қызметкері. Баклунд – Мальмёдегі қиялы шектеулі және қатал детектив. Инга Бек – Мартин Бектің әйелі, кейін ажырасады. Ингрид Бек – Мартин Бектің қызы, көбінесе есейген және тәуелсіз деп сипатталады. Ол әкесімен жақсы қарым-қатынаста, олар жиі бірге кешкі ас ішеді. Ол Бекке анасы Ингадан кетуге кеңес береді. Рольф Бек – Мартин Бектің жалқау ұлы, олардың арақатынасы нашар. Бек кейінірек бір кітапта осы ұлды ұнатпайтынын мойындайды. Руне Эк – детективтердің бірі. Кейіпкер көбінесе екінші рөлде болады, бірақ «Күлкілі полиция қызметкері» кітабында маңыздырақ рөлде көрінеді. Эмил Элофссон мен Густав Борглунд – Мальмёдегі екі серіктес патрульдік полиция қызметкері. Олар «Жоғалған өрт сөндіру машинасы» және «Көлікші өлтіруші» кітаптарында кездеседі. Кейінірек Борглундты былбырлақ шағып өлтіреді. Норман Хансон – кейбір кітаптардағы полиция сержанты. Оскар Хелм – өте білікті, бірақ мақтанғақ және шаршағыш сот-медициналық сарапшы, жағымпаздыққа бейім. Бек оның осы әлсіздігін күнделікті пайдаланады. Гун Коллберг – Коллбергтің жас әйелі және екі баласының анасы. Рия Нильсен – Мартин Бектің әйелінен ажырасқаннан кейінгі жаңа сүйіктісі. Ол ашық социалист, тамақ дайындауды ұнатады. Сериал Коллберг пен оның әйелі Гун, Бек пен Нильсеннің Нильсеннің дәмді тағамын пісірген керемет атмосферада Жаңа жылды тойлауымен аяқталады. Ол пәтерлерді мұраға алған үй иесі. Көптеген үй иелерінен айырмашылығы, ол мүлікті жақсы күтіп, пәтерлер маңында әлеуметтік қауымдастық құрады. Ол жалға ақысын орташадан төмен ұстайды және пәтерлерді жақсы жөндеуден өткізеді. Ол Бекті «Құлыпталған бөлмеде» қаза тапқан адамның бұрынғы үй иесі ретінде кездестіреді. Ақылды және тура сөйлейтін, кәсіби әлеуметтік жұмыскер. Гергот Нёйд (Herrgott Allwright немесе Herrgott Content ағылшын тіліндегі аудармалары) – Андерслов ауылдық округінен шыққан қарапайым полиция қызметкері, ол баршамен оңай тіл табысады. «Көлікші өлтіруші» және «Террористер» кітаптарында кездеседі. Стен Роберт «Булдозер» Олссон – банкті тонау ісін тергеуге және соттауға жауапты, өте белсенді, жігерлі және ынталы прокурор. «Құлыпталған бөлмеде» маңызды рөл атқарады, өзі жеке бақылауда тергеуді қадағалауға талап еткенде бірнеше сәтсіздіктер орын алады. Ол өте бос, бір уақытта 10 іспен айналысады, жеңілгеннен кейін шағымдануды ешқашан қаламайды, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Стромгрен – Стокгольмдік детектив, кейбір кітаптарда екінші рөлде көрінеді. Ол туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оны Бек пен Ларссон да ұнатпайды. «Террористер» кітабында ол «Булдозер Олссонның» тыңшысы болып көрінеді. Ричард Ульхольм – кейбір кітаптардағы педантикалық және ұсақ-түйекке көңіл бөлгіш детектив. Ол әріптестеріне қатысты, көбінесе ұсақ-түйек мәселелер бойынша ресми шағымдар жасай береді. Бо Закриссон – «Жоғалған өрт сөндіру машинасы» кітабында көрінетін, кейін «Террористер» кітабында премьер-министрдің өлтірілуіне жол берген тағы бір орташа полиция қызметкері. Қауіпсіздік полициясының бастығы Эрик Мёллер Ларссонның «CS» (яғни Clod Squad) тізімінде маңызды міндеттерді атқаруға болмайтын полиция қызметкерлерін «Коммандос бөлімі» деп жаңылыстырады.
Aldor Gustavsson A mediocre policeman, who bungles the initial investigation in The Locked Room. Backlund An unimaginative and rigid detective in Malmö. Inga Beck Martin Beck's wife, whom he later divorces. Ingrid Beck Martin Beck's daughter, often described as mature and independent. She has a good relationship with her father, and they often going out for dinner together. She urges Beck to leave her mother Inga. Rolf Beck Martin Beck's lazy son, with whom he has a poor relationship. Beck finally admits to himself in a later book that he dislikes the boy. Rune Ek One of the detectives. The character is usually minor, but appears more prominently in The Laughing Policeman. Emil Elofsson and Gustav Borglund Two partner patrolmen in Malmö. They appear in The Fire Engine that Disappeared and Cop Killer. In the later book, Borglund is killed by a wasp. Norman Hansson A uniformed police sergeant in some of the books. Oskar Hjelm A highly skilled but vain and temperamental forensic scientist, who is highly susceptible to flattery. Beck uses this weakness on a daily basis. Gun Kollberg Kollberg's young wife and mother of his two children. Rhea Nielsen Martin Beck's new girlfriend after he divorces his wife. She is an open socialist, and enjoys cooking. The series ends with Kollberg and his wife Gun, and Beck and Nielson having a happy New Years' party, in a perfect atmosphere with Nielsen's delicious cooking. She is a landlady, having inherited a block of apartments. Unlike many other landlords, she takes good care of the property, and builds a social community around her apartments. She charges less rent than average, and has them well refurbished. She meets Beck in The Locked Room, as the ex landlady of the deceased man. Intelligent and straight talking, she is a profesional social worker. Herrgott Nöjd (Herrgott Allwright or Herrgott Content in English translations) A down to earth police officer from the rural district of Anderslöv, who gets on well with just about anybody. Appears in the books Cop Killer and The Terrorists. Sten Robert "Bulldozer" Olsson A very busy, energetic and enthusiastic public prosecutor in charge of investigating and prosecuting bank robbers. He has a big part in The Locked Room, where several fiascos occur under his watch when he insists on personally overseeing the investigation. He is known for being so busy, with often 10 cases at once, that he never appeals a case after losing, which he rarely does. Strömgren A Stockholm detective with a minor role in some of the books. Little is known about him, but he is disliked by both Beck and Larsson. In The Terrorists he apparently is a spy for Bulldozer Olsson. Richard Ullholm A pedantic and nit picking detective in some of the books. He is constantly making official complaints about his colleagues over usually minor details. Bo Zachrisson Another mediocre policeman, who appears in The Fire Engine That Disappeared and later lets the Prime Minister get assassinated in The Terrorists. Eric Möller, the chief of Security Police, mistakes Larsson's "CS" (meaning Clod Squad) list of policemen who should not be used for any important duties, as the "Commando Section".
Киноға бейімделу
Барлық он роман киноға бейімделді. Кейбіреулері басқа атаулармен шықты, ал төртеуі Швециядан тыс жерде түсірілді. Мартин Бек рөлін алғаш рет 1967 жылы Кеве Хелм ойнады. Карл Густав Линдштедт 1976 жылы Бек рөлін сомдады. 1993 және 1994 жылдары Гёста Экман алты фильмде бұл кейіпкерді ойнады. Американдық көрермендер 1973 жылғы "Күлкілі полицей" фильмінде Бек рөлін ойнаған Уолтер Маттауды жақсы біледі, онда оның кейіпкері "Джейк Мартин" деп аталды. Мартин Бек рөлін Ян Деклер, Дерек Якоби және Ромуальдс Анканс та ойнады. "Розана" және "Савойдағы қаңғыру" романдары екеуі де екі рет фильмге бейімделді. Кейінгі телесериалдарда оқиғалардан гөрі кейіпкерлерге көбірек назар аударылып, Мартин Бек рөлін Питер Хабер ойнады.
All ten novels have been adapted to film. Some have been released under different titles and four have been filmed outside Sweden. The first actor to play Martin Beck was Keve Hjelm in 1967. Carl Gustaf Lindstedt portrayed Beck in 1976. In 1993 and 1994, Gösta Ekman played the character in six films. American audiences are likely most familiar with Walter Matthau playing the Beck role in the 1973 film called The Laughing Policeman, where his character was called "Jake Martin." Martin Beck has also been played by Jan Decleir, Derek Jacobi and Romualds Ancāns. Two of the novels, Roseanna and Murder at the Savoy, have each twice been adapted for films. In the later TV series films based more on the named characters than events, Martin Beck is played by Peter Haber.
Әсері
Сёвалль мен Вальёоның дәстүрлі қылмыс әдебиетін шведтік әлеуметтік мемлекетіндегі әлеуметтік мәселелерге ден қоюмен ұштастырған әдісі көп назарға ие болды. Бұл идея 1990-шы жылдары Хеннинг Манкельдің Курт Валландер детективімен, ал 2000-шы жылдары Стиг Ларссонның Лиcбет Саландер қатысқан «Мыңжылдық» трилогиясымен жаңарып, дамыды. Осы негізгі тұжырымдама нәтижесінде бүкіл скандинавиялық нуар ағымы пайда болды. 1995 жылы Американың Құпия Жазушылар қауымдастығы «Күлкілі полицей» романын Тони Хиллерманның «Өлілер би залынан» кейін екінші ең жақсы полициялық процедура деп таныды.
Sjöwall and Wahlöö's technique of mixing traditional crime fiction with a focus on the social issues in the Swedish welfare state received a great deal of attention. The concept has been updated in the 1990s with Henning Mankell's detective character Kurt Wallander and in the 2000s with Stieg Larsson's Millennium trilogy featuring Lisbeth Salander. The basic concept has, by extension, given rise to the entire Scandinavian noir scene. The Mystery Writers of America, in 1995, rated The Laughing Policeman as the 2nd best police procedural, after Tony Hillerman's Dance Hall of the Dead.