Кіріспе

STOBAR ("қысқа ұшып көтерілу, тосқауылмен тоқтату") – әуе кемесі палубасынан ұшақтарды ұшыру және қалпына келтіруге арналған жүйе. Ол "қысқа ұшып көтерілу және тік қону" (STOVL) пен "катапультті көмекпен ұшып көтерілу, тосқауылмен тоқтату" (CATOBAR) жүйелерінің элементтерін біріктіреді. Ұшақтар өз күштерімен ұшып, ұшып көтерілуге көмектесу үшін шаңғы секірмесін пайдаланады (катапультті пайдаланбай). Дегенмен, бұл ұшақтар STOVL емес, дәстүрлі ұшақтар болғандықтан, кемеге қону үшін тосқауыл сымдары қажет. STOBAR жүйесі CATOBAR жүйесінен қарағанда құруға оңай. Ол ресейлік, үнділік және қытайлық әуе кемелерінде кеңінен қолданылады.

Артықшылықтар

CATOBAR-мен салыстырғанда, STOBAR-ді жасауға шығын аз. CATOBAR конфигурациясына қарағанда оны пайдалану оңай, себебі ұшақты ұшыру үшін көптеген операторлар қажет болмайды. Ски-салудың жылжымалы бөліктерінің жоқтығы оны катапультпен салыстырғанда күтіп ұстауға арзан жасайды. Ұшақты ұшыру үшін қажетті күшті өндіруге қосымша жүйе қажет етілмейді, CATOBAR-дың керісінше, онда ұшақты ұшыру үшін бу катапульты немесе Электромагниттік ұшақ ұшыру жүйесі (EMALS) арқылы сыртқы күшті жасау қажет.

Шектеулер

STOBAR конфигурациясының бір үлкен кемшілігі – ол тек Su-33 немесе МиГ-29К сияқты итермелі күші салмағына қатынасы жоғары жауынгерлік ұшақтармен ғана жұмыс істейді, демек, кемеден қандай ұшақтарды қолдануға болады дегенге шектеу қояды. Шаңғыдан секіру арқылы ұшу ұшақтың максималды салмағына қандай шектеулер қоятыны белгісіз. Кейбір деректерге сәйкес, ұшақтың көтерілу салмағын азайту үшін, оның қару-жарағы мен жанармай қоры шектелуі мүмкін. Дегенмен, басқа деректерге қарағанда, Super Hornet шаңғыдан секіру арқылы айтарлықтай қару-жарақпен ұшып көтеріле алады. Шаңғыдан секіруді пайдалану STOBAR ұшақ тасымалдауыш кемесіндегі миссияларды жылдам орындау мүмкіндігін шектеуі мүмкін. STOBAR тасымалдауыштары, палубада ұшақтарды ұшыру операцияларын жүргізу үшін қажетті жел жылдамдығын жасау үшін белгілі бір жылдамдықты сақтауы керек.

STOBAR әуе кемелерінің тізімі

HAL Tejas – Үндістан Әскери-теңіз күштері үшін екі әскери-теңіз нұсқасы әзірленуде; прототип (NP 1) қазіргі уақытта ұшу сынақтарынан өтуде. Микоян МиГ-29К – қазіргі уақытта Үндістан және Ресей Әскери-теңіз күштерінде қолданыста. Shenyang J-15 – Su-33 негізінде жартылай жасалған, Қытай Халықтық азаттық армиясының Әскери-теңіз күштері Liaoning авианосецінде пайдаланады. Сухой Су-33 – Su-27 негізінде жасалған және тек Ресей Әскери-теңіз күштері ғана пайдаланады.

Пайдаланушылар

Қазіргі таңда үш ел STOBAR типіндегі авиациялық тасымалдағыштарды пайдалануда. Ресей мен Қытай ғана STOBAR кемесін құрылыс жасап, пайдалануға енгізген, ал Үндістан мен Қытай Ресейде салынған STOBAR кемелерін сатып алып, оларды өздерінің қажеттіліктеріне қарай қайта жабдықтаған. Үндістан алғашқы ұлттық авиациялық тасымалдағышын қабылдау процесінде, ол қазіргі кезде кең ауқымды теңіз сынақтарынан өтуде.