Кіріспе

LDS теологиясында "Құдайдың тағына ең жақын" көктегі дене – Колоб. Ол Ыбырайым кітабында сипатталған жұлдыз немесе планета, ал Ыбырайым кітабы – соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының қасиетті мәтіні. Қозғалыстың негізін қалаушы Джозеф Смит Египет папирусынан (әсіресе, Египет жерлеу мәтіндерінің көшірмесінен) Ыбырайым кітабын аударған деген сенімдегі соңғы күндердің қасиеттілері бар. Бұл кітапқа сәйкес, Колоб – Құдайдың тағына ең жақын аспан денесі. Ыбырайым кітабында Колоб "жұлдыз" деп аталғандықтан, кейбір соңғы күндердің қасиеттілері оны планета деп қарастырады. Колоб соңғы күндердің қасиеттілері мәдениетінде де кездеседі, мысалы, LDS әндерінде оған сілтеме жасалады.

Мормонның экзегезисі мен болжамдары

Ыбырайым кітабын дәстүрлі, сөзбе-сөз түсіндіретін Мормон пікірінше, Коломб – бұл ғаламдағы нақты жұлдыз, ол Құдайдың физикалық тағында орналасқан немесе оған жақын. Смит айтуынша, бұл жұлдызды Мәтусала мен Ыбырайым Урим мен Туммим арқылы, яғни көріп тұру тастарынан жасалған көзқарас арқылы анықтаған. ЛДС шіркеуінің жетекшісі және тарихшысы Б. Х. Робертс (1857–1933) Смиттың мәлімдемесін солай түсіндірді: Күн жүйесі мен оның басқарушы "планетасы" (Күн) Kae e vanrash деп аталатын жұлдыздың айналасында айналады, ол өз күн жүйесімен бірге Kli flos is es немесе Hah ko kau сәулесі деп аталатын жұлдыздың айналасында айналады, ал олар өздері Коломбтың айналасында айналады. Робертс Коломбты «біздің планеталық жүйемізге жататын ғаламның үлкен орталығы» деп сипаттады. Робертс астрономдардың жұлдыздардың басқа жұлдыздарды айналып жүргені туралы осы иерархиялық жүйеге көз жеткізетініне сенімді болды. Коломбтың жұлдыз немесе планета ретінде түбегейлі түсіндірілуі мормондық сенім мен сынға маңызды әсер етті, нәтижесінде Киелі кітаптағы жаратылыс бүкіл белгілі физикалық ғаламның емес, жергілікті Жердің, Күн жүйесінің немесе галактиканың жаратылысы деген түсініктер пайда болды.

Жұлдыз планетаға қарсы

Ыбырайым кітабында Көлөбтің жұлдыз немесе планета екендігі нақты айтылмаған. Бұл «жұлдыздар» қатарына планеталар да кіретін сияқты, ал Ыбырайым кітабы Жерді жұлдыз деп атайды. Сонымен қатар, ол Көлөбті «планеталар» иерархиясының қатарына жатқызған сияқты. Екінші жағынан, Мысыр алфавиті мен грамматикасында Көлөб 12 «тұрақты жұлдыздың» бірі ретінде, 15 «қозғалатын планетадан» ерекшеленеді. «Тұрақты жұлдыздар» термині әдетте түнгі аспанда бір-біріне қатысты қозғалмайтын аспан денелерінің фоны, соның ішінде Күннен басқа барлық жұлдыздар, тұмандықтар және жұлдыз тәрізді басқа да денелерді білдіреді. «Тұрақты» болғанымен, мұндай нысандардың Эдмунд Галлей 1718 жылы өздік қозғалысы бар екені дәлелденді. Смит, әрине, өздік қозғалысқа сілтеме жасай отырып, Көлөб «он екі тұрақты жұлдыздың қалғандарына қарағанда жылдам» қозғалады деді. Сондай-ақ, Ыбырайым кітабында «белгіленген планеталар» туралы айтылған, бұл планеталар «белгіленген» аспан денелерінің қатарына кіреді. Сонымен қатар, Күнді «басқарушы планета» деп атайды, бұл терминологияны одан әрі күрделілендіреді. Сондықтан Смит Көлөбті планета деп түсінген-білмегені белгісіз. Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының жазушылары бұл мәселеге қатысты екі ұстанымға ие болды. Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің (СДШ шіркеуінің) екінші президенті Бригам Янг, сондай-ақ СДШ шіркеуінің елшілері Джон Тейлор, Орсон Пратт (астрономияға қызығушылық танытқан математик), Орсон Ф. Уитни және Альвин Р. Дайер сияқты Көлөбті планета деп айтқан. Басқа мормондық теологтар да Көлөбті планета деп қарастырды, бірақ бірнеше мормон жазушылары Көлөбті жұлдыз деп атады, соның ішінде Б. Х. Робертс және ЛДС шіркеуінің президенті Дэвид О. Маккей.

Жердің туған жері

Бірнеше мормон жазушылары (мысалы, В. Клеон Скоузеннің "Алғашқы 2000 жыл" кітабында) айтуынша, Жер 6000 жыл бойы Коломб маңында жаратылып, кейін Күн жүйесіндегі қазіргі орнына жылжытылды. Бұл гипотеза Смитқа байланысты айтылған сөздерге негізделген. Гипотеза бойынша, Жер уақыты Коломб уақытымен өлшенген, себебі Жер Коломбқа жақын болған. Сондай-ақ, кейбір мормон жазушылары соңғы уақыттарда Жер Күн жүйесінен алынып, бастапқы орбитасына, Коломбқа жақын жерге қайтарылатынын айтады. ЛДС шіркеуінің апостолы Брюс Р. Макконки басқаша пікір білдірді, ол жаратылыстың алғашқы "күнінде" (Коломб уақытында міндетті түрде 1000 жылдық "күн" емес, жаратылыстың бір фазасын білдіретін "күн") Жер қалыптасып, Күнді айналатын орбитаға орналастырылғанын мәлімдеді. Жердің басқа жерде пайда болып, содан кейін Күнді айналатын орбитаға көшіп келгені туралы идея, Жердің пайда болуы туралы ғылыми түсінікпен үйлеспейді. Ғылым бойынша, Жер 4,5 миллиард жыл бұрын протопланеталық дискіден аккреция арқылы Күнді айналатын орбитада қалыптасқан және қазірге дейін бастапқы орбитасына жақын болып келеді.

Спекулятивтік астрономия

Бірнеше мормон авторлары Колобты қазіргі астрономиямен байланыстыруға тырысты. Скоузен Колобтың біздің галактикамыздың галактикалық орталығындағы жұлдыз, Сагиттариус А* екенін болжады. Бұл пікірді LDS шіркеуінің бірнеше бұрынғы жоғары лауазымды өкілдері, оның ішінде Дж. Рубен Кларк және Джордж Рейнольдс (Янн М. Шёдальмен бірге) қолдады. 19 ғасырдың ортасында галактикадағы бір "орталық күн" табуға жасалған алғашқы тырастықтар сәтсіз аяқталды. Тағы бір мормон авторы Колобтың Көкжолдан тыс, "метагалактикалық орталық" деп аталатын жерде бар екенін және осы галактика мен басқа галактикалар оның айналасында айналатынын болжады. Қазіргі астрономияда метагалактикалық орталық идеясы бір кезде қабылданған, бірақ кең ауқымды ғаламның гравитациялық орталығы болмайтындықтан одан бас тартылды. Тағы бір мормон авторы Колобтың Полярис екенін айтты.

Метафоралық экзегез

Колобтың нақты аспан денесі ретінде қарастырылуымен қатар, ЛДС шіркеуі Колобты "Иса Мәсіхтің символы" деп ұсынады, себебі Колоб сияқты Иса да Жер сияқты барлық жұлдыздар мен планеталарды "басқарады". Метафоралық тұрғыдан қарағанда, Колобты Исаның метафорасы ретінде түсінуге болады.

Шығу тегі

Мормондық ғалымдардың кейбіреулері Колоб ілімін ежелгі астрономиямен байланыстыруға тырысты. Олар бұл астрономияның 19 ғасырдағы Коперник және Ньютон астрономиясына қарағанда ежелгі геоцентризммен үйлесімді екенін көрсетуге ұмтылды, соның салдарынан ежелгі астрономияның қате түсініктеріне бой ұсынды. Мысалы, олардың түсіндіруінше, Колоб – Жер орталық болатын концентрлі аспан сфераларының ең жоғары және ең баяу қозғалатын шарларының бірі. Фаун Бродидің сөзіне сәйкес, Смиттың Колоб туралы идеясы Томас Диктің "Болашақ мемлекет философиясы" еңбегіндегі "Құдайдың тағы" тұжырымынан туындаған болуы мүмкін. Бродидің айтуынша, Смит "Абырайым кітабын" диктанттағанға дейін осы кітапты "жақында оқып" және ол оған "терең әсер еткен".

"Егер сіз Колобоға бара алсаңыз"

"Егер сіз Колобқа асығыс бара алсаңыз" (hie, асығыс) – ертедегі мормон У. У. Фелпстің соңғы күндердің қасиетті әнұраны. Музыкасы "Дивс және Лазарь" деп белгілі халық әуенінен алынған. Алғаш рет 1842 жылы "Times and Seasons" басылымында жарияланған және қазіргі ИСА шіркеуінің ән кітабында 284-ші нөмірмен тіркелген.