Кіріспе

Белиз астанасы Белиз астанасы Бельмопан – Белиздің астанасы. 2010 жылы оның халқы 16 451 адамды құрады. Халық саны бойынша Америка құрлығындағы ең кіші астана болып табылатын Бельмопан, Белиз қаласы мен Сан-Игнасиодан кейін Белиздің үшінші ірі елді мекені. 1970 жылы жоспарлы қала ретінде құрылған Бельмопан – әлемдегі ең жаңа ұлттық астаналардың бірі. 2000 жылдан бері Бельмопан Белиз қаласымен бірге Белиз мемлекетіндегі ресми қала мәртебесіне ие екі елді мекеннің бірі. Бельмопан Кайо округінде теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Бельмопан 1961 жылы «Хатти» дауылынан жойылған бұрынғы астана, Белиз қаласының портынан ішкі жағына қарай, Белиз өзенінің шығыс жағында салынды. Үкімет 1970 жылы Бельмопанға көшірілді. Оның Ұлттық Ассамблея ғимараты Колумбия дәуірінен бұрынғы майя ғибадатханасының үлгісімен салынған.

Тарих

1961 жылы «Хэтти» дауылы Белиз қаласының жағалау және төмен жатқан аймақтарындағы үйлердің және кәсіпорындарының шамамен 75%-ын қиратқаннан кейін, үкімет жаңа астана құрылысын ынталандыру және дамыту туралы ұсыныс жасады. Олар мұндай ірі жобаны қаржыландыруға толықтай дайын болмаса да, британдық үкімет астананы дауылдардан қорғалған биік жерге орналастырудың логикалық екендігіне қызығушылық танытты. Британдық үкіметтен қаржылық қолдау алу үшін премьер-министр Прайс және Халықтық Біріккен партия үкіметі Белизді Комонвелл және отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы Энтони Гринвудты шақырды. Сапардың ең маңызды оқиғаларының бірі – Батыс тас жолының 49-шы шақырымындағы ескерткіштің ашылуы болды. Ескерткіште лорд Гринвудтың 1965 жылдың 9 қазанында жаңа астананың орнын қадірлегені туралы жазылған. Жаңа астананың аты – Бельмопан, екі сөздің бірігуінен туындаған: елдегі ең ұзын өзеннің аты – Белиз және осы аймақтағы Белиз өзеніне құятын Мопан өзені. Бұл жаңа қаланың құрылысына бастапқыда 40 миллион Белиз доллары (20,5 миллион АҚШ доллары) қаражат бөлінген. Қолда бар қаражат 20 миллион Белиз доллары (10 миллион АҚШ доллары) ғана болды, бірақ бастаманы тоқтатуға болмайтын. 1967 жылы құрылыс жұмыстары басталды, ал жаңа қаланың бірінші кезеңі 1970 жылы 24 миллион Белиз долларына (12 миллион АҚШ доллары) аяқталды. 1970 жылдан 2000 жылға дейін Бельмопан әкімшілігін «Recondev» деп аталатын Қайта құру және даму корпорациясы басқарды. Recondev қаланың тұрақты жұмыс істеуі үшін қажетті коммуналдық қызметтерді ұсынуға немесе ұсынуды қамтамасыз етуге толық құқықтарға ие болды. Бастапқыда, шетелдік үкіметтер өз елшіліктерін Бельмопанға көшіруге күдікпен қарады, себебі бұл ішкі аймақ шын мәнінде жұмыс істейтін астана болатынына сенімсіздік танытты. Британдық жоғары комиссариаты Белиз тәуелсіздік алғаннан кейін 1981 жылы ашылды, ал 1984 жылы қазіргі орнына көшті. 2005 жылдың ақпан айында АҚШ үкіметі Бельмопандағы елшілігінің кеңсесін салуға кірісті, ол 2006 жылдың 11 желтоқсанында ресми түрде ашылды. Мексика, Бразилия, Коста-Рика, Сальвадор және Венесуэла да Бельмопанда елшіліктерді ашқан, ал Эквадор, Чили және Доминикан Республикасы консулдықтар арқылы өкілдік етеді. Дегенмен, төрт елшілік және 29 консулдық бар болғанымен, Белиз қаласының бұрынғы астанасы әлі де елдің көптеген шетелдік дипломатиялық өкілдерінде орналасқан.

Дизайн

Қаланың жоспары айналма жолдың шамамен 4 км (2,5 миль) көлемінде орналасқан. Үкіметтік ғимараттардың көп бөлігі айналма жолдың ішінде немесе оның төңірегінде орналасқан, ал айналма жолдың ішкі кең аумағы жасыл парктеріне берілген. Ұлттық Ассамблея ғимараты қаланың архитектуралық орталық нүктесі болып табылады, оның сұр тастан тұрғызылған сәулеті мен кең сатылары майя ғибадатханасын еске түсіріп, ұлттың мәдени мұрасын көрсетеді. Айналасындағы ғимараттар да осы стильде салынған, шығыс және батыс қанаттары ежелгі майя алаңының әсерін күшейтеді. Алғашқы ғимараттар тропикалық климатқа бейімделу үшін жақсы желдетілетіндей етіп жобаланған, нәтижесінде ғимарат қабырғаларында ұсақ тесіктер пайда болған. Кейінгі ішкі жөндеулер мен кондиционерлердің кеңінен қолданылуы бұл конструкцияның тиімділігін жойды және оны пайдасыз етті.

География

Белмопан Кариб теңізінен 50 миль (80 км) ішке қарай және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, Белиз өзені аңғарының жанында, Таулық қыраттың етегіне көрініс ашады. (Түнде ауа райы салқын.) Қала Құсқорек тас жолынан аулақ орналасқан. Белмопаннан оңтүстікке қарай жолмен екі жарым сағаттық жерде Кокскомб бассейні жабайы табиғат қорығы жатыр.

Климат

Белмопан Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық муссондық климатқа (Am) ие. Қалада мамырдан қаңтарға дейін созылған жауын-шашынды маусым мен қалған үш айды қамтитын қысқа құрғақ маусым бар. Көптеген тропикалық муссондық климатты қалалар сияқты, Белмопанда да құрғақ маусымда жаңбыр жауады. Наурыз және сәуір айлары Белмопанның ең құрғақ айлары болып есептеледі, орташа есеп бойынша сол айларда жауын-шашын мөлшері байқалады. Белиз қаласындағыдай, бұл тропикалық муссондық климатқа ие қала үшін жылдың ең құрғақ айларының ерекше кезеңі. Әдетте, осындай климаттық типтегі қала үшін ең құрғақ ай – қысқы күн тоғысынан кейінгі ай, яғни Белмопан үшін қаңтар айы. Орташа айлық температура жыл бойы тұрақты болып, аралығында өзгереді.

Жергілікті және өңірлік іс-шаралар

Белмопанның ең қызықты оқиғаларының қатарында Белмопан хор қоғамының өнер көрсетулері, мектеп оқушыларына арналған өнер фестивалі және Ұлттық күнге арналған шаралар бар. Белиз университетінің "Қара ягуарлар" командасы Белмопан қаласынан шығып екі рет ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Роаринг Крик, Камалот, Эсперанса және Джорджвилл сияқты жақын маңдағы елді мекендер жыл басында софтбол турнирін өткізеді.

Әлеуметтік және қоғамдық қызмет

Қалалық кеңес Белмопанды "Бақ қаласы" деп насихаттайды. Жақында кеңес Белиз полиция департаментімен бірлесіп, қылмыстың алдын алу жобасын бастады, ол арнайы констебль/қауымдық полиция бағдарламасын енгізді. Кеңес Лайонс клубы, Белиз скауттар қауымдастығы, Ротари Интернешнл және басқа да ҮЕҰ сияқты әлеуметтік ұйымдармен ынтымақтасады. Джордж Прайс орталығында әлеуметтік және мәдени шаралар мен қоғамдық топтардың жиналыстары жиі өтеді.

Мұражайлар

Қаладағы мұражайлар мен галереялардың қатарында жоспарланған Белмопан мұражайы да бар. Осыған ұқсас мекемелерге Белиз Ұлттық мұрағаты және Ұлттық мұра кітапханасы жатады.

Үкімет

Белмопан қаласы құрылған кезде және одан кейін де оны RECONDEV (Қайта құрылыс және даму корпорациясы) корпорациясы басқарды, ол үкіметке бағынышты болды. 2020 жылғы Халық партиясының муниципалдық сайлаудағы жеңісінен кейін Белмопан қаласының мэрі Шарон Паласио болып тағайындалды. Белмопан үкімет орны болғандықтан, оның көптеген тұрғындары ұлттық үкіметте әкімшілік немесе техникалық қызметтерде жұмыс істейді. Олардың көпшілігі Ұлттық Ассамблея ғимаратының маңындағы үкіметтік ғимараттар шоғырланған жерде орналасқан.

Коммерциялық

Белмопанда шамамен 589 кәсіпорын бар (1997 жылғы халық санағы 373 кәсіпорынды көрсеткен). Қалада бес халықаралық банк және бірнеше жергілікті қаржы мекемелері орналасқан. 2003 жылы автобус станциясы мен сауда орталығы салынды.

Өнеркәсіптік

Белмопан қалалық жоспарлау ережелерінде қала шегінде шамамен бір акрдан (4,000 м2) тұратын жер учаскелері бөліп қойылған. Қазіргі уақытта өнеркәсіптік қызмет өте төмен деңгейде болғанымен, қалалық кеңес қалаға жергілікті және шетелдік инвестицияларды тарту мақсатында бағдарламаны іске қосты. Бақылау мұнарасы мен ангарлары жоқ, 1100 метрлік асфальттау жолағы бар муниципалдық әуежайға жақын жерде индустриалды парк құру жоспарлануда.

Темір жол

Белмопан қаласында жеңіл рельстік көлік жүйесі салынады, оның іске асырылу мүмкіндігін Жапонияның халықаралық ынтымақтастық агенттігі зерттеп жатыр.

Ауа

Белмопан қаланың солтүстік-батысында орналасқан Гектор Сильва әуеайлағы ішкі рейстерге қызмет көрсетеді. Алайда, қазіргі уақытта (2024 жылдың сәуірінде) Белмопанға жоспарланған рейстер тоқтатылған. Ең жақын қала, тұрақты рейстермен қызмет көрсететін Белиз қаласы, 79 км қашықтықта орналасқан. Онда елдің жалғыз халықаралық әуежайы – Филип С. В. Голдсон халықаралық әуежайы және ішкі Сер Барри Боуэн қалалық әуежайы бар.