Кіріспе

Оранж-Уолк Тауны – Белиз еліндегі төртінші ірі қала, халқы шамамен 13 400 адамды құрайды (2010 жылғы халық және тұрғын үй санағының негізгі нәтижелерінің ресми жариялануы). Ол Оранж-Уолк ауданының орталығы. Оранж-Уолк Тауны Жаңа өзеннің сол жағасында, Белиз қаласының солтүстігіне қарай 85 шақырым (53 миль) және Корозал қаласының оңтүстігіне қарай 48 шақырым (30 миль) жерде орналасқан. Қаланың аты ағылшын тілінде болғанымен, тұрғындарының көп бөлігі испан тілінде сөйлейтін метистер.

Тарих

Майя өркениетінің кезінде бұл аймақ Холпатин деп аталған. Бұл ауданда классикалық дәуірге дейінгі ең ірі майя ғибадатханасы орналасқан. Аймақтағы майялар 1530 жылдары еуропалықтармен қарым-қатынасқа түсті, содан кейін екі топ жер үшін күресті. 1848 жылы Мексикадан Юкатан касталық соғысынан (1847–1901) қашқан майялар мен метистердің көптеп келуі болды. Бұл халық санының жылдам өсуіне әкеп соқты. 1872 жылы Оранж-Уолк шайқасы болды. Ламанай (майя тілінде «суға батқан қолтырауын» білдіреді) және Куэлло (испан тілінде «мойын») – Оранж-Уолк қаласында орналасқан екі өте ерте майя қираған орындары. Куэлло Белиздегі ең көне майя қонысы, ол шамамен б.з.д. 2000 жылға дейін сақталып қалған. 19 ғасырда Оранж-Уолк Жаңа өзеннің батыс жағалауында орналасқан шағын қалашық болды, ол негізінен сабан мен ағаштан салынған үйлерден тұрды. Қала Жаңа өзенді көлік құралы ретінде пайдаланған және өнімдерін теңізге тасыған ағаш, махагони және чикл жұмысшыларының Жаңа өзендегі аялдамасы ретінде өсті, олар Orange Walk деп аталған ағаш кесу лагерінде тоқтады. Уақыт өте келе, қоныс үлкейді, әсіресе көршілес Мексикадағы касталық соғыстан қашқан көптеген көшіп келгендер қалаға немесе оның маңындағы ауылдарға қоныстанды. 1963 жылы қант фабрикасы салынып, жұмыс іздеп басқа аудандардан және көрші елдерден келген жұмысшылардың көптеп келуіне себеп болды. Осының нәтижесінде Оранж-Уолк қаласының халқы артты.

Экономика

Майя және метистермен бірге бүгінде аймақта кең таралған көптеген дәстүрлер келді. Олардың әкелгендерінің бірі – қант қамысы, ол жылдар өте Белиздің жетекші салаларының біріне негіз болды. Бүгінде бұл сала аймақта дамып келеді және Orange Walk Town қаласы "Қант қаласы" деп аталады. Жергілікті Tower Hill қант фабрикасы (Belize Sugar Industries) елдің барлық қант қамысын өңдейді. Сондай-ақ, Cuello Refinery Ltd, Caribbean Refinery және Old Master Rum сияқты өңдеу заводтары жергілікті қанттан рум дайындайды. Ол көбінесе ішкі тұтынуға жұмсалады және әдетте экспортталмайды. Басқа дақылдарды өсіру және туризм де экономикада маңызды рөл атқарады. Жалпы алғанда, Orange Walk Белиздің ең күшті және өнімді экономикаларының біріне ие. Orange Walk қаласындағы кедейлік деңгейі 24,9%, бұл елдегі екінші ең төмен көрсеткіш. Экономиканың күшті болуына байланысты өмір сүру сапасы да салыстырмалы түрде жоғары. Сатып алу қабілеті паритетіне (СҚП) түзетулер енгізілген орташа табыс шамамен 12 000 АҚШ долларын құрайды. Orange Walk туризмінің басым бөлігі – экожүмыс туризмі.

Оранж-Волк үкіметі

Оранж Уолк қаласы Оранж Уолк ауданында орналасқан, және оның қалалық кеңесі Халықтың Біріккен партиясы (PUP) құрамында. PUP – солшыл орталық саяси партия және елдегі екі маңызды партияның бірі.

Жалпы

Денсаулық сақтау Солтүстік аймақтық ауруханасы Оранж Уок аймағындағы мемлекеттік аурухана. Онда барлығы 57 төсек-орын бар, сондай-ақ 11 ауылдық денсаулық сақтау орталығы және 16 ауылдық денсаулық бекеті бар. Негізінен біріншілік және екіншілік медициналық көмек көрсететін бірнеше жеке клиникалар да бар. Білім беру Оранж Уок қаласында жеті бастауыш мектеп, төрт орта мектеп және кіші колледж бар. Ұлттық өрттен қорғау қызметінің Оранж Уок қаласында бөлімшесі бар. Оранж Уок қаласында Atlantic Bank, Belize Bank және Heritage Bank сияқты жеті қаржы институты орналасқан. Оранж Уок қаласында алты сақтандыру агенті бар.

Интернет

Белиз Телемедиа Лимитед және Смарт, Белиз еліндегі ең ірі екі телефон және интернет қызметін ұсынатын компания, Orange Walk қаласында кеңселеріне ие. Orange Walk-ке тән кабельдік теледидар және интернет провайдері Centaur Cable Network-тің де кеңсесі бар.

Климат

Оранж-Уоктың климаты басқа өңірлермен салыстырғанда көбінесе құрғақ және салыстырмалы түрде жылы. Жаңбырлар болған жағдайда, әдетте, қысқа ғана уақытқа созылады.

Этникалық және нәсілдік демографиялық мәліметтер

Бұл аймақта метистер, юкатек майялары, криолдар, меннониттер, қытайлар, тайваньдықтар, үндістер және Орталық Америкадан келген басқа да халықтар көптеп қоныстанған. Халықтың шамамен 78% өзін латындық түпкілікті халық (түпкілікті) деп есептейді, 11.1% меннониттер, майялар халықтың 1.7% құрайды, гарифуналар 0.8%, шығыс үндістер 0.7%, креолдар 7.2%, ақ нәсілділер 0.3% және азиялықтар 0.8% құрайды. Жалпы алғанда, Оранж-Уолк – Белиздегі этникалық құрамы ең біртекті қала, оның халқы негізінен испаноязықты.

Тіл

Оранж-Уолк-Таун қаласында ең көп қолданылатын тіл – ағылшын тілі, бірақ испан тілі де кең таралған және көбісі оны қандай да бір деңгейде түсінеді немесе сөйлейді. 2010 жылғы ресми статистика мәліметтері бойынша, 0,7% қытай тілінде, 16,8% криол тілінде, 62,2% ағылшын тілінде, 0,5% гарифуна тілінде, 10% неміс тілінде (төменгі неміс немесе "Plattdeutsch"), 2,3% майя/жергілікті тілдерде, 85,6% испан тілінде және 0,6% басқа тілдерде сөйлейді.

Халық және тұрғын үй

2010 жылғы халық және тұрғын үй санағында Orange Walk Town-ның жалпы халқы 13 400 адам деп тіркелген. Оның ішінде 6 642 ер адам және 6 758 әйел адам бар. Шаруашылықтардың жалпы саны 3 361, ал орташа шаруашылық мөлшері 4,4 адамды құрайды. Оранж-Уолк тұрғындарының 88,1%-ы толыққанды жеке үйлерде, 5,9%-ы жеке үйдің бір бөлігінде, 1,3%-ы пәтерлерде, ал 4,5%-ы басқа тұрғын үйлерде тұрады.

Білім

Оранж-Уоктағы білім беру сапасы Белиз еліндегі ең жоғары сапалы білім берудің біріне жатады. Оранж-Уоктан шыққан оқушылар ел ішіндегі және елден тысқары стандартты емтихандарда үнемі жақсы нәтижелер көрсетеді. Оранж-Уоктың сауаттылық деңгейі 72,6%-ды құрайды, бұл Пунта-Гордадан кейін еліміздегі екінші ең төмен көрсеткіш. Бастауыш мектепке қатысу көрсеткіші ер балалардың арасында 55%, қыз балалардың арасында 45% шамасында, ал жоғары мектепте 50% және 50%, ал колледжде ер балалардың 40%-ы мен қыз балалардың 60%-ы оқиды. Оранж-Уоктағы студенттердің шамамен төрттен бірі стандартты емтихандарда 70%-дан жоғары ұпай жинайды, ал Станн-Крик ауданында бұл көрсеткіш тек 15%-ды құрайды. Оранж-Уокта еліміздегі ең көп білікті мұғалімдерге ие, бұл көрсеткіш бойынша Коросалдан кейін екінші орында тұрады. Білім берудің жоғары сапасына қарамастан, Оранж-Уокта 5-13 жас аралығындағы балалардың мектепке бармайтын көрсеткіші бойынша елімізде екінші орында, ол 24,1%-ды құрайды. Оранж-Уокта студенттерге бөлінетін бюджет еліміздегі ең төменгі бюджеттердің бірі, тіпті Белиз қаласының бюджетінен де кем. Оранж-Уок тұрғындарының көпшілігі білім алу үшін өз қаражатынан төлейді, олардың жалпы бюджетінің 12%-ын білімге жұмсайды. Бұл Толедо тұрғындарының білімге жұмсайтын 7,4%-дан шамамен екі есе көп.

Парктер мен қоғамдық орындар

Оранж-Волк қаласында көптеген саябақтар, қоғамдық кеңістіктер мен жасыл аймақтар бар. Қаланың ішінде кең жайылған, көне, алып ағаштар шашырап орналасқан.

Көлік

Жергілікті жерге Orange Walk әуежайымен байланысқан жергілікті автобус қызметі қамтамасыз етеді. Ол Белиз қаласына оңтүстікке және Corozal Town қаласына солтүстікке қарай шамамен әр жарты сағат сайын қатынайды. Қала ішінде және айналасындағы ауылдар мен қалаларға көлікпен жету үшін таксилер мен шағын автобустар да қолжетімді. Бұл қала Белиз қаласы мен Мексиканың Четумал қаласы арасындағы орталық нүкте болып табылады, сондықтан көптеген ірі туристік автобустар үнемі осы арқылы өтеді. Жалпы, Orange Walk ауданы, әсіресе Orange Walk қаласы Мексикаға жақын орналасқандықтан есірткі тасымалының орталығы болып саналады. Orange Walk қаласындағы көшелер көбінесе жақсы асфальтталған, көбінесе шұңқырлар жоқ. Қаланың әртүрлі жерлерінде жылдамдық бәсеңдеткіштер орнатылған, сондай-ақ негізгі қиылыстарда светофорлар бар (Белиз үшін бұл сирек кездеседі).

Статистика

Orange Walk көлік басқармасы мәліметінше, айналасындағы аймақтардан Orange Walk-ке күніне шамамен жиырма автобус келіп тұрады. Orange Walk-тен айналасындағы қалаларға, ауылдарға және Мексиканың Кинтана-Ру штатына күніне шамамен елу автобус жүріп тұрады.

Әлеуметтік мәселелер

Orange Walk жалпы алғанда қауіпсіз қала. 1000 адамға шаққанда шамамен 0,5 адам ғана үйсіз. Orange Walk қаласында интернетке қолжеткізу деңгейі өте төмен, 22,3%, ал Белиз қаласында бұл көрсеткіш 38,2%. Orange Walk елдегі екінші ең жоғары некеге тұру деңгейіне ие, ол барлық адамдардың 43,7% құрайды. Қалада шетелде туған адамдардың саны салыстырмалы түрде төмен – 10,8% (ел бойынша орташа көрсеткіш 14,5%).