Британдық Гондурас тарихы: 1600-1981 жылдардағы отар және тәуелсіздік жолы
British Honduras
Белиз тарихы: 1600 жылдардан 1981-ге дейінгі британ отарлары, тәуелсіздік жолы, шарттар мен географиясы. Бұл – Америкадағы Ұлыбританияның соңғы құрлық иелігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын / британдық қонысы және колониясы 1600 жылдардан 1981 жылға дейін. Британдық Гондурас Корольдік колониясы.
English/British settlement and colony from 1600s to 1981
the Crown colony
Британдық Гондурас 1783 жылдан 1964 жылға дейін Орталық Американың шығыс жағалауында, Мексикадан оңтүстікке қарай орналасқан Корольдік колония болды, содан кейін өзін-өзі басқарушы колонияға айналып, 1973 жылдың маусым айында Белиз деп аталды. 1981 жылдың қыркүйегінде толық тәуелсіздік алғанға дейін Белиз ретінде танылды. Британдық Гондурас Америкадағы Ұлыбританияның соңғы континенттік иелігі болды. Колония Ұлыбритания мен Испания арасындағы Версаль шарты (1783) нәтижесінде құрылды, ол британдықтарға Хондо және Белиз өзендері арасында ағаш кесу құқығын берді. Лондон конвенциясы (1786) бұл құқықты Белиз және Сибун өзендері арасындағы аумаққа кеңейтті. 1862 жылы Гондурас шығанағындағы Белиз қонысы Британдық Гондурас деп жарияланды, ал Корольдіктің өкілі Ямайка губернаторына бағынышты лейтенант-губернатор болып тағайындалды.
British Honduras was a Crown colony on the east coast of Central America, south of Mexico, from 1783 to 1964, then a self governing colony, renamed Belize in June 1973, until September 1981, when it gained full independence as Belize. British Honduras was the last continental possession of the United Kingdom in the Americas. The colony grew out of the Treaty of Versailles (1783) between Britain and Spain, which gave the British rights to cut logwood between the Hondo and Belize rivers. The Convention of London (1786) expanded this concession to include the area between the Belize and Sibun rivers. In 1862, the Settlement of Belize in the Bay of Honduras was declared a British colony called British Honduras, and the Crown's representative was elevated to a lieutenant governor, subordinate to the governor of Jamaica.
Үкімет
1884 жылға дейін Британдық Гондурастың отарлық басқаруы өте жайсыз болды. Бастапқыда отаршылар Жаңа Англияда қолданылатын қалалық жиналыстар жүйесіне ұқсас, қоғамдық жиналыс жүйесі арқылы өздерін-өздері басқарды. 1765 жылы «Бурнаби кодексі» деп аталатын ережелер жинағы қабылданды, ол 1840 жылға дейін, атқарушы кеңес құрылғанға дейін күшінде болды. Сондай-ақ 1840 жылы колония ресми түрде Британдық Гондурас деп аталды, бірақ оны «Белиз» деп те атады. 1853 жылы қоғамдық жиналыс жүйесінен бас тартылып, шектеулі сайлау құқығымен сайланатын заң шығарушы жиналыс құрылды. 1784 жылы құрылған британдық басқарушы жиналысты басқарды. 1749 жылдан 1884 жылға дейін Британдық Гондурас Британдық Ямайка колониясының тәуелділігі ретінде басқарылды. 1871 жылы тәждік колония мәртебесіне ие болғаннан кейін, Ямайка губернаторының басшылығымен вице-губернатор басқарушыны алмастырды, ал заң шығарушы кеңес сайланған жиналыстың орнына тағайындалды. 1884 жылы колония Ямайка басқаруынан толығымен бөлініп, өз губернаторына ие болды. 1935 жылы кіріс деңгейі төмендетіліп, заң шығару құқығы қайта енгізілді. 1954 жылы жалпы ересектер сайлау құқығы қабылданды және заң шығарушы органның көп бөлігі сайлау арқылы анықталды. 1961 жылы министрлік жүйе енгізілді, ал колония 1964 жылы өзін-өзі басқару құқығына ие болды.
Before 1884 the colonial administration of British Honduras was rather haphazard. In the early days, the colonists governed themselves under a public meeting system, similar to the town meeting system used in New England. A set of regulations called "Burnaby's Code" was adopted in 1765, which continued in force until 1840, when an executive council was created. Also in 1840, the colony formally became known as British Honduras, although it was also referred to as "the Belize". In 1853 the public meeting system was abandoned in favour of a legislative assembly, part of which was elected by a restricted franchise. The assembly was presided over by the British superintendent, an office created in 1784. From 1749 until 1884, British Honduras was governed as a dependency of the British colony of Jamaica. Upon its designation as a Crown colony in 1871, a Lieutenant Governor under the Governor of Jamaica replaced the superintendent, and a nominated legislative council replaced the legislative assembly. When the colony was finally severed from the administration of Jamaica in 1884, it gained its own Governor. In 1935 legislative franchise was reintroduced with a lower income qualification. Universal adult franchise was adopted in 1954, and a majority of seats in the legislature were made elective. A ministerial system was introduced in 1961, and the colony achieved self government status in 1964.
Экономика
Британдық Гондурастың экономикасында орман шаруашылығы басымдық құрды. Бастапқыда бояу өндірісінде пайдаланылатын ағашқа назар аударылды. 1770 жылдары ағаш бағасының төмендеуі 20 ғасырдың ортасына дейін экономиканы басып озған магони ағашын кесуге көшуге әкелді. Магони ағашын кесуге көбірек еңбек күші қажет болғандықтан, бұл колонияға Африка құлдарын, негізінен Ұлыбританияның Кариб теңізіндегі колонияларынан әкелудің күрт өсуіне себеп болды. Өте қиын жұмыс жағдайларына байланысты колонияда төрт құл көтерілісі болды, біріншісі 1765 жылы, ал соңғысы 1820 жылы. Құлдық 1838 жылы толығымен жойылды. Магони экспорты экономиканың негізгі тірегі болып қала берді, себебі қолайсыз отарлық салық саясаты мен сауда шектеулеріне байланысты коммерциялық ауыл шаруашылығы тиімді болмады. Колониялық шенеуніктер 1860 жылдары Американдық Азамат соғысы кезінде және одан кейін, әсіресе Луизианадан Оңтүстік Америка Құрама Штаттарынан американдықтардың көптеп келуіне мүмкіндік берді. Британдық Гондурастағы Конфедерациялық қоныстар колонияға ірі масштабты қант өндірісін енгізіп, бұрын басқалардың сәтсіз аяқталған жерлерінде пайдалы болатынын көрсетті. Экономиканың әртараптандырылмауы колонияны магони нарығындағы құбылмалы жағдайларға өте сезімтал етті. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия және 1931 жылы болған аса күшті дауыл экономиканы одан әрі нашарлатты және өмір сүру деңгейін төмендетті. 1914 жылдан бастап орман шаруашылығы индустриясы тұрақты түрде төмендеді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939–1945 жж.) қысқа мерзімге қайта жанданды. 1950 жылдары ауыл шаруашылығы экономиканың басым бөлігіне айналды, ал 1970 жылдары балық аулау маңызды салаға айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жер реформасы экономиканың кеңеюіне көмектесті.
Forestry dominated the economy of British Honduras. Initially, the focus was upon logwood, which was used in dye manufacture. Falling prices for logwood in the 1770s led to a shift toward logging mahogany, which would dominate the economy until the mid 20th century. As the logging of mahogany was far more labour intensive, this also led to a significant increase of the importation of African slaves to the colony, mainly from Britain's Caribbean colonies. Due largely to extremely harsh working conditions, the colony experienced four slave revolts, the first in 1765 and the last in 1820. Slavery was finally abolished in 1838. Exports of mahogany continued as an economic mainstay, as commercial agriculture remained unprofitable due to unfavourable colonial tax policies and trade restrictions. Colonial officials provided incentives during the 1860s that resulted in a large influx of Americans from the Southern United States, especially Louisiana, during and after the American Civil War. The Confederate settlements in British Honduras introduced large scale sugar production to the colony and proved that it could be profitable where others had previously failed. The lack of diversification in the economy left the colony very susceptible to swings in the mahogany market. The Great Depression of the 1930s and an especially destructive hurricane in 1931, further depressed the economy and already low living conditions. From 1914 on, the forestry industry was in steady decline, except for a brief revival during World War II (1939–1945). In the 1950s agriculture finally became a dominant part of economy, and in the 1970s fishing became significant. Land reform after World War II aided this expansion of the economy.
Демография
1790 жылы Британ Гондурасының халқының төрттен үш бөлігі аралас нәсілді адамдардан тұрды. Олар – Еуропалық ерлер мен құл африкалық әйелдердің ұрпақтары болған және қазір де Белиз креолдарының түпкі аталары саналады. Белиз креолдарының алғашқы аталарының көп бөлігі ағылшын, португал, испан және француз еркектерінен құралған. 1807 жылы құл саудасы тоқтатылғаннан кейін, жоғары өлім-жітім көрсеткіштері мен төмен туу көрсеткіштері халықтың африкалық текті бөлігін айтарлықтай азайтты. Халықтың ақ нәсілді бөлігі шамамен 10% деңгейінде тұрақты сақталды. Халықтың ең ірі бөлігін метистер құрады, қазіргі Белиз халқының шамамен 50% осылар. Майя тайпалары әлі де Белиз аумағында кездеседі және халықтың 11% шамасын құрайды. Колонияның халқы әрқашан салыстырмалы түрде аз болды. 1790 жылы ол шамамен 4000 адамды құрады. 1856 жылы 20 мыңға жетті. 1931 жылы 50 мыңнан асып, 1946 жылы 60 мыңға жетті. Бірақ 1970 жылы халық саны екі есеге өсіп, 120 мыңға жетті. 1980 жылы тәуелсіздік алған кезде халық саны 145 мыңнан асты.
By the time of the colony's 1790 census, three quarters of the population of British Honduras were a mixed race people known as "Creole people". They were the ancestors of the original Belizean Creole population, who were, and still are, the biological offspring of European men and enslaved African women. The Europeans who sired the original Belizean Creole people consisted mainly of British, Portuguese, Spanish and French men. The abolition of the slave trade in 1807, high death rates and low birth rates substantially reduced the ethnic African portion of the population. The white portion of the population remained consistently at around 10%. The largest portion of the population became the Mestizo people, now about 50% of modern Belize. The Mayans are still present in Belize and comprise around 11% of the population. The population of the colony was always fairly small. In 1790 it was around 4,000. In 1856 it was estimated to be 20,000. By 1931 this figure grew to just over 50,000, and in 1946 to just under 60,000. However, by 1970 the population doubled to just under 120,000. On the eve of independence in 1980, the population stood at over 145,000.