Кіріспе

Джон Эдвард Томпсон "Джеки" Милберн (11 мамыр 1924 – 9 қазан 1988) – ағылшын футболшысы. Ол негізінен «Ньюкасл Юнайтед» және Англия құрамасымен байланысты болса да, сонымен қатар «Линфилд» сапында төрт маусым ойнады. Ол «Wor Jackie» деп те белгілі болды (әсіресе Солтүстік-Шығыс Англияда, жергілікті Георди диалектісінде). Джек және Бобби Чарльтонның анасының туысы Милберн 1943 жылы 19 жасында «Сент-Джеймс Парк» стадионында екі сынақ ойынына қатысты. Екінші ойынның екінші таймында ол алты гол соқты. Милберн 1945-1946 маусымында ФА кубогында ресми тұңғыш ойынын өткізіп, бастапқыда Чарли Уэйманға доп беруші сол қанаттағы ойыншы ретінде ойнады. Алайда, Уэйман 1947 жылғы ФА кубогының жартылай финалында «Чарльтон Атлетик» командасынан 4:0 есебімен жеңілгеннен кейін құрамнан шығарылды. Ол кейін «Юнайтед» сапында ойнамайтынын мәлімдеген соң, бас жаттықтырушы Джордж Мартин Милбернді орталық шабуылшыға ауыстыру туралы шешім қабылдады. Келесі ойынында, 18 қазан 1947 жылы, Милберн бірінші рет 9-шы нөмірлі жейде киіп, хет-трик жасады. Милберннің одан әрі жетістіктері, әсіресе 1951 жылғы ФА кубогы финалындағы екі голы және 1955 жылғы ФА кубогы финалындағы 45-ші секундта соққан голы (Роберто Ди Маттео 1997 жылы осы көрсеткішті жаңартқанға дейін Уэмблидегі ФА кубогы финалындағы ең жылдам гол болды) оған ұлттық деңгейде танымалдылық әкелді және оған Тайнсайдта құдай статусын сыйлады. Барлығында, Милберн «Юнайтед» сапында үш рет ФА кубогы финалында ойнады: 1951, 1952 және 1955 жылдары. Өзінің жетістіктеріне қарамастан, Милберн өте ұялшақ және өзіне сенімсіз адам болған, оның қарапайымдылығы «Ньюкасл Юнайтед» жанкүйерлерінің сүйіспеншілігін одан да арттырды. Алайда Том Финнидің айтуынша, мұның себебі – «туғаннан-ақ кемсінушілікке бейімділік». 1957 жылы Милберн «Ньюкаслдан» кеткен кезде, ол клуб тарихындағы ең көп гол соққан ойыншыға айналды. Ол 2006 жылдың ақпан айында Алан Ширерден озысқанға дейін осы көрсеткішті сақтап келді. Милберн қазіргі таңда 200 гол соққан «Ньюкаслдың» екінші ең көп гол соққан ойыншысы болып табылады. 1957 жылы Милберннің «Линфилдке» ауысуы «Ньюкасл» басшылығының үлкен трансферлік төлем талап етуіне байланысты қауіпке ұшырады, және жанкүйерлердің наразылығына қарамастан, Милбернге дереу құрмет көрсетілмеді. Оның «Линфилдке» қосылуы «қақпаға мыңдаған жанкүйер әкелді» және ол клуб сапындағы барлық жарыстарда төрт маусымда 54 ойын өткізіп, 68 гол соқты. 2009 жылы Goal.com Милбернді барлық уақыттағы ең үздік ағылшын футболшыларының тізімінде 43-орынға қойды.

Ерте өмір

Милберн 1924 жылғы 11 мамырда Ашингтондағы 14-ші қатардағы әже-шешесінің үйінің жоғарғы қабатындағы пәтерінде Энни ("Нэнс") Томпсон мен Александр ("Алек") Милберннің отбасында дүниеге келді. Александр Милберн төрт кәсіби футболшы бауырдың ағасы болды: Джек Милберн (1908 жылы туған; «Лидс Юнайтед» және «Брэдфорд Сити» үшін ойнады), Джордж Милберн (1910 жылы туған; «Лидс Юнайтед» және «Честерфилд» үшін ойнады), Джимми Милберн (1919 жылы туған; «Лидс Юнайтед» және «Брэдфорд Сити» үшін ойнады) және Стэн Милберн (1926 жылы туған; «Честерфилд», «Лестер Сити» және «Рочдейл» үшін ойнады), олар Джек пен Бобби Чарлтонның анасы Элизабет "Сисси" Милберннің ағалары болды (1912 жылы туған). Александр Милберн жақын жердегі шахтада көмір кесуші болып жұмыс істеді. Кейін Джеки Милберн ұлы Джек-Жоңға былай деді: "Ол көмір шахтасына апаратын терең шахтаға түскенде, мен қатты дірілдеп кететінмін". Жас Милберн Джо Халмни құдай санап, оған еліктеуді армандады. Бастапқыда өзіне сенімді бала болған Милберн мектептегі спорт күнінде спринт, спринт эстафетасы, қашықтыққа секіру және биіктікке секіруде жеңіске жеткенін еске алды. Он екі жасында Милберн Хирст-Ист аға ұлдар мектебіне оқуға түсті. Әкесі оған әр гол үшін бір теңге сыйлық беретінін уәде еткен. Ол Линтон мектебіне қарсы өткен ойында 6:4 есебімен жеңіске жеткенде дебюттік матчында екі гол соққаны үшін екі тиынға ие болды. Ол Шығыс Нортумберленд мектебінің құрамына іліккен және «Мэйн Роудта» Ланкаширға қарсы өткен жартылай финалда 3:2 есебімен жеңіліске ұшырады. Милберн он төрт жасында мектепті тастап, әкесіне өзінің клаустрофобиясының күшті екенін айтты, сондықтан ол онымен бірге шахтаға түспейді. Ол Лондонда аспаздыққа жұмыс істегеннен кейін аптасына сегіз шиллингке сөрелерді жинап, қант қаптарын толтыруға жұмысқа орналасты. 1939 жылы ол Корольдік теңіз күштеріне қосылуға тырысты, бірақ бір дюйм қысқа болғандықтан қабылданбады. Милберн Ашингтон әуе оқу корпусына қосылды. Он алты жасында Милберн жергілікті шахтада монтаждаушы болып оқуға түсті. Бұл оның соғыс кезінде әскери қызметке шақырылмағанын білдірді, өйткені «монтаждаушы» мамандығы резервте сақталған. Милберн және оның бұрынғы мектеп досы Ронни Коулсон ақша табу үшін жергілікті спринт жарыстарына қатыса бастады, 100 ярд қашықтықта 9,7 секундтық жеке рекорд орнатты. 1940 жылы ол Powderhall Sprint жарысына қатысып, алғашқы жарысында жеңіске жетті. Содан кейін Милбернге жартылай финалда нашар жүгіруді тапсырды, соның арқасында 1941 жылы жаңартудағы кемшілігін жасанды түрде арттыруға болады, онда оның мүмкіндігі жоғары болады және ол жақсы дайындалады. Милберн соңғы орынды иеленді, оның сол аяғына онша тиын салынғандықтан, ол «үш аяқты, қисайған бидай иттісі сияқты» жүгірді. Милберн футбол ойнауды жалғастырды және бір күні оған Ньюкасл Юнайтед командасының барлаушысы келгенін айтты, ол 8:3 есебімен жеңіске жетіп, бес гол соқты. Кейіннен оған уәде етілген барлаушы келмегенін естігенде, Милберн мұны «жұтуға қиын келген ащы таблетка» деп сипаттады.

Сот және қол қою

Милберн мен оның Нортумберлендтік Әскери-әуе күштері (ATC) командаластары 1943 жылы Йоркширлік Әскери-әуе күштеріне (ATC) қарсы өткен матчтан кейін, «Ньюкасл Юнайтед» директоры Уилф Тейлордың шақыруымен «Сент-Джеймс паркіне» келді. Милберн, досы және командаласы Реймонд Покстонмен бірге «Юнайтедтің» маусымдағы соңғы үй матчын тамашалады. Милберн көріп тұрған ойын оны қызықтырмады, ол досына бұрылып: «Реймонд, біз олардан да жақсы ойнай аламыз ғой?» деді. Содан кейін, 1943-1944 маусымы алдында «North Mail Newspaper» газетінде жарияланған «Ньюкасл Юнайтед» командасына сынақтан өту туралы хабарламаға жауап берді. Алғашқы сынақ аптаның ортасында өтті, Милберн бір таймда екі гол соқты, нәтижесінде сенбі күні «Сент-Джеймс» стадионында ашық сынаққа және «әуесқой келісімшартқа» шақырылды. Ол сағат 14:00-ге дейін қарызға алынған, қоңыр қағазға оралған футбол буттарымен және түскі асы – екі пирог пен бір бөтелке газдалған сумен келді. Милберннің командаластары («The Stripes») «Ньюкасл Юнайтедтің» негізгі құрамына қарсы ойнады, онда Альберт Стаббинс және Джимми Гордон («The Blues») бар еді. Бірінші таймда «The Stripes» 3:0 есебімен ұтылып қалды, сонда Джо Ричардсон Милбернге: «Егер осында қалуды қаласаң, жақсырақ ойын көрсетуің керек, балам» деді. Екінші таймда ортаға ауысқан Милберн алты гол соқты, нәтижесінде оның командасы 9:3 есебімен жеңіске жетті. «The Sunday Sun» газеті «Юнайтедтің» екінші сынағы Милберн үшін сәтті аяқталды, ол әуесқой ретінде осы аптаның басында қол қойылған Ашингтондық шабуылшы еді. Милберн бойы ұзын, мүмкіндікті пайдалана білуге қабілетті жас жігіт болды. Милберн бір минуттың ішінде екі гол соқты». «Ньюкаслдың» бас жаттықтырушысы Стэн Сеймур Милберннің өнеріне настолько таң қалды, автор Майк Киркуптың айтуынша, ол «одан сол жерде-ақ қол қоюын сұрады». 19 жастағы Милберн әкесінен ештеңеге қол қоймауды, алдымен оны көрсетуді сұраған еді, сондықтан ол бас тартты, керісінше, әкесі келісім бергеннен кейін, қол қойылған кәсіби келісімшартпен уақытында қайтып оралуға уәде берді. Сеймур Милберннің сынақ кезінде көрсеткен өнері басқа клубтардың назарын аударуы мүмкін деп алаңдады, сондықтан күтпеді және сынақтан кейінгі жексенбіде ол Милберндердің үйіне, Ашингтонға хабарсыз келді. Осы сәтте Милберннің әкесі шарттарды қарастырып жатқанда, Сеймур екі бес фунттық банкнотаны артынан ысқылай бастады. Бұл дыбыс Алекстің назарын аударды және Жэкиге қол қоюға көндірді. Сеймур қуаныштан бәрін «West End Club» клубына шақырып, мерекелік ішімдікке шақырды, кейін «Мен он фунт пен «Newcastle Brown Ale» сырасының бірнеше раунды үшін ең жақсы ойыншымды сатып алдым» деді.

Дебют және соғыс уақытындағы футбол

1943 жылы «Ньюкасл» Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты Футбол лигасы тоқтатылғандықтан, Солтүстік бірінші чемпионатына қатысты. Милберн 10-шы нөмірлі жейдемен ішкі шабуылда ойнады және кейіннен бұл «Мен үшін ең есте қаларлық сәт болды, тіпті «Уэмблидегі» жеңістер де оған жетпеді. Алғаш рет ақ-қара жейде кигенім ерекше сезім болды». Милберн мен «Юнайтед» 2:1 есебімен жеңілді, ал жүйкелі Милберн ойынның басында бос қақпаға басын жеткізе алмады. Милберн аз әсер еткеніне көңілі қалды, кейін Сеймур оны «келесі аптада құрамда боласың» деп сендірді. 1943 жылдың басында ол шахтадағы тәлімгерлік бітіріп, «Вудхорн» шахтасына ауысты. Сол маусымда ойыншылардың жетіспеуіне байланысты Милберн «Ньюкаслдың» қарсыласы «Сандерленд» үшін екі рет құрама командасы сапында ойнады. Екі ойында да гол соға алмады. Милберн маусымда «Шеффилд Юнайтед» үшін де құрама командасы сапында өнер көрсетті. Альберт Стаббинстің жақсы формасымен қатар, бұл «Юнайтедтің» гол соғу қабілетін айтарлықтай арттырды; алғашқы ойында Милберн мен Уэйманның бірлескен ойыны «Ньюкаслдың» «Миддлсброны» 8:2 есебімен жеңуіне көмектесті, ал басқа жеңістерге «Брэдфорд Ситиді» 11:0 есебімен және «Сток Ситиді» «Сент-Джеймс Паркте» 9:1 есебімен жеңу кірді. Милберннің табиғи жылдамдығы оның жаңа позициясына өте қолайлы болды. «The Journal» газетінің спорт тілшісі Кен Маккензи бір ойыннан кейін «Милберннің жылдамдығы көрермендерді таң қалдырды» деп хабарлады, ал Джоанно кейіннен «оның жылдамдығы қарсылас қорғаушыларына үнемі қиындық туғызды, сонымен қатар ол нақты пас беруге қабілетті болды» деп ойлады. «Ньюкасл» Солтүстік соғыс лигасында 6-шы орынды иеленді. Бұл голдар ресми есептелмейді, өйткені Соғыс лигасының матчтары достық матчтар ретінде қарастырылады. Сондықтан, 1946 жылдың 5 қаңтарында «Юнайтед» «Сент-Джеймс Паркте» «Барнслимен» ФА кубогының үшінші раундында ойнағанда, Милберн, Бобби Коуэлл, Чарли Кроу, Джо Харви және Чарли Уэйман құрама командасы сапында алғаш рет шықты. 60 284 көрермен Милберннің екі гол соққанын көрді – бұл клуб үшін оның алғашқы ресми голдары болды. Алайда, сол маусымда тең түскен матчтар екі ойыннан тұрды, ал қайта матчта «Юнайтед» 0:3 есебімен жеңілді және жалпы есеп бойынша 4:5 есебімен ұтылды. Футбол лигасы 1946-1947 маусымында қайта басталды (бірақ Милберн «Хазельригг» шахтасында жұмыс істеуін жалғастырды). «Юнайтед» 1946 жылдың 31 тамызында «Миллуоллда» ойнады. «Юнайтед» 4:1 есебімен жеңіске жетті, Милберн және жаңадан келген Рой Бентли (2) клуб үшін алғашқы лигалық голдарды соқты, ал Стюбинс тағы бір гол соқты. Бұл Стюбинстің «Юнайтедтегі» соңғы голы болды, өйткені ол 12 қыркүйекте 13 000 фунтқа «Ливерпульге» ауысты. Милберн оң жақ қанатта Шеклтон мен Уэйманға доп берумен айналысса, «Юнайтед» маусымның басынан бастап 1946 жылғы Рождествоға дейін лиганың үш ойынында ғана жеңілді және кестеде көшбасшылықты қамтамасыз етті. Алайда, Рождестволық кезеңде үш рет жеңіліске ұшырағаннан кейін олардың қарқыны төмендеді, ал 1947 жылдың суық қысы «Ньюкаслдың» формасы айтарлықтай нашарлап, жаңартуға үміттерінен айырылды. Назар ФА кубогына ауды. Милберн 1947 жылдың ақпан айының соңына дейін жарақаттанған, бірақ ол «Лестер Ситидегі» 5-ші раундтың қайта ойынына оралып, «Юнайтедтің» 2:1 есебімен жеңуіне көмектесті. 1947 жылдың 1 наурызында Милберн сыртынан оң жақтан ойнап, «Шеффилд Юнайтедке» қарсы 1/4 финалда «Ньюкаслдың» екінші голын соқты (2:0). Дәл осы маусымда оң жақ флангта ойнаған Милберн барлық жарыстарда 27 кездесу өткізіп, 8 гол соқты. 1947-48 маусымы Джордж Мартиннің Сеймур орнынан кеткеннен кейін жаңа менеджермен басталды. Бірақ олар маусымды «Плимут Аргайлға» қарсы 6:1 есебімен жеңіп, Милберн гол соқты. Қазан айында гол соққан Уэйман «Саутгемптонға» сатылды, бұл Мартин, Сеймур (қазір директор), Харви, жаттықтырушы Норман Смит және Милберн арасындағы оның орнын алмастыру туралы талқылауға әкелді: Мартин: «Джеки - адам». Смит: «Жоқ, оны сол жақтан немесе қанаттан ұстаңыз». Харви: «Иә, ол әуеде орталық шабуылшы ретінде жеткілікті емес». Милберн (басын қатты шайқап): «Олар дұрыс айтады. Мен шабуылға жетекшілік етуге жараспаймын. Мен өзімнің қазіргі күйімде бақыттымын». Мартин: «Сендер бәрің де қателесесіңдер. Жақсы, Жақып ортаға шығып, содан кейін бір топқа қосылады!» Кейінірек Мартинді «мен кездестірген ең ақылды менеджерлердің бірі» деп атаған Милберн бұл шешімді қарсылықпен қабылдады, кейіннен ол бұл ауысу «мұның менің өмірімді өзгерткенін» мойындады. Түнгі ұйқысыз түнді бастан кешіргеніне қарамастан, «Бьюриге» қарсы келесі кездесуде Милберн 5:3 есебімен жеңіске жетіп, хет-трик жасады. Келесі екі ойында Милберн тағы үш гол соқты. Милберн хет-трик соқты, соның нәтижесінде «Sunday Sun» газеті былай деп жазды: «Милберннің жаңару жылдамдығы мен белсенділігі басымдыққа ие болды, оның жылдамдығы мен еркіндігі «Юнайтедтің» жаңартуға үміттенуіне себеп болды». Наурыз айында «Бьюриді» 1:0 есебімен жеңген Милберн «Ньюкаслды» үшінші орынға көтерді. «Юнайтед» қаңтардан маусым соңына дейін бір ғана ойында жеңіліп, сол уақытта үйде тек екі гол жіберді және бір ойынға дейін екінші орында жаңарды. Милберн 40 матчта 20 гол соғып, маусымды клубтың үздік мергені ретінде аяқтады. «Юнайтедте» Джоанноның айтуынша, «Милберн бомбадай жарқылдады». Ол маусымның алғашқы ойынында, төртінші маусым қатарынан гол соқты, содан кейін келесі алты лигалық матчта бес гол соқты. Милберннің формасы оған 9 қазан күні Англия құрамасына алғашқы шақыруын әкелді. Екі аптадан кейін Милберн «Ньюкасл» басшылығына трансфер сұранысын берді, былай деді: «Мен әйелімнің денсаулығы нашарлап жатқандықтан, Тайнсайдтан кетіп қалуым керек». Бұл сұраныс «Тайнсайдты үрейге түсірді», бірақ Стэн Сеймур араласуынан кейін жақын арада қайтарылып алынды. Милберн кейіннен халықаралық әріптестерінің «басқа клубқа көшсе, футболдан тыс жерде үлкен ақша табуға болады» деп сендіргенін түсіндірді, «кейіннен мен қаншалықты ақымақ жас жігіт болғанымды түсіндім». Ал тем временем «Юнайтед» «қайтадан жоғары деңгейде тамаша көрініс көрсетіп жатты»; 1948 жылғы Рождество қарсаңында «Ньюкасл» Бірінші дивизион кестесінде бір ұпаймен көшбасшылықты қамтамасыз етті. Алайда, қаңтарда 1949 жылы Бобби Митчелл мен Джордж Робледоны сатып алғандарына қарамастан және Милберннің жақсы формасын сақтап қалғандарына қарамастан («Эстон Виллаға» қарсы 3:2 есебімен жеңіске жеткенде хет-трик соқты), «Юнайтед» ФА кубогының үшінші раундында «Брэдфорд Парк Авенюден» ұтылып, титулға үміттері «Портсмут» командасы «Сент-Джеймс Парктен» 5:0 есебімен жеңіліс тауып, тоқтатылды. Милберн бұл матчта Англия құрамасының шақыруына байланысты ойнамады. «Ньюкасл» ақырында 4-ші орында аяқтады және Милберн барлық жарыстарда 19 гол соғып, тағы да клубтың үздік мергені атанды. Милберн өзінің репутациясын сақтады; ойнаған он матчта «Юнайтед» онда жеңіске жетті және Милберн 31 гол соқты. Хатчинсон «ұтымды жеңістер», соның ішінде «Сток Ситиге» 4:2 және «Вест Бромвич Альбионға» 5:1 есебімен жеңіске жеткен матчтарды сипаттады, Милберн осы ойындарда үш гол соқты, бірақ «Юнайтед» маусымның басынан Рождествоға дейін толыққанды қалпына келе алмады және лига титулы үшін күреске қатыспады, ал ФА кубогындағы үміттері «Челсидегі» 4-ші раундта жеңіліспен аяқталды. Милберн тағы да 18 лигалық және 1 ФА кубогы голымен үздік мерген атанды, ал Джоанноның айтуынша, «ол енді орталық шабуылшының кәсібіне үйреніп, жаңа жұлдызға айналды». Милберннің гол соғу формасы, «Хаддерсфилд Таунға» қарсы 6:0 есебімен жеңіске жеткенде хет-трик соққан, «Юнайтедтің» маусымның басында жеңіліссіз 10 ойынға жеткеніне және кестеде көшбасшылықты қамтамасыз еткеніне көмектесті. Олар 7 қазан күні «Вилла Паркте» 3:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Милберн матчты Англия құрамасының құрамында пайдаланбаған ойыншы ретінде «Виндзор Паркте» отырды. «Юнайтед» төрт тікелей жеңіспен жаңарып, бірақ 18 қарашада екінші орындағы «Тоттенхэм Хотспурге» қарсы «Уайт Харт Лейнде» 7:0 есебімен жеңіліске ұшырады және менеджер Мартин отставкаға кетті. Оны дереу Стэн Сеймур алмастырды. ...

Өту және үшінші кубок жеңіс: 1952-1955

Милберн 1952 жылдың жазында командаластарымен бірге Оңтүстік Африкаға сапар шекті, бірақ оны мазалаған ұсақ-көлкі жарақаттардың салдарынан «Юнайтед» командасы өткізген он жеті ойынның бесеуінде ғана алаңға шықты. Сондай-ақ, ол 1952 жылғы ФА қайырымдылық қалқанында «Манчестер Юнайтед» командасынан 2:4 есебімен жеңілген ойынды да өткізіп алды. Жарақаттары оның алаңдағы қатысуын шектеуін жалғастырды – ол 1952 жылдың 27 қыркүйегінде «Манчестер Сити» командасымен өткен 2:0 есебімен жеңіске жеткен матчта пенальтиден гол соққанға дейін ешқандай гол соқпады.

Мұра

1987 жылы «Ньюкасл Юнайтед» клубы «Сент-Джеймс паркіне» жаңа Батыс трибунасын салды. Бұл трибуна Джеки Милберннің құрметіне Милберн трибунасы деп аталды. «Сент-Джеймс паркінде» ойыншының атымен аталған жалғыз трибуна осы. Мүсіні биік тұр, ал іргетасында: «Джон Эдвард Томпсон Милберн, футболшы және джентльмен» деп жазылған. 1999 жылы мүсін «Сент-Джеймс бульварына» көшірілді, содан кейін «Сент-Джеймс паркінің» жанындағы «Strawberry Place»-ке, қазіргі орнына орнатылды. 1987 жылы Милберн жергілікті баспасөз тарапынан «соғыстан кейінгі Солтүстік-Шығыстың ең ұлы футболшысы» деп танылды. 2006 жылы Милберн ағылшын футболына қосқан үлесі үшін Англия Футбол Даңқына енгізілді. 2009 жылы Goal.com сайты Милбернді «барлық уақыттың ең үздік ағылшын футболшылары» тізімінде 43-ші орынға қойды. «Спорт Ньюкасл» клубының «Жас таланттар» сыйлығы Милберннің құрметіне «Wor Jackie» сыйлығы деп аталады. Ол сондай-ақ «Тайнсайдтың сүйікті ұлы: Джеки Милбернге арналған құрмет» деген 53 минуттық деректі фильмнің батыры болды, бұл фильмді «Тайн Тис Телевизионы» түсірді, ал 1989 жылы «Видео Жемс» компаниясы VHS форматта шығарды. Фильмде оның өмірі, заманы және «Ньюкасл Юнайтед» клубындағы карьерасы көрсетілген.