Британдық анархизмнің тарихы және эволюциясы

Кіріспе

Британ саясатының бір қыры

Біріккен Корольдіктегі анархизм бастапқыда протестанттық реформациядан кейін басталган діни қарсылық қозғалысы ішінде дамыды. Анархизм алғаш рет Англия азамат соғысының радикалды республикалық топтары арасында көрінді, ал Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін радикалды виггерлік идеологиясының шеңберінде өркендеді. Виг саясаткері Эдмунд Берк анархистік идеяларды алғаш рет жариялады, ол Уильям Годвиннің саяси философиясына әсер ететін бағыт ретінде қалыптасты, ол 1793 жылы жарық көрген «Саяси әділет туралы зерттеу» атты кітабы арқылы анархизмнің алғашқы заманауи жақтаушысы атанды. Радикализмнен социализмнің дамуы 1860 жылдары Халықаралық жұмысшылар қауымдастығының (IWA) құрылуымен басталды, соның нәтижесінде радикалды реформалар мен азаматтық құқықтарды талап ететін бірнеше жұмысшылар қоғамдары құрылды. 1870 жылдары анархизм Еуропа мен Америкадан елге әкелінді, ал 1881 жылы Еңбек азаттығы лигасының (LEL) құрылуы Ұлыбританиядағы ұйымдасқан анархистік қозғалыстың басталуын белгіледі. LEL 1888 жылы анархист Франк Кицтің басқаруына өткен Социалистік лиганың құрылуында маңызды рөл атқарды. Социалистік лиганың «Ортақ игілік» және Питер Кропоткиннің «Азаттық» газеттері анархизмді 20 ғасырдың басына дейін жеткізді. Анархокоммунизм 1917-1923 жылдардағы революция кезінде маңызды бағытқа айналды, сол кезде Глазго анархисі Гай Олдред Антипарламенттік коммунистік федерацияны, кейін Біріккен социалистік қозғалысты құрды. Испания азамат соғысынан кейін анархосиндикализмнің күшеюі 1950 жылы «Солидарлық федерациясының» құрылуына әкелді, содан кейін 1980 жылдары «Сыныптық соғыс» және «Анархистік федерация» құрылғанда анархокоммунизм қайта жанданды.

Тарих

Тарихшы Питер Маршалл британдық анархизмнің тамырын 1381 жылғы шаруалар көтерілісіне дейін іздеді, сол кезде еомандар жаман парламенттің салымын көтеріп, еомандықтарды крепостнойлыққа салуға тырысудан қорқып, бүлік көтерді. Шаруалар радикал дін қызметкері Джон Боллдың уағыздауымен одан әрі ашуланды, ол Едем бағын сыныптық бөлініс әлі болмаған табиғи жағдай ретінде түсіндірді, жеке меншік институтарына және әлеуметтік теңсіздікке шабуыл жасады, сондай-ақ барлық нәрсені ортақ меншікке алу және сыныпсыз қоғам құруды талап етті. Уот Тайлер капитан болып сайланғаннан кейін, 100 000 шаруа көтерілісшісі Эссекстен Лондонға қарай жорық жасады, онда оларға жергілікті халық қосылды. Ричард II оларға шаруаларды босататынын уәде бергенімен, көтерілісшілер Савой сарайын қиратты, барлық жергілікті тұтқындарды босатты және Кентербери архиепископы Саймон Садбериді өлімге жіберді. Көтерілісшілер астананы басып алғаннан кейін, олар өз талаптарын жариялады, оларға жалақылы еңбек енгізу, феодалдық міндеттерді тоқтату және еркін нарық құру кірді. Патша көтерілісшілердің басшыларымен болған кездесулерінде олардың көптеген талаптарына келісті, сол кезде Тайлер крепостнойлықты толық жоюды және бостандық пен әлеуметтік теңдікті кеңейтуді талап етті, ал оның радикалды лейтенанты Джек Стро ақсүйектер мен дін қызметкерлерінің сыныбын жою қажет деп мәлімдеді. Алайда, көтерілісшілердің талаптары ешқашан орындалмады, өйткені Лондонның Лорд-мэрі Уильям Уолворт Тайлер мен Строны өлтірді. Патша уәдесінен бас тарды және көтеріліс толыққанды түрде басылды. Бірақ Джон Боллдың радикал теңдік философиясы ғасырлар бойы сақталды, ең бастысы 1888 жылы Уильям Моррис өзінің «Джон Боллдың арманы» романында оны қайта жаңғыртты.

Ағылшын төңкерісі

Орта ғасырлар бойы феодализм институты қатаң иерархиялық қоғамды құрды, онда жеке адамның мүддесі патшалардың құдайға берілген құқығына бағынды. Бірақ Ренессанс пен Реформациядан кейін, жеке тұлға өз құқықтары бар дербес тұлға ретінде қарастырыла бастады. Анархизмнің дамуына себепші болған ағылшын революциясы кезінде жеке құқықтар бостандық пен әлеуметтік теңдікке деген бұрынғы талаптармен қатар келді. 16 ғасырда "анархия" сөзі көбінесе тәртіпсіздік пен заңсыздықпен байланысты болды, ал "анархист" деген таңба белгіленген тәртіпті бұзған немесе билік етуші билікті мойындамаған адамға жағымсыз мағынада қолданылды. Ағылшын азамат соғысына дейін монархия, шіркеу және феодализм сияқты қолданыстағы институттарды жоюды жақтаған радикалды республикалық және демократиялық идеялар алғаш рет тарала бастады. 1640 жылдың желтоқсанында 15 мың лондондық парламентке "Тамыр мен тармақ петициясын" ұсынды, ол епископтық жүйені жоюды талап етті, бұл ұсынысты корольшіл депутат Эдвард Дерринг "абсолютті анархизм" деп айыптады. Бұл заң жобасы қабылданбаған соң Лондонда дін қызметкерлеріне қарсы көтерілістер болды, нәтижесінде Карл I астанадан қашуға мәжбүр болды, сонымен қатар корольшіл депутаттар мен епископтар да қашып кетті, бұл парламентке дін қызметкерлеріне қарсы заңдарды қабылдауға мүмкіндік берді. Осы жағдайдың тудырған шиеленіс Бірінші ағылшын азамат соғысына ұласты, онда парламентшілер мен келісімдер роялистік күштерді жеңді. Соғыстан кейін "Левеллерлер" деп белгілі радикалды топ жаңа конституция құруға қатысты бірқатар манифесттер жариялады, олар парламенттік күштер арасында пікірталас тудырды, өйткені Левеллерлер прогрессивті салық салу, жалпы еркек сайлау құқығы және заң алдындағы теңдік сияқты мәселелерді қолдады. Левеллерлердің радикалды демократиялық тезистерін Оливер Кромвель қабылдамады, ол оларды швейцариялық конфедерацияның кантондалу тәжірибесін қолдады деп айыптады және мұндай саясат "анархияға" әкеледі деп мәлімдеді. Бірақ Левеллерлер бұл айыптаманы жоққа шығарды, өйткені олар әлі де "жақсы үкімет" түріне сенеді. Екінші ағылшын азамат соғысындағы парламенттік жеңістен кейін, Палатадан қарсы дауыстарды алып тастау және Карл I-ді атқылаудан кейін билік толығымен Жаңа үлгідегі армияның Грандестерінің қолына көшті. Левеллерлер ұсынған радикалды саясатты жүзеге асыруға дайын болмаған Грандестер оның орнына мистикаға және пуритандық діни тәртіпті орнатуға бет бұрды. Бірақ бұл жаңа христиандық мистикалық орта әртүрлі антиавторитарлық бағыттарға бөлінді, көптеген ағылшын диссиденттері Англия шіркеуінен толығымен бөлінді. Бұл діни қарсылықтарға квакерлер, рантерлер, анабаптистер, фамилистер және қазбашылар кірді. Айта кетерлігі, тарихшылар Рантерлер мен қазбашыларды радикалды теңгерім философиялары мен коммунистік практикалары үшін "анархистер" деп атады. Қазбашылар шағын аграрлық қауымдастықтардың теңгерімді қоғамын құруға сенді және оны іске асыру үшін жалпы жердің бірнеше учаскелерін басып алып, шаруашылық жүргізді, бірақ бұл қоныстар ақырында Ұлттық қоғамның билігімен таратылды. 1653 жылға қарай парламент Жаңа үлгідегі армиямен күштеп таратылды және республикалық одақ Оливер Кромвельдің Лорд Протектор ретінде басқарған әскери диктатурамен алмастырылды. Кромвель қайтыс болғаннан кейін парламент қайтадан шақырылып, монархияны қалпына келтіру туралы конвенция өткізді. Онжылдықтар ішінде Стюарттар басқарған Англия мен Шотландия патшалықтары Ұлыбритания патшалығына біріктірілді және Британ империясы ресми түрде құрылды. Ағартушылық дәуірінің Ұлыбританияға таралуы және өнеркәсіптік революцияның басталуы елде бірқатар өзгерістерге әкелді, бұл ресми анархистік философияның ерте тұжырымдамасына жағдай жасады.

Throughout the Middle Ages, the institution of feudalism had constructed a rigidly hierarchical society, where the interests of the individual were subordinated to the divine right of kings. But following the Renaissance and Reformation, the individual first began to be considered as an autonomous entity with rights of their own. It was during the English Revolution that individual rights took their place alongside the old demands for liberty and social equality, leading to the development of recognizable anarchist tendencies. By the 16th century, the word "anarchy" was primarily associated with disorder and lawlessness, while the label of "anarchist" was pejoratively applied to anyone that upset the established order or refused to recognize the ruling power. In the lead up to the English Civil War, radical republican and democratic ideas were first starting to circulate, advocating the abolition of existing institutions such as the monarchy, church and feudalism. In December 1640, 15,000 Londoners presented Parliament with the "Root and Branch petition", advocating for the abolition of the episcopacy, a proposition which was denounced as "absolute Anarchism" by the royalist MP Edward Dering. When the Bill itself failed to pass, anti clerical riots erupted in London, eventually forcing Charles I to flee the capital, along with royalist MPs and bishops, which allowed parliament the means to pass anti clerical bills into law. The tensions exacerbated by this situation eventually erupted into the First English Civil War, in which Parliamentarians and Covenanters were victorious over the royalist forces. Following the conflict, a radical group known as the Levellers released a series of manifestos regarding the creation of a new constitution, which became subject to debate among the parliamentary forces, as the Levellers advocated for a number of issues including progressive taxation, universal manhood suffrage and equality before the law. The radical democratic theses of the Levellers was rejected by Oliver Cromwell, who accused them of advocating the cantonalist practices of the Swiss Confederacy and declared that such policies would inevitably lead to "anarchy". But the Levellers denied the charge, as they still believed in a form of "good government". Following the Parliamentarian victory in the Second English Civil War, the removal of dissenting voices from the House of Commons and the execution of Charles I, power lay entirely in the hands of the Grandees of the New Model Army. Unwilling to implement the radical policies advanced by the Levellers, the Grandees instead turned towards mysticism and the implementation of a Puritan religious order. But this new environment of Christian mysticism branched out into a variety of anti authoritarian strains, with a number of English Dissenters separating entirely from the Church of England. These religious dissenters included the Quakers, Ranters, Anabaptists, Familists and Diggers. Notably, the Ranters and Diggers have been labelled as "anarchists" by historians, due to their radical egalitarian philosophies and communist practices. The Diggers believed in creating an egalitarian society of small agrarian communities and put this into practice by occupying a number of tracts of common land for the purposes of farming it, but these settlements were eventually suppressed by the authorities of the Commonwealth. By 1653, Parliament had been forcibly dissolved by the New Model Army and the republican Commonwealth was replaced by a military dictatorship known as The Protectorate, with Oliver Cromwell acting as Lord Protector. After Cromwell's death, Parliament was reconvened and held a Convention, which instituted the restoration of the monarchy. Within decades the Stuart ruled kingdoms of England and Scotland were united into the Kingdom of Great Britain and the British Empire was formally established. The eventual spread of the Age of Enlightenment to Britain and the outbreak of the Industrial Revolution brought about a number of changes to the country, which allowed for the early conception of a formalized anarchist philosophy.

Британдық ағартушылық

1688 жылы Ұлы революция Ұлыбританияда парламенттік үстемдікке ие конституциялық монархияны бекітті. Революцияны ең бастысы Джон Локк қорғады, оның демократиялық басқаруды негіздеуі классикалық либерализмнің алғы шарты болды. Локк пікірінше, "табиғи жағдай" толық еркіндік пен әлеуметтік теңдік білдірсе, адамдар арасындағы бәсекелестік тұрақсыздық тудырды, сондықтан "өмір, бостандық және мүлік" құқығын қорғау үшін үкімет құру қажет болды. Осыған байланысты Локк британдықтар мен үкіметтері арасындағы әлеуметтік келісімшарт жасауды ұсынды, ол заңдар шығаруға және жеке меншік институтын қорғауға өкілетті болар еді. Локк ұстанымы, дәстүрлі консервативті жер иелерінен (кейін торилер деп аталды) өркендеп, жаңадан пайда болған орта таптың (кейін вигтер деп аталды) мүлікке бағытталған идеологиясына айналды. 18 ғасырдың басында Локк либерализмі жаңа конституциялық монархия шеңберінде азаматтардың жеке еркіндігіне баса назар аударатын либертариандыққа ұласты. Джонатан Свифт консервативті және адамзаттан безгенімен, Ирландиядағы британдық үкімге қарсы күрескен және Ағартушылық идеяларының ерте жақтасы болды. 1726 жылы жарық көрген "Гулливердің саяхаты" романында Свифт замандастарының әдет-ғұрыптарын сатиралық тұрғыдан бейнеледі, әлеуметтік теңсіздік пен протестанттық еңбек этикасына қарсы шықты. IV кітабында Свифт Хоуинмдер туралы жазады, олар ақыл арқылы қоғамның өзін-өзі басқара алатынына сенген және жабайы коммунизмде өмір сүрген жылқылардың зиялы нәсілі. Олардың орталық үкіметінің жалғыз нысаны – ресурстарды бөлуді үйлестіру үшін төрт жылда бір рет жиналатын және тек кеңес беруге құқылы, мойынсұнуды талап етуге өкілеттігі жоқ өкілді орган болды. Свифттың мемлекетсіз қоғам туралы көзқарасы кейін Уильям Годвиннің анархистік философиясына әсер етті, бірақ Джордж Оруэлл оны "тоталитарлық" деп сынап, Свифтті "тори анархисі" деп атады. 1756 жылы Эдмунд Берк "Табиғи қоғамды қорғау" атты еңбегінде "табиғи жағдайды" қорғады, мемлекет пен епископтық пайда болуға дейін адам қоғамының ақылмен басқарылатын суретін салды, бұл тарихшы Питер Маршаллдың пікірінше, "он сегізінші ғасырда анархистік қоғамды қолдау үшін жасалған ең қуатты аргументтің бірі" болды. Берк мемлекетті барлық әлеуметтік қақтығыстар мен соғыстардың жалғыз себебі деп айыптады, адамзатты түрлі ұлттарға бөлу фанатизмді тудырды және қоғамның әлеуметтік жіктелуі байлықты еңбек етпегендердің қолына шоғырландырды деп дәлелдеді. Биліктің басым формаларын қарастырғанда, Берк демократияны деспотизм мен аристократиядан артық деп тапты, бірақ оны әлі де жетілмейтін деп санады, шіркеу мен мемлекетті толығымен қабылдамауды және "толық еркіндікті" қайтаруды талап етті. Кейін Берк консерватизмге бет бұрып, өзінің "Қорғау" еңбегінен бас тартты, оны парламенттік оппозиция жетекшісі Генри Сент-Джонның сатирасы деп мәлімдеді, бірақ мәтін Уильям Годвиннің анархистік философиясы мен Джордж Холиоактың либертариандық социализміне шабыт берді. Америка революциясы басталғанда, радикал Томас Пэйн көзге түсті, ол әйелдердің құқықтарын, құлдықты жоюды және жануарларға қатыгездік жасауды болдырмауды талап етті. 1776 жылы Пэйннің "Ақылға қонымды" атты кітапшасы Он үш колонияның тәуелсіздігі және Британ империясына қарсы халық соғысы туралы шақыруларымен көп назар аударды, Америка болашақтағы революцияларға шабыт береді деген үмітпен. Колониялық үкімет тарағаннан кейін пайда болған стихиялық тәртіптен шабыт алған Пэйн қоғам мен мемлекет арасындағы айырмашылықты анық көрсетті, "әр мемлекеттегі қоғам – нығмет, бірақ үкімет тіпті ең жақсы жағдайда да қажетті жамандық; ең нашар жағдайда төзімсіз". Дегенмен, Пэйн "Өмір сүруге құқық, бостандық және бақытты іздеу" құқығын кепілдендіретін жазбаша конституция арқылы шектеулі үкімет құруға сенді. Американың төңкерістік соғысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай Француз революциясы басталды, Пэйн өзінің революциялық саясатын Еуропаға көшірді. Эдмунд Берктің "Франция революциясы туралы ойлар" атты еңбегінің жарық көргені Ұлыбританияда "Революциялық дау" деп аталған қызу памфлет соғысын тудырды. Бұл еңбегінде Берк үкіметтің дәстүрлі консервативті көзқарасын қолдады, оның жұмыс істеуіндегі радикалды өзгерістерге қарсы ескертті, ол билікті дін қызметкерлері мен дворяндардан "қоңыр көпшілікке" ауыстырады деп санады. Радикалдар, олардың көптегені Берктің ертерек жазбаларынан шабыт алған, тез арада пікірталасқа қатысты. Бірінші жауап феминист Мэри Уолстонкрафттан келді, оның "Ерлер құқығын қорғау" және одан кейінгі "Әйелдер құқығын қорғау" еңбектері сыныптық жіктелуге, экономикалық теңсіздікке және гендерлік теңсіздікке шабуыл жасады, табиғи құқықтарды қорғау үшін реформаланған үкіметті талап етті. Томас Пэйн өзі Мэри Уолстонкрафттың трактаттарына "Адам құқығы" еңбегімен жауап берді, Питер Маршаллдың пікірінше, онда "либертариандық сезімталдық [оны] анархизм шегіне жеткізді". Пэйн "қоңыр көпшіліктің" жағын алды және Беркті жеке құқықтарды "өлгендердің билігіне" бағынуы үшін сынады, Локк либерализмін либертариандық және тікелей демократия бағытына бейімдеді. Адамдардың табиғи құқықтарын қорғау үшін ол қайтадан шектеулі үкімет құруды ұсынды, ол өзінің билігіне ие болмай, адамдардың билігіне толығымен бағынышты болады, "баршаның игілігін" қамтамасыз ету үшін. Кітапшасының II бөлімінде Пэйн барлық үкімет жойылған жағдайда да қоғамдық тәртіп сақталатынын мәлімдеп, анархизмге жақындады, азаматтық қоғам "үкіметке тағайындалған барлық нәрсені өзі орындайды" деді. Ол барлық тәртіптің адам табиғатынан туындайтынын, оның өзі негізінен жақсы, бірақ құрылған үкіметтермен бұзылғандығын және адамдардың басты реттелуі өздерінің ортақ мүдделерімен, емес заң кодекстерімен жүзеге асырылатынын мәлімдеді. Британ тарихынан мысал келтіре отырып, Пэйн өзін-өзі басқаратын қоғам құруды талап етті, "формалды үкімет жойылғанда қоғам әрекет ете бастайды. Жалпы бірлестік орын алады және ортақ мүдде ортақ қауіпсіздікке әкеледі" деді. Сондықтан ол үкіметтің идеалды түрі жеке адамдардың табиғи құқықтарын қамтамасыз ету үшін ғана қана қолданылатын шектеулі деп санады, АҚШ-тың жаңадан құрылған федералды үкіметін мысал ретінде қарастырды. Либертариандық бейімділіктеріне қарамастан, конституционализмді, республикалықты және мүліктік иеленуді жақтауы Пэйннің қазіргі анархизмнен айырылуына себеп болды. Осы Революциялық дау кезінде Уильям Годвин "Саяси әділет туралы зерттеу" атты еңбегін жариялады, ол философиялық анархизмнің алғашқы нақты көрінісі болды, барлық үкімет жойылғанын мәлімдеді. Кітап шығу кезінде қымбат болғанымен, премьер-министр Уильям Питтің жоғары бағасының арқасында кітапты тыйым салудан бас тартқанына қарамастан, көптеген британдық жұмысшылары ақшаларын біріктіріп, жазылым арқылы бір данасын сатып алды, пираттық көшірмелері Ирландия мен Шотландияда таратылды және Годвин бағасын төмендетті. Питтің үкіметі британдық радикалдық қозғалысына қарсы саяси қуғын-сүргін бастағанда, Годвин сотталып жатқан радикалдарды қорғауға кірісті, ақырында оларды босатуға қол жеткізді. Француз революциясының жеңілісіне көңілі қалған Годвиннің ықпалы келесі буын радикалдарына тарады. Оның күйеуі Перси Биш Шелли...

In 1688, the Glorious Revolution definitively established a constitutional monarchy with parliamentary supremacy in Britain. The Revolution was most notably defended by John Locke, whose justifications for democratic governance laid the foundations for classical liberalism. According to Locke, while the "state of nature" represented a state of total liberty and social equality, competition between individuals had caused instability, which made the establishment of a government to protect "life, liberty and property" a necessity. This led Locke to propose the formation of a social contract between the British people and their government, which would have the power make laws and protect the institution of private property. The Lockean proviso soon came to represent a progression from the traditionalist conservatism of the established landed gentry (later known as Tories) to the propertarianism of the emerging middle classes (later known as Whigs). By the turn of the 18th century, Lockean liberalism started to give way to libertarianism, which centered the individual freedom of citizens within the new constitutional monarchy. Jonathan Swift, although a conservative and misanthrope, became an early champion of Enlightenment ideals and an opponent of British rule in Ireland. In his 1726 novel Gulliver's Travels, Swift satirised the prevailing social mores of his day, railing against social inequality and the Protestant work ethic, among other subjects. In Book IV, Swift writes of the Houyhnhnms, an intelligent race of horses that believed society could govern itself sufficiently through reason and lived in a kind of primitive communism. Their only form of central government was a representative body, which met once every four years to coordinate resource distribution and existed only in an advisory capacity, having no authority to compel obedience. Swift's vision of a stateless society later inspired William Godwin's anarchist philosophy, although it would also later be criticized as "totalitarian" by George Orwell, who referred to Swift as a "Tory anarchist". In 1756, Edmund Burke espoused a defense of the "state of nature" in A Vindication of Natural Society, painting a picture of human society being governed by reason until the invention of the state and the episcopacy, in what the historian Peter Marshall described as "one of the most powerful arguments for anarchist society made in the eighteenth century." Burke denounced the state as the sole reason for all social conflict and war, arguing that the division of humanity into different nationalities had created bigotry and that the social stratification of society had concentrated wealth in the hands of those that didn't work for it. When looking at the dominant forms of government, Burke found democracy to be more preferable to despotism and aristocracy, but still considered it lacking, calling for a complete rejection of church and state, and the reclamation of "perfect liberty". Burke would later turn towards conservatism and disown his Vindication, claiming it to be a satire of the parliamentary opposition leader Henry St John, but the text still went on to inspire the anarchist philosophy of William Godwin and the libertarian socialism of George Holyoake. With the outbreak of the American Revolution, one thinker that rose to prominence was the radical Thomas Paine, who issued calls for women's rights, the abolition of slavery and the prevention of cruelty to animals. In 1776, Paine's pamphlet Common Sense drew considerable attention, with its calls for independence of the Thirteen Colonies and a people's war against the British Empire, in the hope that America could inspire future revolutions abroad. Inspired by the spontaneous order that had emerged following the colonial government's dissolution, Paine clearly elaborated a distinction between society and the state, declaring that "society in every state is a blessing, but government even in its best state is but a necessary evil; in its worse state an intolerable one." Nevertheless, Paine still believed in the establishment of a limited government through a social contract, with a written constitution guaranteeing the rights to "Life, Liberty and the pursuit of Happiness". The end of the American Revolutionary War was followed soon after by the beginning of the French Revolution, with Paine transplanting his revolutionary politics to Europe. The publication of Edmund Burke's Reflections on the Revolution in France ignited a fierce pamphlet war in Britain, which became known as the "Revolution Controversy". In this work, Burke espoused a traditionalist conservative view of government, cautioning against radical changes to its functioning, which he believed would transfer power from the clergy and nobility to the "swinish multitude." The Radicals, many of whom had themselves been inspired by Burke's earlier writings, quickly took to the debate. One of the first responses came from the feminist Mary Wollstonecraft, whose Vindication of the Rights of Men and subsequent Vindication of the Rights of Woman attacked class stratification, economic inequality and gender inequality, calling for a reformed government to protect natural rights. Thomas Paine himself followed up on Wollstonecraft's treatises with his own Rights of Man, which according to Peter Marshall displayed a "libertarian sensibility [that] took him to the borders of anarchism." Paine took the side of the "swinish multitude" and criticised Burke for subordinating individual rights to the "authority of the dead", adapting Lockean liberalism in the direction of libertarianism and direct democracy. To protect people's natural rights, he again recommended the establishment of a limited government, which would itself have no authority and would be entirely subjected to the people's authority, in order to ensure "the good of all". In Part II of his pamphlet, Paine approached anarchism with his declaration that societal order would prevail even if all government were abolished, claiming that civil society "performs for itself almost everything which is ascribed to government." He asserted that all order stemmed from human nature, itself fundamentally good but corrupted by established governments, and that individuals were chiefly regulated by their own common interest, rather than by legal codes. Drawing from British history, Paine concluded by calling for the establishment of a self governing society, declaring that "the instant formal government is abolished, society begins to act. A general association takes place, and common interest produces common security." He therefore considered the ideal form of government to be a limited one, solely in place to secure the natural rights of individual people, looking to the nascent federal government of the United States as an example. Despite his libertarian inclinations, it was his advocacy of constitutionalism, republicanism and propertarianism that would ultimately separate Paine from modern anarchism. It was during the Revolution Controversy that William Godwin published his Enquiry Concerning Political Justice, which became the first clear expression of philosophical anarchism, with his declaration that all government ought to be abolished. Although the book was rather expensive on release, with the prime minister William Pitt even deciding against banning the book due to its high price, many British workers threw their money together to purchase a copy by subscription, pirated copies were distributed throughout Ireland and Scotland, and Godwin ended up reducing the price. When Pitt's government began to carry out the political persecutions against the British radical movement, Godwin was among those that came to the defense of the Radicals on trial, eventually securing their release. Although alienated by the defeat of the French Revolution, Godwin's influence extended on to the next generation of Radicals. His son in law Percy Bysshe Shelley became a widely renowned poet, putting much of Godwin's anarchist philosophy into verse, while his disciple Robert Owen went on to become the founding father of British socialism. Following his death, Political Justice continued to inspire the Chartists and Owenites, who published new editions of the book, as well as the Ricardian socialism of Thomas Hodgskin and William Thompson, which in turn influenced the Marxist theory of the "withering away of the state". But by the turn of the 19th century, British radicals still had not adopted the term "anarchist" as their own. Even Godwin associated the word "anarchy" with disorder, although he still considered it preferable to despotism, due to its resemblance to "true liberty". Nevertheless, followers of Godwin's political philosophy found themselves being labelled as "anarchists", most notably by the Tory statesman George Canning, who denounced William Godwin, Thomas Paine and the reformer John Thelwall as anarchists in the Anti Jacobin Review.

19 ғасырдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін

Еңбек қозғалысы алғаш рет 19 ғасырдың басында Ұлыбританияда қалыптаса бастады. Утопиялық социалист Роберт Оуэн бастамасымен, өзі Уильям Годвиннің шәкірті болған ол, еліміздегі синдикализмнің ерте дамуына үлкен үлес қосты, ал бейресми дін қызметкері Уильям Бенбоу әлеуметтік революция құралы ретінде жалпы ереуіл идеясын танымал етті. Дегенмен, чартистердің күшеуі британдық еңбек қозғалысына көбінесе реформалық сипат берді, ол негізінен парламенттік саясатқа қатысты. 1848 жылғы революциялардан кейін Англияға классикалық анархизмді көшіп келген жұмысшылар мен пана іздеушілер әкелді. Онжылдықтар бойы оқшауланған адамдар саяси клубтарда, мысалы, Соходағы Роуз-стрит клубында біріге бастады. Бұл процеске Иоганн Мосттың Лондонға көшіп келіп, «Фрайхейт» газетін шығара бастауы одан әрі үдеме берді. Бірақ газет жабылып, Мосттың достары Феникс паркіндегі кісі өлтіруге қолдау көрсеткені анықталғаннан кейін, басылым АҚШ-қа көшірілуге мәжбүр болды. 1881 жылы британдық революциялық социалистердің анархизмге қарай бет бұруы Еңбек бостандық лигасының (LEL) құрылысымен аяқталды. LEL Лондонның Ист-Энд жұмысшыларынан либертариандық социалистік платформасына қолдау тапты және барлық үкімет нысандарына қарсы екенін жариялады, содан кейін Социал-демократиялық федерацияға (SDF) қосылды. Бірақ SDF жетекшісі Генри Хайндманның авторитарлық тәсілі ұйым ішінде жік тудырды, нәтижесінде Уильям Морристің айналасындағы либертариандық социалистер Социалистік лиганы (SL) құрды. Моррис өзі парламентке қарсы болғанымен, 1887 жылы SL-де анархистік фракция күшейгеннен кейін одан шығып кетті, бұл Х.Б. Сэмюэлс басшылығымен Лиганың басылымдарының радикалданғанына әкелді. Осы кезеңде басқа анархистік бағыттар да пайда бола бастады: Генри Сеймурдың «Анархист» басылымында дамыған жекешіл анархизм; Питер Кропоткиннің «Азаттық» газетінде таратылған анархокоммунизм; және идиш тіліндегі «Арбетер Фрайнд» журналы айналасында біріккен еврей анархизмі. Анархистік идеялар сол кездегі танымал әдебиетке де енді, Уильям Морристің «Жерден жаңалықтар» утопиялық қоғамды бейнелесе, Оскар Уайльдтың «Социализмдегі адам жаны» жеке тұлғаның маңыздылығын бағалады, ал Джордж Бернард Шоу, Эдвард Карпентер және Генри Стивенс Солт сияқты авторлар либертариандық идеяларды қорғады. Бірақ анархизм реформаға бейім еңбек қозғалысын жеңе алмады, ал анархосиндикализм 20 ғасырдың басында ғана дамыды. 1910 жылдары Том Манннің Индустриалдық синдикалистік білім лигасы Ұлыбританияда өндірістік кәсіподақтар құруға шақырып, жұмысшылардың бақылауын мақсат етіп, тікелей сыныптық қақтығысты жақтады. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін анархосиндикализмнің ықпалы әлсіреді, бұл анархистік қозғалыс ішінде жік тудырды. Гай Олдред сияқты анархокоммунистер қозғалысты тірі ұстауға тырысқанмен, 1920 жылдардың ортасына қарай британдық анархистік қозғалыс дерлік тоқтады, тек қала орталықтарында бірнеше анархистік топтар қалды. Испаниядағы азамат соғысы британдық анархистік қозғалысты қайта жандандырды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін анархистердің жаңа буынын тәрбиеледі.

The labour movement first began to take form in Britain during the early 19th century. Spearheaded by the utopian socialist Robert Owen, himself a disciple of William Godwin, the Grand National Consolidated Trades Union contributed to the early development of syndicalism in the country, while the noncomformist priest William Benbow popularized the idea of the general strike as a means for social revolution. However, the rise of the Chartists instilled the British labour movement with a largely reformist character, concerning itself mostly with parliamentary politics. It was the arrival of migrant workers and asylum seekers in London that introduced classical anarchism to Britain, in the wake of the Revolutions of 1848. Over the decades, isolated individuals slowly began to cluster together in political clubs, such as the Rose Street Club in Soho. This process was accelerated when Johann Most moved to London and began printing his newspaper Freiheit, which before long was shut down and forced to move its operations to the United States, after friends of Most signalled their approval of the Phoenix Park Murders. By 1881, the movement of British revolutionary socialists towards anarchism culminated with the establishment of the Labour Emancipation League (LEL). The LEL quickly gained support for its libertarian socialist platform from the workers of London's East End, declaring themselves against all forms of government, before they merged into the Social Democratic Federation (SDF). But the authoritarianism of the SDF's leader Henry Hyndman caused a split within the organization, resulting in the formation of the Socialist League (SL) by a number of libertarian socialists around William Morris. Though himself a staunch anti parliamentarian, Morris would end up leaving the SL following the rise of its anarchist faction in 1887, leading to a marked radicalization of the League's publications under H. B. Samuels. Other anarchist tendencies also began to emerge around this time, including: individualist anarchism, which was developed by Henry Seymour in his publication The Anarchist; anarcho communism, which was propagated by Peter Kropotkin through his newspaper Freedom; and Jewish anarchism, which congregated around the Yiddish language journal Arbeter Fraynd. Anarchist tendencies also worked their way into the popular literature of the time, with William Morris' News from Nowhere depicting a utopian society and Oscar Wilde's The Soul of Man Under Socialism espousing the importance of individualism, while libertarian ideas were likewise defended by authors such as George Bernard Shaw, Edward Carpenter and Henry Stephens Salt. But anarchism was unable to win over the more reform minded labour movement, with anarcho syndicalism only developing at the turn of the 20th century. In the 1910s, Tom Mann's Industrial Syndicalist Education League attempted to encourage the establishment of industrial unions in Britain, advocating for direct class conflict with the goal of workers' control. But the influence of anarcho syndicalism waned in the wake of World War I, which caused a split within the anarchist movement. Although anarcho communists like Guy Aldred attempted to keep the movement alive, by the mid 1920s, the British anarchist movement had almost dissolved, with only a few anarchist groups remaining in urban centers. The outbreak of the Spanish Civil War brought with it a revival of the British anarchist movement, which cultivated a new generation of anarchists by the subsequent outbreak of World War II.

Соғыстан кейінгі кезең

1945 жылдың басында Вернон Ричардс және тағы үш редактор «Ең патшалық әскерлерінің мүшелеріне деген құрметті жоюға» тырысқаны үшін тұтқындалды. Бенджамин Бриттен, Э. М. Форстер, Август Джон, Джордж Оруэлл, Герберт Рид (төраға), Осберт Ситвелл және Джордж Вудкок «жеке тұлғалар мен ұйымдардың негізгі бостандығын сақтау және сөз, жазу және іс-қимыл бостандығы үшін қудаланғандарды қорғау» мақсатымен Бостандық қорғау комитетін құрды. Синдикалистік жұмысшылар федерациясы – соғыстан кейінгі Ұлыбританиядағы белсенді синдикалистік топ және «Солидарлық федерациясының» ең алғашқы алдын-ала жандарындағы бірі. Ол 1950 жылы таратылған Ұлыбритания Анархистік федерациясының (AFB) мүшелерімен құрылды. АФБ анархосиндикалистік идеяларға ықпал еткенімен, бірақ түпкілікті түрде синдикалистік болмағаннан өзгеше, SWF бастапқыда синдикалистік, жұмысшыға бағытталған стратегияны ұстануға шешім қабылдады. Топ Халықаралық жұмысшылар қауымдастығына қосылды және Франко кезеңінде Испания қарсыластарына және жер астындағы CNT анархосиндикалистік одағына ерекше қолдау көрсетті, ол бұрын 1936 жылғы испан революциясына және одан кейінгі Азамат соғысына қатысқан, ол нацистер Германиясы мен фашистік Италияның қолдауымен оңшыл әскери төңкеріске қарсы болды. SWF бастапқыда бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, бірақ ұзақ жылдар бойы белсенді мүшесі Том Браун қызметтен шеттетілгеннен кейін, 1979 жылға дейін Манчестерде жалғыз филиалы қалғанға дейін төмендеді. Содан кейін SWF тікелей әрекет қозғалысы ретінде құрылған топқа таратылды. Оның мұрағаттары Халықаралық әлеуметтік тарих институтында сақталады, ал SWF басылымдарының бір бөлігі libcom.org сайтында цифрлық түрде жарияланды. Колин Уорд 1947 жылдан 1960 жылға дейін британдық анархистік «Freedom» газетінің редакторы, ал 1961 жылдан 1970 жылға дейін баспадан шыққанға дейін ай сайынғы анархистік «Anarchy» журналының негізін қалаушысы/редакторы болды. Оның 118 саны жарық көрді. Оны кейде «Anarchy (Second Series)» деп аталатын, кейіннен шыққан, қысқа ғұмыр сүрген, мүлдем бөлек топ редакциялаған/жариялаған осы есімді журналмен шатастыруға болмайды. Жылдар бойы «Freedom» редакторының құрамында Джек Робинсон, Пит Тернер, Колин Уорд, Николас Уолтер, Алан Альбон, Джон Рети, Нино Стаффа, Дейв Манселл, Джиллиан Флеминг, Мэри Канипа, Филип Сансом, Артур Мойс және тағы да басқалар болды. Клиффорд Харпер 30 жыл бойы еркін байланыста болды. Анархопацифистік жазушы және геронтолог Алекс Комфорт өзін «агрессивті антимилитарист» деп сипаттады. Ол пацифизм «тек анархизмнің тарихи теориясына» негізделгенін айтты. Бейбітшілікке берілгендер одағының (PPU) және Ядролық қаруды жою науқанының белсенді мүшесі, ол Екінші дүниежүзілік соғыста саналы түрде әскери қызметтен бас тартқан. 1951 жылы Комфорт Авторлардың әлемдік бейбітшілік туралы үндеуіне қол қойды. Кейіннен ол AWPA-да кеңес жақтастарының басымдыққа ие болғанын айтып, оның комитетінен кетті. Онжылдықтың соңында ол ядролық соғысқа қарсы тікелей әрекет комитетін белсенді түрде қолдады. 100-ші комитетінің көрнекті мүшесі, ол Бертран Рассел және басқалармен бірге бір айға түрмеге қамалды. Олар 1961 жылдың қыркүйек айында Трафальгар алаңындағы жаппай наразылық акциясына қатысудан бас тартуға келіспеді. Comfort is Peace and Disobedience (1946) – Peace News және PPU үшін жазған көптеген кітапшалардың бірі, сондай-ақ Authority and Delinquency in the Modern State (1950). Комфорттың 1972 жылы жарық көрген «Секстің қуанышы» кітабы оған бүкіл әлемде атақ әкелді және 3 миллион доллар табыс тапты. Ол оның салдарынан «Доктор Секс» деп танылғанына және оның көптеген басқа еңбектеріне көңіл бөлмегеніне өкінді. 1964 жылдың шілде айының соңғы күні 18 жасар Стюарт Кристи Лондоннан Парижге аттанды, онда ол анархистік «Defensa Interior» ұйымынан пластикалық жарылғыш заттарды алып, кейін генерал Франсиско Франконы өлтіру үшін Мадридке сапар шекті. Бұл диктатордың өмірін жоюға жасалған кем дегенде 30 әрекеттің бірі болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Ұлыбританиядағы анархистік қозғалыстағы белсенділігін жалғастырды, Альберт Мелцермен бірге Анархистік Қара Крест пен Қара Туды қайта құрды, Ашулы бригадаға қатысы бар деп ақталды және бірнеше жыл бойы ол Оркнидің шалғайдағы Сандай аралынан жұмыс істеген Cienfuegos Press (кейін Refract Publications) баспасын құрды, онда ол жергілікті Оркадия газетін, «The Free Winged Eagle» баспасын шығарды. Кристи Мелцермен бірге «Анархияның тұйық тұстары» және кейіннен «Біз, анархистер!» кітабын жазды. Иберия Анархистік федерациясының (FAI) зерттеуі 1927–1937 (2000). Ғасырдың басында, 1998 және 2000 жылдары Ұлыбритания монархиясына қарсы демонстрациялар өткізді. Анархистер 2002 жылдың ортасына науқан жоспарлаған. 2002 жылы Елизавета II-нің Алтын мерейтойы кезінде ұсталған наразылар кейіннен заңсыз ұстау үшін өтемақы алды. Анархистер ХХ ғасырдың соңындағы соғысқа қарсылыққа қатысты, 1990-жылдардың басындағы Бірінші Ырақтық соғыс кезінде «Соғыс жоқ, бірақ таптық соғыс» сияқты науқандармен.

When Vernon Richards and three other editors were arrested at the beginning of 1945 for attempting "to undermine the affections of members of His Majesty's Forces. ", Benjamin Britten, E. M. Forster, Augustus John, George Orwell, Herbert Read (chairman), Osbert Sitwell and George Woodcock set up the Freedom Defence Committee to "uphold the essential liberty of individuals and organizations, and to defend those who are persecuted for exercising their rights to freedom of speech, writing and action." The Syndicalist Workers' Federation was a syndicalist group active in post war Britain, and one of the Solidarity Federation's earliest predecessors. It was formed in 1950 by members of the dissolved Anarchist Federation of Britain (AFB). Unlike the AFB, which was influenced by anarcho syndicalist ideas but ultimately not syndicalist itself, the SWF decided to pursue a more definitely syndicalist, worker centred strategy from the outset. The group joined the International Workers' Association and during the Franco era gave particular support to the Spanish resistance and the underground CNT anarcho syndicalist union, previously involved in the 1936 Spanish Revolution and subsequent Civil War against a right wing military coup backed by both Nazi Germany and Fascist Italy. The SWF initially had some success, but when Tom Brown, a long term and very active member was forced out of activity, it declined until by 1979 it had only one lone branch in Manchester. The SWF then dissolved itself into the group founded as the Direct Action Movement. Its archives are held by the International Institute of Social History, and a selection of the SWFs publications have been digitally published at libcom. org. Colin Ward was an editor of the British anarchist newspaper Freedom from 1947 to 1960, and founder/editor of the monthly anarchist journal Anarchy from 1961 until it ceased publication in 1970. There were 118 issues. It is not to be confused with the subsequent, shorter lived magazine of the same name, sometimes referred to as Anarchy (Second Series), which was edited/published by a quite separate group. Over the years the Freedom editorial group included Jack Robinson, Pete Turner, Colin Ward, Nicolas Walter, Alan Albon, John Rety, Nino Staffa, Dave Mansell, Gillian Fleming, Mary Canipa, Philip Sansom, Arthur Moyse and numerous others. Clifford Harper maintained a loose association for 30 years. The leading anarcho pacifist writer and gerontologist Alex Comfort characterised himself as an "aggressive anti militarist". He held that pacifism rested "solely upon the historical theory of anarchism". An active member of the Peace Pledge Union (PPU) and the Campaign for Nuclear Disarmament, he had been a conscientious objector in World War II. In 1951 Comfort was a signatory of the
Authors’ World Peace Appeal. He later resigned from its committee, asserting that Soviet sympathisers now dominated the AWPA. He later in the decade actively supported the Direct Action Committee against Nuclear War. A prominent member of the Committee of 100, he was
imprisoned for a month, together with Bertrand Russell and others. They had refused to be bound over, not to take part in a Trafalgar Square mass protest in September 1961. Comfort is Peace and Disobedience (1946), one of many pamphlets he wrote for Peace News and PPU, and Authority and Delinquency in the Modern State (1950). Comfort's 1972 book The Joy of Sex earned him worldwide fame and $3 million. He regretted that he as a consequence became known as "Dr. Sex" and that his numerous other works received so little attention. On the last day of July 1964 an 18 year old Stuart Christie departed London for Paris, where he picked up plastic explosives from the anarchist organisation Defensa Interior, and then Madrid on a mission to kill General Francisco Franco. This was to be one of at least 30 attempts on the dictator's life. After his release he continued his activism in the anarchist movement in the United Kingdom, re formed the Anarchist Black Cross and Black Flag with Albert Meltzer, was acquitted of involvement with the Angry Brigade, and started the publishing house Cienfuegos Press (later Refract Publications), which for a number of years he operated from the remote island of Sanday, Orkney, where he also edited and published a local Orcadian newspaper, The Free Winged Eagle. Christie wrote with Meltzer, The Floodgates of Anarchy and later We, the Anarchists! A study of the Iberian Anarchist Federation (FAI) 1927 1937 (2000). Around the turn of the century, demonstrated against Britain's monarchy in 1998 and 2000. The anarchists planned a campaign for mid 2002. Demonstrators arrested during the 2002 Golden Jubilee of Elizabeth II were later compensated for unlawful arrest. Anarchists were involved in late 20th century war opposition, with campaigns like No War but the Class War during the early 1990s First Gulf War.