Анархизм: Саяси философия мен қозғалысы

Кіріспе

Саяси философия және қозғалыстар

Анархизм – барлық билік түрлеріне қарсы тұратын және қажетсіз мәжбүрлеу мен иерархияны, әдетте мемлекет пен капитализмді қамтитын институттарды жоюға ұмтылатын саяси философия және қозғалыс. Анархизм мемлекетті мемлекетсіз қоғамдармен және ерікті бос қарым-қатынастармен алмастыруды жақтады. Тарихи тұрғыдан солшыл қозғалыс ретінде, анархизмнің бұл түсінігі саяси спектрдің ең сол жағында орналасқан, көбінесе социалистік қозғалыстың либертариандық қанаты (либертариандық социализм) деп сипатталады. Анархистік идеялардың іздері тарих бойына кездессе де, қазіргі анархизм Ағарту дәуірінде қалыптасты. 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың басында анархистік қозғалыс әлемнің көп бөлігінде гүлденді және жұмысшылардың азаттық үшін күресінде маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде әртүрлі анархистік ойлау мектептері пайда болды. Анархистер бірнеше төңкерістерге қатысты, ең танымалдары – Париж коммунасы, Ресей азаматтық соғысы және Испания азаматтық соғысы, оның аяқталуы анархизмнің классикалық дәуірінің соңына белгі берді. 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында және 21 ғасырға қадам басқанда анархистік қозғалыс қайта жандана бастады, антикапиталистік, соғысқа қарсы және жаһандануға қарсы қозғалыстарда танымалдылығы мен ықпалы арта түсті. Анархистер әртүрлі тәсілдерді қолданады, оларды жалпы түрде революциялық және эволюциялық стратегияларға бөлуге болады; екеуінің арасында маңызды байланыс бар. Эволюциялық әдістер анархистік қоғамның қалай болар екенін көрсетуге тырысады, ал революциялық тактика, тарихи түрде зорлыққа шабуыл жасаған, билікті және мемлекетті құлатуға бағытталған. Адамзат өркениетінің көптеген салаларына анархистік теория, сын және практика әсер етті.

Этимология, терминология және анықтама

Анархизмнің этимологиялық шығу тегі көне грекше anarkhia (ἀναρχία) – “басшысыз” дегенді білдіреді, ол “an” префиксі (“басшысыз”) және “arkhos” (“жетекші” немесе “басшы”) сөзінен құралған. “Изм” жұрнағы анархияны қолдайтын идеологиялық бағытты көрсетеді. Анархизм ағылшын тілінде 1642 жылдан бастап anarchisme түрінде, ал anarchy 1539 жылдан бері қолданылады; алғашқы ағылшын тіліндегі қолданыстар тәртіпсіздік сезімін білдірген. Француз революциясының әртүрлі топтары өз қарсыластарын анархистер деп атады, бірақ олардың көбі кейінгі анархистермен көптеген көзқарастарды бөліспеді. Уильям Годвин (1756–1836) және Вильгельм Вейтлинг (1808–1871) сияқты 19 ғасырдың көптеген революционерлері келесі буынның анархистік доктриналарына үлес қосты, бірақ өздерін немесе өздерінің сенімдерін сипаттауда анархист немесе анархизм сөздерін қолданбады. Өзін анархист деп атаған алғашқы саяси философ Пьер Жозеф Прудон (1809–1865) болды, бұл 19 ғасырдың ортасында анархизмнің ресми тууының бастамасы болды. 1890 жылдардан бастап Францияда либертариандық анархизмнің синонимі ретінде жиі қолданылады және оны синонимі ретінде қолдану АҚШ-тан тыс жерлерде де кең таралған. Либертариандықтың кейбір қолданыстары тек жеке базардың еркін нарықтық философиясына қатысты, ал еркін нарықтық анархизм либертариандық анархизм деп аталады. Либертариандық термин анархизммен бір мағынада қолданылса да, оның мағынасы жақында идеологиялық жағынан әртүрлі топтардың кеңінен қабылдауымен сұйылып қалды, оның ішінде Жаңа Сол және либертариандық марксистер, олар авторитарлық социалистермен немесе авангардтық партиямен және ең алдымен азаматтық бостандықтармен айналысатын экстремалды мәдени либералдармен байланыстырмайды. Сонымен қатар, кейбір анархистер анархизмнің теріс коннотацияларынан аулақ болу және оның социализммен байланысын көрсету үшін либертариандық социализмді қолданады. Анархизм социалистік қозғалыстың авторитарлыққа қарсы қанатын сипаттау үшін кеңінен қолданылады. Анархизм мемлекетке немесе жоғарыдан басқарылатын социалистік формаларға қарсы қойылады. Анархизмді зерттеушілер әдетте анархизмнің социалистік негізін атап көрсетеді және екеуі арасында дихотомия жасау әрекеттерін сынап бағалайды. Кейбір ғалымдар анархизмді либерализмнің көптеген ықпалында болған, либералдық және социалистік екенін, бірақ одан да көбірек екенін көрсетеді. Көптеген ғалымдар анархо-капитализмді анархистік принциптерді дұрыс түсінбеу ретінде қарастырмайды. Мемлекетке қарсылық анархистік ойдың орталық бөлігі болғанымен, анархизмді анықтау ғалымдар үшін оңай емес, өйткені бұл мәселе бойынша ғалымдар мен анархистер арасында көп пікірталас болады және әртүрлі бағыттар анархизмді сәл әртүрлі түсінеді. Негізгі анықтамалық элементтерге мәжбүрлеусіз қоғамға ұмтылыс, мемлекеттік аппаратты қабылдамау, адам табиғатының адамдарға осындай мәжбүрлеусіз қоғамда өмір сүруге немесе оған қарай дамуға мүмкіндік береді деген сенім және анархия идеалын іске асыру үшін қалай әрекет ету керектігі туралы ұсыныстар кіреді.

The etymological origin of anarchism is from the Ancient Greek anarkhia (ἀναρχία), meaning "without a ruler", composed of the prefix an ("without") and the word arkhos ("leader" or "ruler"). The suffix ism denotes the ideological current that favours anarchy. Anarchism appears in English from 1642 as anarchisme and anarchy from 1539; early English usages emphasised a sense of disorder. Various factions within the French Revolution labelled their opponents as anarchists, although few such accused shared many views with later anarchists. Many revolutionaries of the 19th century such as William Godwin (1756–1836) and Wilhelm Weitling (1808–1871) would contribute to the anarchist doctrines of the next generation but did not use anarchist or anarchism in describing themselves or their beliefs. The first political philosopher to call himself an anarchist was Pierre Joseph Proudhon (1809–1865), marking the formal birth of anarchism in the mid 19th century. Since the 1890s and beginning in France, libertarianism has often been used as a synonym for anarchism and its use as a synonym is still common outside the United States. Some usages of libertarianism refer to individualistic free market philosophy only, and free market anarchism in particular is termed libertarian anarchism. While the term libertarian has been largely synonymous with anarchism, its meaning has more recently been diluted by wider adoption from ideologically disparate groups, including both the New Left and libertarian Marxists, who do not associate themselves with authoritarian socialists or a vanguard party, and extreme cultural liberals, who are primarily concerned with civil liberties. Additionally, some anarchists use libertarian socialist to avoid anarchism's negative connotations and emphasise its connections with socialism. Anarchism is broadly used to describe the anti authoritarian wing of the socialist movement. Anarchism is contrasted to socialist forms which are state oriented or from above. Scholars of anarchism generally highlight anarchism's socialist credentials and criticise attempts at creating dichotomies between the two. Some scholars describe anarchism as having many influences from liberalism, and being both liberal and socialist but more so. Many scholars reject anarcho capitalism as a misunderstanding of anarchist principles. While opposition to the state is central to anarchist thought, defining anarchism is not an easy task for scholars, as there is a lot of discussion among scholars and anarchists on the matter, and various currents perceive anarchism slightly differently. Major definitional elements include the will for a non coercive society, the rejection of the state apparatus, the belief that human nature allows humans to exist in or progress toward such a non coercive society, and a suggestion on how to act to pursue the ideal of anarchy.

Қазіргі заманға дейінгі дәуір

Антикалық әлемде анархизмнің ең белгілі бастаулары Қытай мен Грецияда болды. Қытайда философиялық анархизм (мемлекеттің заңдылығы туралы талқылау) даосизм философтары Чжуан Чжоу мен Лаоцзи арқылы қалыптасты. Стоицизммен бірге, даосизм анархизмнің "маңызды көре алуына" ие болды делінеді. Грециядағы трагедия жазушылары мен философтар да анархиялық көзқарастарды білдірді. Эсхил мен Софокл Антигона мифін мемлекет тарапынан таңылған заңдар мен жеке тәуелсіздік арасындағы қақтығысты көрсету үшін пайдаланды. Сократ үнемі афиналық билікке күдікпен қарады және жеке сана бостандығының құқығын қатыстыра берді. Циниктер адамзат заңдарын (номос) және оған байланысты билікті жоққа шығарды, сонымен бірге табиғатқа (физис) сәйкес өмір сүруге тырысты. Стоиктер мемлекетсіз, азаматтары арасындағы бейресми және достық қарым-қатынастарға негізделген қоғамды қолдады. Орта ғасырлық Еуропада анархистік қызмет болған жоқ, тек кейбір аскетикалық діни қозғалыстар ғана болды. Осы және басқа да мұсылман қозғалыстары кейіннен діни анархизмді тудырды. Сасанид империясында Маздак теңдік қоғамды және монархияны жоюды ұсынды, бірақ император Кавад I оны көп ұзамай өлімге кесті. Басрада діни секталар мемлекетке қарсы уағыз айтты. Еуропада түрлі секталар мемлекетке қарсы және либертариандық бейімділіктерді дамытты. Ренессанс кезеңінде антикалық және Реформация кезінде жеке пікірге деген қызығушылықтың жаңаруы, әсіресе Францияда, авторитарлық секуляризмге қарсы элементтерді қайта жаңғыртты. Ағартушылықтың зияткерлік билікке (дүниелік және діни) қарсылығы және 1790 және 1848 жылдардағы төңкерістер классикалық анархизм дәуіріне айналған идеологиялық дамуға серпін берді.

Қазіргі заман

Француз төңкерісі кезінде Enragés және sans culottes сияқты партизандық топтар мемлекетке қарсы және федералистік көзқарастардың күшеюіне түрткіс болды. 18 ғасырда Уильям Годвин Англияда философиялық анархизмді жақтағанда, мемлекетті моральдық тұрғыдан мойынсыздандырғанда, алғашқы анархистік ағымдар пайда болды. Макс Штирнердің ой-пікірлері жеке тұлғаға баса назар салуға жол ашты, ал Пьер Жозеф Прудонның өзара көмек теориясы Францияда сұранысқа ие болды. 1870 жылдардың соңына қарай әртүрлі анархистік мектептер қалыптасты, ал 1880 жылдан 1914 жылға дейін бұрын-соңды болмаған жаһандану толқыны орын алды. Классикалық анархизм дәуірі Испания азамат соғысының аяқталуымен бітті және анархизмнің алтын ғасыры деп есептеледі. Михаил Бакунин өзара көмекке сүйене отырып, ұжымдық анархизмді құрды және 1864 жылы әртүрлі революциялық ағымдарды біріктіру үшін құрылған, кейін Бірінші Интернационал ретінде танылған Халықаралық жұмысшылар қауымдастығына қосылды. Интернационал маңызды саяси күшке айналды, Карл Маркс оның жетекші тұлғасы және Бас кеңесінің мүшесі болды. Бакуниннің фракциясы (Юра федерациясы) және Прудонның ізбасарлары (өзара көмекшілер) мемлекеттік социализмге қарсы шығып, саяси белсенділіксіздік пен шағын меншік иелігін жақтады. Қиын даулардан кейін 1872 жылы Гаага конгресінде бакунистер марксистермен бірге Интернационалдан шығарылды. Екінші Интернационалда да анархистерге ұқсас қарым-қатынас жасалды, олар 1896 жылы толығымен шығарылды. Бакунин революционерлер Маркс ұсынғандай билікке келсе, жұмысшылардың жаңа зұлматшыларына айналатынын болжады. Бірінші Интернационалдан шығарылғаннан кейін анархистер Сент-Имьер Интернационалын құрды. Ресейлік философ және ғалым Петр Кропоткиннің ықпалымен анархокоммунизм ұжымшылдықпен байланысты болды. 1871 жылғы Париж коммунасынан шабыт алған анархокоммунистер еркін федерацияны және адамның қажеттіліктеріне сәйкес тауарларды бөлуді жақтады. 20 ғасырдың басында анархизм бүкіл әлемге тарады. Бұл халықаралық синдикалистік қозғалыстың маңызды ерекшелігі болды. Қытайда студенттердің шағын топтары анархокоммунизмнің гуманистік және ғылыми тұжырымдамасын әкелді. Токио Шығыс Азия елдерінен келген бүлікшіл жастардың оқу орталығы болды. Латын Америкасында Аргентина анархосиндикализмнің бекінісіне айналды, онда ол ең танымал солшыл идеологияға айналды. Осы кезеңде анархистердің аз бөлігі революциялық саяси зорлық-зомбылық тактикасын қабылдады, бұл "іс-қимыл пропагандасы" деп аталды. Француз социалистік қозғалысының көптеген топтарға бөлінуі және Париж коммунасын басудан кейін көптеген коммунарлардың жазалау колонияларына жер аударылуы жеке саяси көріністер мен әрекеттерге жағдай жасады. Көптеген анархистер осы террористік әрекеттерден бас тартса да, қозғалысқа жаман даңқ келді және АҚШ-қа анархистердің көшіп келуіне тыйым салуға тырысты, соның ішінде 1903 жылғы Иммиграциялық заң, "Анархистерді алып тастау туралы заң" деп аталды. Заңсыздық - бұл осы кезеңде кейбір анархистер қабылдаған тағы бір стратегия. Қайгершілікке қарамастан, анархистер Ресей революциясына ынталы түрде қатысты, ақ қозғалысқа қарсы күресті, әсіресе Махновщинада. Бірақ большевиктер үкіметі тұрақтанғаннан кейін, олар қатал репрессияға ұшырады, соның ішінде Кронштадт көтерілісі кезінде. Петроград пен Мәскеуден келген бірнеше анархистер Украинаға қашып кетті, бірақ большевиктер онда да анархистік қозғалысты жойды. Ресейде анархистердің қуғынға ұшырауынан кейін екі жаңа, қарама-қайшы ағым пайда болды: платформалық және синтездеуші анархизм. Біріншісі революцияны ілгерілету үшін біртұтас топ құруға тырысты, ал екіншісі саяси партияға ұқсайтын кез келген нәрсеге қарсы болды. Большевиктердің қазан революциясындағы жеңісі мен одан кейінгі Ресей азамат соғысын көріп, көптеген жұмысшылар мен белсенділер анархизм мен басқа да социалистік қозғалыстар есебінен өскен коммунистік партияларға бет бұрды. Франция мен АҚШ-та Еңбек және өнеркәсіп жұмысшыларының жалпы конфедерациясы және Өнеркәсіп жұмысшыларының әлемдік ұйымы сияқты ірі синдикалистік қозғалыстардың мүшелері өз ұйымдарынан шығып, Коммунистік Интернационалға қосылды. 1936-1939 жылдардағы Испания азамат соғысында анархистер мен синдикалистер (CNT және FAI) тағы да солшылдардың түрлі ағымдарымен одақтасты. Испания анархизмінің ұзақ дәстүрі анархистердің соғыста, әсіресе 1936 жылғы испан революциясында маңызды рөл атқаруына әкелді. Әскерлік бүлікке жауап ретінде, қарулы жасақтармен қолдау көрсетілген шаруалар мен жұмысшылардың анархистер шабыттанған қозғалысы Барселонаны және Испанияның ауылдық аймақтарының көп бөлігін бақылауға алды, онда олар жерді ұжымдастырды. КСРО соғыстың басында шектеулі көмек көрсетті, бірақ бұл коммунистер мен басқа да солшылдар арасындағы қақтығысқа әкелді, бұл "Май күндері" деп белгілі бірнеше оқиғаларға әкелді, өйткені Иосиф Сталин Республикалық үкіметке кеңестік бақылауды орнатып, анархистердің коммунистер қолынан тағы бір жеңілісімен аяқталды.

During the French Revolution, partisan groups such as the Enragés and the sans culottes saw a turning point in the fermentation of anti state and federalist sentiments. The first anarchist currents developed throughout the 18th century as William Godwin espoused philosophical anarchism in England, morally delegitimising the state, Max Stirner's thinking paved the way to individualism and Pierre Joseph Proudhon's theory of mutualism found fertile soil in France. By the late 1870s, various anarchist schools of thought had become well defined and a wave of then unprecedented globalisation occurred from 1880 to 1914. This era of classical anarchism lasted until the end of the Spanish Civil War and is considered the golden age of anarchism. Drawing from mutualism, Mikhail Bakunin founded collectivist anarchism and entered the International Workingmen's Association, a class worker union later known as the First International that formed in 1864 to unite diverse revolutionary currents. The International became a significant political force, with Karl Marx being a leading figure and a member of its General Council. Bakunin's faction (the Jura Federation) and Proudhon's followers (the mutualists) opposed state socialism, advocating political abstentionism and small property holdings. After bitter disputes, the Bakuninists were expelled from the International by the Marxists at the 1872 Hague Congress. Anarchists were treated similarly in the Second International, being ultimately expelled in 1896. Bakunin famously predicted that if revolutionaries gained power by Marx's terms, they would end up the new tyrants of workers. In response to their expulsion from the First International, anarchists formed the St. Imier International. Under the influence of Peter Kropotkin, a Russian philosopher and scientist, anarcho communism overlapped with collectivism. Anarcho communists, who drew inspiration from the 1871 Paris Commune, advocated for free federation and for the distribution of goods according to one's needs. By the turn of the 20th century, anarchism had spread all over the world. It was a notable feature of the international syndicalist movement. In China, small groups of students imported the humanistic pro science version of anarcho communism. Tokyo was a hotspot for rebellious youth from East Asian countries, who moved to the Japanese capital to study. In Latin America, Argentina was a stronghold for anarcho syndicalism, where it became the most prominent left wing ideology. During this time, a minority of anarchists adopted tactics of revolutionary political violence, known as propaganda of the deed. The dismemberment of the French socialist movement into many groups and the execution and exile of many Communards to penal colonies following the suppression of the Paris Commune favoured individualist political expression and acts. Even though many anarchists distanced themselves from these terrorist acts, infamy came upon the movement and attempts were made to prevent anarchists immigrating to the US, including the Immigration Act of 1903, also called the Anarchist Exclusion Act. Illegalism was another strategy which some anarchists adopted during this period. Despite concerns, anarchists enthusiastically participated in the Russian Revolution in opposition to the White movement, especially in the Makhnovshchina; however, they met harsh suppression after the Bolshevik government had stabilised, including during the Kronstadt rebellion. Several anarchists from Petrograd and Moscow fled to Ukraine, before the Bolsheviks crushed the anarchist movement there too. With the anarchists being repressed in Russia, two new antithetical currents emerged, namely platformism and synthesis anarchism. The former sought to create a coherent group that would push for revolution while the latter were against anything that would resemble a political party. Seeing the victories of the Bolsheviks in the October Revolution and the resulting Russian Civil War, many workers and activists turned to communist parties which grew at the expense of anarchism and other socialist movements. In France and the United States, members of major syndicalist movements such as the General Confederation of Labour and the Industrial Workers of the World left their organisations and joined the Communist International. In the Spanish Civil War of 1936–39, anarchists and syndicalists (CNT and FAI) once again allied themselves with various currents of leftists. A long tradition of Spanish anarchism led to anarchists playing a pivotal role in the war, and particularly in the Spanish Revolution of 1936. In response to the army rebellion, an anarchist inspired movement of peasants and workers, supported by armed militias, took control of Barcelona and of large areas of rural Spain, where they collectivised the land. The Soviet Union provided some limited assistance at the beginning of the war, but the result was a bitter fight between communists and other leftists in a series of events known as the May Days, as Joseph Stalin asserted Soviet control of the Republican government, ending in another defeat of anarchists at the hands of the communists.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында анархистік қозғалыс күйреуге ұшырады. 1960 жылдары анархизм қайта жанданды, бұл марксизм-ленинизмнің сәтсіздігіне және қырық жылдық суық соғыстың тудырған шиеленіске байланысты болуы мүмкін. Осы кезеңде анархизм капитализм мен мемлекетке қарсы сын көзқарастарды білдірген басқа да қозғалыстарда – ядролық қаруға қарсы, экологиялық және бейбітшілік қозғалыстарында, 1960 жылдардың контрмәдениетінде және Жаңа солшылдарда өкілдік тапты. Бұл кезде анархизм бұрынғы революциялық сипатынан провокациялық антикапиталистік реформашылдыққа өтті. Анархизм панк субмәдениетімен байланысты болды, мысалы, Crass және Sex Pistols сияқты топтар оның жарқын мысалы болды. Анарха-феминизмнің қалыптасқан феминистік тенденциялары феминизмнің екінші толқыны кезінде қайтадан күш алды. Осы уақытта қара анархизм қалыптаса бастады және анархизмнің евроцентристік демографиялық бағытынан ауысуына ықпал етті. Бұл Солтүстік Еуропада оның танымалдығының төмендеуімен және Латын Америкасындағы беспрецеденттік өрлеумен бірге жүрді. 21-ші ғасырдың басында анархизм антикапиталистік, соғысқа қарсы және жаһандануға қарсы қозғалыстарда танымалдылығы мен ықпалы артып, кеңірек танылды. Анархистер Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ), Сегіздік тобына және Дүниежүзілік экономикалық форумға қарсы наразылықтарға белсенді қатысты. Наразылықтар кезінде, басшысыз, анонимді топтар – «қара блокадалар» бүлік шығарып, мүлікті жойып, полициямен қақтығысты. Осы кезеңде пайда болған басқа да ұйымдастырушылық тәсілдерге бірлестік топтары, қауіпсіздік мәдениеті және интернет сияқты таратылған технологияларды пайдалану кірді. 1999 жылғы Сиэтлде өткен ДСҰ конференциясындағы қақтығыстар осы кезеңнің маңызды оқиғасы болды. Анархистік идеялар Мексикадағы сапатистердің және Сирияның солтүстігіндегі Демократиялық Федерацияның, көбінесе Рожава деп аталатын, де-факто автономиялы аймақтың дамуына ықпал етті. Көптеген анархизм түрлері революциялық ұмтылыстарға қарамастан, қазіргі кезде конфронтациялық емес. Олар өзара тәуелділік пен ерікті ынтымақтастыққа негізделген әлеуметтік ұйымдастырудың баламалы жолын құруға тырысады. Ғалым Карисса Ханивелл анархистік топтардың жұмыс істеу ерекшеліктерін көрсету үшін Food not Bombs ұжымдарының мысалын келтіреді: тікелей әрекет, артта қалғандармен ынтымақтастық және бірлесіп жұмыс істеу. Олар әлемдегі аштықтың өсуі туралы хабарлап, қару-жарақ өнеркәсібіне қаржыны тоқтатудан бастап, Монсантоның тұқымдық саясаты мен патенттеріне, фермерлерге көмек көрсетуге және азық-түлік пен тұрғын үйді тауарландыруға қарсы саясатты ұсынады. Ханивелл сонымен қатар қазіргі анархистердің тек адамдардың ғана емес, сонымен қатар адам емес жандар мен қоршаған ортаның гүлденуіне қызығушылық танытатынын атап өтеді. Ханивелл үздіксіз соғыстар мен әлемдік кедейлік сияқты проблемалардың күшеюі қазіргі жүйе адамзат үшін осы өткір мәселелерді шеше алмайтынын ғана емес, сонымен қатар олардың себепші факторы екенін көрсетеді, бұл өкілді демократияны және мемлекеттің барлық түрлерін қабылдамауға әкеледі.

By the end of World War II, the anarchist movement had been severely weakened. The 1960s witnessed a revival of anarchism, likely caused by a perceived failure of Marxism–Leninism and tensions built by the Cold War. During this time, anarchism found a presence in other movements critical towards both capitalism and the state such as the anti nuclear, environmental, and peace movements, the counterculture of the 1960s, and the New Left. It also saw a transition from its previous revolutionary nature to provocative anti capitalist reformism. Anarchism became associated with punk subculture as exemplified by bands such as Crass and the Sex Pistols. The established feminist tendencies of anarcha feminism returned with vigour during the second wave of feminism. Black anarchism began to take form at this time and influenced anarchism's move from a Eurocentric demographic. This coincided with its failure to gain traction in Northern Europe and its unprecedented height in Latin America. Around the turn of the 21st century, anarchism grew in popularity and influence within anti capitalist, anti war and anti globalisation movements. Anarchists became known for their involvement in protests against the World Trade Organization (WTO), the Group of Eight and the World Economic Forum. During the protests, ad hoc leaderless anonymous cadres known as black blocs engaged in rioting, property destruction and violent confrontations with the police. Other organisational tactics pioneered at this time include affinity groups, security culture and the use of decentralised technologies such as the Internet. A significant event of this period was the confrontations at the 1999 Seattle WTO conference. Anarchist ideas have been influential in the development of the Zapatistas in Mexico and the Democratic Federation of Northern Syria, more commonly known as Rojava, a de facto autonomous region in northern Syria. While having revolutionary aspirations, many forms of anarchism are not confrontational nowadays. Instead, they are trying to build an alternative way of social organization, based on mutual interdependence and voluntary cooperation. Scholar Carissa Honeywell takes the example of Food not Bombs group of collectives, to highlight some features of how anarchist groups work: direct action, working together and in solidarity with those left behind. While doing so, they inform about the rising rates of world hunger suggest a policy to tackle hunger, ranging from de funding the arms industry to addressing Monsanto seed saving policies and patents, helping farmers and commodification of food and housing. Honeywell also emphasizes that contemporary anarchists are interested in the flourishing not only of humans, but non humans and the environment as well. Honeywell argues that escalation of problems such as continuous wars and world poverty show that the current framework not only cannot solve those pressing problems for humanity, but are causal factors as well, resulting in the rejection of representative democracy and the state as a whole.

Ойлау

Анархистік ойлау мектептері негізінен екі негізгі тарихи дәстүрге – әлеуметтік анархизм мен индивидуалистік анархизмге топтастырылған, олардың әртүрлі бастаулары, құндылықтары және эволюциясы себеп болған. Индивидуалистік бағыт еркін жеке тұлғаның шектеулеріне қарсы тұру арқылы теріс еркіндікті баса назарлайды, ал әлеуметтік бағыт теңдік пен әлеуметтік меншік арқылы қоғамның еркін потенциалын іске асыруға ұмтылу арқылы оң еркіндікті баса назарлайды. Хронологиялық тұрғыдан алғанда, анархизмді 19 ғасырдың соңындағы классикалық ағымдарға және одан кейін дамыған постклассикалық ағымдарға (анархо-феминизм, жасыл анархизм және пост-анархизм) бөлуге болады. Саяси анархизмді құрайтын анархистік қозғалыстардың нақты фракцияларының артында мемлекеттің моральдық заңдылығы жоқ екенін, оны жою үшін революцияның қажеттілігін міндетті түрде қабылдамайтын философиялық анархизм жатыр. Әсіресе индивидуалистік анархизмнің құрамдас бөлігі философиялық анархизм минималды мемлекеттің болуына төзе алады, бірақ азаматтардың жеке тәуелсіздікке қайшы келетін жағдайда үкіметке бағынуға моральдық міндеттемесі жоқ деп санайды. Анархизм моральдық аргументтерге ерекше мән береді, себебі этика анархистік философияның орталық бөлігін құрайды. Анархизмнің капитализмге қарсылығы, теңдікке ұмтылысы, қауымдастық пен жеке тұлғаны дамытуға баса назар аударуы оны анархокапитализмнен және экономикалық либертариандықтың басқа түрлерінен ерекшелендіреді. Анархизм көбінесе саяси спектрдің сол жағында орналасады. Оның экономикасы мен құқықтық философиясы авторитарлыққа, мемлекеттікке, либертариандыққа және солшыл және социалистік саясаттың радикалды түсіндірмелеріне (мысалы, коллективизм, коммунизм, индивидуализм, мутуализм және синдикализм сияқты басқа либертариандық социалистік экономикалық теориялар) сай келеді. Анархизм бір ғана нақты көзқарас негізінде доктринаның тұрақты жүйесін ұсынбайтындықтан, көптеген анархистік типтер мен дәстүрлер бар және анархияның түрлері кең ауқымды. Анархистік ортадағы сектанттыққа қарсы реакцияның бірі – Фернандо Таррида дель Мармоль 1889 жылы анархистік теорияның сол кездегі ащы пікірталастарына жауап ретінде қабылдаған, анархистер арасындағы төзімділік пен біртүтасқа шақыру, «жарнамасыз анархизм» болды. Саяси нигилизмге сенім анархистердің арасында да кездеседі. Ажырасып тұрғандарына қарамастан, әртүрлі анархистік ойлау мектептері жекеленген құрылымдар ретінде емес, бір-бірімен өзара байланысып, автономия, өзара көмек, авторитарлыққа қарсылық және орталықсыздандыру сияқты ортақ принциптер жиынтығы арқылы байланысқан тенденциялар ретінде қарастырылады.

Anarchist schools of thought have been generally grouped into two main historical traditions, social anarchism and individualist anarchism, owing to their different origins, values and evolution. The individualist current emphasises negative liberty in opposing restraints upon the free individual, while the social current emphasises positive liberty in aiming to achieve the free potential of society through equality and social ownership. In a chronological sense, anarchism can be segmented by the classical currents of the late 19th century and the post classical currents (anarcha feminism, green anarchism, and post anarchism) developed thereafter. Beyond the specific factions of anarchist movements which constitute political anarchism lies philosophical anarchism which holds that the state lacks moral legitimacy, without necessarily accepting the imperative of revolution to eliminate it. A component especially of individualist anarchism, philosophical anarchism may tolerate the existence of a minimal state but claims that citizens have no moral obligation to obey government when it conflicts with individual autonomy. Anarchism pays significant attention to moral arguments since ethics have a central role in anarchist philosophy. Anarchism's emphasis on anti capitalism, egalitarianism, and for the extension of community and individuality sets it apart from anarcho capitalism and other types of economic libertarianism. Anarchism is usually placed on the far left of the political spectrum. Much of its economics and legal philosophy reflect anti authoritarian, anti statist, libertarian, and radical interpretations of left wing and socialist politics such as collectivism, communism, individualism, mutualism, and syndicalism, among other libertarian socialist economic theories. As anarchism does not offer a fixed body of doctrine from a single particular worldview, many anarchist types and traditions exist and varieties of anarchy diverge widely. One reaction against sectarianism within the anarchist milieu was anarchism without adjectives, a call for toleration and unity among anarchists first adopted by Fernando Tarrida del Mármol in 1889 in response to the bitter debates of anarchist theory at the time. Belief in political nihilism has been espoused by anarchists. Despite separation, the various anarchist schools of thought are not seen as distinct entities but rather as tendencies that intermingle and are connected through a set of shared principles such as autonomy, mutual aid, anti authoritarianism and decentralisation.

Классикалық

Классикалық анархистік ағымдардың бастапқы бағыттары – мутуализм мен индивидуализм болды. Олардан кейін әлеуметтік анархизмнің маңызды ағымдары (коллективистік, коммунистік және синдикалистік) туды. Олар идеалды қоғамның ұйымдастыру және экономикалық аспектілері тұрғысынан өзгешеленеді. Мутуализм – Пьер Жозеф Прудонның анархистік теорияға дамытқан 18-ғасырғы экономикалық теориясы. Оның мақсаттары: «мемлекетті жою», өзаралық, еркін қауымдастық, ерікті келісімшарт, федерация және халық банкімен реттелетін несие мен валютаның ақша реформасы. Мутуализм анархизмнің индивидуалистік және коллективистік формалары арасында идеологиялық тұрғыдан орналасқан деп сипатталады. «Мүлік дегеніміз не?» (1840) еңбегінде Прудон өзінің мақсатын «қоғамның үшінші түрі, коммунизм мен меншіктің синтезі» деп сипаттады. Коллективистік анархизм – анархизмнің революциялық социалистік түрі, көбінесе Михаил Бакунинмен байланысты. Коллективистік анархистер өндіріс құралдарының ұжымдық меншігін жақтады, бұл күшті революция арқылы жүзеге асырылады деп есептеледі және жұмысшыларға еңбек еткен уақытына қарай ақы төленеді, коммунизмдегідей қажеттілікке қарай тауарлар бөлінбейді. Коллективистік анархизм марксизммен бірге пайда болды, бірақ марксистік мемлекетсіз қоғамға қол жеткізу мақсатына қарамастан, пролетариаттың диктатурасын қабылдамады. Анархокоммунизм – коммунистік қоғамды жақтаған анархизм теориясы, онда өндіріс құралдары ерікті қауымдастықтардың федералды желісіне тиесілі болады, өндіріс пен тұтыну «Әркім қабілетіне қарай берсін, әркім қажеттілігіне қарай алсын» деген басшылық қағидаға негізделген. Анархокоммунизм француз революциясынан кейін туған радикалды социалистік ағымдардан дамыды, бірақ алғаш рет Бірінші Интернационалдың итальян бөлімінде қалыптастырылды. Кейіннен ол Петр Кропоткиннің теориялық еңбектерінде кеңейтілді, оның ерекше стилі 19-ғасырдың соңында анархистер арасында басым көзқарасқа айналды. Анархосиндикализм – анархизмнің бір саласы, еңбек синдикаттарын революциялық әлеуметтік өзгерістердің күші ретінде қарастырады, капитализм мен мемлекетті жұмысшылардың демократиялық басқаруымен жаңа қоғаммен алмастырады. Анархосиндикализмнің негізгі принциптері – тікелей әрекет, жұмысшылардың ынтымағы және жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы. Индивидуалистік анархизм – анархистік қозғалыстағы ой-пікірлердің бірнеше дәстүрлерінің жиынтығы, ол жеке тұлғаны және оның еркін кез келген сыртқы факторлардан жоғары қояды. Индивидуалистік анархизмнің ертедегі ықпал етушілері – Уильям Годвин, Макс Стирнер және Генри Дэвид Торо. Көптеген елдерде индивидуалистік анархизм богемиялық суретшілер мен зиялылардың шағын, бірақ алуан түрлі тобын, сондай-ақ «заңсыздық» және «жеке өзін-өзі құтқару» деп аталатын жастардың анархистік топтарын тартты.

Inceptive currents among classical anarchist currents were mutualism and individualism. They were followed by the major currents of social anarchism (collectivist, communist and syndicalist). They differ on organisational and economic aspects of their ideal society. Mutualism is an 18th century economic theory that was developed into anarchist theory by Pierre Joseph Proudhon. Its aims include "abolishing the state", reciprocity, free association, voluntary contract, federation and monetary reform of both credit and currency that would be regulated by a bank of the people. Mutualism has been retrospectively characterised as ideologically situated between individualist and collectivist forms of anarchism. In What Is Property? (1840), Proudhon first characterised his goal as a "third form of society, the synthesis of communism and property." Collectivist anarchism is a revolutionary socialist form of anarchism commonly associated with Mikhail Bakunin. Collectivist anarchists advocate collective ownership of the means of production which is theorised to be achieved through violent revolution and that workers be paid according to time worked, rather than goods being distributed according to need as in communism. Collectivist anarchism arose alongside Marxism but rejected the dictatorship of the proletariat despite the stated Marxist goal of a collectivist stateless society. Anarcho communism is a theory of anarchism that advocates a communist society with common ownership of the means of production, held by a federal network of voluntary associations, with production and consumption based on the guiding principle "From each according to his ability, to each according to his need." Anarcho communism developed from radical socialist currents after the French Revolution but was first formulated as such in the Italian section of the First International. It was later expanded upon in the theoretical work of Peter Kropotkin, whose specific style would go onto become the dominating view of anarchists by the late 19th century. Anarcho syndicalism is a branch of anarchism that views labour syndicates as a potential force for revolutionary social change, replacing capitalism and the state with a new society democratically self managed by workers. The basic principles of anarcho syndicalism are direct action, workers' solidarity and workers' self management. Individualist anarchism is a set of several traditions of thought within the anarchist movement that emphasise the individual and their will over any kinds of external determinants. Early influences on individualist forms of anarchism include William Godwin, Max Stirner, and Henry David Thoreau. Through many countries, individualist anarchism attracted a small yet diverse following of Bohemian artists and intellectuals as well as young anarchist outlaws in what became known as illegalism and individual reclamation.

Классикалықтан кейінгі және қазіргі заман

Анархистік принциптер қазіргі солшыл радикалдық әлеуметтік қозғалыстардың негізін құрайды. Анархистік қозғалысқа қызығушылық антиглобализациялық қозғалыстың күшеюімен бірге дамыды, оның жетекші белсенді желілері анархистік бағытта жұмыс істеді. Бұл қозғалыстың 21-шы ғасырдағы радикализмді қалыптастыруы анархистік принциптерді кең қабылдауға және қызығушылықтың қайта жандануына әкелді. Анархизм көптеген философиялар мен қозғалыстарды тудыруды жалғастыруда, кейде эклектикалық сипатқа ие болып, әртүрлі көздерден нәр алып, жаңа философиялық ұстанымдар құру үшін әртүрлі идеяларды үйлестіреді. Классикалық анархизмнің антикапиталистік дәстүрі қазіргі ағымдарда да маңыздылығын сақтап келеді. Қазіргі заманғы жаңалықтардағы қара блокадалық демонстрацияларға баса назар аудару анархизмнің тарихи тұрғыдан хаос пен зорлық-зомбылықпен байланысты екенін күшейтті. Бұл жариялылық антропология және тарих сияқты салалардағы ғалымдардың анархистік қозғалысқа қызығуын арттырды, бірақ қазіргі анархизм академиялық теориядан гөрі нақты іс-қимылға басымдық береді. Бүгінде әртүрлі анархистік топтар, бағыттар мен мектептер бар, бұл қазіргі анархистік қозғалысты сипаттауды қиындатады. Теориялық тұрғыдағы мамандар мен белсенділер «анархистік принциптердің салыстырмалы түрде тұрақты жиынтығын» құрғанмен, қай принциптер негізгі екендігі туралы бірлік жоқ. Сондықтан, көптеген комментаторлар бір ғана анархизм емес, бірнеше анархизмдер бар екенін айтады, онда анархизм мектептері арасында ортақ принциптер бөліседі, бірақ әрбір топ оларды әртүрлі басымдықтармен қарастырады. Гендерлік теңдік ортақ принцип болуы мүмкін, бірақ анархо-феминистер үшін ол анархо-коммунистерге қарағанда маңыздырақ. Анархистер жалпы алғанда, барлық түрдегі мәжбүрлеуші билікке, атап айтқанда «барлық орталықтандырылған және иерархиялық үкімет формаларына (мысалы, монархия, өкілдік демократия, мемлекеттік социализм және т.б.), экономикалық таптық жүйелерге (мысалы, капитализм, большевизм, феодализм, құлдық және т.б.), автократиялық діндерге (мысалы, фундаменталистік ислам, римдік католицизм және т.б.), патриархатқа, гетеросексуализмге, ақ нәсілдік үстемдікке және империализмге» қарсы тұрады. Анархистік мектептер осы формаларға қарсы күресу әдістері бойынша келіспейді. Тең бостандық принципі анархистік саяси этикаға жақын, себебі ол либералдық және социалистік дәстүрлерден асып түседі. Бұл бостандық пен теңдікті мемлекет шеңберінде жүзеге асыру мүмкін емес екенін білдіреді, нәтижесінде барлық билік пен иерархия формаларына күмән туындайды.

Anarchist principles undergird contemporary radical social movements of the left. Interest in the anarchist movement developed alongside momentum in the anti globalisation movement, whose leading activist networks were anarchist in orientation. As the movement shaped 21st century radicalism, wider embrace of anarchist principles signaled a revival of interest. Anarchism has continued to generate many philosophies and movements, at times eclectic, drawing upon various sources and combining disparate concepts to create new philosophical approaches. The anti capitalist tradition of classical anarchism has remained prominent within contemporary currents. Contemporary news coverage which emphasizes black bloc demonstrations has reinforced anarchism's historical association with chaos and violence. Its publicity has also led more scholars in fields such as anthropology and history to engage with the anarchist movement, although contemporary anarchism favours actions over academic theory. Various anarchist groups, tendencies, and schools of thought exist today, making it difficult to describe the contemporary anarchist movement. While theorists and activists have established "relatively stable constellations of anarchist principles", there is no consensus on which principles are core and commentators describe multiple anarchisms, rather than a singular anarchism, in which common principles are shared between schools of anarchism while each group prioritizes those principles differently. Gender equality can be a common principle, although it ranks as a higher priority to anarcha feminists than anarcho communists. Anarchists are generally committed against coercive authority in all forms, namely "all centralized and hierarchical forms of government (e. g., monarchy, representative democracy, state socialism, etc. ), economic class systems (e. g., capitalism, Bolshevism, feudalism, slavery, etc. ), autocratic religions (e. g., fundamentalist Islam, Roman Catholicism, etc. ), patriarchy, heterosexism, white supremacy, and imperialism." Anarchist schools disagree on the methods by which these forms should be opposed. The principle of equal liberty is closer to anarchist political ethics in that it transcends both the liberal and socialist traditions. This entails that liberty and equality cannot be implemented within the state, resulting in the questioning of all forms of domination and hierarchy.

Тактикасы

Анархистердің тактикасы түрлі формада болып келеді, бірақ негізінен екі мақсатқа қызмет етеді: біріншіден, қалыптасқан билікке қарсы тұру, екіншіден, анархистік этиканы тарату және қоғамды анархистік тұрғысынан бейнелеу, соның арқылы құралдар мен мақсаттардың үйлесімділігін көрсету. Мақсаттарын төңкеріс жолымен қанаушы мемлекеттер мен институттарды жоюға, немесе эволюциялық жолмен қоғамды өзгертуге бағыттау арқылы жіктеуге болады. Эволюциялық тактика зорлықсыздықты қабылдайды, зорлыққа жол бермейді және анархистік мақсаттарға қадамдық түрде ұмтылады, алайда екеуінің арасында белгілі бір ортақтық бар. Анархистердің тактикасы соңғы ғасыр ішінде өзгеріске ұшырады. 20-шы ғасырдың басында анархистер ереуілдер мен белсенділікке көбірек мән берсе, қазіргі анархистер әртүрлі тәсілдерді қолданады.

Классикалық дәуір

Классикалық дәуірде анархистердің белсенді талпынысы болды. Олар тек Испания мен Украинадағыдай мемлекеттік қарулы күштермен ғана күрескен жоқ, сонымен қатар кейбіреулері терроризмді іс-қимыл арқылы үгіттеу құралы ретінде қолданды. Мемлекет басшыларына қарсы қастандықтар жасалды, олардың кейбіреулері сәтті аяқталды. Анархистер революцияларға да қатысты. Көптеген анархистер, әсіресе галлеаншылар, осы әрекеттердің капитализм мен мемлекетке қарсы революцияға серпіліс береді деп сенді. Шабуылдардың көпшілігі жеке адамдар тарапынан жасалды және олардың көп бөлігі 1870-ші жылдардың соңында, 1880-ші жылдардың басында және 1890-шы жылдары орын алды, ал кейбіреулері 1900-ші жылдардың басында да болды. Олардың азаюы сот билігінің күшеюі және мемлекеттік мекемелердің нысанаға алуы мен тізімдеуінің нәтижесі болды. Анархистердің зорлыққа қатысты көзқарастары әрқашан даулы болды. Анархо-пацифистер мемлекетсіз, зорлықсыз мақсаттарына жету үшін зорлықсыз құралдарды қолдануды жақтады. Басқа анархистік топтар тікелей әрекеттерді қолдайды, бұл тактика саботаж немесе терроризм сияқты әрекеттерді қамтиды. Бұл көзқарас бір ғасыр бұрын, мемлекетті тиран ретінде қарастырған кезде және кейбір анархистер оның қысымына кез келген жолмен қарсы тұруға толық құқы бар деп сенген кезде кең таралған болатын. Эмма Голдман мен Эрико Малатеста, зорлықты шектеулі қолдануды жақтағандар, зорлықты мемлекеттік зорлыққа жауап ретінде, қажетті жамандық деп мәлімдеді. Анархистер ереуілдерге белсенді қатысты, бірақ олар формалды синдикализмге қарсы болды, оны реформаторлық деп есептеді. Олар оны мемлекет пен капитализмді құлатуға бағытталған қозғалыстың бір бөлігі деп қарады. Анархистер өнер саласындағы үгіт-насихаттарын күшейтті, олардың кейбіреулері натуризм мен нудизмді ұстанып, достыққа негізделген қауымдастықтар құрды және бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты.

Революциялық

Қазіргі заманда итальяндық анархист Альфредо Бонанно, көтерілісші анархизмнің жақтаушысы, Кропоткин және одан кейінгі көрнекті анархистердің XIX ғасырдың соңынан бері қабылдаған зорлықсыз тактиканы жобап, зорлық мәселесін қайта көтеріп отыр. Бонанно да, француздық "Көрінбейтін комитет" тобы да кішкентай, бейресми топтасуларды қолдайды, онда әрбір мүше өз әрекеттеріне жауапты, бірақ мемлекетке, капитализмге және басқа да жауларға қарсы саботаж сияқты зорлықты құралдарды пайдаланып, қысымды жою үшін бірлесіп жұмыс істейді. "Көрінбейтін комитет" мүшелері 2008 жылы түрлі қылмыстар бойынша, оның ішінде терроризм баптарымен тұтқындалды. Жалпы алғанда, қазіргі анархистер өз идеологиялық аталарына қарағанда әлдеқайда аз зорлыққа және жауынгерлікке бейім. Олар көбінесе демонстрациялар мен тәртіпсіздіктер кезінде полициямен қақтығысады, әсіресе Канада, Грекия және Мексика сияқты елдерде. "Қара блоктың" белсенді наразылық топтары полициямен қақтығысқандарымен белгілі, алайда анархистер мемлекеттік құрылымдармен ғана емес, фашистер мен расистерге қарсы да күреседі, фашизмге қарсы шаралар қолданады және жек көрушілік митингілердің өткізілуіне жол бермеу үшін күш біріктіреді.

Эволюциялық

Анархистер жиі тікелей әрекетке жүгінеді. Бұл әділсіз иерархияны бұзу және қарсы наразылық білдіру, немесе коммуналар мен иерархиялық емес ұжымдар сияқты қарсы институттар құру арқылы өз өмірін өзі басқару түрінде болуы мүмкін. Шешім қабылдау көбінесе авторитарлық емес тәсілмен жүзеге асырылады, мұнда әрбір адам әр шешімде тең үлес қосады, бұл горизонтализм деп аталады. Қазіргі заманғы анархистер түрлі халықтық қозғалыстармен байланыста болып, олар горизонтализмге негізделгенмен, ашық түрде анархистік емес, жеке тәуелсіздікті құрметтейді және ереуілдер мен демонстрациялар сияқты жаппай белсенділікке қатысады. Классикалық дәуірдің «үлкен А» анархизмімен салыстырғанда, жаңадан пайда болған «кішкентай а» анархизмі олардың ойлары мен іс-әрекеттерін классикалық анархизмге негіздемейтінін, немесе өз пікірлерін негіздеу үшін Питер Кропоткин және Пьер Жозеф Прудон сияқты классикалық анархистерге сілтеме жасамайтынын көрсетеді. Олар өз ойлары мен тәжірибелерін өзіндік тәжірибелеріне негіздеп, кейін теориялық тұрғыдан қалыптастырады. Кішкентай анархистік топтардың шешім қабылдау процесі маңызды тактикалық роль атқарады. Анархистер өз топтарының мүшелері арасында келісімге келу үшін, жетекші немесе басшылық топтың қажеті болмай, түрлі әдістерді қолданады. Мысалы, топтың бір мүшесі талқылауға қатыспай, нақты бір ұстанымды қолдамай, консенсусқа жетуге көмектесетін жеңілдетуші рөлін атқарады. Азшылықтар әдетте, ұсыныстың анархистік этикаға, мақсаттар мен құндылықтарға қайшы келмейтін жағдайда келісімге келеді. Анархистер көбінесе өз мүшелерінің тәуелсіздігі мен достығын нығайту үшін шағын топтар (5-20 адам) құрады. Мұндай топтар көбінесе бір-бірімен байланысып, үлкен желілер құрайды. Анархистер ереуілдерді, әсіресе басшысыз, синдикаттар ұйымдастырмаған спонтанды ереуілдерді қолдайды және оған қатысады. Бұрынғыдай, газеттер мен журналдар қолданылады, ал анархистер өз хабарларын тарату үшін интернетке қатысады. Анархистер электрондық кітапханалар және басқа да порталдарды құру және хостингтеу арқылы веб-сайттарды құруды жеңілдетеді. Анархистер сондай-ақ тегін қолжетімді түрлі бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеуге қатысты. Бұл хактивистердің жұмыс істеу және тарату әдісі анархистік идеалдарға ұқсас, әсіресе пайдаланушылардың жеке өмірін мемлекеттік бақылаудан қорғауға келгенде. Анархистер қоғамдық кеңістіктерді басып алу және қайтару үшін ұйымдасады. Маңызды оқиғалар кезінде, мысалы, наразылықтар мен кеңістіктерді басып алу кезінде, олар көбінесе Уақытша Автономды Аймақтар (TAZ) деп аталады, онда өнер, поэзия және сюрреализм анархистік идеалды көрсету үшін біріктіріледі. Анархистердің пікірінше, кеңістіктерді басып алу – капиталистік нарықтан қалалық кеңістікті қайтарудың жолы, ол практикалық қажеттіліктерге қызмет етеді және тікелей әрекеттің мысалы болып табылады. Кеңістіктерді иелену анархистерге өз идеяларын тәжірибеден өткеруге және әлеуметтік байланыстарды құруға мүмкіндік береді. Бұл тактикаларды, анархистердің барлығы оларға бірдей көзқарас білдірмейтінін ескере отырып, және жоғары символдық оқиғаларда түрлі наразылық формаларымен бірге, қазіргі заманғы анархизмнің серпінділігінің бір бөлігі болып табылатын карнавалдық атмосфера құрайды.

Anarchists commonly employ direct action. This can take the form of disrupting and protesting against unjust hierarchy, or the form of self managing their lives through the creation of counter institutions such as communes and non hierarchical collectives. Decision making is often handled in an anti authoritarian way, with everyone having equal say in each decision, an approach known as horizontalism. Contemporary era anarchists have been engaging with various grassroots movements that are more or less based on horizontalism, although not explicitly anarchist, respecting personal autonomy and participating in mass activism such as strikes and demonstrations. In contrast with the big A anarchism of the classical era, the newly coined term small a anarchism signals their tendency not to base their thoughts and actions on classical era anarchism or to refer to classical anarchists such as Peter Kropotkin and Pierre Joseph Proudhon to justify their opinions. Those anarchists would rather base their thought and praxis on their own experience which they will later theorize. The decision making process of small anarchist affinity groups plays a significant tactical role. Anarchists have employed various methods in order to build a rough consensus among members of their group without the need of a leader or a leading group. One way is for an individual from the group to play the role of facilitator to help achieve a consensus without taking part in the discussion themselves or promoting a specific point. Minorities usually accept rough consensus, except when they feel the proposal contradicts anarchist ethics, goals and values. Anarchists usually form small groups (5–20 individuals) to enhance autonomy and friendships among their members. These kinds of groups more often than not interconnect with each other, forming larger networks. Anarchists still support and participate in strikes, especially wildcat strikes as these are leaderless strikes not organised centrally by a syndicate. As in the past, newspapers and journals are used, and anarchists have gone online in the World Wide Web to spread their message. Anarchists have found it easier to create websites because of distributional and other difficulties, hosting electronic libraries and other portals. Anarchists were also involved in developing various software that are available for free. The way these hacktivists work to develop and distribute resembles the anarchist ideals, especially when it comes to preserving users' privacy from state surveillance. Anarchists organize themselves to squat and reclaim public spaces. During important events such as protests and when spaces are being occupied, they are often called Temporary Autonomous Zones (TAZ), spaces where art, poetry, and surrealism are blended to display the anarchist ideal. As seen by anarchists, squatting is a way to regain urban space from the capitalist market, serving pragmatical needs and also being an exemplary direct action. Acquiring space enables anarchists to experiment with their ideas and build social bonds. Adding up these tactics while having in mind that not all anarchists share the same attitudes towards them, along with various forms of protesting at highly symbolic events, make up a carnivalesque atmosphere that is part of contemporary anarchist vividity.

Негізгі мәселелер

Анархизм – көптеген түрлі көзқарастарды, бағыттарды және ойлау мектептерін қамтитын философия болғандықтан, құндылықтар, идеология және тактика мәселелерінде келіспеушіліктер жиі кездеседі. Оның әртүрлілігі әр түрлі анархистік дәстүрлерде бірдей терминдердің әртүрлі мағыналарда қолданылуына алып келді, бұл анархистік теорияда бірқатар анықтамалық қиындықтарды тудырды. Капитализмнің, ұлтшылдықтың және діннің анархизммен үйлесімділігі кеңінен даулы, ал анархизм коммунизм, коллективизм, марксизм және кәсіби одақтар сияқты идеологиялармен күрделі қарым-қатынаста. Анархистерді гуманизм, діни сенім, ақылға қонымды жеке мүдде, вегетариандық немесе басқа да көптеген этикалық ұстанымдар ынталандыруы мүмкін. Цивилизация, технология (мысалы, анархо-примитивизмде) және демократиялық процесс сияқты құбылыстар кейбір анархистік бағыттарда қатаң сынға ұшыраса, ал басқаларында мақтауға ие болуы мүмкін.

Мемлекет

Мемлекетке және оның институттарына қарсылық – анархизмнің қажетті шарты. Анархистер мемлекетті үстемдік құралы деп санайды және оның саяси бағыттарына қарамастан, оны заңсыз деп біледі. Адамдар өмірінің әр саласын өзі басқару мүмкіндігіне ие болмай, маңызды шешімдерді шағын элита қабылдайды. Билік, түп қасымызда, тек қана күшке негізделеді, бұл күш ашық немесе түсінікті болсын, ол әлі де адамдарды мәжбүрлеуге қабілетті. Анархистердің мемлекетке қарсы тағы бір аргументі – үкімет құрамына кіретін адамдар, тіпті шенеуніктердің арасындағы ең қайырымдылары да, сөзсіз, билікті арттыруға ұмтылады, бұл жемқорлыққа алып келеді. Анархистер мемлекеттің – халықтың ұжымдық еркі деген ойды іске аспайтын қиял деп санайды, себебі билеуші класс қалған қоғамнан ерекшеленеді. Анархистердің мемлекетке қатысты көзқарастары әртүрлі. Роберт Пол Вольф билік пен тәуелсіздік арасындағы қақтығыстың мемлекеттің ешқашан заңды бола алмайтынына сендірді. Бакунин мемлекетті «мәжбүрлеу, мәжбүрлеу арқылы үстемдік, мүмкін болса, жасырын, бірақ қажет болған жағдайда ашық және рәмізсіз» деп түсіндірді. Философиялық анархизмге бейім А. Джон Симмонс пен Лесли Грин мемлекет консенсус негізінде басқарылса, заңды болуы мүмкін деп ойлады, бірақ мұндай мүмкіндік өте төмен деп санайды. Мемлекетті жою жолдары туралы да пікірлер әртүрлі.

Жыныстық қатынас, жыныстық қатынас және еркін махаббат

Гендер мен сексуалдық динамика иерархиялық қатынастарды біледі, сондықтан көптеген анархистер гендерлік рөлдер арқылы жүзеге асырылатын адамның дербестігін шектеуге қарсы тұрып, оны талдайды және оған қарсы шығады. Сексуалдық мәселе классикалық анархистер арасында жиі талқыланбаса да, олардың аз ғанасы анархистік қоғам сексуалдық қатынастардың табиғи дамуына жағдай жасайды деп санайтын. Бенджамин Таккер сияқты анархистер сексуалдық зорлық-зомбылықтан алаңдады және олардың пікірінше, жыныстық келісімге жететін жас шегі заңдары жыртқыш еркектерге пайда келтіреді деп есептеп, оған қарсы болды. Анархизм тарихында 1890-1920 жылдар аралығында пайда болған және дамыған ағым – еркін махаббат. Қазіргі анархизмде бұл ағым полиаморияны, қарым-қатынастардағы анархияны және квир анархизмді қолдау тенденциясы ретінде сақталды. Еркін махаббатты жақтағандар некенің еркектердің әйелдерге билік ету құралы екендігіне қарсы болды, себебі неке заңдары еркектердің билігін күшейтті. Еркін махаббат ұғымы одан да кеңірек болды және әйелдердің сексуалдық бостандығы мен ләззатын шектейтін қалыптасқан тәртіпке сын бағыттады. Осы еркін махаббат қозғалыстары қоғамдық үйлердің құрылуына септігін тигізді, онда көптеген саяхатшылар, анархистер және басқа да белсенділер бірлесіп тұрды. Еркін махаббат Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында тамыр тартты; алайда, кейбір анархистер еркін махаббаттан туындаған қызғанышпен күресті. Анархистік феминистер еркін махаббатты, некеге қарсылықты және таңдау құқығын (қазіргі терминологияны пайдалана отырып) қолдады және олардың мақсаттары ұқсас болды. Анархист және анархист емес феминистер сайлау құқығы мәселесінде келіспесе де, бір-бірін қолдады. 20 ғасырдың екінші жартысында анархизм феминизмнің екінші толқынымен өріліп, феминистік қозғалыстың кейбір бағыттарын радикалдандырып, оған өзі де әсер етті. 20 ғасырдың соңында анархистер мен феминистер әйелдердің, гейлердің, квирлердің және басқа маргиналданған топтардың құқықтары мен дербестігін қорғады, ал кейбір феминист ойшылдар екі ағымды біріктіруді ұсынды. Феминизмнің үшінші толқыны кезінде сексуалдық идентичность және міндетті гетеросексуалдық анархистер үшін зерттеу нысанына айналды, нәтижесінде сексуалдық нормативтің постструктуралистік сынағы пайда болды. Кейбір анархистер бұл ойлау бағытынан алшақтап, оның әлеуметтік азаттық күресінен қол үзген индивидуализмге ұқсас екенін айтты.

As gender and sexuality carry along them dynamics of hierarchy, many anarchists address, analyse, and oppose the suppression of one's autonomy imposed by gender roles. Sexuality was not often discussed by classical anarchists but the few that did felt that an anarchist society would lead to sexuality naturally developing. Sexual violence was a concern for anarchists such as Benjamin Tucker, who opposed age of consent laws, believing they would benefit predatory men. A historical current that arose and flourished during 1890 and 1920 within anarchism was free love. In contemporary anarchism, this current survives as a tendency to support polyamory, relationship anarchy, and queer anarchism. Free love advocates were against marriage, which they saw as a way of men imposing authority over women, largely because marriage law greatly favoured the power of men. The notion of free love was much broader and included a critique of the established order that limited women's sexual freedom and pleasure. Those free love movements contributed to the establishment of communal houses, where large groups of travelers, anarchists and other activists slept in beds together. Free love had roots both in Europe and the United States; however, some anarchists struggled with the jealousy that arose from free love. Anarchist feminists were advocates of free love, against marriage, and pro choice (utilising a contemporary term), and had a similar agenda. Anarchist and non anarchist feminists differed on suffrage but were supportive of one another. During the second half of the 20th century, anarchism intermingled with the second wave of feminism, radicalising some currents of the feminist movement and being influenced as well. By the latest decades of the 20th century, anarchists and feminists were advocating for the rights and autonomy of women, gays, queers and other marginalised groups, with some feminist thinkers suggesting a fusion of the two currents. With the third wave of feminism, sexual identity and compulsory heterosexuality became a subject of study for anarchists, yielding a post structuralist critique of sexual normality. Some anarchists distanced themselves from this line of thinking, suggesting that it leaned towards an individualism that was dropping the cause of social liberation.

Білім

+ Анархисттік және мемлекеттік білім беруге қатысты көзқарастарРут Кинна (2019) Анархистік білім беруМемлекеттік білім беруКонцепция Білім беру – өзін-өзі дамыту Білім беру – қызмет көрсетуБасқару Қоғамдық негізде Мемлекеттік басқаруӘдістер Практикалық оқыту Кәсіби даярлауМақсаты Қоғамдағы жауапты азамат болу Қоғамның өнімді мүшесі болу Анархистердің білімге деген қызығушылығы классикалық анархизмнің пайда болуымен бірге басталады. Анархистер дұрыс білім беруді, болашақта жеке тұлға мен қоғамның дербестігіне негіз салатын білімді, өзара көмек көрсету актісі деп санайды. Уильям Годвин («Саяси әділдік») және Макс Штирнер («Біздің біліміміздің жалған қағидасы») сияқты анархист жазушылар мемлекеттік және жеке білім беруді билеуші класс өзінің жеңілдіктерін қайта жаңартудың тағы бір құралы ретінде сынады. 1901 жылы каталондық анархист және бостандық ойшылы Франсиско Феррер Барселонада «Escuela Moderna» мектебін құрды, бұл Католик шіркеуінің басымдығымен диктатталатын қалыптасқан білім беру жүйесіне қарсылық болды. Феррердің көзқарасы дінсіз болды, ол білім беру процесіне мемлекет пен шіркеудің араласуын қабылдамады, сонымен бірге оқушыларға өз жұмыстарын жоспарлауда және сабаққа қатысуда үлкен тәуелсіздік берді. Феррер жұмысшы табының білімін арттыруға және студенттердің топтық санасын қалыптастыруға ұмтылды. Мектеп мемлекет тарапынан үздіксіз мазалаудан кейін жабылды, ал Феррер кейіннен тұтқындалды. Дегенмен, оның идеялары әлемдегі бірқатар заманауи мектептерге шабыт берді. «Білім және мәдениет» атты мақаласын жариялаған христиан анархисі Лев Толстой да осындай мектеп құрды, оның негізгі қағидасы «білім тиімді болу үшін тегін болуы керек» болды. Сол сияқты, А. С. Нилл 1921 жылы Саммерхилл мектебін құрды, сонымен қатар ол мәжбүрлеуден азат екенін жариялады. Анархистік білім беру негізінен баланың еркін және манипуляциясыз даму құқығын құрметтеу керек деген идеяға негізделген, сондай-ақ ақыл-ойы балаларды моральдық тұрғыдан дұрыс шешімдерге жеткізеді; алайда, анархист ойшылдардың арасында манипуляция дегеніміз не екені туралы бірлік болған жоқ. Феррер моральдық идеологияны қажет деп санайды және оқушыларға капитализмде теңдік, бостандық және әлеуметтік әділдік мүмкін емес екенін, сонымен қатар үкімет пен ұлтшылдықты сынға түсіретін басқа да көзқарастарды ашық түрде үйретті. 20 ғасырдың соңында және қазіргі анархист жазушылары (Пол Гудман, Герберт Рид және Колин Уорд) мемлекеттік білім беруге анархистік сынды күшейтіп, кеңейтті, негізінен балалардың шығармашылығына назар аударатын жүйеге қажеттілік туралы айта отырып, мансапқа жетуге немесе тұтынушылық қоғамның бөлігі ретінде тұтынуға қабілеттілігіне емес. Уорд сияқты қазіргі анархистер мемлекеттік білім беру әлеуметтік-экономикалық теңсіздікті күшейтеді деп мәлімдейді. Қазіргі заманға дейін анархистік білім беру мекемелерінің көпшілігі сақталмаған болса да, анархистік мектептердің негізгі қағидалары, баланың тәуелсіздігіне құрмет көрсету және оқыту әдісі ретінде идеология емес, ақыл-ойына сүйену сияқты қағидалар, жалпы білім беру мекемелерінде кеңінен тарады. Джудит Суисса үш мектепті анархистік мектептер деп атайды, атап айтқанда АҚШ-тағы Санта-Крус тегін мектебі, ол американдық-канадтық мектептер желісінің бөлігі, Англияның Брайтон қаласындағы Өзін-өзі басқару оқу колледжі және Испаниядағы Пайдея мектебі.

+ Anarchist vs. statist perspectives on educationRuth Kinna (2019)Anarchist educationState educationConcept Education as self mastery Education as serviceManagement Community based State runMethods Practice based learning Vocational trainingAims Being a critical member of society Being a productive member of society
The interest of anarchists in education stretches back to the first emergence of classical anarchism. Anarchists consider proper education, one which sets the foundations of the future autonomy of the individual and the society, to be an act of mutual aid. Anarchist writers such as William Godwin (Political Justice) and Max Stirner ("The False Principle of Our Education") attacked both state education and private education as another means by which the ruling class replicate their privileges. In 1901, Catalan anarchist and free thinker Francisco Ferrer established the Escuela Moderna in Barcelona as an opposition to the established education system which was dictated largely by the Catholic Church. Ferrer's approach was secular, rejecting both state and church involvement in the educational process whilst giving pupils large amounts of autonomy in planning their work and attendance. Ferrer aimed to educate the working class and explicitly sought to foster class consciousness among students. The school closed after constant harassment by the state and Ferrer was later arrested. Nonetheless, his ideas formed the inspiration for a series of modern schools around the world. Christian anarchist Leo Tolstoy, who published the essay Education and Culture, also established a similar school with its founding principle being that "for education to be effective it had to be free." In a similar token, A. S. Neill founded what became the Summerhill School in 1921, also declaring being free from coercion. Anarchist education is based largely on the idea that a child's right to develop freely and without manipulation ought to be respected and that rationality would lead children to morally good conclusions; however, there has been little consensus among anarchist figures as to what constitutes manipulation. Ferrer believed that moral indoctrination was necessary and explicitly taught pupils that equality, liberty and social justice were not possible under capitalism, along with other critiques of government and nationalism. Late 20th century and contemporary anarchist writers (Paul Goodman, Herbert Read, and Colin Ward) intensified and expanded the anarchist critique of state education, largely focusing on the need for a system that focuses on children's creativity rather than on their ability to attain a career or participate in consumerism as part of a consumer society. Contemporary anarchists such as Ward claim that state education serves to perpetuate socioeconomic inequality. While few anarchist education institutions have survived to the modern day, major tenets of anarchist schools, among them respect for child autonomy and relying on reasoning rather than indoctrination as a teaching method, have spread among mainstream educational institutions. Judith Suissa names three schools as explicitly anarchists' schools, namely the Free Skool Santa Cruz in the United States which is part of a wider American Canadian network of schools, the Self Managed Learning College in Brighton, England, and the Paideia School in Spain.

Өнер

Анархизм мен өнер арасындағы байланыс классикалық анархизм дәуірінде, әсіресе сол дәуірде дамып келе жатқан көркем ағымдар, мысалы футуристер, сюрреалистер және тағы да басқалары арасында өте терең болды. Әдебиетте анархизм көбінесе Жаңа Апокалиптика және неоромантизм қозғалысымен байланысты болды. Музыкада анархизм панк сияқты музыкалық ағымдармен байланысты. Лев Толстой мен Герберт Рид сияқты анархистер өнер мен өнер емес арасындағы шекара, өнерді күнделікті іс-әрекеттен ажырататын нәрсе – капитализмнің тудырған бөлінуінен пайда болған құрылым екенін, және ол адамдардың қуанышты өмір сүруіне кедергі келтіреді деп мәлімдеді. Басқа анархистер анархистік мақсаттарға жету құралы ретінде өнерді жақтады немесе қолданды. Крис Робе өзінің «Брейкинг джэпл: Анархисттік кино жасаушылардың, видеотаспалық партизандар мен цифрлық ниндзялардың тарихы» атты кітабында «анархистік бағытталған тәжірибелер қозғалысқа негізделген бейнеактивизмді күшейтіп құрылымдады» деп мәлімдейді. 20 ғасыр бойы көптеген белгілі анархистер (Питер Кропоткин, Эмма Голдман, Густав Ландауэр және Камилло Бернери) және «Anarchy» сияқты басылымдар өнерге қатысты мәселелер туралы жазды. Анархистерге өнерді пайдалы ететін үш қасиет болды. Ол қолданыстағы қоғам мен иерархияны сынап көрсетуге, анархистік идеалды қоғамды бейнелеуге арналған алдын ала бейнелеу құралы ретінде қызмет етуге, тіпті наразылық акциялары сияқты тікелей әрекет құралына айналуға мүмкіндік берді. Өнер адамның сезімдері мен ақылына бірдей үндегендіктен, ол адамның барлық жағына әсер ете алады және күшті нәтиже береді. 19 ғасырдың неоимпрессионистік қозғалысы экологиялық эстетикаға ие болды және социализмге анархистік жолдың түсінігін ұсынды. Анархист суретші Камил Писсарроның «Лес шатайнье а Осны» картинасында эстетикалық және әлеуметтік үйлесімнің бірігуі идеалдық анархистік аграрлық қауымдастықтың алдын ала көрінісін бейнелейді.

Сын

Анархизмді сынға алудың ең көп тараған түрі – адамдар өзін-өзі басқаруға қабілетсіз, сондықтан мемлекет адам баласының өмір сүруі үшін қажет деген пікір. Философ Бертран Расселл бұл сынды қолдап, «бейбітшілік және соғыс, тарифтер, санитарлық жағдайларды реттеу және зиянды дәрі-дәрмектерді сату, әділ үлестірім жүйесін сақтау: бұл және басқа да функцияларды орталық үкімет болмаған қоғамда орындау қиын» деді. Анархизмді сынға алған тағы бір кең таралған пікір – ол оқшауланған әлемге сәйкес келеді, онда тек жеткілікті кішкентай бірліктер ғана өзін-өзі басқара алады; оған жауап ретінде ірі анархистік ойшылдар анархистік федерализмді жақтады. Анархизмді тағы бір сынға алу – оның тұрақсыздығына сенім: анархистік қоғам сөзсіз мемлекетке қайта оралады. Томас Гоббс және басқа да ертедегі әлеуметтік келісім теориясының өкілдері мемлекеттің халықтың мүддесін қорғау және тәртіпті сақтау үшін табиғи анархияға жауап ретінде пайда болатынын дәлелдеді. Философ Роберт Нозик «түнгі күзетші мемлекеті» немесе минархияның анархиядан «көрінбейтін қол» арқылы пайда болатынын айтты, онда адамдар өз бостандықтарын пайдаланып, қорғау агенттіктерінен қорғаныс сатып алады, нәтижесінде ең төменгі мемлекет құрылады. Анархистер бұл сынды жоққа шығарып, адамдар табиғи жағдайда тек соғыс күйінде болмайды деп мәлімдейді. Атап айтқанда, анархо-примитивистер адамдардың жерге жақын тұратын шағын тайпаларда табиғи жағдайда жақсырақ өмір сүргенін айтады, ал жалпы анархистер мемлекеттік ұйымның иерархия, монополиялар және теңсіздік сияқты теріс жақтарының артықшылықтарынан басып өтетінін санайды. Философия лекторы Эндрю Г. Фиала анархизмге қарсы кең таралған аргументтердің тізімін жасады, оның ішінде анархизмнің зорлық-зомбылық және жойқындықпен байланысты екендігі, бұл тек наразылық акциялары сияқты нақты әлемде ғана емес, этика саласында да байқалады. Екіншіден, анархизмді жүзеге асыру мүмкін емес немесе утопиялық деп бағалайды, өйткені мемлекетті іс жүзінде жеңуге болмайды. Бұл аргументтер көбінесе жүйені реформалау үшін жүйе ішіндегі саяси әрекеттерді талап етеді. Үшінші аргумент – анархизм өзімен-өзі қайшылыққа толы, өйткені ол үстемдік теориясы жоқ үстемдік теориясы. Анархизм жеке адамның дербестігін қолдай отырып, ұжымдық әрекеттерді талап етеді, сондықтан ешқандай ұжымдық әрекет жасалмайды. Соңында Фиала философиялық анархизмнің тиімсіздігіне (тек сөздер мен ойлар) және капитализм мен буржуазиялық таптың күшті болып қалатындығына қатысты сынды айтады. Философиялық анархизм А. Джон Симмонстың «Моральдық принциптер және саяси міндеттер» сияқты анархистік кітаптардың жарық көргенінен кейін академиялық қауымдастықтың сынына ұшырады. Заң профессоры Уильям Эдмундсон үш негізгі философиялық анархистік принципке қарсы пікір білдіру үшін эссе жазды, оларды қате деп санайды. Эдмундсон жеке адамның мемлекетке мойынсұну міндеті болмаса да, бұл анархизмнің сөзсіз соңы дегенді білдірмейді және мемлекет әлі де моральдық тұрғыдан заңды деп санайды. «Саяси биліктің мәселесі» атты еңбегінде Майкл Хумер философиялық анархизмді қорғап, «саяси билік – моральдық иллюзия» деп мәлімдеді. Ең ерте сын-пікірлердің бірі – анархизм билікке деген биологиялық бейімділікті жоққа шығарады және оны түсінбейді. Жозеф Раз билікті қабылдау олардың нұсқауларын орындау сәттілікке жеткізеді деген сенімді білдіреді дейді. Раз бұл аргументтің екі биліктің табысты және қате нұсқауларын орындау үшін дұрыс екенін санайды. Анархистер бұл сынға қарсы тұрып, билікке қарсы шығу немесе мойынсұнбау дәрігерлер немесе заңгерлер сияқты билікті сенімді деп тану арқылы оның артықшылықтарын жоғалтуды білдірмейді, сондай-ақ ол тәуелсіз шешімді толықтай тапсыруды білдірмейді. Адам табиғаты туралы анархистік түсінік, мемлекеттің қабылдамауы және әлеуметтік революцияға берілгендігі академиялық қауымдастық тарапынан сәйкессіз, тым қарапайым және шындыққа сай емес деп сынға алынды. Классикалық анархизм мемлекет жойылғанда адам баласы өркендейді деген сенімге тым қатты сүйенгені үшін сынға ұшырады. Марксизмнің негізін қалаушылардың бірі саналатын Фридрих Энгельс анархизмнің антиавторитаризмін өзінің революцияға қарсы екенін сынға алды, өйткені оның пікірінше, революция өзінен-өзі авторитарлық болады. Академик Джон Молино өзінің «Анархизм: Марксистік сын» атты кітабында «анархизм жеңе алмайды» деп жазады, өйткені ол өз идеяларын дұрыс іске асыруға қабілетсіз. Марксистік сын анархизмнің утопиялық сипатында, өйткені барлық адамдар анархистік көзқарас пен құндылықтарға ие болуы керек. Марксистік көзқарас бойынша, әлеуметтік идея осы адамдық идеалдан тікелей туындап, әрбір жеке адамның еркінен құралған. Марксистер бұл қайшылықтың олардың әрекетке қабілетсіздігіне себеп болғанын айтады. Анархистік көзқараста бостандық пен теңдік арасындағы қайшылық өзара қатар өмір сүру және өрілу арқылы шешілді.

The most common critique of anarchism is the assertion that humans cannot self govern and so a state is necessary for human survival. Philosopher Bertrand Russell supported this critique, stating that "[p]eace and war, tariffs, regulations of sanitary conditions and the sale of noxious drugs, the preservation of a just system of distribution: these, among others, are functions which could hardly be performed in a community in which there was no central government." Another common criticism of anarchism is that it fits a world of isolation in which only the small enough entities can be self governing; a response would be that major anarchist thinkers advocated anarchist federalism. Another criticism of anarchism is the belief that it is inherently unstable: that an anarchist society would inevitably evolve back into a state. Thomas Hobbes and other early social contract theorists argued that the state emerges in response to natural anarchy in order to protect the people's interests and keep order. Philosopher Robert Nozick argued that a "night watchman state", or minarchy, would emerge from anarchy through the process of an invisible hand, in which people would exercise their liberty and buy protection from protection agencies, evolving into a minimal state. Anarchists reject these criticisms by arguing that humans in a state of nature would not just be in a state of war. Anarcho primitivists in particular argue that humans were better off in a state of nature in small tribes living close to the land, while anarchists in general argue that the negatives of state organization, such as hierarchies, monopolies and inequality, outweigh the benefits. Philosophy lecturer Andrew G. Fiala composed a list of common arguments against anarchism which includes critiques such as that anarchism is innately related to violence and destruction, not only in the pragmatic world, such as at protests, but in the world of ethics as well. Secondly, anarchism is evaluated as unfeasible or utopian since the state cannot be defeated practically. This line of arguments most often calls for political action within the system to reform it. The third argument is that anarchism is self contradictory as a ruling theory that has no ruling theory. Anarchism also calls for collective action whilst endorsing the autonomy of the individual, hence no collective action can be taken. Lastly, Fiala mentions a critique towards philosophical anarchism of being ineffective (all talk and thoughts) and in the meantime capitalism and bourgeois class remains strong. Philosophical anarchism has met the criticism of members of academia following the release of pro anarchist books such as A. John Simmons' Moral Principles and Political Obligations. Law professor William A. Edmundson authored an essay to argue against three major philosophical anarchist principles which he finds fallacious. Edmundson says that while the individual does not owe the state a duty of obedience, this does not imply that anarchism is the inevitable conclusion and the state is still morally legitimate. In The Problem of Political Authority, Michael Huemer defends philosophical anarchism, claiming that "political authority is a moral illusion." One of the earliest criticisms is that anarchism defies and fails to understand the biological inclination to authority. Joseph Raz states that the acceptance of authority implies the belief that following their instructions will afford more success. Raz believes that this argument is true in following both authorities' successful and mistaken instruction. Anarchists reject this criticism because challenging or disobeying authority does not entail the disappearance of its advantages by acknowledging authority such as doctors or lawyers as reliable, nor does it involve a complete surrender of independent judgment. Anarchist perception of human nature, rejection of the state, and commitment to social revolution has been criticised by academics as naive, overly simplistic, and unrealistic, respectively. Classical anarchism has been criticised for relying too heavily on the belief that the abolition of the state will lead to human cooperation prospering. Friedrich Engels, considered to be one of the principal founders of Marxism, criticised anarchism's anti authoritarianism as inherently counter revolutionary because in his view a revolution is by itself authoritarian. Academic John Molyneux writes in his book Anarchism: A Marxist Criticism that "anarchism cannot win", believing that it lacks the ability to properly implement its ideas. The Marxist criticism of anarchism is that it has a utopian character because all individuals should have anarchist views and values. According to the Marxist view, that a social idea would follow directly from this human ideal and out of the free will of every individual formed its essence. Marxists state that this contradiction was responsible for their inability to act. In the anarchist vision, the conflict between liberty and equality was resolved through coexistence and intertwining.