Эррико Малатеста: Итальяндық анархист және революционер социалист

Кіріспе

Италиялық анархист (1853–1932)

Эрико Малатеста (4 желтоқсан 1853 – 22 шілде 1932) – итальяндық анархист, үгітші және революциялық социалист. Ол бірнеше радикалды газеттерді редакциялады және өмірінің көп бөлігін Италия, Ұлыбритания, Франция және Швейцариядан түрмеге қамалып, қуылғаннан кейін жер аударылып өткізді. Алғашқыда іс жүзінде көтерілісшілдік үгітін қолдаған Малатеста кейіннен синдикализмді жақтады. Оның жер аударылу мерзімінде Еуропада 5 жыл, Аргентинада 12 жыл болды. Малатеста 1895 жылғы испан көтерілісі және Бельгияның жалпы ереуілі сияқты шараларға қатысты. Ол АҚШ-та лекциялар оқып, ықпалды анархистік журнал "La Questione Sociale" журналын құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италияға оралған ол, Муссолини билікке келгенге дейін "Umanità Nova" газеті қысқа мерзімге танымал болды, бірақ кейін жабылды.

Алғашқы жылдар

Эрико Малатеста 1853 жылдың 4 желтоқсанында Санта-Мария-Маджореде орташа табысты жер иелері отбасында дүниеге келді. Ол кезде Капуа қаласының бір бөлігі (қазіргі уақытта Казерта провинциясындағы Санта-Мария-Капуа-Ветере автономды муниципалитеті), сол кезде Екі Сицилия Корольдығының құрамында болған. Әлдеқайда алыс тарихында оның ата-бабалары Риминиді Малатеста әулеті ретінде билеген. Он төрт жасында тұтқындалудың біріншісі болды, ол король Виктор Эммануэль II-ге "әдепсіз және қаулы-қалыссыз" хат жазғаны үшін ұсталды. 1877 жылдың сәуір айында Малатеста, Карло Кафиеро, Сергей Степняк-Кравчинский және тағы тридцатьқа жуық адам Беневенто провинциясында көтеріліс ұйымдастырып, Летино және Галло ауылдарын қарсылықсыз басып алды. Революционерлер салық тізілімдерін өртеп, корольдің билігінің аяқталғанын жариялады, бұл халықтан ыстық қарсылық күтті. Бірақ Галлодан шыққаннан кейін оларды үкімет әскерлері тұтқындап, он алты айдан кейін босатып жіберді. Джованни Пассаннанте король Умберто I-ге жасаған қастандық әрекетінен кейін радикалдар полицияның үнемі бақылауында болды. Анархистер Пассаннантемен байланысы жоқ екенін мәлімдегенімен, Малатеста әлеуметтік революцияның жақтаушысы болғандықтан, ол да бақылауға алынды. Неапольге оралғаннан кейін, 1878 жылдың күзінде күшейген бақылау салдарынан Италиядан кетуге мәжбүр болды, осылай өмірін эмиграцияда бастады.

Қалған жылдары

Ол Мысырға қысқа ғана уақытқа барып, бірнеше итальяндық достарын көріп қайтты, бірақ көп ұзамай итальян консулы оны елден қуды. 1881 жылы ол Лондонға жаңа өмірге көшті. Ол алдағы 40 жыл бойы сол қалаға қарай-бұрай сапар шекті. 1870 жылдары Малатестаның сүйіктісі Эмилия Тронцио, интернационалист Тито Занарделлидің әпкесі болды. Малатестаның келісімімен және қолдауымен ол 1881 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Лондонда Малатестамен бірге тұрған Джованни Дефендиге үйленді. Малатеста 1881 жылдың 14 шілдесінде Лондонда өткен Анархистік Конгресске қатысты. Басқа делегаттардың қатарында Питер Кропоткин, Франческо Саверио Мерлино, Мари Ле Конте, Луиза Мишель және Эмиль Готье болды. Конгресс "жергілікті топтардың толық автономиясын" құрметтесе де, барлық адамдар ұстанатын үгіт-насихат шараларын анықтады және "іс арқылы үгіт-насихат" әлеуметтік революцияға жол ашады дегенге келісті. 1882 жылы Англо-Мысыр соғысы басталғанда, Малатеста британдықтарға қарсы күреске көмектесу үшін шағын топ ұйымдастырды. Тамыз айында ол үш адаммен бірге Мысырға аттанды. Олар Әбу-Кирге қонды, содан кейін Александриядағы Рамлехке қарай сапарлады. Мариоут көлін қиындықпен кесіп өткеннен кейін, олар британдық әскерлермен қоршалып алынып, ұсталды, тіпті бір шайқасқа да қатыспады. Ол келесі жылы Италияға жасырын оралды. Флоренцияда ол апталық "La Questione Sociale" (Әлеуметтік мәселе) анархистік газетін шығарды, онда оның ең танымал "Fra contadini" (Шаруалар арасында) атты памфлеті алғаш рет жарық көрді. Малатеста 1884 жылы Неапольге қайтып келді, үш жылдық түрме жазасын күтіп отырғанда, холера эпидемиясының құрбандарын емдеу үшін Неапольге оралды. Ол тағы да Италиядан қашып, бұл жолы Оңтүстік Америкаға бет бұрды. Ол 1885 жылдан 1889 жылға дейін Буэнос-Айресте тұрып, "Социалдық мәселе" газетін қайта жариялады және итальяндық эмигранттар қауымдастығы арасында анархистік идеяларды таратумен айналысты. Алайда, 1899 жылдың мамыр айында ол түрмеден қашып, Мальта және Гибралтар арқылы Лондонға оралды. Оның қашуына бүкіл әлемдегі жолдастары көмектесті, соның ішінде Патерсон, Нью-Джерси, Лондон және Тунис анархистері, олар оны грек шұңғыр балықшыларының кемесімен аралдан шығуға көмектесті, олар оны Сусске жеткізді. Кейінгі жылдары Малатеста АҚШ-қа сапар шегіп, итальяндық және испандық иммигранттар қауымдастықтарындағы анархистермен сөйлесті. Лондонға негізделген кезінде Малатеста Францияға, Швейцарияға және Италияға жасырын сапарлар жасады, сондай-ақ Фернандо Таррида дель Мармольмен бірге Испанияда лекциялық тур жасады. Осы кезеңде ол бірнеше маңызды памфлеттер жазды, соның ішінде "L'Anarchia". Содан кейін Малатеста 1907 жылы Амстердамда өткен Халықаралық Анархистік Конгресске қатысты, онда ол әсіресе Пьер Монаттемен анархизм мен синдикализм немесе кәсіби одақтар арасындағы қарым-қатынас туралы пікір алмасты. Соңғысы синдикализм революциялық деп есептеді және әлеуметтік революцияның алғышарттарын жасайды, ал Малатеста синдикализмнің өзі жеткіліксіз деп санады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Малатеста Италияға соңғы рет оралды. Ол оралғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1921 жылы, Италия үкіметі оны тағы да түрмеге қамады, бірақ фашистер билікке келгенге дейін екі ай бұрын босатылды. 1924 жылдан 1926 жылға дейін, Бенито Муссолини барлық тәуелсіз баспасөзді тоқтатқан кезде, Малатеста "Pensiero e Volontà" журналын жариялады, бірақ ол қысымға ұшырады және журнал үкіметтік цензурадан зардап шекті. Ол өмірінің қалған жылдарын электрші болып жұмыс істеп, салыстырмалы түрде тыныш өмір сүрді. Көп жылдар бойы нашар тыныс алу жүйесінен және бронхтардың жиі шабуылдарынан зардап шеккеннен кейін, ол бронх пневмониясына шалдықты, ол бірнеше аптадан кейін қайтыс болды, соңғы бес сағатында 1500 литр оттегі берілді. Ол 1932 жылдың 22 шілдесінде қайтыс болды. Ол дінге сенбеуші еді.

He went to Egypt briefly, visiting some Italian friends but was soon expelled by the Italian Consul. In 1881, he set out for a new home in London. He would come and go from that city for the next 40 years. Emilia Tronzio, Malatesta's mistress in the 1870s, was the step sister of the internationalist Tito Zanardelli. With Malatesta's consent and support she married Giovanni Defendi, who came to stay with Malatesta in London in 1881 after being released from jail. Malatesta attended the Anarchist Congress that met in London from 14 July 1881. Other delegates included Peter Kropotkin, Francesco Saverio Merlino, Marie Le Compte, Louise Michel and Émile Gautier. While respecting "complete autonomy of local groups" the congress defined propaganda actions that all could follow and agreed that "propaganda by the deed" was the path to social revolution. With the outbreak of the Anglo Egyptian War in 1882, Malatesta organised a small group to help fight against the British. In August, he and three other men departed for Egypt. They landed in Abu Qir, then travelled towards Ramleh, Alexandria. After a difficult crossing of Lake Mariout, they were surrounded and detained by British forces, without having undertaken any fighting. He secretly returned to Italy the following year. In Florence he founded the weekly anarchist paper La Questione Sociale (The Social Question) in which his most popular pamphlet, Fra contadini (Among Farmers), first appeared. Malatesta went back to Naples in 1884—while waiting to serve a three year prison term—to nurse the victims of a cholera epidemic. Once again, he fled Italy to escape imprisonment, this time heading for South America. He lived in Buenos Aires from 1885 until 1889, resuming publication of La Questione Sociale and spreading anarchist ideas among the Italian émigré community there. He was able to escape from prison in May 1899, however, and he made his way home to London via Malta and Gibraltar. His escape occurred with the help of comrades around the world, including anarchists in Paterson, New Jersey, London and Tunis, who helped arrange for him to leave the island on a ship of Greek sponge fishermen, who took him to Sousse. In subsequent years, Malatesta visited the United States, speaking there to anarchists in the Italian and Spanish immigrant communities. While based in London, Malatesta made clandestine trips to France, Switzerland and Italy and went on a lecture tour of Spain with Fernando Tarrida del Mármol. During this time, he wrote several important pamphlets, including L'Anarchia. Malatesta then took part in the International Anarchist Congress of Amsterdam (1907), where he debated in particular with Pierre Monatte on the relation between anarchism and syndicalism or trade unionism. The latter thought that syndicalism was revolutionary and would create the conditions of a social revolution, while Malatesta considered that syndicalism by itself was not sufficient. After the First World War, Malatesta eventually returned to Italy for the final time. Two years after his return, in 1921, the Italian government imprisoned him, again, although he was released two months before the fascists came to power. From 1924 until 1926, when Benito Mussolini silenced all independent press, Malatesta published the journal Pensiero e Volontà, although he was harassed and the journal suffered from government censorship. He was to spend his remaining years leading a relatively quiet life, earning a living as an electrician. After years of suffering from a weak respiratory system and regular bronchial attacks, he developed bronchial pneumonia from which he died after a few weeks, despite being given 1,500 litres of oxygen in his last five hours. He died on Friday 22 July 1932. He was an atheist.

Саяси көзқарастары

Дэвид Гудвей жазғандай, Малатеста «Маццини сияқты рөл» атқарды және «Италиялық анархистік қозғалыстың ең маңызды жылдарының көшбасшысы болды. Интернационалдың басқа көшбасшылары өз пікірлерін өзгертіп немесе саясаттан бас тартқанда, Малатеста жарты ғасыр бойы өзінің бастапқы нанымында тұрақты болды». Осы тұрғыдан алғанда, 1870-ші жылдардың соңында Малатеста ғана «анархизмге адал қалды». Гудвейдің сөзіне сүйенсек, Малатеста «өзінің оптимистік көзқарасын өзгертіп, анархизмнің күрделірек түріне ауыстыра алды». Гудвей 1880-ші және 1900-ші жылдардың басында Малатеста «екі бағытты стратегия» әзірлегенін жазады. Малатеста бір жағынан «анархистер мен парламентке қарсы социалистерді жаңа анархистік-социалистік партияға біріктіруге» тырысты, себебі «анархизм итальяндық солшылдардың ішіндегі азшылық қозғалыс болды», сондықтан «Малатеста мен оның жақтастары аймақтық социалистік топтардың (Фасчи Сицилиани, Романьяның революциялық социалистік партиясы және Partito Operaio) элементтерін жаңа парламентке қарсы социалистік партияға біріктіруді үміттенеді». Екінші жағынан, Малатеста «синдикалистік стратегияны алға тартқан алғашқы анархистердің бірі» болды және анархистер «социалистерді көтеріліске итермелеуі және социалистік қайта құру кезінде революциялық сана сақтап қалуы керек». Гудвей «Малатеста анархистік коммунизмнің бұл түрін «анархизм без эпитетов» деп атады» деп жазады, Гудвей оны «өзара қарама-қарсы ұжымшылдар мен коммунистер арасындағы келісімді табу процесінде испандық анархистік зиялылар тобымен бірге әзірленген тұжырымдама» деп сипаттайды. «Либертариандық қозғалыстағы төзімділікті» баса айта келе, Малатеста «марксистік социалистер революциядан кейінгі қоғамда анархистерге өз қозғалысы үшін еркіндік береді» деп үміттенді. Давиде Туркатоның сөзіне сәйкес, «анархистік социализм» деген белгі Малатестаның анархизмінің ерекшелігін сипаттайды, өйткені ол «анархизмнің социалистік сипатын жариялады және анархистерді жұмысшы табымен, әсіресе еңбек қозғалысына қатысу арқылы қайта байланысуға шақырды». Малатеста үшін «анархистердің конгреске қатысуын талап ету – социализмді және жұмысшы қозғалысын анархизмнің орталық бөлігі ретінде қайта бекітуді білдірді; керісінше, марксистердің анархистерді шеттету әрекеті олардың социалистер мен жұмысшылар қатарында орын алуын жоққа шығаруға бағытталған». Туркатоның пікірінше, «Малатестаның конгреске қатысу үшін күресі оның жаңа тактикасының мәлімдемесі болды». Туркато «Малатеста Еңбек көшбасшысында» бұрынғы Интернационалда марксистер мен бакунистер өз бағдарламаларын жеңіске жеткізуді қалағанын еске алады. Орталықтандыру мен федерализм арасындағы күресте таптық күрес пен экономикалық ынтымақтастық назардан тыс қалды және Интернационал осы процесте құлап кетті. Ал анархистер ешкімнен өз бағдарламаларынан бас тартуды талап етпеді. Олар тек экономикалық күресте бөлінуді қалады, себебі олардың болуына себеп болмады («Қолданылуы керек»). Басқаша айтқанда, «мәселе енді гегемония емес, бір саяси идеяның гегемониялық болуын қажет ететін социализмнің эксклюзивті көзқарасы мен экономикалық күресте бірігіп, бірнеше саяси көзқарастардың бірге өмір сүруін қажет ететін инклюзивті көзқарас арасындағы қайшылық болды. [ ] Сұрақтың мәні өзгерді: дау енді анархистермен емес, анархистер туралы болды».

David Goodway writes that Malatesta held a "Mazzini like role" and was "the leader of the Italian anarchist movement during its most important years. While other leaders of the International changed their opinions or abandoned politics, Malatesta remained firm in his original convictions for a half century". In this sense, only Malatesta "remained devoted to anarchism by the end of the 1870s". Goodway argues that Malatesta was able to do so "by modifying his optimistic approach, substituting one of the more sophisticated versions of anarchism". Goodway writes that Malatesta developed "a two pronged strategy" by the 1880s and early 1900s. Malatesta sought on one hand "to unify the anarchist and anti parliamentary socialists into a new anarchist socialist party" as "anarchism was a minority movement within the Italian left", hence "Malatesta and his followers hoped to galvanize the elements of regional socialist group (the Fasci Siciliani, the Revolutionary Socialist Party of Romagna, and the Partito Operaio) into a new anti parliamentary socialist party". On the other hand, Malatesta was "one of the first anarchists to stress a syndicalist strategy" and anarchists "had to prod the socialists into insurrections and remain a revolutionary conscience afterwards during socialist reconstruction". Goodway further writes that "Malatesta defined this type of anarchist communism as 'anarchism without adjectives'", described by Goodway as "a concept which he had developed with a group of Spanish anarchist intellectuals in the process mediating between mutually hostile collectivists and communists". In stressing "tolerance within the libertarian movement", Malatesta hoped that "Marxist socialists would permit the anarchists liberty for their own movement in post revolutionary society". According to Davide Turcato, the label "anarchist socialism" came to characterize Malatesta's brand of anarchism as he "proclaimed the socialist character of anarchism and urged anarchists to regain contact with the working masses, especially through involvement in the labor movement". For Malatesta, "demanding the anarchists' admission to the congress meant reasserting socialism and labor movement as central to anarchism; conversely, the Marxists' effort to exclude anarchists aimed at denying that they had a place among socialist and workers". According to Turcato, "Malatesta's struggle for admission to the congress was a statement of his new tactics". Turcato writes how "Malatesta recalled in the Labour Leader that in the old International both Marxists and Bakuninists wished to make their program triumph. In the struggle between centralism and federalism, class struggle and economic solidarity got neglected, and the International perished in the process. In contrast, anarchists were not presently demanding anyone to renounce their program. They only asked for divisions to be left out of the economic struggle, where they had no reason to exists ('Should')". In other words, "the issue was no longer hegemony, but the contrast between an exclusive view of socialism, for which one political idea was to be hegemonic, and an inclusive one, for which multiple political views were to coexist, united in the economic struggle. [ ] The matter of the question had changed: the controversy was no longer with the anarchists, but about the anarchists".

Еңбек одағы туралы

Малатеста 1907 жылғы Амстердам конференциясында Пьер Монаттемен таза синдикализмге қарсы пікір таластырды. Малатеста кәсіподақтар реформашыл және тіпті кейде консервативті болуы мүмкін деп есептеді. Ол Кристиан Корнелисенмен бірге АҚШ-тағы кәсіподақтарды мысалға келтірді, онда білікті жұмысшылардан құралған кәсіподақтар өздерінің салыстырмалы артықшылықтарын қорғау үшін кейде білікті емес жұмысшыларға қарсы шығады. Малатестаның анархо-синдикализм деп аталатын революциялық одақтар доктринасына қарсы аргументтері кейіннен бірқатар мақалаларда дамытылды, онда ол: «Мен синдикализмге, доктрина ретінде де, практика ретінде де қарсымын, себебі ол маған араласып кеткен нәрседей көрінеді» деп жазды. Кемшіліктеріне қарамастан, ол кәсіподақтарда белсенділік танытуды жақтады, себебі олар капиталистік мемлекеттік режимде жұмысшыларды ұйымдастыру және қорғау үшін қажет болды, сондай-ақ кең жұртшылыққа жетудің бір жолы болды. Анархистер кәсіподақтарда, фабрикаларда, казармаларда және мектептерде талқылау топтарын құруы керек, бірақ «анархистер кәсіподақтардың анархистік болуын қаламауы керек». Малатеста «синдикализм барлық одақтар сияқты табиғатынан реформашыл» деп ойлады. Анархистер қатардағы мүшелер ретінде белсенді болуға тиіс болса да, ол «кәсіподақтың тұрақты және жалақылы лауазымына келіскен кез келген анархист анархизмнен қол үзгенімен тең» деді. Кейбір анархистер консервативті одақтардан бөлініп, революциялық синдикалистік одақтар құруды қаласа, Малатеста олардың ықпалы жоқ «туысқандық топ» болып қалатынын немесе олар тастаған одақтар сияқты бюрократизация процесіне түсетінін болжады. Бұл «қатардағы стратегия» деп аталатын идеяның анархизмдегі азшылық позициясы болды, бірақ Малатестаның ойлары Жан Грейв және Витторио Аврелио сияқты анархистерде де жаңғырыс тапты.