Кіріспе
Крýсýвик аймағындағы жанартаулық жер бедері
Крýсýвик (сонымен қатар Крíсýвик, екеуі де исланд тілінде айтылады) – Рейкьявиктен шамамен 35 км қашықтықта орналасқан Оңтүстік-Батыс Исландиядағы аймақ.
Krýsuvík (also Krísuvík, both pronounced in Icelandic) is an area in Southwest Iceland at about 35 km from Reykjavík.
География және қол жетімділік
Ол Рейкьянес түбегінде, Торлакшофн мен Гриндвик арасында орналасқан. Оған 42 және 427 бағыттары арқылы қол жеткізуге болады.
Атауы
Крысувик атауы "Крыса шығанағы" дегенді білдіреді, ол осы аймаққа қатысты халық әңгімесіндегі кейіпкер. Крыса – өзінің туысы Хердиспен бірге колдовство жасаған қарт әйел. Олар өздерінің жерлерінің шекаралары туралы тартысқан; біреуі жақын жердегі көлдегі барлық балықтарды түкті ету үшін сиқыр салуды қаласа, екіншісі дауыл көтеріп, барлық балықшыларды қырып салуды ниеттенген. Бұл дау екеуінің де қазасына әкеп соқты. Халық әңгімесінде олар қатар жерленгендігі, ал олардың жерленген жері жергілікті тұрғындарға әлі де мәлім екендігі айтылады. 12 ғасырда жақын орналасқан Крысувик жанартау жүйесінен шыққан Өгмундархран лава ағыны жағалаудағы Крысувик шаруашылығын қиратып, шығанақты толықтырып жіберді.
Тарих
Орта ғасырдан 1945 жылға дейін айналасында шаруашылықтар болған. Бірақ, Крысувик дамып келе жатқан өнеркәсіп пен саудадан шалқап жатқандықтан, 20-ғасырдың ортасында тасталып қалды. Исландиядағы барлық шаруашылықтар сияқты, Крысувик те өзіне тән кішкентай шіркеуге ие болды, бұл жағдайда ол 13-ғасырдан 2010 жылға дейін сақталды. Соңғы құрылыс – 1857 жылы салынған 19-ғасырдың ағаш шіркеуі. 1927 жылдан кейін шіркеу біраз уақытқа пәтерлерге ауыстырылды. 1964 жылы Хафнарфьёрдур қаласының әкімі шіркеуді жөндеп, тойлар өткізуге пайдаланды және Ұлттық мұражайдың қорғауына алды.
Сайттар
Таудың астында Баярфелл – есірткіге тәуелді жастарға арналған мектеп-интернат. Жақын маңда бірнеше маарлар мен Селтунның жоғары температуралы геотермалды аймағы орналасқан, олардың барлығы Крысувик жанартау жүйесінің құрамына кіреді. Аймақтағы ең ірі көл – Клейфарватн, 2000 жылы болған жер сілкінісінен кейін кішірейе бастады; 2005 жылға қарай оның бетінің 20 пайызы жоғалып, бірақ 2019 жылға қарай қайта толып кетті. Оның батыс жағалауында, 42-жолдың жанында, Свейфлухальс тауларының етегінде көптеген қызықты туфтік тау жыныстары табылады. Крысувиктің оңтүстігіндегі Огмундархран лава даласында лава даласындағы өсімдік аралдары – кипукалар бар, оларға жаяу жолдар арқылы жетуге болады. Олардың бірі – Хюшольмиде ортағасырлық Крысувик шаруашылығының қираған қалдықтары сақталған. Ғалымдар сол кипука ішіндегі бірнеше тас қоршаулардың ресми қоныстану мерзімінен (874 жыл) бұрынғыға дейін екенін анықтады. Олар тефрохронология әдісін қолданып, 871-874 жылдары Бардарбунга-Вейдивотн және Торфайокулль жүйелерінде болған бірлескен жарылыстардан пайда болған әйгілі екі өрнекті қоныстану тефрасының (ланднамслагид) осы құрылымдарды жапқандығын анықтады. Крысувик пен 427-жолдан теңізге дейін джип жолы салынған. Бұл жол Крысувикурбярг немесе Крысувикурберг тауларының тік жарларында аяқталады, олар арктикалық шағалалар, тупиктер, фулмарлар және басқа да мыңдаған теңіз құстарының мекені ретінде танымал. Аймақты жабатын лава ағындары негізінен Гейтальид туясындағы кратерден, Крысувиктен емес, көршілес Бреннистинсфьолл жанартау жүйесінен келген. Бұл аймақ Рейкьянесфолквенгурдың құрамына кіретін қорғалатын аумақ. Крысувик – танымал жаяу серуендеу орны, сонымен қатар ағаш жолдар сияқты туристік инфрақұрылым дамыған. Грета Саломе мен Йонсидің "Never Forget" әнінің музыкалық видеосы осы аймақта түсірілді.