Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Дейл» эсминеці

Кіріспе

Farragut класының эсминеці

Төртінші USS Dale (DD 353) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Farragut класының эсминеці. Dale Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін 14 ұрыс жұлдызымен марапатталды. Ол американдық тәуелсіздік соғысының батыры Ричард Дейлдің құрметіне аталған. Dale 1935 жылғы 23 қаңтарда Бруклин әскери-теңіз кеме жасаушылығында суға түсірілді, демеушісі – Э.С. Дейл ханым; ал 1935 жылғы 17 маусымда қолданысқа берілді. Үшінші әскери-теңіз округінің командирі және Бруклин әскери-теңіз кеме жасаушылығының бастығы контр-адмирал Йейтс Стирлинг кіші құрылысқа бақылау жасады және қолданысқа беру рәсімін өткізді. Стирлинг шамамен 50 жыл бұрын, он төрт жасында алғашқы USS Dale (1839) кемесінде тұрған, ол соғыс кемесінің ескі кемесі болған кезде, оның мачталары алынып тасталған және ұзақ қызметтен кейін әкесінің басқаруымен Вашингтон әскери-теңіз кемесіндегі стационарлық кеме болып табылды. Dale 1945 жылғы 16 қазанда қызметтен босатылып, 1946 жылғы 20 желтоқсанда сатылды.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

Дейл 1936 жылдың 13 ақпанынан 6 наурызына дейін Оңтүстікке круиз жасады, Норфолк, Драй Тортугас, Флорида және Галвестон, Техас қалаларын аралады. Багам аралдарында президент Ф. Д. Рузвельттің круизіне сүйемелдеді, содан соң батыс жағалауға аттанды. Ол флоттық жаттығуларға қатысты, Перудегі Кальяо қаласына жақсы ниетпен сапар жасады, Сан-Диегодағы артиллерия мектебінің оқу кемесі ретінде қызмет етті және жаттығу мақсатында Гавайи, Аляска және Кариб теңізіне круиздер жасады. 1939 жылдың 5 қазанында Дейл Сан-Диегодан Гавайи жасағына оқу мен патрульдеуге қосылу үшін кетіп қалды.

1941 жылдың соңы Перл-Харбор шабуыл 1942 жылдың басында

1941 жылдың 7 желтоқсанында сағат 07:50-де Перл-Харборға шабуыл басталғанда, «Дейл» кемесі Кемеқорғаушылардың 2-дивизиясына қарасты кемелермен бірге Х14 орнында тоқтады. Ұядағы кемелердің орналасуы, оң жақтан сол жаққа қарай: USS Aylwin, USS Farragut, «Дейл» және USS Monaghan. Кеменің басы 030 градусқа бұрылған, ал үшінші қазандық қосымша мақсаттар үшін қолданылды. Палуба офицері және уақытша командир, енсін Ф.М. Радель, бірінші ұшақтың USS Utah кемесіне батыстан шабуыл жасағанын көрді. Жалпы дабыл бірден берілді, материалдық жағдайды «Растау» деңгейіне келтіру және барлық қазандықтарды қосуға бұйрық берілді. 08:10-да жапон ұшақтарына артындағы 50 калибрлі пулеметтермен атыс ашылды, содан кейін бес дюймдік зениттік пулеметтер қосылды. «Дейлдің» екі жағындағы кемелер алдыңғы пулеметтерді қолдануға мүмкіндік бермеді, ал алдыңғы прожектор директорды деңгейлі бомбалау шабуылдарының бағытына бұруға кедерілді. 5 дюймдік пулеметтер ұрыс кемелерінің үстінен шамамен 10 000 фут биіктікте ұшып өткен бомбалаушылар эскадрильясына қарсы жергілікті басқаруда жұмыс істеді, бірақ нәтижелер нашар болды, оқтар нысанадан артта және жетпей жарылды. 08:15-те USS Raleigh кемесіне батыстан шабуыл жасаған жаудың пікірлі бомбалаушысы ұядағы барлық кемелерден қарқынды пулемет атысына түсті, зақымданып, портқа құлады. 08:20-да ұядағы аға офицер, «Монаганды» басқаратын лейтенант-коммандер У.П. Берфордқа «Дейлдің» жолға шығуға дайын екендігі туралы хабарланды. Артқа бұрылғанда, USS Raleigh кемесіне бағытталған торпеда «Дейлдің» мұртының астынан өтіп, Форд аралында жарылды. 08:44-те «Дейл» тоқтады, ал «Монаган» USS Curtiss кемесінің оң жағындағы жапондық суасты қайығына тереңдік зарядын тастады. Содан кейін «Дейл» жылдамдығын 25 түйірге өзгертті және «Монаганнан» бұрын порттан шықты. «Дейл» суасты кемелерінің желісіне жақындағанша, ұшақтардың тікелей атысына түспеді; жапондықтар портты бөгеп, кіреберісте кемелерді батыруды жоспарлаған болуы мүмкін, өйткені «Дейл» кіреберіске жақын жерде қатаң бомбалау мен пулемет атысына түсті. Кемеден автоматтық оқ ату шабуылшыларды тым жақын келмеуге көмектесті, бірақ бірнеше рет жақыннан өткен оқтар зақым келтірмеді. 09:07-де «Дейл» кіреберіс буяларынан шықты. Сол жақтағы қозғалтқышты тоқтатып, сол жақ рульді күшті бұрып, үш жапондық пікірлі бомбалаушы ұшақтың ұшуын қате бағалауына себеп болды. Ұшу су бетіне жақын оң жақтан өткенде, «Дейлдің» пулемет атысы алдыңғы ұшақты соққыға ұшыратып, өртеніп, суға құлады. Қалған екі ұшақ тағы да шабуылдауға тырысты, бірақ пулемет атысымен кері қайтарылды. 09:11-де «Дейл» 1-секторда патрульдік қызметке кірісті, 09:27-де жылдамдығын 12 түйірге өзгертті. Ұшақтардың қайта-қайта шабуылдауынан кеме жиі бағытын өзгертіп, жоғары жылдамдықпен жүруге мәжбүр болды. Жоғары жылдамдықтағы толқындар және жақын маңдағы басқа эсминецтердің тереңдік зарядтауы дыбыс жабдығын іс жүзінде пайдасыз етті. 11:14-те USS Worden (Бірінші эсминец эскадрильясының командирі) сортқа шықты. «Дейл» «Ворденнің» үшінші кемесі болып түзілді. Барберс-Пойнт маңында үш жау көлігінің бар екендігі туралы жалған хабарларды тексергеннен кейін, кемелер USS Detroit, USS Phoenix, USS St. Louis және USS Astoria кемелерінде ішкі суастына қарсы қорғаныс шебін құрды. «Дейлге» 9-шы станция тағайындалды, ал арнайы топтың жылдамдығы 25 түйір болды. 14:10-да сол жақтағы қозғалтқыштың редукторлық құрылғысындағы шыналы подшипниктер істен шықты. Бір қозғалтқыштың ең жоғары жылдамдығы 22 түйір болғандықтан, тағайындалған арнайы топпен бірге қалуға тырысты, бірақ «Дейл» үнемі артта қалды. Басты қозғалтқыш қызып кетті, бұл жылдамдықты 10 түйірге дейін төмендетуге мәжбүр етті. «Дейл» 16:54-те оңтүстікке қарай кетіп, 19:30-да тоқтады және келесі күні таңғы сағат 05:00-ге дейін жөндеу жұмыстарын жүргізді. Таң атқанда «Дейл» арнайы бригадамен кездесті, бірақ қозғалтқышты толық жөндеу тендер көмегінсіз мүмкін болмағандықтан, «Дейл» өзінің тағайындалған тексеру станциясын ұстай алмады. Оның орнына, Жеңіс күштерінің Эсминец командирінің бұйрығымен, «Дейл» 8.4 Топтың кіреберісіне дейін 1-секторда патрульдік қызметке кірісті. «Дейл» Перл-Харборға шабуыл кезінде жаудан зардап шеккені жоқ. Кіреберіс буяларынан түсірілген жапон ұшағы туралы командалық офицерге хабарланды. Экипаж мүшелері «Дейлдің» екі ұшақты, екеуі де пікірлі бомбалаушы, атып түсіргенін мәлімдеді. 1941 жылдың 14 желтоқсанынан 1942 жылдың 17 наурызына дейін «Дейл» «Лексингтон» және «Йорктаун» кемелерін күзетіп, 10 наурызда Жаңа Гвинеяның Саламауа-Лае аймағындағы шабуылдарды қамтыды. «Дейл» 11 мамырға дейін Перл-Харборға соғыс және оқу қызметіне оралды, содан кейін Маре аралына жөндеуге кетті. 5 маусымда ол Сан-Францискодан басқалармен бірге 6 шілде мен 17 тамыз аралығында Мидуэй шайқасындағы арнайы топтарға көмектесу үшін шықты. Ол Вити-Леву (Фиджи) және Эфате, Эспириту-Санто (Жаңа Гебрид аралдары) арасында конвойлік міндеттерді орындады, Гуадалканалға шабуылға дайындық жүргізді. Ол 18 тамыздан 21 қыркүйекке дейін қатал шайқас жүрген аралға күштерді жеткізген транспорттық кемелерді күзетті, содан кейін Перл-Харборға күзет және оқу қызметіне қайтты, 10 қарашаға дейін. Ол Вашингтон және Саут-Дакота кемелерін Перл-Харборға күзетпен жеткізуге шықты, содан кейін USS South Dakota кемесімен бірге Сан-Францискоға бағыт алды.

At the commencement of the raid on Pearl Harbor at 0750 on 7 December 1941, the Dale was moored with ships of Destroyer Division Two at Berth X 14. The order of ships in the nest, from starboard to port, was as follows: USS Aylwin, USS Farragut, the Dale, and USS Monaghan. The ship's head was 030, and boiler number three was in use for auxiliary purposes. The deck officer and acting commanding officer, Ensign F. M. Radel, saw the first plane attack the USS Utah from westward. General Quarters was immediately sounded, and orders were given to set material condition Affirm and light all boilers. At 0810, fire was opened on Japanese planes using the after .50 caliber machine guns, followed shortly thereafter by the after five inch anti aircraft guns. The ships on either side of the Dale prevented the use of the forward guns, and the forward searchlight made it impossible to bring the director to bear in the direction of the level bombing attacks. The 5 inch guns operated in local control against a squadron of level bombers flying at about 10,000 feet above the battleships, but results were poor, with shots bursting well behind and short of the targets. At 0815, an enemy dive bomber attacking the USS Raleigh from westward came under severe machine gun fire from all the ships in the nest, was struck, and crashed into the harbor. At 0820 it was reported to the senior officer in the nest—Lieutenant Commander W. P. Burford, commanding the Monaghan—that the Dale was ready to get underway. While backing clear, a torpedo apparently aimed at the USS Raleigh passed under the bow of the Dale and exploded on Ford Island. At 0844 the Dale stopped while the Monaghan dropped depth charges against a Japanese submarine close aboard the starboard side of the USS Curtiss. The Dale then changed speed to 25 knots and proceeded out of harbor ahead of the Monaghan. Until the Dale neared the submarine net she did not come under the direct fire of the planes; apparently the Japanese wished to sink a ship in the entrance, blocking the harbor, as the Dale came under severe dive bombing and machine gun attacks near the entrance. Machine gun fire from the ship served to keep the attackers from approaching too closely, although there were several close misses which caused no damage. At 0907 the Dale cleared the entrance buoys. By stopping the port engine and coming hard left rudder, she caused a flight of three Japanese dive bombers to overshoot their mark. As the flight passed by the starboard side close to the water, machine gun fire from the Dale struck the leading plane, causing it to burst into flame and crash into the water. The remaining two planes attempted to attack again, but were driven off by machine gun fire. At 0911, the Dale established offshore patrol in sector one, changing speed to 12 knots at 0927. Due to repeated airplane attacks the ship was forced to make frequent course changes and run at high speed. High speed wakes and depth charging from other destroyers in the vicinity rendered the sound gear practically useless. At 1114, the USS Worden (Commander Destroyer Squadron One) sortied. The Dale formed on the Worden as third ship in column. After investigating the falsely reported presence of three enemy transports off Barbers Point, the ships formed an inner anti submarine screen on the USS Detroit, USS Phoenix, USS St. Louis, and USS Astoria. The Dale was assigned station nine, and the task force speed was 25 knots. At 1410, the pinion bearings on the reduction gear of the port engine failed. An attempt was made to stay with the assigned task force, as the maximum speed obtainable with one engine was 22 knots, but the Dale fell steadily behind. The starboard engine began overheating, forcing a further reduction of speed to 10 knots. The Dale retired to southward at 1654, stopped at 1930, and lay to until 0500 the following morning attempting repairs. At dawn the Dale rendezvoused with the task force, but as full repairs to the engine were impossible without the assistance of the tender, the Dale could not maintain her assigned screening station. Instead, under orders of Commander Destroyers, Battle Force, the Dale established an offshore patrol in sector one until the entrance of Task Group 8.4. The Dale suffered no casualties and no enemy damage during the raid on Pearl Harbor. The Japanese plane shot down by the Dale off the entrance buoys was reported to the Commanding Officer. Two other planes, both dive bombers, were claimed by members of the crew to have been shot down by the Dale. From 14 December 1941 to 17 March 1942, The Dale screened Lexington and Yorktown, covering the strikes on the Salamaua–Lae campaign area of New Guinea on 10 March. The Dale returned to Pearl Harbor on escort and training duty until 11 May when she departed for Mare Island and an overhaul. On 5 June she sailed from San Francisco, with others, to back up the task forces engaged in the Battle of Midway from 6 July to 17 August. She was assigned to convoy duty between Viti Levu, Fiji, and Efate and Espiritu Santo, New Hebrides, in preparation for the assault on Guadalcanal. She covered the landings, escorted transports loaded with reinforcements to the bitterly contested island from 18 August to 21 September, then sailed to Pearl Harbor for escort and training duty until 10 November. She sailed to screen the battleships Washington and South Dakota into Pearl Harbor, continuing with the USS South Dakota to San Francisco.

1943 жылы Алеут аралдарында

1943 жылғы 9 қаңтарда Дейл Сан-Францискодан Алеут суларындағы міндеттерді орындау үшін жолға шықты. Ол 23 қаңтар мен 19 наурыз аралығында Амчитканы басып алуға көмектесті, патрульдеу арқылы және жапондықтардың шабуылдарын тойтарды. 22 наурызда оның тобы Ату немесе Кискаға бет алған жау кемелерін ұстап тұру және жою мақсатымен Атудың батысына қарауылдауға шықты. Төрт күннен кейін топ Атуға күшін жеткізуге ниеттенген, сандық артықшылыққа ие жапон күштерімен шайқасты. Нәтижесінде Командор аралдары шайқасында Дейл жапондық крейсерлердің барлығын атып, сондай-ақ зақымдалған Солт-Лейк-Ситиді қорғады. Жапондық күштер Атуға жетпеді. 11 мамырда шабуыл үшін Атуға көлік және оттық қолдау кемелерін сүйемелдеді, содан кейін 1 тамызға дейін Ату маңында патрульдеді. 2 тамызда Кискаға жасалған шабуылға дейін бомбалауға қатысып, 13 тамызда сол жерге әскерді түсірген көліктерді күзетті. 22 тамызда Кейнмен бірге Rat және Buldir аралдарын барлауға шықты, бірақ жапондықтардың болғаны байқалмады.

1943-1944 ж. Орталық Тынық мұхиты

1943 жылдың 5 қыркүйегінде Адактан кемемен шыққан «Дейл» 16 қыркүйекте Перл-Харборға жетіп, 8 қазанда Уэйкке екі күндік әуе шабуылынан оралған авиатасымалдаушылар тобын қадағалады. «Дейл» 5 қарашаға дейін Перл-Харборда жаттығулар жасады. Ол 20 қарашада Макинге шабуылға LST кемелерінің тобын сүйемелдеп, содан кейін батыс жағалауға бет бұрды. «Дейл» 1944 жылдың 13 қаңтарында Сан-Диегодан Кваджалейн және Эниветокқа шабуыл кезінде авиатасымалдаушыларды қадағалау үшін жолға шықты. Ол 22 наурызға дейін Маршалл аралдарында сүйемелдеу және патрульдеу міндеттерін орындады, содан кейін TF 58 тобымен бірге Палау, Яп, Улити және Волейиге 30 наурыз бен 1 сәуір аралығындағы әуе шабуылдарында, 21-24 сәуірде Голландия операциясын қолдау рейдтерінде және 20 сәуір мен 1 мамыр аралығында Трук, Сатаван және Понапеге жасалған шабуылдарда болды.

1944-1945 жылдар, Мариана аралдары, Филиппин және Жапония

6 маусымнан 30 шілдеге дейін Дейл Мариана аралдарында қызмет етті, Сайпан мен Гуамды бомбалады, Филиппин теңізіндегі шайқаста авианосецтерді қорғады және су астындағы диверсиялық топтарға көмек көрсетті. Тамыздан қазанға дейін Бремертон әскери-теңіз базасында жөндеуден өткен Дейл Перл-Харборға қайтып оралды, содан кейін TF 38 тобына қосылу үшін Улитиге бет бұрды. Ол 25 қараша мен 8 желтоқсан аралығында Филиппинге шабуыл кезінде және топ Оңтүстік Қытай теңізінде жанармай құйғанда, Қытай жағалауына, Формозаға, Лусонға және Окинаваға жасалған шабуылдар кезінде осы топты қорғады. Дейл Токио мен Кобеге жасалған авианосецтердің шабуылдары кезінде топпен бірге болды. 1945 жылдың 13 наурызынан 11 маусымына дейін Дейл логистикалық топпен бірге Улити мен Окинава арасында бес рейс жасады, содан кейін Лейтеге авианосецтер тобының күзетіне қосылу үшін қайтты. Дейл Лейтеге конвойды Улитиге сүйемелдеу үшін оралды, 29 шілдеге дейін онда патрульдік қызмет атқарды, содан кейін Окинаваға конвойды сүйемелдеді.

Соғыстың аяқталуы және тағдыр

Соғыс аяқталғанда Гуамға бекітілген «Дейл» екі кемені колоннамен 19 тамызда Жапония жанындағы кездесу нүктесіне сүйемелдеді, содан кейін үйге қарай бағыт алып, 7 қыркүйекте Сан-Диегоға жетті. Төрт күн өткен соң, ол шығыс жағалауға жол тартты. 25 қыркүйекте Нью-Йоркке келген «Дейл» 1945 жылғы 16 қазанда демобилизацияланды және 1946 жылғы 20 желтоқсанда сатылды. «Дейл» Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін 14 шайқас жұлдызымен марапатталды.