Кіріспе

Армадаль – Перт қаласының оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан, Перт метрополиясының құрамындағы шағын қала. Оңтүстік-Батыс және Албани тас жолдары, Пертті Батыс Австралияның Оңтүстік-Батыс және Ұлы Оңтүстік аймақтарымен байланыстыратын маңызды тораптар осы шағын қаланың ішінде жатыр. Бұл сонымен қатар Пертке қызмет ететін бес маңызды теміржол желісінің бірі – Армадаль теміржолының соңғы стансасы болып табылады.

Тарих

Табиғи ресурстарға бай бұл аймақ қазір Армадаль деп аталады. Бұл жерге алғашқы адамдар көптен бері қоныстанған, ал Свон-Ривер колониясы құрылғанға дейін осы аймақтың түпкілікті тұрғындары – аборигендер өмір сүрген. Осы ауданның алғашқы тұрғындарымен болған кездесулер туралы жазбалар аз, бірақ ертеде олар мен келген қоныс аударушылар арасында қақтығыстар болған, нәтижесінде Келмскоттта шағын гарнизон құрылды. Келмскотт қалашығы 1830 жылы ресми түрде құрылды және келесі алпыс жыл бойы қазіргі Келмскотт пен Байфорд арасындағы жерді иеленген отаршылар үшін әкімшілік және әлеуметтік орталық болды. Келмскотт қалашығында қоныстануға деген қызығушылық оның құрылуынан кейін көп ұзамай төмендеді, себебі ауданның қатынасу қиындығы (Перттен жол әлі салынбаған) және жалпы еңбек күшінің жетіспеуі осы аймақтағы шаруашылықты дамытуға кедергі келтірді. Дегенмен, ауданда бірнеше ірі жер участалары берілді, оның ішінде 8000 акрдан астам жерді (Location 31) бастапқыда Джон Адамс алған, ал келесі онжылдықтарда бұл жер учаскесі осы аймақта қоныстанғысы келгендерге кедергі келтірді. Осы ірі учаскелердің бір бөлігі бөлініп сатылды, ал кішкентай учаскелер олармен бірге иеленді. Осылайша, 1840 жылдары Каннинг өзені, Неригин бұлағы, Вонгонг бұлағы және Биниуп бұлағы бойындағы төбелерде бірнеше шаруашылық құрылды. Осы алғашқы қоныстанушылардың арасында Уайт, Стюарт, Мартин, Армстронг және Мид есімдері болды. 1846 жылдың соңында қазіргі Армадаль деп аталатын аймақта Свон-Ривер колониясының алғашқы кеніші ашылды. Бұл кен орны сол жылы құрылған Батыс Австралия кен компаниясының алғашқы жобасы болды. Оның мақсаты қорғасын немесе мыс кендерін өндіру болды, өйткені екі металдың кендерінің бар екені анықталған. Жер сатып алынып, келесі бірнеше жылда мердігерлер шахта қазыды. Кен өндірімі аз болды, ал 1850 жылы акционерлер кәсіпорныны тоқтату туралы шешім қабылдады. Осы кен орнының шахталарының бірі Бедфорддейл-Хилл жолының оңтүстігінде әлі де сақталған. 1835 жылы Перттен Келмскоттқа дейінгі жол зерттелді, ал бірнеше жыл ішінде Албани және Банбериге дейінгі жолдар да белгіленді, бұл жер арқылы пошта байланысын орнатуға мүмкіндік берді. Алайда, Перт пен Келмскотт арасындағы жолды толыққанды құрастыру жұмыстары 1851 жылы ғана басталды. Жұмысқа 1852 жылы сотталғандардың еңбек күші келгені көмектесті, ал келесі бірнеше жыл ішінде Келмскотттан Албаниға және Келмскотттан Пиньяраға дейінгі жолдар салынды. Албани және Пиньяраға баратын жолдардың қиылысында, шамамен 1853 жылы, кәсіпкерлікпен көзге түскен қоныс аударушы жол жиегінде қонақ үй салуға мүмкіндік тапқанда Армадаль қалашығы пайда болды. 1856 жылы мүлік Томас Сауға сатылды, ал ол 1856 жылы әйелінің әкесі Генри Гиббспен бірге арақ сатуға лицензия алды. Олардың жол жиегіндегі қонақ үйі осы жерде Дарлинг жотасынан ағып шыққан бұлақтың атымен Неригин қонақ үйі деп аталды. Көп жылдар бойы бұл аймақ Нееригин немесе Наррогин деп аталды, ал осы атпен аталған қонақ үй әлі де алғашқы жол жиегіндегі қонақ үйдің орнында тұр. 1889 жылы Оңтүстік-Батыс темір жолының солтүстік бөлігі Перттен қазіргі Армадальға дейін салынды, ал 1897 жылы осы ауданда сиреп орналасқан халыққа қызмет көрсету үшін станция салынды. Станцияға «Армадаль» деп ат қойылды, өйткені Нерригиннен басқа атау табу қажет болды, себебі ол Наррогин бидайлы аймақтағы қаламен шатасудан сақтану үшін болды, және осыдан станцияға жақын орналасқан қала өз атын алды. Атаудың шығу тегі туралы басқа да теориялар бар. Бірақ темір жол келгенге дейін бұл ат қолданылмаған. Темір жол ауданның дамуына серпін берді, ал 1893 жылдың мамыр айында жергілікті тұрғындар жергілікті жолдарды күтіп ұстау және дамытуға назар аударатын жолдар кеңесін құру туралы талқылау үшін қоғамдық жиналыс өткізді. Осы кезде ауданның жолдары Каннинг, Фримантель, Жандакот, Мюррей және Вандринг жолдар кеңестерінің жауапкершілігінде болды, олардың барлығы үшін бұл шеткі және маңызсыз аймақ болды. 1894 жылдың қазан айында Парламент 1894 жылдың 12 желтоқсанында «Келмскотт жолдар кеңесі» деп жарияланған жолдар кеңесін құруға келісті, кейіннен ол Армадаль Келмскотт жолдар кеңесі (1910), Армадаль Келмскотт графтық кеңесі (1961), содан кейін Армадаль қалалық кеңесі (1979), ал қазір Армадаль қаласы (1985) аталды.

Заң және қылмыс

Армадаль жиі қауіпті және қауіпсіз емес деп есептеледі, ал Perth Now оны Перттің ең зорлық-зомбылыққа толы ауданы деп атады. Red Suburbs Армадальдің қылмыс деңгейін 70/100 деп бағалайды, мұндағы санның жоғары болуы қылмыстың көп екенін көрсетеді, сондай-ақ Армадальде зорлық-зомбылық және мүліктік қылмыстардың құрбаны болу ықтималдығы штаттық және ұлттық деңгейден жоғары екенін мәлімдейді. 2017 жылдың шілдесінен қазанына дейін Армадальде апта сайын шамамен 10 шабуыл тіркелді. 2017 жылы ол отбасылық зорлық-зомбылық бойынша ең жоғары көрсеткішті метрополиялық аймақ болды және Фримантель, Нортбридж және Перт Орталық қаласынан кейін отбасылық емес зорлық-зомбылық бойынша төртінші орынға ие болды. Дегенмен, Армадаль 100 000 тұрғынға шаққандағы қылмыс деңгейі бойынша төртінші орында тұрды. Пандемиядан кейін 2022–2023 қаржы жылында 3879 құқық бұзушылық тіркелді, оның ішінде ұрлық – 1374 құқық бұзушылықпен ең көп жасалған қылмыс еді. Ол 2023 жылдың 2 қарашасында ашылады және құны 88,5 миллион долларға бағаланды.

Білім

Армадаль, қалалық орталық және айналасындағы аудандардың көлік торабы болғандықтан, түрлі білім беру мекемелерін қамтиды. Онда екі мемлекеттік жоғары мектеп, төрт мемлекеттік бастауыш мектеп, үш тәуелсіз мектеп (олардың біреуі 12-ші сыныпқа дейін), Австралия сауда колледжінің және Оңтүстік Метрополитен ТАФЕ (бұрынғы Батыс политехникалық институты) кампустары бар. 1899 жылы Армадаль мемлекеттік мектебі Механика институтының залында ашылды, ол қазіргі Армадаль қалалық әкімшілігінің тұрақ орнында орналасқан. 1900 жылы Шіркеу және Үшінші көшелердің қиылысында арнайы салынған мектеп ғимараты бой көтерді. Бастапқыда ол бір сыныптан тұрды, бірақ 1905 жылы екінші сынып қосылды. Аудан халқы 20 ғасырдың бірінші жартысында тұрақты түрде өсіп, мектепке қажеттілік туған сайын қосымша сыныптар ашылды. 1938 жылы Үшінші көшеде, төбеде Рим-католик мектебі, Сент-Франциск Ксавьер ашылды. Бұл мектеп жақында Форрест-роуд, Хейнсқа көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халық саны тез өсті және мемлекет Армадальда аймақтық жоғары мектеп ашуды жөн санады. Армадаль жоғары мектебі 1955 жылы ашылды, бастапқыда ол тек жоғары мектеп ретінде жұмыс істеді, бірақ 1963 жылдан бастап 11-ші және 12-ші сыныптарға да қабылдады. 1951 жылдан бастап, ауданға еркін реформаланған шіркеудің мүшелері болған голланд иммигранттары қоныстанды және олар 1957 жылдың желтоқсанында Робингуд даңғылында ата-аналар басқаратын мектеп ашты. Бастапқыда 1-6 сыныптарға арналған және Джон Кальвин мектебі (қазір Джон Кальвин христиан колледжі) деп аталған кампус 1988-1989 жылдары 11-ші және 12-ші сыныптарды қамтитын орта мектепке айналды, ал соңғы кезде бастауыш мектеп функциялары Келмскотт және Байфордта құрылған кампустарға көшірілді. Армадаль халқының өсуімен жаңа мемлекеттік бастауыш мектептер ашылды: Кингсли (1969), Нериген Брук (1970), Чаллис (1974) және Гвинн Парк (1978). 1983 жылы Пионер ауылы мектебі мен Дейл христиан мектебі ашылды, соңғысы Брукдейлдегі бұрынғы «Drive In» кинотеатрының орнына көшірілді. Басқа мемлекеттік және жеке мектептер Вестфилд, Келмскотт, Ролистон және Байфордтың көршілес халық орталықтарында құрылды. 1970 жылдары Келмскотта, 1980 жылы Вест-Армадейлде (Сесил Эндрюс жоғары мектебі) және 1983 жылы Ролистонда басқа да жоғары мектептер ашылды. Сесил Эндрюс колледжі Австралия әуе күштері кадеттерінің 719-шы эскадрильясының базасы болып табылады. 1987 жылы Армадаль бастауыш мектебі Карадрин жолындағы жаңа кампусқа көшірілді, оның қазіргі орны, ал бастапқы мектеп орны Армадаль сауда орталығын кеңейту үшін тазартылды. Мұралық құндылығын ескере отырып, 1899 жылғы мектеп ғимараты Минаварра паркіне көшірілді, оның қабырғалары мен шатыры көтеріліп, жаңа орынға зақымсыз жеткізілді. Бұл Австралияда салынған ірі кірпіш құрылысты көшіру жобасының алғашқы белгілі мысалы. 1905 жылғы сыныптың жанындағы ойын алаңында болған Ескі Джарра ағашы – мектептің бастапқы орнындағы жалғыз қалған нысан. Көшу кезінде мектептің ең алғашқы бөліктерінің астынан табылған артефакттардың жинағы Тарих үйі мұражайында сақталады және 1900 жылдардың басында Армадальдегі мектеп өмірі туралы нақты мәліметтер береді. 2000 жыл шамасында Commerce Avenue-де Оңтүстік-Шығыс Метрополитен ТАФЕ колледжінің бөлігі ретінде TAFE орталығы салынды; ол 2003 жылы SEMC Swan TAFE-ге біріккен кезде толыққанды кампусқа айналды, содан кейін Polytechnic West кампусына айналды және 2016 жылы Challenger Institute of Technology-мен біріктіріліп, Оңтүстік Метрополитен ТАФЕ болып қайта құрылды. 2010 жылы Федералды үкімет ағаш өңдеу және жинау, шкаф жасау және электр саудасына маманданған Австралия сауда колледжінің кампусын ашты.

Қоғамдық көлік

Армадаль – Армадаль темір жолының соңғы станциясы, ол қаланың орталық бизнес ауданымен және Каннингтон, Мэддингтон және Госнеллс қалалық орталықтарымен байланыстырады. Оның темір жол станциясы Swan Transit компаниясы басқаратын Transperth автобустарының айналма пункты болып табылады, бұл автобустар айналасындағы аудандарға қызмет көрсетеді, сонымен қатар Банбериге баратын Australind пойзының аялдамасы да осында. 243–245 автобус маршруттары батыс Армадаль және Сесил Эндрюс мектебіне, ал 250 оңтүстік-батысқа, 251, 252, 253 және 254 Байфордтың дамып келе жатқан аймағына қызмет көрсетеді, 252 маршруты Мундиджонгта, ал 253 Джаррахдейлде аяқталады, 220 және 249 маршруттары Албани тас жолымен қатынайды. 519 маршруты Армадаль мен Мердок арасында жүреді. Шығыс Армадальда автобус маршруттары жоқ.