Гайана тарихы: ежелгі дәуірден тәуелсіздікке дейін

Гайана тарихы: 35 мың жылдық мәдениет, испандықтар келген сәт, француз, голланд, британ отарлауы, плантация шаруашылығы және құлдар көтерілісі.

27 мин оқу

100%

Дереккөз: History of Guyana — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Оңтүстік Америкадағы Гайана елінің тарихы шамамен 35 000 жыл бұрын Еуразиядан келген адамдардың қоныстанған кезінен басталады. Бұл көшіп келушілер 1499 жылы Эссекибо өзенінде Испаниядан келген Алонсо де Охеданың алғашқы экспедициясымен кездескен Кариб және Аравак тайпалары болды. Одан кейінгі отаршылдық дәуірде Гайананың үкіметі француз, голланд және британ отарлаушыларының бірінен соң бірі жүргізіп отырған саясатымен қалыптасты. Отарлық кезеңде Гайана экономикасы плантациялық шаруашылыққа бағытталған, ол бастапқыда құл еңбегіне негізделген. Гайанада 1763 және 1823 жылдары құлдардың ірі көтерілістері болды. 1833 жылғы Құлдыққа қатысты заң жойылғаннан кейін, Кариб бассейні мен Оңтүстік Африкадағы 800 000 африкалық құл азат етілді, нәтижесінде плантациялар негізінен Үндістаннан келген мерзімілі жұмысшыларды жалдады. Соңында, бұл үндістер құлдардың афро-гвайандық ұрпақтарымен бірігіп, үкімет пен қоғамда тең құқықтарды талап етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Британ империясы теңізден тыс аумақтарын деколонизациялау саясатын ұстанды, және 1966 жылдың 26 мамырында Британ Гвианасына тәуелсіздік берілді. Тәуелсіздік алғаннан кейін Форбс Бернхэм билікке келді, ол тез арада авторитарлық басшыға айналып, Гайанаға социализм әкелетінін уәделеді. Оның билігі 1978 жылы Джонстаундағы жаппай өлім-жұдырыққа байланысты Гайанаға халықаралық назар аударғаннан кейін әлсіреуге бастады. 1985 жылы күтпеген өлімінен кейін билік бейбіт түрде Десмонд Хойтке ауыстырылды, ол 1992 жылы сайлауда жеңіліске ұшырамас бұрын бірнеше демократиялық реформаларды жүзеге асырды. Халықтық прогрессивті партиясы (PPP/C) 1992 жылдан 2015 жылға дейін елдің биліктегі партиясы болды. 2015 жылы Дэвид Гренджердің «Ұлттық бірлік және өзгеріс үшін альянс» (APNU+AFC) афро-гвайандық саяси коалициясының жеңісімен олар биліктен тайды. 2020 жылы PPP/C даулы сайлау нәтижесінде Гайананың билік партиясы ретінде қайтадан оралды.

Колонияға дейінгі Гайана және алғашқы байланыс

Гуаянаға алғаш келген адамдар 20 мың жыл бұрын Сібірден келген. Бұл алғашқы тұрғындар – Орталық және Оңтүстік Америкаға қарай баяу көшіп келген көшпелілер. Кристофер Колумб сапар шеккен кезде Гайана тұрғындары екі топқа бөлінді: жағалаудағы аравактар және ішкі аймақтағы карибтер. Жергілікті халықтардың мұраларының бірі – Гвиана сөзі, ол қазіргі Гайананы, сондай-ақ Суринамды (бұрынғы Голландия Гвианасы) және Француз Гвианасын қамтитын аймақты сипаттау үшін жиі қолданылады. Бұл сөз "сулы жер" дегенді білдіреді, бұл аймақтың көптеген өзендері мен арналарына байланысты орынды. Тарихшылар аравактар мен карибтер Оңтүстік Американың ішкі аймағынан шығып, солтүстікке қарай, алдымен қазіргі Гайанаға, содан кейін Кариб аралдарына көшіп кеткен деп болжайды. Аравактар, негізінен егіншілер, аңшылар және балықшылар, Карибтерден бұрын Кариб аралдарына көшіп келіп, бүкіл аймаққа қоныстанды. Аравак қоғамының тыныштығын Оңтүстік Американың ішкі бөлігінен келген соғысқұмар карибтер бұзды, олар аймақ бойынша үнемі қарауылдықтар жіберіп тұрды. Голландтар 17 ғасырдың басында аймақты бақылауына алды. 1648 жылы Мюнстер келісімшартына қол қойылып, Голландияның егемендігі ресми түрде танылды. Еуропалықтардың келуі мен отарлауы аурулар, үнділік құл саудасы, қатал соғыстар және мәжбүрлі көші-қон салдарынан жергілікті қауымдарға "апатты әсерін тигізді". 1621 жылы Нидерланд үкіметі жаңадан құрылған Голландияның Батыс Үндістан компаниясына Эссекибодағы сауда бекетін толық бақылауға берді. Бұл голландиялық сауда компаниясы Эссекибо деп аталатын колонияны 170 жылдан астам уақыт бойы басқарып келді. Компания 1627 жылы Эссекибоның оңтүстік-шығысында Бербис өзенінде екінші колония құрды. Голландиялық отарлаушылар Кариб теңізіндегі сауда перспективасына сүйенсе де, олардың иеліктері егін өнімдерінің маңызды өндірушілеріне айналды. Ауыл шаруашылығының өсіп келе жатқан маңыздылығын 1623 жылы Эссекибодан 15 000 килограмм темекі экспорттағаны көрсетеді. Алайда Голландияның колонияларының ауыл шаруашылығының өнімділігі өскен сайын, жұмыс күші жетіспей қалды. Жергілікті халық плантацияларда жұмыс істеуге нашар бейімделген, ал көптеген адамдар еуропалықтар әкелген аурулардан қайтыс болды. Голландияның алғашқы отаршылары үндістерді өздерінің жерінен қуып шықты, ал оларды жоюға болмай қалғандарды стратегия мен "жоғары әскери технология" арқылы жойды. Нәтижесінде, Голландияның Гайанадағы болуы үндістердің сыртқы емес, ішкі көші-қонына әкелді, бұл голландиялық сауданың тартымдылығы мен итермелеуіне байланысты болды. Голландиялықтардың тиімді юрисдикциясы "үндістерге тиімді болды", бірақ голландиялықтар мен жергілікті халықтар арасындағы қарым-қатынастар "көбінесе физикалық қақтығыстармен үзілді". Голландияның Батыс Үндістан компаниясы колониялық экономиканың маңызды бөлігіне айналған африкалық құлдарды импорттауға көшті. 1660 жылдары құлдардың саны шамамен 2500 адамды құрады; жергілікті халықтың саны 50 000 деп бағаланды, олардың көпшілігі ауқымды ішкі аймаққа кетіп қалды. Африкалық құлдар колониялық экономиканың маңызды бөлігі болып саналса да, олардың жұмыс жағдайлары қатыгез болды. Өлім-жітім деңгейі жоғары болды, ал жағымсыз жағдай құл африкалықтардың бастауымен жарты ондағаннан астам көтеріліске әкелді. 18 ғасырдың соңында Гайанадағы құлдардың саны "Суринамдағымен шамамен тең болды", ал миллиондаған қаржы Голландия нарығына тауарлар жасауға жұмсалды. Британдықтардың тұсында отарлар мақтаның ірі өндірушісіне айналды. Бұл "голландиялық отаршылдық дәуірінде" салынған негіздің арқасында болды. Голландиялық биліктің қайта оралуы Эссекибо мен Демерара плантаторлары мен Голландиялық Батыс Үндістан компаниясы арасындағы қақтығысты қайтадан жандырды. Құлдар салығын көтеру және колонияның сот және саяси кеңестеріндегі өкілдіктерін азайту жоспарларынан алаңдай отырып, отаршылар Голландия үкіметінен наразылықтарын қарастыруды өтінді. Осыған байланысты арнайы комитет құрылып, ол "Түзету жоспары" (Concept Plan of Redress) дайындады. Бұл құжат кең ауқымды конституциялық реформаларды талап етті, кейіннен ол Ұлыбританияның үкіметтік құрылымының негізіне айналды. Жоспарда "Саясат соты" деп аталатын шешім қабылдау органы ұсынылды. Сот жүйесі екі соттан тұрады, біреуі Демерараға, екіншісі Эссекибоға қызмет етеді. Саяси соттың және соттардың құрамына жиырма бес құлдан астам компания қызметкерлері мен плантаторлар кіретін болады. Бұл жаңа басқару жүйесін жүзеге асыру жауапкершілігі тапсырылған Голландия комиссиясы Нидерландқа Голландия Батыс Үндістан компаниясының басқаруына қатысты өте жағымсыз есептермен оралды. Сондықтан компанияның жарғысы 1792 жылы мерзімі бітіп, "Түзету жоспары" Демерара мен Эссекибода қолданысқа енгізілді. Демерара мен Эссекибо біріктіріліп, Біріккен колония аталды, содан кейін ол тікелей Голландия үкіметінің бақылауына өтті. Бербис жеке колония мәртебесін сақтап қалды. Британдықтардың ресми түрде билікті иеленуіне себепші болған фактор Француз революциясы және одан кейінгі Наполеон соғыстары болды. 1795 жылы француздар Нидерландты басып алды. Британдықтар Францияға соғыс жариялап, 1796 жылы Барбадостан Голландия колонияларын басып алу үшін экспедициялық күш жіберді. Британдықтардың билікті иеленуі қан төгілмей өтті, колонияның жергілікті голландиялық әкімшілігі "Түзету жоспарымен" (Concept Plan of Redress) қарастырылған конституция бойынша бұрынғысынша толыққанды жұмыс істеді. Голландия сияқты, британдықтар да Гайананы басып алған кезде үндістерді бақылауда ұстау туралы алаңдады. Амиен келісімі арқылы екеуі де Голландияның бақылауына қайтарылды. Бірақ бейбітшілік ұзаққа соқпады. Британия мен Франция арасындағы соғыс бір жылдан кейін қайта басталды, 1803 жылы Біріккен колония мен Бербис тағы да британдық әскерлер басып алды. 1814 жылғы Лондон конвенциясында екі колония да ресми түрде Британияға берілді. 1831 жылы Бербис пен Біріккен Демерара және Эссекибо колониялары Британ Гайанасы ретінде біріктірілді. 1899 жылы олардың үшке екі шешімі даулы аумақтың 94 пайызын Британ Гайанасына берді. Венесуэлаға тек Ориноко өзенінің аузы мен Атлант мұхитының жағалауының қысқа бөлігі ғана берілді. Венесуэла шешімге наразы болса да, комиссия марапатқа сәйкес жаңа шекараны зерттеді, екі тарап та 1905 жылы шекараны қабылдады. Бұл мәселе келесі жарты ғасыр бойы шешілген деп есептелді. Гайана 2018 жылдың наурыз айында "Венесуэлаға қарсы сот процесін бастау туралы" өтініш берді. Бұл Халықаралық соттың дауды аяқтауға бағытталған үнемі қабылданатын шешімдеріне әкелді.

The first people to reach Guyana made their way from Siberia, perhaps as far back as 20,000 years ago. These first inhabitants were nomads who slowly migrated south into Central and South America. At the time of Christopher Columbus's voyages, Guyana's inhabitants were divided into two groups, the Arawak along the coast and the Carib in the interior. One of the legacies of the indigenous peoples was the word Guiana, often used to describe the region encompassing modern Guyana as well as Suriname (former Dutch Guiana) and French Guiana. The word, which means "land of waters", is appropriate considering the area's multitude of rivers and streams. Historians speculate that the Arawaks and Caribs originated in the South American hinterland and migrated northward, first to the present day Guianas and then to the Caribbean islands. The Arawak, mainly cultivators, hunters, and fishermen, migrated to the Caribbean islands before the Carib and settled throughout the region. The tranquility of Arawak society was disrupted by the arrival of the bellicose Carib from the South American interior. who sent periodic patrols through the region, the Dutch gained control over the region early in the 17th century. Dutch sovereignty was officially recognized with the signing of the Treaty of Munster in 1648. European contact and colonization would have a "catastrophic effect" on indigenous communities, due to diseases, Indian slave trade, intense warfare, and forced migration. In 1621 the government of the Netherlands gave the newly formed Dutch West India Company complete control over the trading post on the Essequibo. This Dutch commercial concern administered the colony, known as Essequibo, for more than 170 years. The company established a second colony, on the Berbice River southeast of Essequibo, in 1627. Although the Dutch colonizers initially were motivated by the prospect of trade in the Caribbean, their possessions became significant producers of crops. The growing importance of agriculture was indicated by the export of 15,000 kilograms of tobacco from Essequibo in 1623. But as the agricultural productivity of the Dutch colonies increased, a labour shortage emerged. The indigenous populations were poorly adapted for work on plantations, and many people died from diseases introduced by the Europeans. The early Dutch settlers, pushed Indians out of their homelands and those they couldn't they wipe out with a combination of strategy and "superior military technology". Ultimately, Dutch presence in Guyana resulted in internal rather than outward migration of Indians, in part due to pull and push of Dutch trade. Although effective jurisdiction from the Dutch "touched relatively few Indians", relations between the Dutch and Indigenous people were "often punctuated by physical conflicts". The Dutch West India Company turned to the importation of enslaved Africans, who rapidly became a key element in the colonial economy. By the 1660s, the enslaved population numbered about 2,500; the number of indigenous people was estimated at 50,000, most of whom had retreated into the vast hinterland. Although enslaved Africans were considered an essential element of the colonial economy, their working conditions were brutal. The mortality rate was high, and the dismal conditions led to more than half a dozen rebellions led by the enslaved Africans. At the end of the eighteenth century, the number of people who were enslaved within Guyana was "roughly equal that in Suriname" while millions were invested so that goods could be created for Dutch market "using forced labour by African people". Under the British, the colonies became a huge cotton producer. This was thanks to the groundwork laid "during the Dutch colonial era". The return of Dutch rule reignited conflict between the planters of Essequibo and Demerara and the Dutch West India Company. Disturbed by plans for an increase in the slave tax and a reduction in their representation on the colony's judicial and policy councils, the colonists petitioned the Dutch government to consider their grievances. In response, a special committee was appointed, which proceeded to draw up a report called the Concept Plan of Redress. This document called for far reaching constitutional reforms and later became the basis of the British governmental structure. The plan proposed a decision making body to be known as the Court of Policy. The judiciary was to consist of two courts of justice, one serving Demerara and the other Essequibo. The membership of the Court of Policy and of the courts of justice would consist of company officials and planters who owned more than twenty five slaves. The Dutch commission that was assigned the responsibility of implementing this new system of government returned to the Netherlands with extremely unfavourable reports concerning the Dutch West India Company's administration. The company's charter, therefore, was allowed to expire in 1792 and the Concept Plan of Redress was put into effect in Demerara and Essequibo. Renamed the United Colony of Demerara and Essequibo, the area then came under the direct control of the Dutch government. Berbice maintained its status as a separate colony. The catalyst for formal British takeover was the French Revolution and the subsequent Napoleonic Wars. In 1795 the French occupied the Netherlands. The British declared war on France and in 1796 launched an expeditionary force from Barbados to occupy the Dutch colonies. The British takeover was bloodless, and the local Dutch administration of the colony was left relatively uninterrupted under the constitution provided by the Concept Plan of Redress. Like the Dutch, the British, during their occupation of Guyana, also worried about not having control over indigenous people. By means of the Treaty of Amiens, both were returned to Dutch control. Peace was short lived, however. The war between Britain and France resumed in less than a year, and in 1803 the United Colony and Berbice were seized once more by British troops. At the London Convention of 1814, both colonies were formally ceded to Britain. In 1831, Berbice and the United Colony of Demerara and Essequibo were unified as British Guiana. Their three to two decision, handed down in 1899, awarded 94 percent of the disputed territory to British Guiana. Venezuela received only the mouths of the Orinoco River and a short stretch of the Atlantic coastline just to the east. Although Venezuela was unhappy with the decision, a commission surveyed a new border in accordance with the award, and both sides accepted the boundary in 1905. The issue was considered settled for the next half century. Guyana then filed an application beginning "proceedings against Venezuela" in March 2018. This led to ongoing decisions by the International Court of Justice, aimed at ending the dispute.

Британдық колонияның алғашқы кезеңдері мен еңбек проблемасы

XIX ғасырдағы саяси, экономикалық және әлеуметтік өмірде еуропалық плантаторлар класы басымдық құрды. Саны жағынан ең кіші топ болғанымен, плантакратия мүшелері Лондондағы британдық коммерциялық мүдделермен байланыста болды және монарх тағайындаған губернатормен тығыз қарым-қатынаста болды. Шотландиядан келгендерді қоса, плантакратия экспортты және халықтың көпшілігінің еңбек жағдайын бақылады. Кейбір ғалымдар Британ Гвинеясы басқа колонияларға қарағанда құлдарды пайдалану үшін үлкен қайнату үйлері мен бу машиналарын сияқты тұрақты капиталды көбірек қолданғанын мәлімдеді. Эмансипация Британ Гвианасына жаңа этникалық және мәдени топтардың келуіне әкелді. Бұл құбылыс 1917 жылға дейін жалғасты.

XIX ғасырдағы Британдық Гвиана

Британдық колонияның конституциясы ақ және Оңтүстік Азия плантаторларына басымдық берді. Плантаторлардың саяси билігі 18-шы ғасырдың соңында голланд билігі тұсында құрылған Саясат соты мен екі сотта негізделген. Саясат соты заң шығару және әкімшілік функцияларды атқарды және губернатордан, үш колониялық шенеуніктен және төрт колонисттен тұрды, төрағалықты губернатор жүзеге асырды. Соттар тікелей өтініштер арқылы келіп түскен лицензия беру және мемлекеттік қызметке тағайындау сияқты сот мәселелерін қарады. Сонымен қатар, 1839 жылдың шілдесінде колонияда алғашқы полиция күші құрылды. Кірістерді жинау және жұмсау Біріккен соттың құзырында болды, оған Саясат сотының мүшелері мен Сайлаушылар алқасы тағайындаған алты қосымша қаржылық өкіл кірді. 1855 жылы Біріккен сот барлық мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын белгілеуге жауапкершілікті де қабылдады. Бұл міндет Біріккен сотты интригалар орталығына айналдырып, губернатор мен плантаторлар арасында үнемі қақтығыстарға себеп болды. 19-шы ғасырда басқа гвиандықтар көбірек өкілдік саяси жүйе талап ете бастады. 1880-ші жылдардың соңына қарай, жаңа афро-гвиандық орта тап конституциялық реформаға күшті қысым көрсетті. Атап айтқанда, Саясат сотын он сайланған мүшеден тұратын ассамблеяға айналдыру, сайлаушылардың талаптарын жеңілдету және Сайлаушылар алқасын тарату туралы ұсыныстар жасалды. Реформаларға ірі плантация иесі Генри К. Давсон бастаған плантаторлар қарсылық көрсетті. Лондонда плантаторлардың Батыс Үндістан комитетінде және Глазгодағы Батыс Үндістан қауымдастығында одақтастары болды, екеуі де Британ Гвианасында үлкен мүдделері бар меншік иелері басқарды. Осы кезеңде үнді мигранттары Британ Гвианасына көшіп, онда қоныстанды. 1891 жылғы конституциялық түзетулер реформаторлардың талап еткен бірқатар өзгерістерін енгізді. Плантаторлар Сайлаушылар алқасының таратылуымен және сайлаушылар талаптарының жеңілдетілуімен саяси ықпалын жоғалтты. Сонымен қатар, Саясат соты он алты мүшеге дейін ұлғайтылды; олардың сегізі сайланатын мүшелер, ал олардың билігі сегіз тағайындалған мүшелермен теңдестірілді. Біріккен сот та бұрынғыдай, Саясат сотынан және енді сайланатын алты қаржылық өкілден тұрады. Биліктің сайланған лауазымдарға ауыспауын қамтамасыз ету үшін губернатор Саясат сотының төрағасы болып қалды; Саясат сотының атқарушы функциялары губернатор мен плантаторлардың басымдығын қамтамасыз ететін жаңа Атқару кеңесіне берілді. 1891 жылғы түзетулер колонияның реформаторлары үшін үлкен көңіл көшірді. 1892 жылғы сайлау нәтижесінде жаңа Біріккен соттың құрамы бұрынғы соттың құрамымен дерлік бірдей болды. Келесі үш онжылдықта саяси өзгерістер болғанымен, олар айтарлықтай болған жоқ. 1897 жылы жасырын дауыс беру енгізілді. 1909 жылғы реформа Британ Гвианасының шектеулі сайлау құқығын кеңейтті және алғаш рет афро-гвиандықтар сайлауға қабілетті сайлаушылардың көпшілігін құрады. Саяси өзгерістер әлеуметтік өзгерістермен және түрлі этникалық топтардың билікті арттыру үшін күресімен қатар жүрді. Британдық және голланд плантаторлары португалдарды тең деп мойындаудан бас тартып, оларды колонияда, әсіресе дауыс беру құқығынан айырылған шетелдіктер ретінде сақтауға тырысты. Саяси шиеленіс португалдарды Реформа қауымдастығын құруға итермеледі. 1898 жылғы португалдарға қарсы тәртіпсіздіктерден кейін португалдар гвиандық қоғамның басқа да құқығынан айырылған топтарымен, әсіресе афро-гвиандықтармен бірлесіп жұмыс істеу қажеттігін түсінді. 20-шы ғасырдың басында Реформа қауымдастығы және Реформа клубы сияқты ұйымдар колония істеріне көбірек қатысуды талап ете бастады. Бұл ұйымдар көбінесе шағын, бірақ сөзге шешен жаңа орта таптың құралдары болды. Жаңа орта тап жұмысшы табымен бірге болғанымен, орта таптың саяси топтары ұлттық саяси немесе әлеуметтік қозғалыстың толыққанды өкілі болмады. Шындығында, жұмысшы табының наразылықтары көбінесе тәртіпсіздіктер түрінде білінді.

The constitution of the British colony favoured the white and South Asian planters. Planter political power was based in the Court of Policy and the two courts of justice, established in the late 18th century under Dutch rule. The Court of Policy had both legislative and administrative functions and was composed of the governor, three colonial officials, and four colonists, with the governor presiding. The courts of justice resolved judicial matters, such as licensing and civil service appointments, which were brought before them by petition. In addition, the first police force for the colony was established in July 1839. Raising and disbursing revenue was the responsibility of the Combined Court, which included members of the Court of Policy and six additional financial representatives appointed by the College of Electors. In 1855 the Combined Court also assumed responsibility for setting the salaries of all government officials. This duty made the Combined Court a centre of intrigues resulting in periodic clashes between the governor and the planters. Other Guyanese began to demand a more representative political system in the 19th century. By the late 1880s, pressure from the new Afro Guyanese middle class was building for constitutional reform. In particular, there were calls to convert the Court of Policy into an assembly with ten elected members, to ease voter qualifications, and to abolish the College of Electors. Reforms were resisted by the planters, led by Henry K. Davson, owner of a large plantation. In London the planters had allies in the West India Committee and also in the West India Association of Glasgow, both presided over by proprietors with major interests in British Guiana. During this period, Indian migrants started to move to British Guiana and settle there. Constitutional revisions in 1891 incorporated some of the changes demanded by the reformers. The planters lost political influence with the abolition of the College of Electors and the relaxation of voter qualification. At the same time, the Court of Policy was enlarged to sixteen members; eight of these were to be elected members whose power would be balanced by that of eight appointed members. The Combined Court also continued, consisting, as previously, of the Court of Policy and six financial representatives who were now elected. To ensure that there would be no shift of power to elected officials, the governor remained the head of the Court of Policy; the executive duties of the Court of Policy were transferred to a new Executive Council, which the governor and planters dominated. The 1891 revisions were a great disappointment to the colony's reformers. As a result of the 1892 elections, the membership of the new Combined Court was almost identical to that of the previous one. The next three decades saw additional, although minor, political changes. In 1897 the secret ballot was introduced. A reform in 1909 expanded the limited British Guiana electorate, and for the first time, Afro Guyanese constituted a majority of the eligible voters. Political changes were accompanied by social change and jockeying by various ethnic groups for increased power. The British and Dutch planters refused to accept the Portuguese as equals and sought to maintain their status as aliens with no rights in the colony, especially voting rights. The political tensions led the Portuguese to establish the Reform Association. After the anti Portuguese riots of 1898, the Portuguese recognized the need to work with other disenfranchised elements of Guyanese society, in particular the Afro Guyanese. By around the start of the 20th century, organizations including the Reform Association and the Reform Club began to demand greater participation in the colony's affairs. These organizations were largely the instruments of a small but articulate emerging middle class. Although the new middle class sympathized with the working class, the middle class political groups were hardly representative of a national political or social movement. Indeed, working class grievances were usually expressed in the form of riots.

ХХ ғасырдың басындағы саяси және әлеуметтік өзгерістер

1905 жылы Руимвельдт көтерілісі Британ Гвианасын дүркілдетті. Осы наразылықтардың ауырлығы жұмысшылардың өмірлік деңгейіне қанағаттанбаушылығын көрсетті. Көтеріліс 1905 жылдың қараша айының соңында Джорджтаун портына жүк тиеушілер жалақыны көтеруді талап етіп ереуілге шығуымен басталды. Ереуіл шиеленісіп, басқа жұмысшылар да оларға қолдау көрсетіп, елдегі алғашқы қалалық және ауылдық жұмысшылар одағын құрды. 30 қарашада халық Джорджтаун көшелеріне толды, ал 1905 жылдың 1 желтоқсаны, «Қара жұма» деп аталатын күні, жағдай толық бақылаудан шықты. Джорджтаунға жақын орналасқан Руимвельд плантациясында полиция патрулі мен артиллерия бөлімі бұйрығына қарамастан, жүк тасушылардың үлкен тобы тарап кетпеді. Колониялық билік оқ атып, төрт жұмысшы ауыр жарақат алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Британ Гвианасының шекарасынан тыс жерде болғанымен, ол Гвиана қоғамын өзгертті. Британ әскеріне қосылған афро-гвианалықтар елге оралғаннан кейін элиталық афро-гвианалық қауымдастықтың ядросын құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыс Шығыс Үндістанның келісімшарттық еңбек жүйесінің тоқтауына да әкелді. Британдықтардың Үндістандағы саяси тұрақтылыққа қатысты алаңдаушылығы және үндістандық ұлтшылдардың бұл жүйені адамдық құлдық түрі деп сынауы британ үкіметін 1917 жылы келісімшарттық еңбекті тыйым салуға мәжбүр етті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы жылдарында колонияның алғашқы кәсіподағы құрылды. Британ Гвиана Еңбек одағы (БГЕО) 1917 жылы Х.Н. Кричлоудың басшылығымен және Альфред А. Торнның жетекшілігімен құрылды. Көптеген бизнес өкілдерінің қарсылығына қарамастан құрылған БГЕО бастапқыда афро-гвианалық портовый жұмысшыларын өкілдік етті. 1920 жылы оның мүшелерінің саны шамамен 13 000-ға жетті және 1921 жылы Кәсіподақтар туралы заңға сәйкес заңды мәртебе алды. Басқа кәсіподақтарды мойындау 1939 жылға дейін күткенімен, БГЕО жұмысшы табының саяси саналылығы артып, өз құқықтарына көбірек мән бере бастағанын көрсетті. Альфред А. Торнның 22 жыл бойы жетекшісі болған Британ Гвиана жұмысшыларының лигасы екінші кәсіподақ ретінде 1931 жылы құрылды. Лига колониядағы барлық этникалық топтардың еңбек жағдайын жақсартуға ұмтылды. Жұмысшылардың көпшілігі Батыс Африка, Шығыс Үндістан, Қытай және Португалиядан келген, олар елге мәжбүрлі немесе келісімшарттық еңбек жүйесі арқылы әкелінген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа экономикалық топтар Құрама соттың мүдделеріне қарсы шыға бастады. Ел экономикасы қантқа қарағанда күріш пен бокситке көбірек тәуелді болды, ал осы жаңа тауарлардың өндірушілері қант плантаторларының Құрама соттағы үстемдігіне наразылық білдірді. Ал плантаторлар қант бағасының төмендеуінен зардап шегіп, Құрама соттан жаңа суару және дренаж жүйелеріне қажетті қаражатты талап етті. Осы дау-дамағұлдар мен заң шығару үдерісіндегі тоқтап қалуды тоқтату үшін 1928 жылы Колониялық кеңсе Британ Гвиананы Колониялық кеңсе тағайындаған губернатордың қатаң бақылауындағы тәждік колонияға айналдыратын жаңа конституцияны жариялады. Құрама сот пен Саясат соты тағайындалған мүшелердің көпшілігімен Заң шығарушы кеңеске алмастырылды. Соғыс алыста болғанымен және ел Британдық отаршылдық билікке байланысты одақтастардың құрамында болғанымен, Британ Гвианасындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңі саяси реформалар мен ұлттық инфрақұрылымды жақсартумен ерекшеленді. Губернатор сэр Гордон Летем елдің алғашқы Онжылдық даму жоспарын жасады, лауазымға тұру және дауыс беру үшін мүліктік талаптарды төмендетті және 1943 жылы Заң шығарушы кеңесте сайланатын мүшелердің көпшілігін қамтамасыз етті.

1905 Ruimveldt Riots rocked British Guiana. The severity of these outbursts reflected the workers' widespread dissatisfaction with their standard of living. The uprising began in late November 1905 when the Georgetown stevedores went on strike, demanding higher wages. The strike grew confrontational, and other workers struck in sympathy, creating the country's first urban rural worker alliance. On November 30, crowds of people took to the streets of Georgetown, and by December 1, 1905, now referred to as Black Friday, the situation had spun out of control. At the Plantation Ruimveldt, close to Georgetown, a large crowd of porters refused to disperse when ordered to do so by a police patrol and a detachment of artillery. The colonial authorities opened fire, and four workers were seriously injured. Even though World War I was fought far beyond the borders of British Guiana, the war altered Guyanese society. The Afro Guyanese who joined the British military became the nucleus of an elite Afro Guyanese community upon their return. World War I also led to the end of East Indian indentured service. British concerns over political stability in India and criticism by Indian nationalists that the program was a form of human bondage caused the British government to outlaw indentured labour in 1917. In the closing years of World War I, the colony's first trade union was formed. The British Guiana Labour Union (BGLU) was established in 1917 under the leadership of H. N. Critchlow and led by Alfred A. Thorne. Formed in the face of widespread business opposition, the BGLU at first mostly represented Afro Guyanese dockworkers. Its membership stood around 13,000 by 1920, and it was granted legal status in 1921 under the Trades Union Ordinance. Although recognition of other unions would not come until 1939, the BGLU was an indication that the working class was becoming politically aware and more concerned with its rights. The second trade union, the British Guiana Workers' League, was established in 1931 by Alfred A. Thorne, who served as the League's leader for 22 years. The League sought to improve the working conditions for people of all ethnic backgrounds in the colony. Most workers were of West African, East Indian, Chinese and Portuguese descent, and had been brought to the country under a system of forced or indentured labor. After World War I, new economic interest groups began to clash with the Combined Court. The country's economy had come to depend less on sugar and more on rice and bauxite, and producers of these new commodities resented the sugar planters' continued domination of the Combined Court. Meanwhile, the planters were feeling the effects of lower sugar prices and wanted the Combined Court to provide the necessary funds for new drainage and irrigation programs. To stop the bickering and resultant legislative paralysis, in 1928 the Colonial Office announced a new constitution that would make British Guiana a crown colony under the tight control of a governor appointed by the Colonial Office. The Combined Court and the Court of Policy were replaced by a Legislative Council with a majority of appointed members. With the fighting far away, and the country as part of the Allies due to British colonial rule, the period of World War II, in British Guiana, was marked by continuing political reform and improvements to the national infrastructure. The governor, Sir Gordon Lethem, created the country's first Ten Year Development Plan, reduced property qualifications for office holding and voting, and made elective members a majority on the Legislative Council in 1943.

Саяси партиялардың дамуы

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін саяси сана мен тәуелсіздікке қатысты талаптар қоғамның барлық топтарында арта түсті. Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде Гайананың маңызды саяси партиялары құрылды. Халық прогрессивтік партиясы (ХПП) 1950 жылдың 1 қаңтарында құрылды. ХПП ішіндегі қайшылықтар күшейді, нәтижесінде 1957 жылы Халықтық Ұлттық Конгресі (ХҰК) бөлініп шықты. Осы жылдары елдің екі жетекші саяси тұлғасы – Чедди Джаган мен Линден Форбс Бернхэм арасындағы ұзақ және аяусыз күрес басталды. АҚШ үкіметі Джаганға қарағанда Бернхэмді қолдады, бұл Кеңес Одағының «Оңтүстік Америка құрлығында бекініп алуына» жол бермеу мақсатында жасалды, ал ел Суық соғыс кезеңінде «ерекше маңызға» ие болды. Сол кезде Гайананың жалпы ұлттық өнімі төмен болғанмен, күміс, бидай, ағаш, жер жөңкесі және азық-түлік өңдеу сияқты пайдалы қазбалар мен ресурстарға ие болды.

ҚӨК және МЖӘ-нің құрылуы

Жағанның саяси мансабының бастауы 1946 жылы талқылау тобы ретінде құрылған Саяси істер комитеті (PAC) болды. Жаңа ұйым марксистік идеологияны және бостандық пен отаршылдықты жою идеяларын насихаттау үшін PAC бюллетенін шығарды. ПАК-тың колониядағы нашар тұрмыс деңгейіне қатысты ашық сын-ескертпелері жақтастарымен қатар қарсыластарын да тартты. Жаган бір мандатқа ие болып, қысқа мерзімге Еңбек партиясына қосылды. Бірақ ол жаңа партияның оңшыл бағытымен келіспеді және көп ұзамай оның қатарынан шықты. Еңбек партиясының британдық губернатордың саясатын қолдауы және халықтық қолдау базасын құрудағы әлсіздігі бүкіл елдегі либералды жақтастарынан біртіндеп айырды. Еңбек партиясының нақты реформалар жоқ екендігі бос орын қалдырды, оны Джаган жылдам толтырды. Колониядағы қант плантацияларындағы ала-құлалық оған ұлттық деңгейде танылуға мүмкіндік берді. 1948 жылғы 16 маусымда Джорджтаунға жақын Энморда полиция бес индо-гуяниялық жұмысшыны атқаннан кейін, PAC және Гвиана өнеркәсіптік жұмысшылар одағы (GIWU) үлкен және бейбіт митинг ұйымдастырды, бұл Джаганның индо-гуяниялық халқы арасындағы беделін күшейтті. Митингке Эштон Чейз, PAC-тың белгілі бір ветераны да қатысты. Жаңа партияның алғашқы жеңісі 1950 жылғы муниципалдық сайлауда болды, онда Джанет Джаган мандат алды. Чедди Джаган мен Бернхэм мандатқа ие бола алмады, бірақ Бернхэмнің сайлау кампаниясы көптеген афро-гуяниялық азаматтарға жағымды әсер қалдырды. 1950 жылғы муниципалдық сайлаудағы алғашқы жеңісінен бастап, PPP күш алды. Алдыңғы жылы Джаган Чехословакия Коммунистік партиясына көмек сұрап хат жазып, 1951 жылдың тамызында Чехословакияға сапар шекті. Келісімге келген соң, Бернхэмнің фракциясының мүшелері министрлік лауазымдарға тағайындалды. PPP-ның Еңбек қатынастары заңын енгізуі британдықтармен қақтығысқа әкелді. Бұл заңның мақсаты кәсіподақтар арасындағы бәсекелестікті азайту болғанмен, билік партиясымен тығыз байланыста болған GIWU-ға көбірек мүмкіндік беруге бағытталған еді. Оппозиция PPP колонияның экономикалық және әлеуметтік өмірін бақылауға тырысып, оппозицияны басуға әрекеттенді деп айыптады. Заң қабылданған күні GIWU ұсынылып отырған заңды қолдау үшін ереуілге шықты. Британ үкіметі партиялық саясат пен кәсіподақ қызметінің араласуын конституцияға және губернатордың билігіне тікелей қарсылық ретінде қарастырды. Заң қабылданғаннан кейін бір күн өткен соң, 1953 жылғы 9 қазанда Лондон колонияның конституциясын тоқтатты. Сол кездегі британ премьер-министрі Уинстон Черчилль "Британ Гвианасындағы коммунизмнің тістерін сындыру үшін" бар күштерін салу керектігін айтты. 2000 жылы американдық тарихшы Уильям Блум 1953 жылдан 1964 жылға дейін АҚШ пен Ұлыбритания Джаган мен оның үкіметі үшін өмірді "өте қиын" еткенін, өйткені ол "капиталдық модельге сәтті балама" көрсететін қоғамды құрып жатқан еді. Олар қолданған тактикаларға дезинформация, терроризм, заңдық шаралар және жалпы ереуілдер кірді, олардың барлығы Джаганды лауазымынан қуғызуға бағытталған еді.

The springboard for Jagan's political career was the Political Affairs Committee (PAC), formed in 1946 as a discussion group. The new organization published the PAC Bulletin to promote its Marxist ideology and ideas of liberation and decolonization. The PAC's outspoken criticism of the colony's poor living standards attracted followers as well as detractors. Jagan won a seat and briefly joined the Labour Party. But he had difficulties with his new party's centre right ideology and soon left its ranks. The Labour Party's support of the policies of the British governor and its inability to create a grass roots base gradually stripped it of liberal supporters throughout the country. The Labour Party's lack of a clear cut reform agenda left a vacuum, which Jagan rapidly moved to fill. Turmoil on the colony's sugar plantations gave him an opportunity to achieve national standing. After the June 16, 1948 police shootings of five Indo Guyanese workers at Enmore, close to Georgetown, the PAC and the Guiana Industrial Workers' Union (GIWU) organized a large and peaceful demonstration, which clearly enhanced Jagan's standing with the Indo Guyanese population. and Ashton Chase, both PAC veterans. The new party's first victory came in the 1950 municipal elections, in which Janet Jagan won a seat. Cheddi Jagan and Burnham failed to win seats, but Burnham's campaign made a favourable impression on many Afro Guyanese citizens. From its first victory in the 1950 municipal election, the PPP gathered momentum. The previous year, Jagan wrote a letter to the Czechoslovak Communist Party, with a request for assistance from the party, and would visit Czechoslavkia in August 1951. A compromise was reached by which members of what had become Burnham's faction received ministerial appointments. The PPP's introduction of the Labour Relations Act provoked a confrontation with the British. This law ostensibly was aimed at reducing intraunion rivalries, but would have favoured the GIWU, which was closely aligned with the ruling party. The opposition charged that the PPP was seeking to gain control over the colony's economic and social life and was moving to stifle the opposition. The day the act was introduced to the legislature, the GIWU went on strike in support of the proposed law. The British government interpreted this intermingling of party politics and labour unionism as a direct challenge to the constitution and the authority of the governor. The day after the act was passed, on October 9, 1953, London suspended the colony's constitution. Then British Prime Minister Winston Churchill said they need to do everything they could to "break the communist teeth in British Guiana". In 2000, American historian William Blum added that beginning in 1953, and ending in 1964, the United States and Britain made life "extremely difficult" for Jagan and his government, because he was building a society which showcased a "successful alternative to the capital model". Tactics used included disinformation, terrorism, legalism, and general strikes, all aimed at forcing him from office.

Екінші МЖӘ үкіметі

1957 жылы жаңа конституция бойынша өткен сайлаулар гвианалық сайлаушылар арасындағы ұлтаралық жіксудің күшейгенін көрсетті. 1957 жылғы сайлауда Жағанның PPP фракциясы үзеді. Оның тобы парламентте сенімді көпшілікке ие болғанымен, партиясы афро-гвианистердің маңызды қолдауын жоғалтты. 1950 жылдардың соңында британдық Кариб колониялары Батыс Үнді Федерациясын құру бойынша белсенді келіссөздер жүргізді. PPP Британ Гвианасын Кариб аймағындағы территориялармен саяси біріктіру үшін жұмыс істеуге міндеттенді. Гвианада басымдылық құратын индо-гвианистер африкалықтардан көп болатын федерацияның құрамына кіруден қорқыныш білдірді. Бёрнем 1957 жылғы сайлаудан маңызды сабақ алды. Ол тек төменгі тапқа жататын, қалалық афро-гвианистердің қолдауымен жеңіске жете алмайтынын түсінді. Оған орта тап өкілдерінен одақтастар қажет болды, әсіресе, орташа көзқарасты Біріккен Демократиялық партияны қолдаған афро-гвианистер. 1957 жылдан бастап Бёрнем радикалды афро-гвианистердің төменгі таптарының қолдауын сақтап, капиталистік орта таптың қолдауын алу арасында тепе-теңдік орнатуға тырысты. Әрине, Бёрнемнің социализмге деген бейімділігі осы екі топты Джаганға, ашық жарияланған марксистке қарсы біріктіре алмайтындығы анық болды. Шешім одан да қарапайым: нәсіл. Бёрнемнің оңға қарай бет бұруы оның PPP фракциясы мен Біріккен Демократиялық партиясының бірігуі арқылы, жаңа ұйым – Халықтың Ұлттық Конгресіне (PNC) қосылуымен жүзеге асты. Саяси жіксу афро-гвианистер мен индо-гвианистер арасындағы нәсілдік жіксуді күшейтті. Бөлінуден кейін Джаганның PPP және Бёрнемнің PNC сәйкесінше индо-гвианистер мен афро-гвианистердің саяси ұмтылыстарын білдіріп, олардың қолдаушыларының мүдделерін қорғады. 1957 жылғы сайлаудан кейін Джаган индо-гвианистер қауымдастығындағы ықпалын тез нығайтты. Жозеф Сталинге, Мао Цзэдуңға және кейін Фидель Кастро Рузға деген құрметін ашық білдіргенімен, билікке келген соң Джаган PPP-нің марксистік-лениндік принциптерін Гвиананың ерекше жағдайларына бейімдеу қажет екенін мәлімдеді. Джаган шетелдік меншіктегі кәсіпорындарды, әсіресе қант өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алуды жақтады. Алайда, британдықтардың коммунистердің билікті басып алуы мүмкін деген қорқынысы британдық губернаторды Джаганның радикалды саясатын тежеуге мәжбүр етті, ал Джаган сауда және өнеркәсіп министрі қызметін атқаруын жалғастырды.

The 1957 elections held under a new constitution demonstrated the extent of the growing ethnic division within the Guyanese electorate. The 1957 elections were convincingly won by Jagan's PPP faction. Although his group had a secure parliamentary majority, caused his party to lose significant Afro Guyanese support. In the late 1950s, the British Caribbean colonies had been actively negotiating establishment of a West Indies Federation. The PPP had pledged to work for the eventual political union of British Guiana with the Caribbean territories. The Indo Guyanese, who constituted a majority in Guyana, were apprehensive of becoming part of a federation in which they would be outnumbered by people of African descent. Burnham learned an important lesson from the 1957 elections. He could not win if supported only by the lower class, urban Afro Guyanese. He needed middle class allies, especially those Afro Guyanese who backed the moderate United Democratic Party. From 1957 onward, Burnham worked to create a balance between maintaining the backing of the more radical Afro Guyanese lower classes and gaining the support of the more capitalist middle class. Clearly, Burnham's stated preference for socialism would not bind those two groups together against Jagan, an avowed Marxist. The answer was something more basic: race. Burnham's move toward the right was accomplished with the merger of his PPP faction and the United Democratic Party into a new organization, the People's National Congress (PNC). The political split deepened the racial division between Afro Guyanese and Indo Guyanese, After the split, Jagan's PPP and Burnham's PNC largely became the political expressions of the Indo Guyanese and Afro Guyanese aspirations respectively, and advocated for their supporter's interests. Following the 1957 elections, Jagan rapidly consolidated his hold on the Indo Guyanese community. Though candid in expressing his admiration for Joseph Stalin, Mao Zedong, and, later, Fidel Castro Ruz, Jagan in power asserted that the PPP's Marxist Leninist principles must be adapted to Guyana's own particular circumstances. Jagan advocated nationalization of foreign holdings, especially in the sugar industry. British fears of a communist takeover, however, caused the British governor to hold Jagan's more radical policy initiatives in check, while Jagan remained as Minister of Trade and Industry.

МЖӘ қайта сайлануы және оның салдары

1961 жылғы сайлаулар PPP, PNC және Біріккен күш (UF) арасындағы қатал бәсеке болды, консервативті партия, үлкен бизнесті, Рим-католик шіркеуін және америкалық, қытайлық және португалдық сайлаушыларды ұсынып тұрды. Жаған басқалардың оған күдікпен қарастыратынын білді. 1962 жылдың қазан айында ол тіпті президент Кеннедимен кездескен болса да, сол жылдың басында ЦРУ төтенше жағдайларды тудырды деп сенді, ол "негізінен Гвиананың африкалық және аралас халқына тиген" салықты көтеруді ұлғайтқан үнемдеу бюджетін енгізді. 1961 жылдан 1964 жылға дейін Джаган ПНК және УФ жүргізген тұрақсыздық науқанына тап болды. Джаганның отандық қарсыластарынан басқа, маңызды рөлді АҚШ-тың еркін еңбекті дамыту институты (AIFLD) атқарды, ол ЦРУ-ның жасырын ұйымы деп саналады. Әртүрлі есептерде айтылғандай, 800 000 АҚШ доллары бюджетке ие болған AIFLD, Жағанға қарсы жұмысшы көшбасшыларына жалақы төлеп, сондай-ақ 11 белсендінің AIFLD-да оқыған құрамын тәртіпсіздіктер ұйымдастырып, Джаган үкіметін тұрақсыздатуға тағайындады. PPP басшылығына қарсы көтерілістер мен демонстрациялар жиі болды, ал 1962 және 1963 жылдардағы тәртіпсіздіктер кезінде толқулар Джорджтаунның бір бөлігін қиратып, 40 миллион долларлық зиян келтірді. АҚШ Джаганға қарсы "тараптанған және оппозициялық топтарды" қаржыландырды, оның бір себебі - Фидель Кастромен "жақын байланысы", ал AFL CIO және ЦРУ "растық шабуылдар мен тәртіпсіздіктерді" қоздырды. 5 сәуірде тәртіпсіздіктер басталды, содан кейін 18 сәуірде жалпы ереуіл өтті. 9 мамырда губернатор төтенше жағдай жариялауға мәжбүр болды. Дегенмен, ереуіл мен зорлық-зомбылық 7 шілдеге дейін жалғасты. Джаганның өкілеттігі әлі аяқталған жоқ, бірақ колонияда тағы бір еңбек қозғалысы болды. PPP жақтасы GIWU, барлық еңбек ұйымдарының бірлестігі болып, 1964 жылдың қаңтар айында қант өндірушілерді ереуілге шақырды. 22 мамырда губернатор тағы бір төтенше жағдай жариялады. Ахуал нашарлай берді, маусым айында губернатор толық өкілеттілікті өз қолына алды, тәртіпті қалпына келтіру үшін британ әскерлерін жіберді және барлық саяси қызметке мораторий жариялады. Қақтығыстың соңында 160 адам қаза тауып, 1000-нан астам үй қирады. Жаған қорқып отырғандай, 1964 жылғы жалпы сайлауда ППП жеңіліске ұшырады. 1953 жылдан бастау алған АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен күш-жігері Шаганды қызметтен шеттетуге жетті. Кейбір ғалымдар Бернхамның жеңісін ел тарихындағы "ұзақ, репрессивті дәуірдің" басталуы деп сипаттады. Колония Батыс көмегінің жаңа ағынын инфрақұрылымын одан әрі дамытуға жұмсады. Лондонда конституциялық конференция өтті, онда колонияның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алу күні 1966 жылдың 26 мамыры деп белгіленді. 1966 жылдың 26 мамырында Гвиананың тәуелсіздік туралы заңы күшіне енген күні елдің алғашқы Парламенті отырысын өткізді. 1966 жылы ел Куюни өзеніндегі даулы аумаққа қатысты мәселелерді шешу үшін Одақтарға қосылды. Екі жылдан кейін Гайананың батыс жағалауындағы теңіз жолағын талап етті. АҚШ үкіметі жақын арада елдің тәуелсіздігін мойындап, Джорджтаунда АҚШ елшілігін ашты. Гайана Ұлыбританияның басқаруында болды. Делмар Р. Карлсон Гайанаға бірінші АҚШ-тың уақытша іскер өкілі болып тағайындалды. Алайда, 1965 жылдың қазан айында ЦРУ бас сарапшыларының меморандумы Бернхэмнің әлсіз жақтарын, Джаганның күшін сақтап қалғанын атап өтті және Бернхамға "сәттілікке жету үшін Шығыс үндістердің қолдауы" қажет екенін мәлімдеді. Олар бұл мақсаттарға жету үшін Канада, АҚШ және Ұлыбританияға көмек сұрауы мүмкін деп сенді. 1969 жылдың қаңтар айының басында жаңа тәуелсіз үкіметке тағы бір қиындық туды, ол Рупунуни көтерілісі болды. Гуананың оңтүстік-батысындағы Рупунуни аймағында, Венесуэла шекарасының бойында ақ қоныстанушылар мен америкалықтар орталық үкіметке қарсы көтерілді. Бұл аймақта бірнеше гиандық полиция қызметкері қаза тапты, ал көтерілісшілердің өкілдері аймақты тәуелсіз деп жариялады және Венесуэладан көмек сұрады. Бірнеше күн ішінде Джорджтауннан әскерлер келді, көтеріліс тез басылды, ол көтерілісшілерге әскери көмек көрсетуден бас тартты. Көтерілістен кейін Венесуэла президенті Рафаэль Кальдера мен Бернхэм көтеріліске алаңдап, екі ел арасындағы аумақтық дау мәселесіне назар аударуға уәде берді. Олардың бұл уайымдары 1970 жылы Испания порты туралы хаттамаға әкелді. 2019 жылы Гайана президенті Дэвид Гренджердің кеңсесі көтерілісті жергілікті халықтан гөрі "ірі фермаларда мал өсіруші отбасылардың" аз тобы ретінде сипаттады.

The 1961 elections were a bitter contest between the PPP, the PNC, and the United Force (UF), a conservative party representing big business, the Roman Catholic Church, and Amerindian, Chinese, and Portuguese voters. Jagan would become others harbored suspicions of him. Although he would even meet with President Kennedy in October 1962, he would believe that the CIA had fomented riots earlier that year when he introduced an austerity budget which increased a tax increase which "fell mainly on Guiana's African and mixed population". From 1961 to 1964, Jagan was confronted with a destabilization campaign conducted by the PNC and UF. In addition to domestic opponents of Jagan, an important role was played by the American Institute for Free Labor Development (AIFLD), alleged to be a CIA front organization. Various reports say that AIFLD, with a budget of US$800,000, maintained anti Jagan labor leaders on its payroll, as well as an AIFLD trained staff of 11 activists who were assigned to organize riots and destabilize the Jagan government. Riots and demonstrations against the PPP administration were frequent, and during disturbances in 1962 and 1963 mobs destroyed part of Georgetown,x doing $40 million in damage. The U. S. funded "splinter and opposition groups" opposing Jagan, in part because of his "close ties" to Fidel Castro, with the AFL CIO and CIA allegedly inciting "racially charged strikes and riots". Riots broke out on April 5; they were followed on April 18 by a general strike. By May 9, the governor was compelled to declare a state of emergency. Nevertheless, the strike and violence continued until July 7, an impossibility. Jagan's term had not yet ended when another round of labor unrest rocked the colony. The pro PPP GIWU, which had become an umbrella group of all labor organizations, called on sugar workers to strike in January 1964. On May 22, the governor finally declared another state of emergency. The situation continued to worsen, and in June the governor assumed full powers, rushed in British troops to restore order, and proclaimed a moratorium on all political activity. By the end of the turmoil, 160 people were dead and more than 1,000 homes had been destroyed. As Jagan feared, the PPP lost the general elections of 1964. The U. S. British effort, which began in 1953, to force Chagan out of office had been successful. Some scholars described Burnham's victory as the beginning of a "long, repressive era" in the country's history. The colony applied the renewed flow of Western aid to further development of its infrastructure. A constitutional conference was held in London; the conference set May 26, 1966 as the date for the colony's independence from the United Kingdom. The sitting of the country's first Parliament happened on May 26, 1966, when the Guyana Independence Act came into effect, and day of the country's independence. The country also joined the Commonwealth of Nations in 1966. in the Cuyuni River, and two years later claimed a strip of sea along Guyana's western coast. The U. S. government would soon recognize independence of the country and establish a U. S. embassy in Georgetown. Guyana had been under British rule. Delmar R. Carlson was appointed as the first U. S. Chargé d'Affaires ad interim to Guyana. However, a memorandum in October 1965, by chief analysts of the CIA would note the weaknesses of Burnham, the continued strength of Jagan, and argued that Burham would need "support from East Indians to be successful". They believed that this would result in him turning to Canada, the U. S., and United Kingdom for aid to accomplish those goals. Another challenge to the newly independent government came at the beginning of January 1969, with the Rupununi Uprising. In the Rupununi region in southwest Guyana, along the Venezuelan border, white settlers and Amerindians rebelled against the central government. Several Guyanese policemen in the area were killed, and spokesmen for the rebels declared the area independent and asked for Venezuelan aid. Troops arrived from Georgetown within days, and the rebellion was quickly put down, which refused to provide military aid to the rebels. After the uprising, Venezuela President Rafael Caldera and Burnham were alarmed at the uprising and vowed to focus their attentions on the issue of the territorial dispute between their two countries. Their concern led to the Port of Spain Protocol in 1970. In 2019, the office of Guyanese president David Granger would describe the rebellion as consisting of "a few related cattle owning families [on] huge haciendas" rather than Indigenous people.

Кооперативтік республика

1968 жылғы сайлауда ПНК-ға ҰФ-сыз билік жүргізуге мүмкіндік берді. Ол осы мүмкіндікті империализмнің зымияндықтарын айқындап, Оңтүстік Африкадағы азаттық күрестерін қолдау қажеттігін жеткізу үшін пайдаланды. Бёрнем 1970-жылдардың ортасында Куба әскерлеріне Анголадағы соғысқа бара жатқанда Гайананы транзиттік пункт ретінде пайдалануға рұқсат берді және 1972 жылдың маусым айында Қытай Халық Республикасымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Басқалар оның "авторитарлық тұлғаға" айналғанын және осы кезде ол "АҚШ-тың қанағаттандыруға тырысқан саясатты қабылдағанын" айтты. Кейбір ғалымдар сол кездегі Гайана үкіметіне қарсы оппозиция көпұлтты болғанын атап өтті. Сондай-ақ, 1973 жылы шетелдегі дауыс беру "жасанды түрде көбейтілген", ал нақты адамдар сайлау құқығынан айырылды, тіпті АҚШ елшілігінің өкілдері де мойындады. Сонымен қатар, ел 1973 жылдың тамызында КАРИКОМ-ға қосылды. 1974 жылы Бёрнем София декларациясын жариялағанда үкіметтік авторитарлық күшейді, онда "партия үкіметке қарағанда өзінің басымдығын кез келген сынсыз қабылдауы керек, өйткені үкімет – оның атқарушы органдарының бірі ғана" делінген. Мемлекеттік органдардың барлығы биліктегі ПНК-нің мекемелері болып есептеліп, оның бақылауында болады. Мемлекет пен ПНК біртіндеп алмастырыла бастады; ПНК-нің мақсаттары енді мемлекеттік саясатқа айналды. Декларацияда социалистік мемлекетке өту және экономиканы ұлттандыру туралы да айтылды. Дегенмен, боксит өндірісін қоса, "ұлттық, солшыл бағытталған экономикалық саясатқа" қарамастан, АҚШ үкіметке қолдау көрсетуін жалғастырды. Бёрнемнің авторитарлығына қарсы шыққан WPA – бұл нәсілдік келісімді, еркін сайлауды және демократиялық социализмді жақтаған саясаткерлер мен зиялылардың көпұлтты біріккен тобы болды. WPA 1979 жылға дейін ресми саяси партияға айналмаса да, Бёрнемнің ПНК және Джаганның PPP-ге балама ретінде қалыптасты. Келесі жылы Гайанадағы қант өнеркәсібінің жұмысшылары "экономикалық әділдік үшін 135 күн" ереуілге шықты, бұл әрекет 1978 жылдың 5 қаңтарында аяқталды. Джаганның келісімге келу әрекеттеріне қарамастан, Бёрнем билікті бөлісуге ниеттенбеді және өзінің беделін нығайтуын жалғастырды. ПНК 1978 жылғы сайлауды кейінге шегерді, оның орнына 1978 жылдың шілде айында референдум өткізуді ұйғарды, бұл референдум қазіргі құрамын билікте ұстауды ұсынды. 1978 жылдың шілдесінде өткен ұлттық референдум жағымсыз қабылданды. ПНК үкіметі дауыс беруге құқылы азаматтардың 71 пайызы қатысқанын және 97 пайызы референдумды мақұлдағанын мақтан тұтқанмен, басқа бағалаулар бойынша, сайлауға қатысу деңгейі 10-14 пайызды құрады. Сайлауға қатысудың төмен болуының басты себебі – PPP, WPA және басқа да оппозициялық күштер ұйымдастырған бойкот болды. Кейіннен Гренаданың премьер-министрі Морис Бишоп өзінің жақтастарына сөйлеген сөзінде АҚШ-тың 1970 жылдардағы Гайанадағы әрекеттері "дестабилизация" нысаны болғанын айтты.

The 1968 elections allowed the PNC to rule without the UF. He used this opportunity to address the evils of imperialism and the need to support liberation movements in southern Africa. Burnham also let Cuban troops use Guyana as a transit point on their way to the war in Angola in the mid 1970s and established diplomatic relations with the People's Republic of China in June 1972. Others argued that he became a "dictatorial figure" and that, by this point, he had "adopted the very politics the United States had sought to fend off." Some scholars have noted that opposition, at the time, to the Guyanese government was multiracial. Also, it was said that in 1973, the overseas vote was "padded" while real people were disenfranchised, even recognized by U. S. Embassy officials. The country also joined CARICOM in August 1973. Government authoritarianism increased in 1974 when Burnham issued the Declaration of Sophia where he stated that "the Party should assume unapologetically its paramountcy over the Government which is merely one of its executive arms." All organs of the state would be considered agencies of the ruling PNC and subject to its control. The state and the PNC became interchangeable; PNC objectives were now public policy. The Declaration also called for a transition to a socialist state, and a nationalisation of its economy. However, despite this "nationalistic, leftist oriented economic policy", which included the bauxitemining industry being nationalized, the U. S. remained a backer of the government. Opposed to Burnham's authoritarianism, the WPA was a multi ethnic combination of politicians and intellectuals that advocated racial harmony, free elections, and democratic socialism. Although the WPA did not become an official political party until 1979, it evolved as an alternative to Burnham's PNC and Jagan's PPP. The following year, workers in the Guyanese sugar industry would strike "135 days for economic justice", ending their action on January 5, 1978. Despite Jagan's conciliatory move, Burnham had no intention of sharing powers and continued to secure his position. The PNC postponed the 1978 elections, opting instead for a referendum to be held in July 1978,. proposing to keep the incumbent assembly in power. The July 1978 national referendum was poorly received. Although the PNC government proudly proclaimed that 71 percent of eligible voters participated and that 97 percent approved the referendum, other estimates put turnout at 10 to 14 percent. The low turnout was caused in large part by a boycott led by the PPP, WPA, and other opposition forces. Later, then Grenadian Prime Minister Maurice Bishop, in a speech to his supporters, would argue that U. S. efforts in Guyana, in the 1970s, were a form of "destabilization".

Джонстаун және 1978 жылғы қырғын

Джонстаун қазасы халықаралық назарын аударғанда, Бернхэмнің Гайанадағы бақылауы әлсіреуіне бастады. 1970 жылдардың соңында, "Христос Халық ғибадатханасының" жетекшісі Джим Джонс 1000-нан астам ізбасарын Сан-Францискодан көшіріп, Джонстаун құрды. Бұл – Гайананың батысындағы Порт-Кайтума маңындағы ауылшаруашылық қауымдастығы. Гайана үкіметінің мүшелері "Христос Халық ғибадатханасын" ішкі аймақтарды қоныстандыру және кооперативтік социализм туралы көзқарасын бөлісетін үлгілі ауылшаруашылық қауымдастығы деп қарастырды. Халық ғибадатханасының ашық түрде қару-жарақпен жабдықталғаны қауымның PNC-нің ішкі шеңберінің мүшелерінің мақұлдауына ие екенін көрсетеді. Секта басшыларының зұлымдықтары туралы шағымдар АҚШ конгрессмені Лео Райанды Гайанаға тергеу жүргізуге итермеледі. Сан-Франциско аймағының өкілі Джорджтаунға оралу үшін Порт-Кайтума әуежайына ұшып бара жатқанда Халық ғибадатханасының мүшелері тарапынан атып өлтірді. Бұдан әрі жарияланудан қорқып, Джонс 900-ден астам ізбасарымен бірге жаппай кісі өлтіру мен өзіне-өзі қол жұмсады. 1978 жылдың қарашасындағы Джонстаун қазасы Бернхэм үкіметін, әсіресе АҚШ-тан, қысымға алды. Бұл оқиғаға қатысты тергеулер Гайана үкіметінің Халық ғибадатханасымен байланысы бар екенін көрсетті. Бастапқыда АҚШ үкіметі қаза болғандардың денелерін жаппай қабірге көмуді қалаған, бірақ Гайана үкіметі оларды алып тастауды талап етті, Джонстаун Мемориалдық қорының мүшесі Ребекка Мур бұл "олардың мойнына тасталған американдық мәселе" екенін айтты. Дегенмен, Гайана үкіметі Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) кеңейтілген қор факультетін бастады, ол 1980 жылдың шілдесіне дейін жалғасты. Бұл көмек 1982 жылдың шілдесіне дейін жалғасатын ұқсас қаржы құралымен ауыстырылды. Бернхэмнің үкіметі АҚШ тарапынан қолдау алғанымен, дипломаттар жеке түрде күмәнмен қарады және Гайана билігі Роднидің өлтірілуіне қатысты "дәлелдерді жасырды" деп сенді. Соған қарамастан, АҚШ "Кариб теңізіндегі және Орталық және Оңтүстік Америкадағы суық соғыс саясатының" бөлігі ретінде елдің экономикасын қолдауды жалғастырды. 2014 жылы ҚХП үкіметі оның өліміне байланысты комиссия құрды. 1980 жылдардың басында Гайанадағы экономикалық дағдарыс күрт тереңдеді, мемлекеттік қызметтердің, инфрақұрылымның және жалпы өмір сүру сапасының нашарлауымен бірге. Ел аймақтағы "ең кедей елдердің біріне" айналды. Электр қуатының үзілісі күнделікті болды, ал сумен жабдықтау нашарлап кетті. Гайананың құлдырауының салдары күріш пен қанттың (екіуі де елде өндіріледі), тамақ майы мен керосиннің жетіспеушілігі болды. Ресми экономика құлдыраған кезде, Гайанадағы қара нарық экономикасы өркендеді. Гайанадағы миссияның жетекшісінің орынбасары Ричард Дуайер елдегі "сыбайлас жемқорлықтың" кеңінен тарағанын айтты және Бернхэмнің саясаты "көбірек жағымсыз болып бара жатқанын" мәлімдеді. Кейінірек, Джордж Б. Робертс-младший, сол кездегі АҚШ-тың Гайанадағы елшісі, Бернхэмді жағымсыз деп тапты, бірақ Чедди Джаганды АҚШ үшін "әлі де қабылдауға болмайтын" деп атады. Гайана табиғи ормандарға және ормандарға қатысты экологиялық мәселелерге тап болды, олар ормандардың жоғалып кетуінен орташа және жоғары деңгейдегі қауіпке ұшырады. 1983 жылы Бернхэм Рональд Рейганды Гренададағы операцияларды американдық азаматтарды эвакуациялаумен шектеуге шақырды, толыққанды басқыншылыққа емес. Осы аласапыран кезеңде Бернхэм тамағына байланысты операция жасады. 1985 жылдың 6 тамызында Куба дәрігерлерінің қарауында Гайананың тәуелсіздік алғаннан бергі алғашқы және жалғыз басшысы күтпеген жерден жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. 2020 жылы Ұлттық қауіпсіздік мұрағатының сарапшылары Джон Прадос пен Артуро Хименес Бакарди ЦРУ-ның құпия операциясы арқасында орнатылған Бернхэмнің "сыбайлас, өз бетімен әрекет ететін және жеке мүдделерді қорғайтын" екенін мәлімдеді. 1986 жылы оның үкіметі экономикалық саясат реформасына деген міндеттемесін және дайындығын көрсете отырып, ХВҚ және Дүниежүзілік банкке ниет хаттарын тапсырды. Хойттің алғашқы екі мақсаты оңай орындалды. Жаңа басшы ПНК-дегі фракциялық жағдайды пайдаланып, өз билігін тыныш нығайтты. 1985 жылдың желтоқсанындағы сайлауда ПНК-ге 79 пайыз дауыс берілді және тікелей сайланған 53 орынның 42-сі берілді. Қалған он бір орынның сегізін PPP, екеуін UF, ал біреуін WPA алды. Алдамшылыққа айыптап, оппозиция 1986 жылдың желтоқсанындағы қалалық сайлауға бойкот жариялады. Қарсылас жоқ, PNC жергілікті биліктегі барлық тоқсан бір орынды жеңді. Сонымен қатар, Хайт үкіметі ХВҚ-мен келісімдерді жаңартты. 1990 жылдың шілдесінен 1991 жылдың желтоқсанына дейін ел ХВҚ-мен Тұрақтандыру келісіміне ие болды, сонымен қатар 1993 жылдың желтоқсанына дейін жалғасқан Ұзартылған несиелік мүмкіндігімен бірге. Канадтың ел экономикасына қатысуын ескеретін ғалымдардың бірі "құрылымдық бейімделудің қиын екенін айту – әлсіз сөз" деді.

Burnham's control over Guyana began to weaken when the Jonestown massacre brought unwanted international attention. In the late 1970s, Jim Jones, leader of the People's Temple of Christ, moved more than 1,000 of his followers from San Francisco to form Jonestown. It was a utopian agricultural community near Port Kaituma in western Guyana. The People's Temple of Christ was regarded by members of the Guyanese government as a model agricultural community that shared its vision of settling the hinterland and its view of cooperative socialism. The fact that the People's Temple was well equipped with openly flaunted weapons hinted that the community had the approval of members of the PNC's inner circle. Complaints of abuse by leaders of the cult prompted United States congressman Leo Ryan to fly to Guyana to investigate. The San Francisco area representative was shot and killed by members of the People's Temple as he was boarding an airplane in Port Kaituma to return to Georgetown. Fearing further publicity, Jones and more than 900 of his followers died in a massive communal murder and suicide. The November 1978 Jonestown massacre suddenly put the Burnham government under intense foreign scrutiny, especially from the United States. Investigations into the massacre led to allegations that the Guyanese government had links to the People's Temple. Originally, the U. S. government wanted to bury the bodies from the massacre in a mass grave, but the Guyanese government insisted they be removed, with Jonestown Memorial Fund member Rebecca Moore arguing it was "an American problem dumped in their laps". Even so, the Guyanese government would begin an extended fund faculty with the International Monetary Fund, which would continue until July 1980. That aid would then be replaced by a similar financial instrument, which lasted to July 1982. Although Burham's government was backed by the United States, privately, diplomats were skeptical, and believed that the Guyanese authorities had "covered up evidence" in Rodney's assassination. Even so, the United States continued to support the country's economy as part of U. S. "Cold War policy in the Caribbean and Central and South America." A commission on his death was later convened by the PPP government in 2014. The economic crisis facing Guyana in the early 1980s deepened considerably, accompanied by the rapid deterioration of public services, infrastructure, and overall quality of life. The country became "one of the poorest" in the region. Blackouts occurred almost daily, and water services were increasingly unsatisfactory. The litany of Guyana's decline included shortages of rice and sugar (both produced in the country), cooking oil, and kerosene. While the formal economy sank, the black market economy in Guyana thrived. Richard Dwyer, deputy chief of mission in Guyana described the country as "riddled by corruption" and said the Burnham government had politics which had become "increasingly unsavory." Later, George B. Roberts Jr., then the U. S. ambassador to Guyana, found Burham distasteful, but called Cheddi Jagan "still unacceptable" to the U. S. Guyana historically has had environmental issues relating to tropical forests and forests under medium to high threat from deforestation. In 1983, Burnham urged Ronald Reagan to limit operations in Grenada to evacuation of American civilians, rather than a full scale invasion. In the midst of this turbulent period, Burnham underwent surgery for a throat ailment. On August 6, 1985, while in the care of Cuban doctors, Guyana's first and only leader since independence unexpectedly died of heart failure. In 2020, National Security Archive experts John Prados and Arturo Jimenez Bacardi argued that Burnham, who had been put in place thanks to a CIA covert operation, was "
"corrupt, arbitrary, and self dealing". In 1986, his government would submit a letter of intent to the IMF and World Bank, indicating commitment and willingness to economic policy reform. Hoyte's first two goals were easily accomplished. The new leader took advantage of factionalism within the PNC to quietly consolidate his authority. The December 1985 elections gave the PNC 79 percent of the vote and forty two of the fifty three directly elected seats. Eight of the remaining eleven seats went to the PPP, two went to the UF, and one to the WPA. Charging fraud, the opposition boycotted the December 1986 municipal elections. With no opponents, the PNC won all ninety one seats in local government. The Hayte government would also renew aid arrangements with the IMF. From July 1990 to December 1991, the country would have a Standby Arrangement with the IMF, in conjunction with an Extended Credit Facility which lasted until December 1993. As one scholar, noting Canadian involvement in the country's economy, put it, "to say that structural adjustment was harsh would be an understatement".

Жаганның биліктегі жылдары

АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер Гвианаға еркін сайлауды қайта жандандыру үшін лобби жасауға келді. 1992 жылдың 5 қазанында 1964 жылдан бері Гвианада халықаралық деңгейде еркін және әділ деп танылған алғашқы сайлауда жаңа Ұлттық Ассамблея және аймақтық кеңестер сайланды. PPP партиясының өкілі Чедди Джаган президент болып сайланды және 1992 жылдың 9 қазанында қызметке кірісті. Джаганның үкіметі бұрынғы басшылықтың кезінде келісілген ХВҚ бағдарламасын іске асыруды жалғастыру мәселесін талқылады және бағдарламаны сақтауды шешті, бірақ Джаган елдегі жұмысшы табына осы бағдарламалардың зиян келтіргенін жария түрде айтты. 1995 жылы ел Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылды. Алдыңғы жылы Гайана Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына мүше болды. 2001 жылдың 19 наурызында ұлттық сайлау өтті, ол сайлау комиссияларының дайын емес екенін айтуына байланысты жоспарланған мерзімнен үш айға кешіктірілді. Бұрынғы сайлаудағы зорлық-зомбылықтан қорқу нәтижесінде, Джимми Картер сияқты шетелдік ұйымдар бақылау жасады. Наурыз айында, қазіргі президент Джагдео сайлауда жеңіске жетті.

2005 жылдың қаңтарынан бастап Гвианада ауыр жаңбырдан соң су тасқыны болды, ол үлкен қиындықтарға әкелді. Шамамен алты аптаға созылған жаңбыр жағалау аймағын су басып, 34 адамның өміне қатер төндірді және күріш пен қант плантацияларының көп бөлігін жойды. 2008 жылдың мамырында президент Бхаррат Джагдео Оңтүстік Америка Ұлттары Одағының (ЮНАСУР) құрылтай шартына қол қойды. 2010 жылдың 12 ақпанында Гайана Оңтүстік Америка Ұлттары Одағына (ЮНАСУР) мүшелігін растады.

Коалициялар, мұнай бұрғылау және саяси тұрақсыздық

2011 жылдың желтоқсанында президент Бхаррат Джагдеоның орнын биліктегі Халықтық прогрессивті партиясының (PPP/C) Дональд Рамотар басты. Дегенмен, Гайананың этникалық үнді халқының негізгі қолдауына ие болған биліктегі партия 19 жылдан бері алғаш рет парламенттегі көпшілігін жоғалтты. Бұл "жаңа мұнай байлығы" көрші елдермен теңіз шекарасы мәселелеріне де әкеп соқты, бұл Гайананың эксклюзивті экономикалық аймағындағы ресурстарға қатысты дауларды тудырды. Кейін ExxonMobil компаниясы елде "мықты орныққандығын" мәлімдеді, елдің ең ірі мұнай өндірушісі ретінде, Жоржетаун қаласында кеңсесі бар және теңізде көптеген "барлау және дамыту операцияларын" жүргізіп жатыр. Әлемдік банк та өз шолуында елдің "ірі теңіз мұнай және газ қорына" ие екенін, бірақ "климаттың салдарынан туындайтын қауіптерге" ұшырағанын атап өтті. 2021 жылы ғалымдардың атап көрсетуінше, теңізде бұрғылаумен айналысатын консорциумда Exxon компаниясының үлесі 45 пайыз, Hess Corporation – 30 пайыз, ал China National Offshore Oil Company – 25 пайызды құрайды. 2018 жылдың желтоқсанында үкімет Грейнджерге қарсы сенімсіздік дауысымен жеңіліске ұшырады, соның салдарынан конституциялық талап бойынша жаңа сайлаулар өткізілуі керек болды. Алайда, биліктегі үкімет түрлі сот процестері мен тактикаларды қолданып, өзіне "тағы бір жылдық кеңседе қалу" мүмкіндігін берді, бұл уақыт аралығында ол атқарушы биліктің уақытша өкілі ретінде жұмыс істеді.

Даулы сайлаулар, этникалық қақтығыс және аумақтық даулар

2020 жылдың тамызында 75 жастағы қолданыстағы президент Дэвид Гренджер шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады және нәтижеге келіспеді. Бұл елде бес негізгі этникалық топ өкілді: үндістер, африкалықтар, америкалықтар, еуропалықтар (көбінесе португалдар) және қытайлықтар. 2023 жылдың соңында Венесуэла әскерлерінің Гуаяна Эсекибамен шекарадағы әскери күшеюі дипломатиялық дағдарысқа әкеп соқты. 2023 жылдың 3 желтоқсанында Венесуэлада аумақты Венесуэлаға қосу туралы міндетті емес референдум өтті. Қатысу төмен болғанымен, шамамен 2,1 миллион адам қатысты, олардың 95%-ы Венесуэла бақылауында Гуаяна Эсекиба штатын құруға, аймақ тұрғындарына Венесуэла азаматтығын беруге және онда тұратындар үшін «әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға» дауыс берді. Президент Николас Мадуро референдумды «ұлттық бірлік сәті» деп сипаттап, Венесуэла «біздің тәуелсіздік батырлары мұра етіп қалдырған жерлерді қайтарып алуда» деді. Референдумдағы сұрақтарды Гайана үкіметі, Ұлттар Достастығының Бас хатшысы Патрисия Скотланд және Америка Мемлекеттері Ұйымының (OAS) Бас хатшысы Луис Алмагро айыптады. Сондай-ақ, Кариб қауымдастығының басшылығы Гайананы қолдады, ал Бразилия аймақтағы шиеленістің күшеюіне жауап ретінде солтүстік шекарасындағы әскери қатысуын арттырды. Венесуэланың епископтар кеңесі Гайана мен Венесуэла арасындағы дауды бейбіт жолмен шешуге шақырды, ал Венесуэла Коммунистік партиясы (ПКВ) референдумды «буржуазияның ескі стратегиясы [халықтың көп бөлігінде патриоттық және шовинистік сезімдерді сігуге тырысады] (адамдарды елімізде шешуге басқа маңызды мәселелер жоқ деп сендіруге)» деп сипаттады. Кейбір сарапшылар бұл дау АҚШ-тың Гайана үкіметін қолдауына байланысты «аймаққа АҚШ-тың араласуы мүмкін деген қорқынышты күшейтті» деп болжады.