Кіріспе

Корольдік теңіз күштерінің адмиралы сэр Эдвард Кодрингтон (1770 жылдың 27 сәуірі – 1851 жылдың 28 сәуірі) – британдық адмирал, ол Трафальгар шайқасы мен Наварино шайқасына қатысқан.

Ерте өмір және мансап

Эдвард Кодрингтон аға (1732–1775) және Ребекка Лестурджен (Стурджен) (1736–1770) туған үш бауырдың ең кішісі Кодрингтон, ұзақ әскери дәстүрден шыққан. Оның әкесі, сэр Уильям Кодрингтонның кіші ұлы, 1-ші барон болған. Олардың аристократиялық, жер иелері отбасысы Джон Кодрингтоннан тараған, ол Генри V-нің Аженкур шайқасында туын ұстаған адам ретінде танымал, сондай-ақ Кодрингтон баронеттерімен туыс болған. Кодрингтонды Бетелл есімді туысы тәрбиелеген. Ол қысқа мерзімге Хароуға жіберілді және 1783 жылдың шілдесінде Корольдік теңіз күштеріне қабылданды. Ол АҚШ-тың шығыс жағалауында, Жерорта теңізінде және отандық суларда қызмет етті, 1793 жылдың 28 мамырында лейтенант болып тағайындалғанға дейін, Лорд Хоу оны Француз революциялық соғыстарының басында Канал флотының флагманындағы сигнал лейтенанты қызметіне таңдады. Ол осы қызметінде 100 зеңбірекке ие болған кемеде Ұлы маусым шайқасына дейін өткен операцияларда қатысты. Шайқастағы ерлігі үшін 1794 жылдың 7 қазанында командир болып тағайындалды, ал 1795 жылдың 6 сәуірінде пост-капитан дәрежесіне көтеріліп, 22 зеңбірекке ие болған кеменің командалық құрамына ие болды, ол 1795 жылдың 23 маусымында Груа шайқасын бақылады. 1796 жылдың шілдесінен 1797 жылдың наурызына дейін оның келесі командасы – Ла-Манш пен Португалия жағалауындағы фрегат болды. 1797 жылдың 7 қаңтарында «Друид» француз фрегаты «Виль-де-Л’Ориентті» басып алды, ол 400 гусармен Ирландиядағы көтерілісшілерге қосылу үшін қаруланған және жабдықталған болатын. Осыдан кейін Кодрингтон көп уақытын құрлықта өткізіп, бірнеше жыл бойын жартылай жалақымен қамтылды. 1802 жылдың желтоқсанында Ямайканың Кингстон қаласынан шыққан ағылшын әйелі Джейн Холлға үйленді (онымен 3 ұл мен 3 қызы болды).

Наполеон соғыстары мен 1812 жылғы соғыста қызмет ету

Франциямен жаулықтардың қайта басталуы кезінде ол 1805 жылдың көктемінде біріккен флоттың блокадасында Кадис маңындағы адмирал Нельсонның флотына қосылған сызықтық кемеге ие болғанға дейін біраз уақыт фрегаттарда қалды. Кодрингтон мен Орион 1805 жылғы 21 қазанда Трафальгар шайқасына қатысты, онда Орион солтүстік дивизияның артында орналасқандықтан, шайқасқа жетуіне екі сағат уақыт кетті. Ол жерге жеткен соң Кодрингтон басқа кемелерге назар аудармай, бұрынғыда шайқасқа қатыспаған француз кемесі – Свифтсюрмен тікелей қақтығысуға күшін жұмсады, оны қарсыласуға мәжбүр етті. Содан кейін ол испандық флагмандық кеме, Principe de Asturias-қа шабуыл жасады, бірақ оны басып алуға қол жеткізе алмады. Ол француздық Intrepide кемесіне көшті, солтүстік дивизиядан қайтып келген жалғыз кеме осы болды. Орион, басқа кемелермен бірге, оның мачталарын бұзып, оны айналып өтіп, қарсыласы бас бергенше үздіксіз оқ жаудырды. Келесі бірнеше жыл бойы Кодрингтон испандықтармен бірге Жерорта теңізінде француздерге қарсы күресті, француз кемелерін қиын жағдайға түсіріп, көптеген жағалау шабуылдарын жүзеге асырды. Осы уақытта ол 1809 жылғы сәтсіз Вальхерен экспедициясына да қатысты. 1811 жылғы мамыр және маусым айлары Испанияның шығыс жағалауында оның ең қиын кезеңі болды. Луи Габриэль Суше бастаған Арагон армиясы Таррагонаны қоршауға алған испандықтарға көмектесу үшін ол бар күшін жұмсады. Таррагонадағы испандық генерал, маркиз де Камповерде бұл міндетке лайық емес деп сенген Кодрингтон, жағдайды жақсырақ түсінгендіктен, британдық әскери агент Чарльз Уильям Дойлге көмектесу жоспарын жасауға көмектесті. Жеке күш-жігерінің арқасында Кодрингтон Таррагонаға 6300 испандық жаяу әскерін және 291 артиллерияшыны қосымша күш ретінде жеткізді. Ол көптеген түндерді порт ауданында өткізіп, жауға қарсы артиллериялық оқтарды бағыттады. Қала түскен кезде ол жаудың оқтары астында Дюнкерк сияқты операция жүргізіп, жағалаудан 600-дан астам адамды құтқарып, эвакуация кезінде аналар мен балаларын қайта біріктіруге жеке араласты. Содан кейін ол капитан-генерал де Лейсинің жергілікті каталондық соматендерін (халықтық жасақтарды) қарусыздауына қарсы саяси деңгейде араласты. Кодрингтон 1814 жылғы 4 маусымда контр-адмирал (көк) шеніне көтерілді, ол 1812 жылғы соғыс кезінде Вашингтон, Балтимор және Нью-Орлеанға қарсы операциялар кезінде вице-адмирал сэр Александр Кокрейннің флотының капитаны ретінде Солтүстік Америка жағалауында қызмет еткен кезде. Осы қызметі үшін ол 1815 жылы ванна орденінің кавалер-командоры атанды. 1819 жылғы 12 тамызда ол қызыл контр-адмирал, ал 1821 жылғы 10 шілдеде вице-адмирал болды. 1822 жылғы ақпанда ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Грекияның Тәуелсіздік соғысы және Наварино шайқасы

1826 жылдың желтоқсан айында Кодрингтон Жерорта теңізі флотының бас қолбасшысы болып тағайындалды және 1827 жылдың 1 ақпанында теңізге шықты. Сол күннен бастап 1828 жылдың 21 маусымында қайтарылғанға дейін ол Грекия Тәуелсіздік соғысынан туындаған қиын міндеттерді атқарды, бұл Грекияның оккупацияланған аймақтарында және айналасындағы жерлерде тәртіпсіздікке әкелді. Оған Грециядағы жағдайды бейбіт жолмен реттеу бұйырылды, бірақ Кодрингтон дипломатиялық шеберлікпен көзге түспеді. 1827 жылдың 20 қазанында ол Наварино шайқасында британдық, француздық және орыс бірлескен флотына басшылық ету кезінде түрік және египеттік флотты жойды. Шайқас аяқталғаннан кейін Кодрингтон кемелерін жөндеу үшін Мальтаға барды. 1828 жылдың мамырына дейін ол онда болды, содан кейін Морея жағалауындағы француз және орыс әріптестеріне қосылды. Олар Ыбырай-пашадан жарты аралдан әскерін шығаруды бейбіт түрде талап етуге тырысты. Паша дипломатиялық қиындықтар тудырды, ол Морея гректеріне жасалған тұрақты геноцид түрінде көрінді, олар Африкадан келген мұсылмандармен алмастырылуы керек еді. 25 шілдеде үш адмирал Кодрингтонның әкесі Мехмет Әлиден Ыбырай-пашаны қайтару үшін Александрияға баруына келісті. Кодрингтон 22 маусымда өзінің орнына басқа біреудің тағайындалғанын естіді, бірақ оның ізбасары келмегендіктен, 25 шілдеде жасалған келісімді орындады. Оның Александрияда болуы 1828 жылдың 6 тамызындағы келісімге әкелді, ол Мореядан әскерді шығару мәселесін шешті. Оның қызметі Бас крест орденімен марапатталды, бірақ британ үкіметі оның қатаң «катер дипломатиясынан» ұялғаны және Ресейдің басты қарсыласы – Осман империясының одан әрі әлсіреуіне риза болмағаны сөзсіз.

Кейінгі жылдар

Үйге оралғаннан кейін Кодрингтон өзін қорғау үшін біраз уақыт жұмсады, содан кейін шетелде демалды. Ол 1831 жылы Ла-Манш каналында оқу эскадрильясына қолбасшылық етті және 1837 жылдың 10 қаңтарында толық адмирал атанды. 1832 жылы Девонпорт округінен Парламент мүшесі болып сайланды және 1839 жылы Чилтерн жүзін қабылдағанға дейін сол округте отырды. 1839 жылдың қарашасынан 1842 жылдың желтоқсанына дейін Портсмут қаласының бас қолбасшысы болды. 1835 жылдың 5 қазанында 1833 жылғы Құлдықтан Босату заңының шарттары бойынша Кодрингтон Антигуадағы Румс плантациясында иеленген және заңның шарттарымен босатылған 190 құл үшін 2588 фунт 6 шиллинг 6 пенни мемлекеттік өтемақы алды. Кодрингтон 1851 жылдың 28 сәуірінде Лондонда қайтыс болды. Ол екі ұл тастап кетті, екеуі де британдық қарулы күштерінде көзге түсті. Сэр Уильям Кодрингтон (1804–1884) – Қырым соғысындағы қолбасшы. Сэр Генри Кодрингтон (1808–1877), теңіз офицері, Флот адмиралы болды. Үшінші ұлы Эдвард Кодрингтон 1821 немесе 1822 жылдары Жерорта теңізінде қайтыс болған кезде кемеде мичман болған. Ол Гидраға қайықпен бара жатқанда сорапсыл жел қайықты құлатты, нәтижесінде ол, саудагер және үш экипаж мүшесі суға батып кетті. Кодрингтон Итон скверіндегі Әулие Петр шіркеуіне жерленді, бірақ 1954 жылы оның денесі Суррейдегі Бруквуд зиратындағы 70-ші учаскеге қайта жерленді. Оның есімін сақтаған тақташаларды Додингтон қаласындағы Әулие Павел соборында және Барлық Әулиелер шіркеуінде, отбасылық үйге жақын жерде табуға болады, сондай-ақ Наварино шайқасындағы оның және басқа офицерлердің есіміне арналған үлкен обелиск Грециядағы Пилос қаласында орнатылған. Грецияда оның атымен аталатын көптеген көшелер бар, сондай-ақ оның бейнесі бар пошта маркалары шығарылды. Оның атымен кем дегенде үш паб аталған: біреуі Оңтүстік-Батыс Лондонда, ал екеуі Ковентри мен Оңтүстік-Шығыс Лондонда жабылды. 2020 жылдың маусым айында Брайтон қаласындағы Кодрингтонды еске алушы тақташа, Джордж Флойд наразылығы аясында құл иесінің есін сақтауға қарсылық білдіргеннен кейін алынып тасталды.