Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аңыздық техника
Narrative technique
Аңыздық шығарма "medias res" ("істің ортасынан") деп аталатын, сюжеттің қақ ортасынан басталады (қ. ab ovo, ab initio). Көбінесе, экспозиция тікелей берілмей, диалог, флэшбек немесе өткен оқиғалардың сипатталуы арқылы біртіндеп ашылады. Мысалы, "Гамлет" Гамлет әкесінің қайтысынан кейін басталады. Кейіпкерлер король Гамлеттің өлімі туралы айтады, бірақ бұл факт сюжет басында нақтыланбастан бұрын айтылады. Пьеса Гамлет пен оның ниеттерінен гөрі кек алу туралы болғандықтан, Шекспир артық экспозицияны болдырмау үшін "medias res" тәсілін қолданады. "Medias res" тәсілін пайдаланатын шығармалар кейін флэшбектер мен сызықты емес повествование арқылы өткен оқиғаларды толықтырады. Гомердің "Одиссеясында" Одиссейдің саяхаты туралы оқырман алғаш рет Калипсо аралында тұтқындалғанда біледі. Оқырман 9-12 кітаптарда Одиссейдің саяхатының көп бөлігі оқиғаның осы сәтінен бұрын болғанын біледі. Гомердің "Илиадасында" Троя соғысының қақ ортасынан басталатындықтан, флэшбектер азырақ.
A narrative work beginning in medias res (, "into the middle of things") opens in the midst of the plot (cf. ab ovo, ab initio). Often, exposition is bypassed and filled in gradually, through dialogue, flashbacks or description of past events. For example, Hamlet begins after the death of Hamlet's father. Characters make reference to King Hamlet's death without the plot's first establishment of this fact. Since the play is about Hamlet and the revenge more so than the motivation, Shakespeare uses in medias res to bypass superfluous exposition. Works that employ in medias res often later use flashback and nonlinear narrative for exposition to fill in the backstory. In Homer's Odyssey, the reader first learns about Odysseus's journey when he is held captive on Calypso's island. The reader then finds out, in Books IX through XII, that the greater part of Odysseus's journey precedes that moment in the narrative. In Homer's Iliad there are fewer flashbacks, although it opens in the thick of the Trojan War.
Фразаның алғашқы қолданылуы
Рим лиригі және сатиригі Гораций (б.з.д. 65–8) өзінің "Поэтикалық өнер" ("Ars Poetica", б.з.д. шамамен 13 ж.) атты еңбегінде алғаш рет ab ōvō ("жұмыртқадан") және in mediās rēs ("істің ортасынан") терминдерін қолданды, онда 147–149-тар жолдары идеалды эпикалық ақынды сипаттайды:
The Roman lyric poet and satirist Horace (65–8 BC) first used the terms ab ōvō ("from the egg") and in mediās rēs ("into the middle of things") in his Ars Poetica ("Poetic Arts", c. 13 BC), wherein lines 147–149 describe the ideal epic poet:
"Жұмыртқа" деген сөздің сілтемесі – Зевстің аққу түрінде алдауынан кейін Леда салған қос жұмыртқадан туған Елена мен Клитемнестраның мифологиялық Троя соғысының бастауына қатысты. "Илиаданы" салыстырыңыз, ол Троя соғысы басталғанынан кейін тоғыз жыл өткен соң басталады, соғыстың бастапқы кезеңінен емес.
The word "egg" reference is to the mythological origin of the Trojan War in the birth of Helen and Clytemnestra from the double egg laid by Leda following her seduction by Zeus in the guise of a swan. Compare the Iliad, which begins nine years after the start of the Trojan War, rather than at its beginning.
Әдебиет тарихы
Ауызша дәстүрде пайда болған, оқиғаны медиа рес (оқиғаның ортасынан) бастау баяндау әдісі – эпикалық поэзияның стилистикалық ережесі болып табылады. Батыс әдебиетіндегі үлгілері – Гомердің "Илиадасы" мен "Одиссеясы" (екісі де б.з.б. 7 ғасыр). Сол сияқты, "Махабхарата" (б.з.б. 8 ғасыр – б.з. 4 ғасыр шамасында) да оқиғаның ортасынан басталады. Классикалық дәуір ақыны Вергилий (Публий Вергилий Маро, б.з.б. 70–19) осы әдеби баяндау әдісін Гомерді үлгі еткен рим әдебиеті дәстүрінің бір бөлігі – "Энеида" поэмасында жалғастырды. Итальяндық Данте Алигьеридің "Құдай комедиясы" (1320), неміс "Нибелунген жыры" (12 ғасыр), испандық "Кантар де Мио Сид" (14 ғасыр шамасында), португалдық Луис де Камоэнстің "Лузиадалар" (1572), Торквато Тассоның "Иерусалимді босату" (1581), Джон Милтонның "Жоғалған жұмақ" (1667) және жалпы модернистік әдебиетте де кездеседі. Қазіргі заманғы романдарында флешбэктермен медиа рес әдісін Уильям Фолкнер мен Тони Моррисон сияқты жазушылар қолданады. Эдгар Аллан Поның "Жүректің айғағы" повесі медиа рес түрінде жазылған.
With likely origins in oral tradition, the narrative technique of beginning a story in medias res is a stylistic convention of epic poetry, the exemplars in Western literature being the Iliad and the Odyssey (both 7th century BC), by Homer. Likewise, the Mahābhārata (c. 8th century BC – c. 4th century AD) opens in medias res. The classical era poet Virgil (Publius Vergilius Maro, 70–19 BC) continued this literary narrative technique in the Aeneid, which is part of the Roman literary tradition of imitating Homer. the Italian Divine Comedy (1320) by Dante Alighieri, the German Nibelungenlied (12th century), the Spanish Cantar de Mio Cid (c. 14th century), the Portuguese The Lusiads (1572) by Luís de Camões, Jerusalem Delivered (1581) by Torquato Tasso, Paradise Lost (1667) by John Milton, and generally in Modernist literature. Modern novelists using in medias res with flashbacks include William Faulkner and Toni Morrison. Edgar Allan Poe's "The Tell Tale Heart" is written in medias res.
Кино тарихы
Фильм-нуардың медиа-рестен басталуы жиі кездеседі; мысалы, жеке детектив сюжет оқиғасы жүріп жатқанда іске кіріседі. "Крест оты" (1947) фильмі Джозеф Сэмюэлстің өлтірілуімен ашылады. Полиция қылмысты тергегенде, оқиғаның түпкі себебі флешбэктер арқылы көрсетіледі. "Қате есеп" (1947) фильмінде Хамфри Богарт Рип Мёрдок рөлінде, қашуға тырысып, католик шіркеуінде жасырынуға асығады. Ішінде, Мёрдок дін қызметкеріне жағдайын түсіндіргенде, оның өмірінен алғашқы оқиғалар көрсетіледі. 8½ (1963), "Қашу жоқ" (1987), "Ауыр дене жарақаты" (1988), "Күдіктілер" (1995) сияқты қылмыстық триллерлер, "Жалынды бастаушы" (1984) сияқты қорқыныш фильмдері; Джеймс Бонд франшизасындағы көптеген әрекет фильмдері; және "Доктор Странжлав" (1964) сияқты комедиялар да осы тәсілді қолданады. "Дэдпул" (2016) және "Тұзды тоңқандар" (2020) сияқты сатирикалық супергерой фильмдері өздерінің оқиғаларын құру үшін медиа-рестен пайдаланды. "Өрт сөндірушілердің зираты" (1988), "Императордың жаңа киімі" (2000), "Алаялық!" (2005), "Бақытты соңы" (2006), "Мегаминд" (2010) және "Митчеллдер машиналарға қарсы" (2021) сияқты анимациялық фильмдердің бастапқы көріністері медиа-ресте, бұрын болған оқиғаларды болжайтын қысқа, бірақ маңызды эпизодтармен ашылады. Бұл көрініс кейіннен қайта көрсетіледі (бірақ бастапқыдағыдан өзгеше). "Нотр-Дамның қисық мұнарасы" (1996) атты тағы бір анимациялық фильм, фильм оқиғаларынан кейін балалар тобына оқиғаны айтатын қосалқы кейіпкер Клопин Тройлефу арқылы медиа-ресте басталады. "Жұқа қызыл желі" (1998) сияқты көптеген соғыс фильмдері де медиа-рестен басталады, басты кейіпкерлердің соғыс қимылының ортасында болуымен және фильм оқиғаларына дейінгі тұрмыстық көріністердің болмауымен сипатталады.
It is typical for film noir to begin in medias res; for example, a private detective will enter the plot already in progress. Crossfire (1947) opens with the murder of Joseph Samuels. As the police investigate the crime, the story behind the murder is told via flashbacks. Dead Reckoning (1947) opens with Humphrey Bogart as Rip Murdock on the run and attempting to hide in a Catholic church. Inside, the backstory is told in flashback as Murdock explains his situation to a priest. 8½ (1963), crime thrillers such as No Way Out (1987), Grievous Bodily Harm (1988), The Usual Suspects (1995), horror films such as Firestarter (1984); action films such as many in the James Bond franchise; and comedies such as Dr. Strangelove (1964). Superhero films with a satirical edge such as Deadpool (2016) and Birds of Prey (2020) have utilized in medias res to frame their stories. Animated films such as Grave of the Fireflies (1988), The Emperor's New Groove (2000), Hoodwinked! (2005), Happily N'Ever After (2006), Megamind (2010), and The Mitchells vs. the Machines (2021) have opening scenes in medias res, with a brief but significant scene that foreshadows the events that occurred earlier. This scene is then seen again afterwards (although in a different way than how it was shown at the beginning). Another animated film, The Hunchback of Notre Dame (1996), starts in medias res with supporting character Clopin Trouillefou telling the story to a group of children some time after the events of the film. Many war films, such as The Thin Red Line (1998), also begin in medias res, with the protagonists already actively in combat and no prior domestic scenes leading up to the film's events.