Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз туған ағылшын джентльмені және саясаткер сэр Джон Фрэнсис Эдвард Актон, 6-шы баронет (3 маусым 1736 – 12 тамыз 1811) – француз туған ағылшын джентльмені, Тоскана Ұлы Герцогтігінің теңіз күштерінің қолбасшысы, кейіннен Фердинанд IV тұсында Неаполь Корольдігінің премьер-министрі болды. Ол Наполеонның басшылығымен француз революциясының ықпалы Еуропаны шарлап, өзі қызмет еткен монархияны құлатпақ болған ала-көкпең кезеңде Неапольде қызмет етті.
French born English gentleman and politician
Sir John Francis Edward Acton, 6th Baronet (3 June 1736 12 August 1811) was a French born English gentleman who served as Commander of the naval forces of the Grand Duchy of Tuscany and later as Prime Minister of the Kingdom of Naples under Ferdinand IV. He served at Naples during the turbulent times when French Revolutionary fervour under Napoleon was sweeping across Europe and threatening to extinguish the monarchy he served.
Шығу тегі
Джон 1736 жылдың 3 маусымында Францияның Бесансон қаласында, Англияда туған дәрігер Эдвард Акттонның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол сол қалада қоныстанған, Англияның Шропшир графтығындағы Морвиллдегі Альденхам паркінің 2-ші баронеті (1623–1665) сэр Уолтер Акттонның шөбересінің немересі болды. 1791 жылы 55 жасқа толғанда Джон, алыс туысынан кейін 6-шы баронет атағын алды.
John was born on 3 June 1736 at Besançon in France, the son of Edward Acton, an English born physician who had settled in that town, the great grandson of Sir Walter Acton, 2nd Baronet (1623–1665) of Aldenham Park, Morville, in Shropshire, England. In 1791, aged 55, John succeeded his second cousin once removed as 6th Baronet.
Тосканадағы қызмет
Ол өзінің ағасының қол астында Тоскана Ұлы Герцогтігінің флотында қызмет етті. 1773 жылы Тоскана фрегаты «Австрия» капитаны болып қызмет еткенде, Тунис шығанағында бірнеше кемені жойды. Тетуан жанында теңіз жүзіп келе жатқанда, екі алжирлік шебек және бес Сале қарақшысы Жерорта теңізіне кіруге дайындалып жатқаны туралы хабар алды. 14 қазан күні Спартел мүйісінен екі кеме соқпаққа қарай бет алғанын көрді; біреуі мүйіс астында тоқтады, сымбаттасын күтіп тұрғандай, олармен сигнал алмасып жатты, бірақ қалың тұман оны үш сағатқа жасырды. Тұман тазарғанда, ол қаз-қалпында болды, Сале туы көтерілген, сигнал берілген, және шайқасуға дайын еді. Акттон дереу оған жарты мылтық атыстан жетіп, барлық қару-жарақпен атып кірді; кеме түсін түсіріп, әлсіз қарсылық көрсеткеннен кейін, күйеуінен көмек келмей, жауға түсті. Онда 24 зеңбірек болды, ал экипаждың 80 тұтқыны «Австрияға» жіберілді. Осы олжаны алғаннан кейін Акттон екінші фрегатты қуды және оны Алжир жанында жағаға тіреп жіберді, бірақ жұмысты аяқтау үшін қолайлы сәт күтіп тұрғанда, тағы бір Сале фрегаты мен екі шебек оған шабуыл жасады. Ұзақ қуып жете алмағаннан кейін, «Австрия» фрегатты жағаға тіреп, екі жағынан оқ жаудырып қиратты. Содан кейін Акттон Лараш портынан бір шебекті қуды және атыс ашты, бірақ батареялардың қорғанысында ол қауіпсіз жағаға кірді. Екінші фрегат та 24 зеңбірекпен, ал шебектер 23 және 16 зеңбірекпен қаруланған болды, бірақ екіншісі Акттонмен шайқас кезінде қашып кетті. Кейін ол олардың бір эскадрилья құрағанын және «Австрияны» басып алу үшін Лараштан шыққандарын анықтады, бірақ наурыз барысында бірде-бір тоскандық теңізші қаза таппады немесе жараланбады. 1775 жылы ол испан-тоскандық Алжирге шабуылда ирландтық генерал Алехандро О’Рейлимен бірге тоскандық фрегаттарға қолбасшылық етті. Алжирліктердің жалған үдеуіне алданып, испандықтардың апаттық десантқа түсуі туралы саяхатшы Генри Суинберн былай деп жазды: «Егер тоскандық командир Акттон кабельдерін кесіп, кемелерін жау толық қарқында шабуыл жасағанда жағаға тірей бермегенде, испандықтар «жарылып, адам қырылысқа ұшырар еді». Оның жүзімшар оқтармен заряддалған үлкен зеңбіректердің үздіксіз атысы олардың шабуылын тоқтатты және үлкен шығынмен зейнетке кетуге мәжбүр етті».
He served under his uncle in the navy of the Grand Duchy of Tuscany. In 1773, while serving as Captain of the Tuscan frigate Austria, he destroyed several vessels in the Gulf of Tunis. While cruising off Tetouan he was informed that two Algerine xebecs and five Salé Rovers were about to enter the Mediterranean. On 14 October he observed off Cape Spartel, two vessels making for the straits; one hove to under the Cape, apparently awaiting her consort with whom she was exchanging signals, but a thick fog concealed her for three hours: when it cleared off she was nearly within gun shot, the Salé flag flying, a signal up, and everything ready for action. Acton immediately ran her within half musket shot and poured in a fire of all arms; she struck her colours and was taken after a feeble resistance without aid from her consort. She mounted 24 guns, and the remains of her crew, amounting to 80 prisoners, were sent to the Austria. After securing this prize Acton gave chase to the second frigate and ran her ashore near Algiers, but in waiting for a favourable moment to complete his work another Salé frigate and two xebecs bore down on him. After a short chase the frigate was driven ashore by the Austria and destroyed with two broadsides. Acton then chased one xebec off the port of Larache and opened fire, but under cover of the batteries she got safely in. The second frigate was also of 24 guns, the xebecs of 23 and 16 guns each, but the second escaped while the other was engaged with Acton. He afterwards discovered that they formed one squadron, and had left Larache to capture the Austria, but not a single Tuscan seaman was killed or wounded throughout the campaign. In 1775 he commanded the Tuscan frigates in the Spanish Tuscan Invasion of Algiers along with Irish general Alejandro O'Reilly. Concerning the calamitous disembarkation in which the Spanish were drawn into a trap by the feigned retreat of the Algerines, the travel writer Henry Swinburne wrote that the Spaniards would have been "broken and slaughtered to a man had not Mr. Acton, the Tuscan commander, cut his cables and let his ships drive in to shore just as the enemy was coming on us full gallop. The incessant fire of his great guns, loaded with grape shot, not only stop't them in their career but obliged them to retire with great loss."
Неапольдегі қызмет
1779 жылы Неаполь королевасы Мария Каролина өзінің ағасы, Тоскананың ұлы герцогы Леопольдты, принц Караминико ұсынған Актонға Неаполь теңіз күштерін қайта ұйымдастыруға рұқсат беруге көндірді. Осы істе оның танытқан қабілеті оның жылдам карьералық өсуіне әкелді. Ол Неаполь Корольдігінің әскері мен теңіз күштерінің бас қолбасшысы, қаржы министрі, және ақырында премьер-министр болды. Бірақ, көп ұзамай ол министрліктен қайтарылды. 1806 жылы француздар Неапольге кірген кезде, ол патшалық отбасымен бірге тағы да Сицилияға қашты. 1809 жылдың 25 шілдесінде жазылған хатта Актонның "Termina шипажайларынан ешқандай пайда көре алмай, бірнеше күн бұрын оралғаны" хабарланды. Өткен жылы ауыр құлау мен салдарынан келген паралич салдары, енді көру қабілетінің толық жойылуымен күшейді.
In 1779 Queen Maria Carolina of Naples persuaded her brother the Grand Duke Leopold of Tuscany to allow Acton, who had been recommended to her by Prince Caramanico, to undertake the reorganisation of the Neapolitan navy. The ability displayed by him in this led to his rapid advancement. He became commander in chief of both the army and the navy of the Kingdom of Naples, minister of finance, and finally prime minister. Shortly afterwards the minister was recalled, but when the French entered Naples in 1806, he together with the royal family again took refuge in Sicily. A letter of 25 July 1809 reported that Acton had "returned a few days since from the baths of Termina, not in the least benefited by their waters. The painful effects of a paralytic stroke, and a severe fall last year, are now aggravated by a nearly total deprivation of sight."