Жон Пол Джонс: Американың теңіз күштерінің әкесі

Кіріспе

Шотланд-американдық теңіз офицері (1747–1792)

Джон Пол Джонс (туған Джон Пол; 6 шілде 1747 – 18 шілде 1792) – шотланд-американдық теңіз капитаны, американдық революциялық соғыста теңіз командирі болған. Көбінесе "Америкалық теңіз флотының әкесі" деп аталатын Джонсқа бұл атақ кейде Джон Барриге, Джон Адамсқа және кейде Джошуа Хамфриске де беріледі. Джонс АҚШ тарихындағы ең ұлы теңіз командирлерінің бірі саналады. Джонс масондық ұйымның мүшесі болған және Джон Хэнкок, Бенджамин Франклин сияқты АҚШ саяси элитасының арасында көптеген достар тапқан, тіпті оны қарақшылықта айыптаған жаулары да болған. Америка революциялық соғысы кезінде британдық сулардағы әрекеттері оған бүгінге дейін сақталған халықаралық бедел әкелді. Джонс Шотландияда туып өскен, он үш жасында теңізші болды және бірнеше сауда кемелерінің командирі қызметін атқарды. Көтерілісші экипаж мүшесінің бірін қылышпен өлтіргеннен кейін Виргиния колониясына қашып, 1775 жыл шамасында жаңадан құрылған Континенталдық теңіз флотына қосылып, Ұлыбритания Корольдігіне қарсы күреске қатысты. Ол Францияда орналасқан АҚШ теңіз кемелеріне командалық етіп, Ұлыбританияға қарсы бір сәтсіз шабуылға және британдық сауда кемелеріне бірнеше шабуылға жетекшілік етті. 1787 жылы командасыз қалған ол Ресей империясының теңіз флотына қосылып, контр-адмирал шеніне жетті.

Ерте өмір және тәрбие

Джон Пол, сол кезде белгілі болғандай, Шотландияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Кирккдубрайттың Стюартриясындағы Киркбибенге жақын Арбигленд иелігінде дүниеге келді. Оның ата-анасы 1733 жылдың 29 қарашасында Кирккдбригширдің Нью-Абби қаласында үйленді. Джон Пол өзінің теңіздік мансабын 13 жасында, капитан Бенсон басқаратын "Дружба" кемесінде шәкірт ретінде, Солтүстік Англияның Камберленд графтығындағы Уайтхейвеннен бастады. Полдың ағасы Уильям Пол үйленіп, Вирджиния колониясының Фредериксбург қаласында қоныстанды. Вирджиния - жас Полдың көптеген саяхаттарының бағыты болды. Бірнеше жыл бойы Пол бірнеше сауда және құл кемелерінде қызмет етті, соның ішінде 1764 жылы "Король Джордж" кемесінде үшінші матрос, ал 1766 жылы "Екі дос" кемесінде бірінші матрос болды. 1768 жылы ол Ямайкаға тоқтағанда табысты "Екі дос" кемесіндегі беделді лауазымын тастады. Ол Шотландияға өз бетінше оралып, ақырында басқа лауазымға ие болды. Джон Полдың мансабы 1768 жылы порттан шыққан "Джон" бригімен келесі сапарында тез және күтпеген жерден алға жылды. Кеме капитаны мен жоғары дәрежелі матрос екеуі де кенеттен сары қызбадан қайтыс болды. Пол кемені қауіпсіз портына жеткізуге басшылық етті, ал осы ерлігі үшін кеменің алғыс айтқан шотландтық иелері оны кеме мен экипаждың капитаны етіп тағайындады, жүгінің он пайызын берді. Ол қиындыққа ұшырамас бұрын Батыс Үндістанға екі рет саяхат жасады. 1770 жылы екінші сапарында Джон Пол жалақыны ерте төлеу туралы бүлік көтерілгені үшін экипажының бір мүшесін жазалады, бұл "қажетсіз қатыгездік" деп айыптауға әкелді. Бұл талаптар бастапқыда қабылданбады, бірақ бірнеше аптадан кейін теңізші қайтыс болғанда оның жақсы беделі құлап түсті. Джон Пол сол кісінің өліміне қатысы бар деп тұтқындалды. Ол Кирккдбрайт түрмесіне қамалды, бірақ кейін кепілдікпен босатылды. Бұл оқиғаның оның беделіне тигізген кері әсері күйінде қалды. Алайда, ол жалақы үшін дауласып, көтеріліс ұйымдастырған экипаж мүшесін қылышпен өлтірген кезде бұл мәселе шешілді. Бірнеше жылдан кейін Бенджамин Франклинге жазған хатында Джон Пол кісі өлтіруді өзін-өзі қорғау үшін жасағанын айтты, бірақ ол бірнеше ай бойы жиналатын және оның алғашқы құрбанының отбасы ықпалды болған адмиралдық сот алдында сотталуды күтуге дайын емес еді. Ол қашуға мәжбүр болды. Джонстың тарихында 18 айлық үзіліс бар, ал кейбір өмірбаяндар Тобагодан қашу үшін ол пират болған болуы мүмкін деген болжамды қарастырады. Пираттық туралы әңгімелер оны қуалай берді, бірақ оларды оның қарсыластары таратып, жайратып жіберген болуы мүмкін. Бірақ ол ақырында Фредериксбургте (Вирджиния штаты) қайта пайда болды, өзінің байлығын артына қалдырды; сондай-ақ, жақын туыстарын қалдырмай қайтыс болған ағасының істерін реттеуге тырысты. Оған Вирджиния штатының Фредерик округінде жер берілді. Осы уақытқа таман Джон Пол Джонс деген тегін қабылдады (алғашқы тегін сақтап). Солтүстік Каролина штатында ұзақ жылдар бойы сақталған дәстүр бойынша Джон Пол Солтүстік Каролина штатының Галифакс қаласынан Уилли Джонстың құрметіне "Джонс" есімін қабылдады. Джонс Патрик Генридің болашақ әйелі Доротея Спотсвуд Дэндриджге құштарлық танытты және Вирджинияда болған кезінде доктор Джон К. Ридпен құнды достық қарым-қатынас жасады. 1775 жылдың жазында Джонс Джозеф Хьюз және Филадельфиядағы басқа да революциялық көшбасшылармен кездесті. Сол кезден бастап Америка "оның сүйікті еліне" айналды, ол кейін барон Джоан Дерк ван дер Капеленге Полден деп мәлімдеді. Көп ұзамай Джон Пол Джонс Американың әскери-теңіз флотына қосылып, Британияға қарсы соғысқа қатысты.

John Paul, as he was then known, was born on the estate of Arbigland near Kirkbean in the Stewartry of Kirkcudbright on the southwest coast of Scotland. His parents married on November 29, 1733, in New Abbey, Kirkcudbrightshire. John Paul started his maritime career when he was 13, sailing out of Whitehaven in the northern English county of Cumberland as apprentice aboard Friendship under Captain Benson. Paul's older brother William Paul had married and settled in Fredericksburg, Colony of Virginia. Virginia was the destination of many of the younger Paul's voyages. For several years, Paul sailed aboard a number of merchant and slave ships, including the King George in 1764 as third mate and Two Friends as first mate in 1766. In 1768, he abandoned his prestigious position on the profitable Two Friends while docked in Jamaica. He found his own passage back to Scotland and eventually obtained another position. John Paul's career was quickly and unexpectedly advanced during his next voyage aboard the brig John, which sailed from port in 1768, when both the captain and a ranking mate suddenly died of yellow fever. Paul managed to navigate the ship back to a safe port, and in reward for this feat the vessel's grateful Scottish owners made him master of the ship and its crew, giving him ten percent of the cargo. He led two voyages to the West Indies before running into difficulty. During his second voyage in 1770, John Paul had one of his crew flogged after trying to start a mutiny about early payment of wages, leading to accusations that his discipline was "unnecessarily cruel". These claims were initially dismissed, but his favorable reputation was destroyed when the sailor died a few weeks later. John Paul was arrested for his involvement in the man's death. He was imprisoned in Kirkcudbright Tolbooth but later released on bail. The negative effect of this episode on his reputation is indisputable. This came to an end, however, when he killed a mutinous crew member with a sword in a dispute over wages. Years later, in a letter to Benjamin Franklin describing the incident, John Paul claimed that the killing was committed in self defense, but he was not willing to wait to be tried in an Admiral's Court, which would have taken months to assemble, and where the family of his first victim had been influential. He felt compelled to flee. There is an 18 month gap in Jones's history, and some biographers explore the possibility that in order to escape Tobago, he may have become a pirate. Rumors of piracy followed him, but may have been created by his detractors. But he eventually reappeared in Fredericksburg, Virginia, leaving his fortune behind; he also sought to arrange the affairs of his brother, who had died there without leaving any immediate family. He was granted land in Frederick County, Virginia. About this time, John Paul assumed the surname of Jones (in addition to his original surname). There is a long held tradition in the state of North Carolina that John Paul adopted the name "Jones" in honor of Willie Jones of Halifax, North Carolina. Jones courted Dorothea Spotswood Dandridge, the future bride of Patrick Henry, and made a valuable friendship with Dr. John K. Read during his time in Virginia. In the summer of 1775, Jones met Joseph Hewes and other revolutionary leaders in Philadelphia. From that period, America became "the country of his fond election", as he afterwards expressed himself to Baron Joan Derk van der Capellen tot den Pol. It was not long afterward that John Paul Jones joined the American navy to fight against Britain.

Америка отарлары

Джонстың өмірінің осы кезеңі, әсіресе оның отбасылық жағдайының мән-жайлары зерттеушілерді қиын жағдайға түсіреді, бұл Джонстың Америкаға көшіп кету себептерін тарихи тұрғыдан анықтауды қиындатады. Оның плантацияға қатысты жоспарлары күтілгендей жүрмегендіктен бе, әлде революциялық рух оған ықпал еткендіктен бе, белгісіз. 1774 жылы Джонс Филадельфиядағы Америка философиялық қоғамына сайланды. Солтүстік Америкаға қоныстанғаннан кейін, Джонс шамамен 1775 жылы жаңадан құрылған Континенттік флотқа өз қызметін ұсыну үшін Филадельфияға аттанды. Осы кезеңде Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері ресми түрде құрылып жатты және кеме офицерлері мен капитанға зор қажеттілік болды. Ричард Генри Лидің оның қабілеттерін біліп, қолдауы болмағанда, Джонстың әлеуеті байқалмас еді. Континенттік Конгрестің ықпалды мүшелерінің көмегімен Джонс 1775 жылдың 7 желтоқсанында Континенттік флоттың 24 зеңбіректі фрегаты «Альфредтің» 1-ші лейтенанты болып тағайындалды.

Ерте басқару

Джонс 1776 жылы ақпанда Делавэр өзенінен континенттік флоттың алғашқы саяхатына «Альфред» кемесімен аттанды. Осы кемеде Джонс алғашқы АҚШ туын, Ұлы Одақ туын, әскери кемеде көтеру құрметіне ие болды. Флоттың жағалау бойымен саяхаттауы күтілді, бірақ коммодор Эсек Хопкинс оның орнына Багам аралдарына баруды бұйырды, онда Нассау қаласы әскери жабдықтарды алу үшін шабуылға түсті. Қайтар жолында флот британдық почта кемесімен сәттіліксіз кездесуге ұшырады. Содан кейін Джонсқа USS «Провиденс» шлюпінің басқаруы тапсырылды. Конгресс жақында Американдық Әскери-теңіз күштері үшін он үш фрегат құрылысын тапсырды, олардың бірін Джонс басқаратын болды. Осы құрметті басқару орнына Джонс кішкентай «Провиденс» кемесінде қызмет етуге келісті. 1776 жылдың жазында «Провиденс» командирі ретінде Джонс Континенттік флот пен Конгресс үшін түрлі қызметтер атқарды. Бұл қызметтерге әскерлерді тасымалдау, жабдықтарды жеткізу және конвойларды сүйемелдеу кірді. Осы уақытта Джонс «Кербер» кемесімен қуылған және әскери жүктермен толтырылған «Испаниоладан келген бригке» көмектесті. Кейін бриг Конгресске сатылып, капитан Хойстед Хакер басқаруымен «Хэмпден» деп аталды. Кейін Нова Скотияға алты апталық сапар кезінде Джонс он алты кемені жаулап алып, Кансоға жасалған шабуылда елеулі зиян келтірді. Джонстың келесі басқаруы коммодор Хопкинстің Нова Скотиядағы көмір шахталарында мәжбүрлеп жұмыс істеуге жіберілген жүздеген американдық тұтқындарды босату және британдық кемелерге шабуыл жасау бұйрығының нәтижесінде болды. 1776 жылдың 1 қарашасында Джонс осы міндетті орындау үшін «Альфред» кемесімен теңізге шықты. Қысқы жағдай тұтқындарды босатуға кедергі келтірді, бірақ нәтижесінде Канададағы генерал Джон Бургойн әскеріне арналған қысқы киімдерді тасымалдаған «Меллиш» кемесі қолға түсті.

Рейнджердің командалығы

Теңіздегі сәттіліктеріне қарамастан, Джонстың биліктегілермен келіспеушіліктері 1776 жылғы 16 желтоқсанда Бостонға келгеннен кейін жаңа деңгейге жетті. Портта болғанда, ол коммодор Хопкинспен қақтығысуға түсті, себебі Джонс Хопкинстің өзінің жоспарларын сынап, оның жолына кедергі келтіріп отыр деп санады. Осы және басқа да наразылықтардың нәтижесінде Джонсқа 1777 жылғы 14 маусымда, жұлдыздар мен жолақтар туы қабылданған күні, жаңа салынған «Рейнджер» кемесінің кішігірім басшылығы тағайындалды. Қажетті дайындықтардан кейін Джонс 1777 жылғы 1 қарашада Францияға аттанды, Америка мүддесіне бар күшімен көмектесу туралы бұйрық алып. Франциядағы американдық комиссарлар – Бенджамин Франклин, Сайлас Дин және Артур Ли болды, олар Джонстың стратегиялық ұсыныстарын тыңдады. Олар оған Голландияның Амстердамда Америка үшін салып жатқан «Индиен» атты жаңа кемеге қолбасшылық етуді уәде етті. Бірақ Ұлыбритания қысым көрсету арқылы «L’Indien» кемесін Американың қолынан алып, оның Францияға сатылуын қамтамасыз етті (Франция әлі Америкамен одақтаспаған еді). Джонс тағы да командасыз қалды, бұл оның 1776 жылдың соңынан 1777 жылдың басына дейінгі Бостондағы тоқтап қалуын еске түсірді. Осы кезеңде Джонстың Франклинмен тығыз достық қарым-қатынасы қалыптасқаны айтылады, ол Франклинге зор құрметпен қарады. 1778 жылғы 6 ақпанда Франция Америкамен одақтастық шартына қол қойып, жаңа американдық республиканың тәуелсіздігін ресми мойындады. Сегіз күннен кейін капитан Джонстың «Рейнджері» француздардың ресми салютін алған алғашқы американдық әскери кемесі болды, капитан Ла Мотте Пикедің флагманынан тоғыз зеңбілік салют берілді. Джонс осы оқиға туралы былай деп жазды: «Мен оның ұсынысын одан да қуана қабылдадым, себебі бұл біздің тәуелсіздігімізді және ұлтымызды мойындау еді». 10 сәуірде Джонс Франциядағы Брест портынан Ұлыбританияның батыс жағалауына жол тартты.

Рейнджерлер британдықтарға шабуыл жасайды

Джонс Ирландия теңізінде британдық сауда кемелеріне қарсы алғашқы табыстарға қол жеткізді. 1778 жылдың 17 сәуірінде ол өзінің командасын өзінің теңіздік мансабын бастаған Уайтхейвен қаласына шабуыл жасауға көндірді. Кейін Джонс өзінің жоғары лауазымды офицерлерінің (осындай мәселелерді өзінің ресми есебінде сыпайылықпен айтпаған) нашар басқару қабілеттері туралы былай деп жазды: «Олардың мақсаты – пайда емес, құрмет», – деді олар. Олар кедей еді: экипаждың рухын көтерудің орнына, олар оларды мойынсұнбауға итермеледі; олар ұсынылған шараның жақсы немесе жаман екеніне үкім шығаруға олардың құқығы бар екеніне оларды сендірді». Қарсы жел оларды әрекеттен бас тартып, «Рейнджерді» Ирландияға қарай итеруге мәжбүр етті, соның салдарынан британдық кемелерге жолда қосымша қиындықтар туды. 20 сәуірде Джонс тұтқынға алынған теңізшілерден Корольдік теңіз күштерінің соғыс шлюпі Ирландияның Каррикфергус жанында бекітілгенін білді. «Рейнджер» хирургінің күнделігінде айтылғандай, Джонстың бастапқы ниеті кемеге күндіз шабуыл жасау еді, бірақ оның теңізшілері «оған дайын емес еді» – бұл ресми есепте көрсетілмеген тағы бір оқиға. Сондықтан шабуыл түн ортасынан кейін басталды, бірақ «Дрейкпен» бірге «Рейнджерді» тоқтатуға зәкір түсірген серігі түнде уақытты дұрыс бағаламады (Джонс өзінің естеліктерінде адам мас болған деді), сондықтан Джонсқа зәкір арқанын кесіп, қашуға тура келді. Жел бағытын өзгертті, және «Рейнджер» Ирландия теңізін қайтадан кесіп өтіп, Уайтхейвенге шабуыл жасауға тағы бір рет тырысты. 23 сәуірде түн ортасынан кейін Джонс он бес адамнан тұратын екі қайықпен шабуылға жетекшілік етті. Ол Уайтхейвен портында бекіген барлық кемелерді өртеп, батыруға үміттенеді, олардың саны 200 мен 400 аралығында болған ағаштан жасалған кемелерден тұратын толық сауда флоты және көптеген көмір тасымалдаушылардан құралған. Олар сондай-ақ қала тұрғындарын қорқытып, тағы да от жағуды жоспарлады. Бірақ желдің өзгеруі және күшті төмендеуі жағаға жетуді қиындатты. Олар қаланың қорғаныс қаруларын оқтан айыруға үлкерді, бірақ шамдардың екеуінде де отын бітіп қалғандықтан от жағу қиын болды. Бұл мәселені шешу үшін партияның бір бөлігі кемежайдағы тавернаға қарауға жіберілді, бірақ тез ішуге тоқтағандықтан одан әрі кешіктірілді. Олар қайтып келген кезде таң атқандықтан, өртке салу басталды, сондықтан күштерді «Томпсон» көмір кемесіне шоғырландырды, жалын көршілес кемелерге таралады деген үмітте, барлығы судың төмендеуінен жағаға тірелген. Алайда, қараңғыда бір теңізші қашып кетіп, порттың жанындағы көшедегі тұрғындарды ескертті. Өрт туралы ескерту берілді, көптеген адамдар кемежайға жүгіріп келді, американдықтарды шегінуге мәжбүр етті және қаланың екі өрт сөндіру машинасымен отты сөндірді. Қала тұрғындарының Джонстың қайықтарын оқпен батыру үміті, ақылға қонымды шыршалаудың арқасында орындалмады. Джонс содан кейін Уайтхейвеннен Шотландияға дейін Солвей ферт арқылы өтіп, Кирккбрайт маңындағы Сент-Мэри аралында тұратын Селкирк графының 4-ші графы Дунбар Дугласты құн төлеп ұстауға үміттенді. Джонс графты Корольдік теңіз күштеріне қосылған американдық теңізшілерге айырбастауға болады деп ойлады. Графтың үйінде болмағаны анықталды, сондықтан оның әйелі офицерлерді қабылдап, келіссөздер жүргізді. Канадалық тарихшы Питер Ньюман Селкирк графтығының жас мұрагері Томас Дугласты қорғағаны үшін үй шаруашылығына жауапты әйелге, ал американдықтарды алдау үшін қаптың жартысын көмірмен толтырып, қалғанын отбасы күмісімен толтырғаны үшін үй қызметшісіне алғыс айтады. Джонс өзінің кемесіне тікелей оралып, басқа жерден байлық іздеуді жалғастыруды жоспарлап отырғанын айтты, бірақ оның экипажы «барлығын тонап, өртеп, тонағысы келетінін» мәлімдеді. Ақырында, Джонс экипажға олардың қалауларын қанағаттандыру үшін отбасының эмблемасымен безендірілген күміс табақтар жинауға рұқсат берді, бірақ басқа ештеңе алған жоқ. Кейінірек Францияда сатылып кеткен кезде Джонс тақтаны сатып алды және соғыс аяқталғаннан кейін оны Селкирк графына қайтарып берді. Сент-Мэри аралы мен Уайтхейвенге жасалған шабуылдар экипажбен бөлісетін сыйлықтар мен пайдаға әкелмеді. Миссия барысында экипаж әскери емес, каперлік кемедегідей әрекет етті, оны Джонстың оң қолы лейтенант Томас Симпсон басқарды.

Jones had some early successes against British merchant shipping in the Irish Sea. He persuaded his crew on April 17, 1778, to participate in an assault on Whitehaven, the town where his maritime career had begun. Jones later wrote about the poor command qualities of his senior officers (having tactfully avoided such matters in his official report): "'Their object', they said, 'was gain not honor'. They were poor: instead of encouraging the morale of the crew, they excited them to disobedience; they persuaded them that they had the right to judge whether a measure that was proposed to them was good or bad". Contrary winds forced them to abandon the attempt and drive Ranger towards Ireland, causing more trouble for British shipping on the way. On April 20, Jones learned from captured sailors that the Royal Navy sloop of war was anchored off Carrickfergus, Ireland. According to the diary of Rangers surgeon, Jones's first intention was to attack the vessel in broad daylight, but his sailors were "unwilling to undertake it", another incident omitted from the official report. Therefore, the attack took place just after midnight, but the mate responsible for dropping the anchor to halt Ranger right alongside Drake misjudged the timing in the dark (Jones claimed in his memoirs that the man was drunk), so Jones had to cut his anchor cable and run. The wind shifted, and Ranger recrossed the Irish Sea to make another attempt at raiding Whitehaven. Jones led the assault with two boats of fifteen men just after midnight on April 23, hoping to set fire to and sink all of the ships anchored in Whitehaven's harbor, which numbered between 200 and 400 wooden vessels and consisted of a full merchant fleet and many coal transporters. They also hoped to terrorize the townspeople by lighting further fires. As it happened, the journey to shore was slowed by the shifting wind, as well as a strong ebb tide. They successfully spiked the town's big defensive guns to prevent them being fired, but lighting fires proved difficult, as the lanterns in both boats had run out of fuel. To remedy this, some of the party were sent to raid a public house on the quayside, but the temptation to stop for a quick drink led to a further delay. Dawn was breaking by the time they returned and began the arson attacks, so efforts were concentrated on the coal ship Thompson in the hope that the flames would spread to adjacent vessels, all grounded by the low tide. However, in the twilight, one of the crew slipped away and alerted residents on a harbourside street. A fire alert was sounded, and large numbers of people came running to the quay, forcing the Americans to retreat and extinguishing the flames with the town's two fire engines. The townspeople's hopes of sinking Jones's boats with cannon fire were dashed because of the prudent spiking. Jones next crossed the Solway Firth from Whitehaven to Scotland, hoping to hold for ransom Dunbar Douglas, 4th Earl of Selkirk, who lived on St Mary's Isle near Kirkcudbright. The earl, Jones reasoned, could be exchanged for American sailors impressed into the Royal Navy. The earl was discovered to be absent from his estate, so his wife entertained the officers and conducted negotiations. Canadian historian Peter C. Newman gives credit to the governess for protecting the young heir to the Earldom of Selkirk, Thomas Douglas, and to the butler for filling a sack half with coal and topping it up with the family silver, in order to fob off the Americans. Jones claimed that he intended to return directly to his ship and continue seeking prizes elsewhere, but his crew wished to "pillage, burn, and plunder all they could". Ultimately, Jones allowed the crew to seize a silver plate set adorned with the family's emblem to placate their desires, but nothing else. Jones bought the plate when it was later sold off in France, and he returned it to the Earl of Selkirk after the war. The attacks on St Mary's Isle and Whitehaven resulted in no prizes or profits which would be shared with the crew under normal circumstances. Throughout the mission, the crew acted as if they were aboard a privateer, not a warship, led by Lieutenant Thomas Simpson, Jones's second in command.

Ирландияға оралу

Джонс «Рейнджерді» Ирландия теңізі арқылы қайтадан өткізіп, Каррикфергус портында тұрған «Дрейкке» тағы бір шабуыл жасауға үміттенді. 24 сәуірдің кешкі сағаттарында екі кеме, шамамен тең қару-жарақпен, шайқасқа түсті. Күннің басында американдықтар барлау кемесінің экипажын тұтқындап, «Дрейктің» «Рейнджерді» ұстап алу және оған шабуыл жасау ниетімен ондаған сарбаздарды алғанын білді, сондықтан Джонс «Дрейкті» бір сағатқа созылған атыстан кейін тұтқындауға тырысты. Осы шайқас барысында британдық капитан Джордж Бердон қаза тапты. Лейтенант Симпсонға Брестке қайту үшін «Дрейк» кемесі тапсырылды. Кемелер қайту сапарында бөлініп кетті, «Рейнджер» тағы бір жүлдені қуалай бастады, бұл Симпсон мен Джонстың арасында қақтығысқа әкелді. Екі кеме де портқа аман-есен жетті, бірақ Джонс Симпсонды әскери сотқа беруге өтініш беріп, оны кемеде ұстады. Джон Адамстың ықпалымен, ол Францияда комиссар болып қызмет етіп жүргендіктен, Симпсон Джонстың айыбынан босатылды. Адамс өзінің естеліктерінде дәлелдердің басым көпшілігі Симпсонның мәлімдемесін қолдайтынын айтты. Адамс Джонстың миссияның даңқын жеке өзіне қажет еткенін, әсіресе Симпсонды бортта ұстап, ол көптеген маңызды еуропалық сазгерлермен тұтқындауды тойлағанын сезді. Сонымен қатар, командирдің өзінің де көзқарасы болды, француздық кеме қатынасы магнаты Жак Донатиен Ле Рей Америкаға қайта салынған және сыйға берген сауда кемесі. 14 тамызда, үлкен француз және испан басқыншылық флоты Англияға жақындаған кезде, ол 36 зеңбірекпен жабдықталған «Альянс», 32 зеңбірекпен жабдықталған «USS Pallas», 12 зеңбірекпен жабдықталған «Vengeance» және «Le Cerf» кемелерінен тұратын бес кемелік эскадрильяның басында Ирландияға бет бұрып, алаңдатушылық жасады, сонымен қатар екі каперлік кеме, «Granville» де болды. Гройдан бірнеше күн шыққаннан кейін, «Monsieur» кемесі капитан мен Джонс арасындағы келіспеушілікке байланысты бөлініп кетті. Бірнеше Корольдік теңіз кемелері Джонсты қуып жете алу үшін Ирландияға жіберілді, бірақ бұл жолы ол Шотландияның солтүстігінен Солтүстік теңізге қарай жалғастырды. Джонстың негізгі проблемалары, бұрынғы сапарында болғандай, әсіресе «Альянс» капитаны Пьер Ландестің бағынбауынан туындады. 23 қыркүйекте эскадрилья Шығыс Йоркширдің Фламбороу-Хед жағалауында үлкен сауда конвойын кездестірді. 44 зеңбірекпен жабдықталған британдық фрегат және 22 зеңбірекпен жабдықталған «Скарборо графесі» конвой мен Джонстың эскадрильясы арасында орналасып, саудагерлерге қашып кетуге мүмкіндік берді. Кешкі сағат 7-ден кейін Фламбороу шайқасы басталды. «Серапис» «Bonhomme Richard» кемесімен ұрысты, ал «Альянс» «Скарборо графесіне» едәуір қашықтықтан оқ атты. Оның үлкен қаруларымен шайқаста жеңіске жете алмайтынын тез түсінген Джонс, желдің басылуымен, «Ричардты» және «Сераписті» бір-біріне бекітуге бар күшін салды (оның әйгілі, бірақ шындығына күмәнді, «Мен әлі шайқаса бастаған жоқпын!» деген сөзі осы шайқастың осы кезеңінде берілуді талап еткенге жауап ретінде айтылған делінеді). Бір сағаттан кейін ол мұны істеді және палубадағы мылтықтармен және шатырлардағы теңізшілермен британдық палубаларды тазарта бастады. «Альянс» өтіп өтіп, кеңінен атып, «Ричардқа» да, «Сераписке» де бірдей зиян келтірді. Темірде «Скарборо графесі» «Pallas» кемесін бастың соққысына қарсы алып, бөлек шабуылға кірісті. «Альянс» осы жарысқа жақындағанда, басталғаннан кейін бір сағаттан кейін қатты зақымдалған графша берілді. «Bonhomme Richard» кемесі күйіп, батып бара жатқанда, оның байрағы атып тасталған сияқты; офицерлердің бірі капитанның қаза тапқанын ойлап, берілуін айқайлағанда, британдық командир олар өздерінің байрақтарын түсірген ба деп сұрады. Кейінірек Джонс «Мен сізді соққыға түсіруге бел будым» дегенді есіне алды, бірақ экипаж мүшелері естіген және бірнеше күннен кейін газеттерде жарияланған сөздер: «Мен батсам да, соққы жасасам, мені құртады» дегенге ұқсас болды. Британдықтардың «Bonhomme Richard» кемесіне шабуыл жасау әрекеті сәтсіз аяқталды, ал граната «Серапистің» төменгі палубасында үлкен мөлшерде оқ-дәрі жарылуына себеп болды. «Альянс» негізгі шайқасқа екі жақтан оқ атып оралды. Бұл да «Ричардқа» да, «Сераписке» де бірдей зиян келтірді, бірақ бұл тактика «Серапис» қозғала алмай қалғанша жұмыс істеді. «Альянс» өзінің үлкен қаруларының қатарынан алыстағандықтан, «Серапис» капитаны Пирсон шайқасты ұзартудың ештеңеге қол жеткізе алмайтынын мойындады, сондықтан ол берілді. «Bonhomme Richard» кемесі экипажының көпшілігі басқа кемелерге ауыстырылды, ал бір жарым күндік жөндеуден кейін кемеді құтқаруға болмайды деп шешілді. «Bonhomme Richard» кемесіне батуға рұқсат берілді, ал Джонс «Серапис» командалығын бейтарап (бірақ американдықтарға жақын) Голландияның Тексел аралына сапарға шықты. Келесі жылы Франция корольі Людовик XVI Джонсты «Шевалье» атағымен құрметтеді. Джонс осы құрметті қабылдап, осы атақты одан әрі пайдалануды қалады: 1787 жылы Континенталдық Конгресс оның «батылдығы мен керемет қызметтерінің» құрметіне алтын медаль жасауға шешім қабылдағанда, ол «Шевалье Джон Пол Джонсқа» табыс етілуі керек еді. Ол Людовик XVI-дан «l'Institution du Mérite Militaire» орденін және қылышты да алды. Алайда, сол кезде Ұлыбританияда оны көбінесе қарақшы деп кемсіртті. Джонс 1783 жылы құрылған Пенсильвания штатындағы «The Society of the Cincinnati» қоғамының негізгі мүшесі болып қабылданды.

Jones led Ranger back across the Irish Sea, hoping to make another attempt at Drake, still anchored off Carrickfergus. Late in the afternoon of April 24, the ships, roughly equal in firepower, engaged in combat. Earlier in the day, the Americans had captured the crew of a reconnaissance boat and learned that Drake had taken on dozens of soldiers with the intention of grappling and boarding Ranger, so Jones made sure that did not happen, capturing Drake after an hour long gun battle in which British captain George Burdon was killed. Lieutenant Simpson was given command of Drake for the return journey to Brest. The ships separated during the return journey as Ranger chased another prize, leading to a conflict between Simpson and Jones. Both ships arrived at port safely, but Jones filed for a court martial of Simpson, keeping him detained on the ship. Partly through the influence of John Adams, who was still serving as a commissioner in France, Simpson was released from Jones's accusation. Adams implies in his memoirs that the overwhelming majority of the evidence supported Simpson's claims. Adams seemed to believe Jones was hoping to monopolize the mission's glory, especially by detaining Simpson on board while he celebrated the capture with numerous important European dignitaries. Even with the wealth of perspectives, including the commander's, a merchant ship rebuilt and given to America by the French shipping magnate, Jacques Donatien Le Ray. On August 14, as a vast French and Spanish invasion fleet approached England, he provided a diversion by heading for Ireland at the head of a five ship squadron including the 36 gun Alliance, 32 gun USS Pallas, 12 gun Vengeance, and Le Cerf, also accompanied by two privateers, and Granville. When the squadron was only a few days out of Groix, Monsieur separated because of a disagreement between her captain and Jones. Several Royal Navy warships were sent towards Ireland in pursuit of Jones, but on this occasion, he continued right around the north of Scotland into the North Sea. Jones's main problems, as on his previous voyage, resulted from insubordination, particularly by Pierre Landais, captain of Alliance. On September 23, the squadron met a large merchant convoy off the coast of Flamborough Head, East Yorkshire. The 44 gun British frigate and the 22 gun hired armed ship Countess of Scarborough placed themselves between the convoy and Jones's squadron, allowing the merchants to escape. Shortly after 7 p. m. the Battle of Flamborough Head began. Serapis engaged Bonhomme Richard, and Alliance fired from a considerable distance at Countess. Quickly recognizing that he could not win a battle of big guns, and with the wind dying, Jones made every effort to lock Richard and Serapis together (his famous, albeit apocryphal, quotation, "I have not yet begun to fight!" was said to have been uttered in reply to a demand to surrender in this phase of the battle). After about an hour, he succeeded, and he began clearing the British decks with his deck guns and his Marine marksmen in the rigging. Alliance sailed past and fired a broadside, doing at least as much damage to Richard as to Serapis. Meanwhile, Countess of Scarborough had enticed Pallas downwind of the main battle, beginning a separate engagement. When Alliance approached this contest, about an hour after it had begun, the badly damaged Countess surrendered. With Bonhomme Richard burning and sinking, it seems that her ensign was shot away; when one of the officers shouted a surrender, believing his captain to be dead, the British commander asked, seriously this time, if they had struck their colors. Jones later remembered saying something like "I am determined to make you strike", but the words allegedly heard by crew members and reported in newspapers a few days later were more like: "I may sink, but I'll be damned if I strike". An attempt by the British to board Bonhomme Richard was thwarted, and a grenade caused the explosion of a large quantity of gunpowder on Serapis lower gun deck. Alliance returned to the main battle, firing two broadsides. Again, these did at least as much damage to Richard as to Serapis, but the tactic worked to the extent that Serapis was unable to move. With Alliance keeping well out of the line of his own great guns, Captain Pearson of Serapis accepted that prolonging the battle could achieve nothing, so he surrendered. Most of Bonhomme Richards crew transferred to other vessels, and after a day and a half of frantic repair efforts, it was decided that the ship could not be saved. Bonhomme Richard was allowed to sink, and Jones took command of Serapis for the trip to the island of Texel in neutral (but American sympathizing) Holland. In the following year, King Louis XVI of France honored Jones with the title "Chevalier". Jones accepted the honor and desired the title to be used thereafter: when the Continental Congress in 1787 resolved that a medal of gold be struck in commemoration of his "valor and brilliant services" it was to be presented to "Chevalier John Paul Jones". He also received from Louis XVI a decoration of "l'Institution du Mérite Militaire" and a sword. By contrast, in Britain at this time, he was usually denigrated as a pirate. Jones was also admitted as an original member of The Society of the Cincinnati in the state of Pennsylvania when it was established in 1783.

Ресей қызметі

1782 жылдың маусым айында Джонс 74 пулемётты Америкаға қолбасшылық етуге тағайындалды, бірақ Конгресс Американы француздарға апатқа ұшыраған "Ле Магнифик" орнына беруге шешім қабылдағанда, оның командасы сәтсіз аяқталды. Нәтижесінде 1783 жылы оған Еуропаға барып, бұрынғы қолына тиесілі ақшалай сыйлықты жинау тапсырылды. Ақыры, бұл да аяқталды және Джонс белсенді жұмысқа орналасу перспективасыз қалды, сондықтан ол 1787 жылы 23 сәуірде Ресейдің императоршасы Екатерина II қызметіне кірісті, ол Джонсқа үлкен сенім білдірді: "Ол Константинополге жетеді". Оған француз азаматы Павел де Жонес (Pavel de Zhones, Paul de Jones) деген ат берілді. Алайда Джонс өзінің американдық азамат және офицер ретінде мәртебесін сақтап қалу ниеті бар екенін мойындады. 24 пулялы флагманды "Владимир" кемесі бортындағы контр-адмирал ретінде ол Түріктерге қарсы, Нассаулық принц Чарльз Сигеннің қолбасшылығындағы Днепр флотилиясымен бірге, Оңтүстік Буг пен Днепр өзендері ағып жатқан Қара теңіздің бір тармағы Днепр Буг Лимандағы теңіз науқанына қатысты. Джонс (және Нассау Сиген) Осман әскерлерін аймақтан қуып шықты, бірақ Нассау Сигеннің қызғаныш интригалары (және, мүмкін, Джонстың Император саясатына деген қабілетсіздігі) орыс қолбасшысы принц Григорий Потемкинді Джонсқа қарсы айналдырды. Джонс Солтүстік теңіздегі командаға ауысу мақсатында Санкт-Петербургке шақырылды. Басқа факторлар бәсекелес офицерлердің теориялық наразылығын қамтыған болуы мүмкін, олардың кейбіреулері Ресейге жұмыс істейтін бірнеше бұрынғы британдық әскери-теңіз офицерлері болды, олар Джонсты опасыз деп санады және онымен сөйлесуден бас тартты. 8 маусымда 1788 жылы Джонс "Анна орденінің" иегері атанды, бірақ келесі айда ол қаһарлы адам болып кетті. 1789 жылы Джонс Польшаның Варшава қаласына келіп, американдық революциялық соғыстың ардагері Тадеуш Костюшкомен достық қарым-қатынас орнатты. Костюшко оған Швецияны ұсынған автократиялық Ресейге қызмет етуді тастап, басқа мемлекетке қызмет етуді ұсынды. Костюшконың қолдауына қарамастан, шведтер біршама қызығушылық танытса да, соңында Джонсты жалдамауға шешім қабылдады. Джонсқа деген жеке жаулығы бар Екатерина оның швед теңіз флотына ғана емес, сонымен қатар даниялық теңіз флотына тағайындалуына кедергі келтірді. Бұл оқиға өмірбаяндар арасында даулы болып табылады, өйткені Джон Пол Джонс Ресей сотының ішінде шетелдік болғандықтан, сол кездегі билік құрылымына қауіп төндірді. Көптеген өмірбаяндар бұл есептерге күмәнмен қарайды, оларды ойлап тапқан, интрига немесе жала жабу деп атайды және Джонсты биліктен алып тастау үшін жол ретінде қаралды деп айтады. Степанова полицияға оның өзіне май сату үшін пәтеріне шақырылғанын, ол оны бетінен ұрып, ақ қолқаппен аузын жауып, оны вагинальды түрде енгенін айтты. Бір полк дәрігері мен акушер оны тексеріп, осы физикалық және жыныстық зорлық-зомбылықты растайтын дәлелдерді тапты. Зорлау туралы хабарлау бір күн кешіктірілді, бұл ресейлік заң кодекстерінің осындай кешіктіру келісімнің дәлелі деп қарастырғаны үшін іс әдетте жалғастырылмайды дегенді білдірді, бірақ Екатерина сот ісін жалғастыруға мүмкіндік беру үшін тікелей араласты. Джонс қызға бірнеше рет жыныстық қатынас үшін ақша төлегенін айтып, оның пәктігінен айырылғандығын жоққа шығарды және ол 10 жастан асқан деп мәлімдеді. Алайда, Джонс кейінірек өз әңгімесін өзгертіп, бұл айыптаудың мүлдем жалған екенін, Катеринаның анасы София Федоровнаның белгілі адамнан қаржылай пайда табуға деген ықыласынан туындағанын айтады. Ол Ресей сотындағы француз өкілі граф де Сегурды (сонымен қатар Джонстың астанадағы соңғы досы) қатыстырды, ол айыптауды тергеді және Потемкинге оның жалған екенін және Джонс өзінің жеке мақсаттары үшін принц Чарльздың құлдырауының құрбаны болғанын айтты. Джонс дәлел жинап, Катеринаның әкесі Стефан Холтсвартенді сотқа әкеліп, қызының 12 жаста екенін, әйелі оны басқа еркек үшін тастап кеткенін, жезөкше үйінде тұрып, өзі де азғындық жасағанын дәлелдеді. Осы кезеңде ол өзінің "Лиман жорығының баяндамасы" атты еңбегін жазды.

In June 1782, Jones was appointed to command the 74 gun America, but his command fell through when Congress decided to give America to the French as replacement for the wrecked Le Magnifique. As a result, he was given assignment in Europe in 1783 to collect prize money due his former hands. At length, this too expired and Jones was left without prospects for active employment, leading him on April 23, 1787, to enter into the service of the Empress Catherine II of Russia, who placed great confidence in Jones, saying: "He will get to Constantinople". He was granted name as a French subject Павел де Жонес (Pavel de Zhones, Paul de Jones). Jones avowed his intention, however, to preserve the condition of an American citizen and officer. As a rear admiral aboard the 24 gun flagship Vladimir, he took part in the naval campaign in the Dnieper Bug Liman, an arm of the Black Sea, into which the Southern Bug and Dnieper rivers flows, against the Turks, in concert with the Dnieper Flotilla commanded by Prince Charles of Nassau Siegen. Jones (and Nassau Siegen) repulsed the Ottoman forces from the area, but the jealous intrigues of Nassau Siegen (and perhaps Jones's own ineptitude for Imperial politics) turned the Russian commander Prince Grigory Potemkin against Jones. Jones was recalled to Saint Petersburg for the claimed purpose of transfer to a command in the North Sea. Other factors may have included the theoretical resentment of rival officers, some of whom were several ex British naval officers also in Russian employment, who regarded Jones as a renegade and refused to speak to him. On June 8, 1788, Jones was awarded the Order of Saint Anna, but he left the following month, an embittered man. In 1789, Jones arrived in Warsaw, Poland, where he befriended Tadeusz Kościuszko, a veteran of the American Revolutionary War. Kościuszko advised him to leave the service of the autocratic Russia and serve another power, suggesting Sweden. Despite Kościuszko's backing, the Swedes, while somewhat interested, in the end decided not to recruit Jones. Catherine, who retained a personal enmity for Jones, had blocked his appointment to not just the Swedish navy, but the Danish navy also. This event is contentious among biographers, as John Paul Jones was a foreigner among the Russian court, threatening the power structure that existed at the times. Most biographers are skeptical of these accounts labeling them fabrication, intrigue, or slander and argue that Jones was framed as a way to remove him from power. Stepanova testified to the police that she had been summoned to his apartment to sell him butter, when he punched her in the face, gagged her with a white handkerchief, and vaginally penetrated her. A regimental surgeon and a midwife both examined her and found evidence to substantiate these physical and sexual assaults. There had been a delay on one day in reporting the rape, which meant the case would ordinarily not continue, due to Russian statutory codes considering any such delay evidence of consent, but Catherine intervened directly to allow the legal proceedings to continue. Jones responded to the allegations by claiming that he had paid the girl for sex several times, denying that he had deprived her of her virginity, and suggesting she was older than 10. However, Jones would later change his story and claim the accusation was entirely false, stemming from the supposed desire of Katerina's mother, Sophia Fyodorovna, to gain financially from a prominent man. He involved the Comte de Ségur, the French representative at the Russian court (and also Jones's last friend in the capital), who investigated the accusation and suggested to Potemkin that it was false, and that Jones was the victim of a plot by Prince Charles for his own purposes. Jones went on to gather evidence, producing Katerina's father, Stephan Holtszwarthen, to testify in court that his daughter was 12 and that his wife had left him for another man, lived in a brothel, and was herself promiscuous. During this period, he wrote his Narrative of the Campaign of the Liman.

Кейінгі өмірі

1790 жылдың мамыр айында Джонс Парижге келді. Ол бұрынғы Ресей контр-адмиралы лауазымын сақтап, оған тиіс зейнетақыны алды, ол екі жылдан кейін қайтыс болғанға дейін зейнетте қалуға мүмкіндік берді. Бірақ ол енді Париж қоғамында өз орнын таба алмады. Томас Карлайл оның жайлы: «Кедей Пол! Аштық пен күңкеңдеу – басып бара жатқан қадамдарыңнан қалмайды» деп жазды. Осы кезеңде ол Ресей теңіз флотына қайта оралуға бірнеше рет әрекеттенді. Алайда, Екатерина оның хаттарына жауап бермеді, олардың делдалы барон фон Гриммге Джонстың қызметі ерекше емес екенін, ал орыс теңізшілері оның астында қызмет етуден бас тартатынын, себебі ол қыз зорлады деген айып тағылғанын түсіндірді. Дюманың «Капитан Пол» романы 1846 жылы жарық көрген «Пилот» романының жалғасы. Уолтер Херрик былай деді: Джонс – қайратты, бекем жігерлі, таңдаған жолында үлкен қабілетке ие теңізші. Сонымен қатар, ол екі жүзді, ұрысқақ, салқынқанды, кәсіби және әлеуметтік жағынан жоғары көтерілуге ұмтылған адам еді. Джонс Уильям Трентпен бірге батыс жерлеріне инвестиция жасаған.

Өлім

1792 жылдың маусым айында Джонс американдық тұтқындарды босату үшін Алжирдің дейымен келіссөздер жүргізуге АҚШ консулы болып тағайындалды. Джонс тағайындамасын орындамас бұрын, 1792 жылдың 18 шілдесінде, Рю де Турнон көшесіндегі 19 нөмірлі үйдің үшінші қабатындағы пәтерінде, төсегінде бетімен жатып өлген күйі табылды. Ол 45 жаста болды. Өлімнің себебі – интерстициалдық нефрит. Қызметшілер, достары және адал туыстары оның денесін жерлеуге 6 шақырым (4 миль) қашықтыққа көшірді. Ол Париждегі француз патшалық отбасына тиесілі Сен-Луи зиратына жерленді. Америка баспасөзінің некрологтарында оның жетістіктері ішінара ұмытылып, кейбіреулері оны француз соғысының батыры деп сипаттады. 1913 жылдың 26 қаңтарында капитанның қалдықтары Сильвен Салиерс жасаған қола және мәрмәр саркофагқа қайта жерленді, ол саркофаг Анаполистегі Әскери-теңіз академиясының шіркеуінде орналасқан.

Уайтхейвендегі өлімнен кейін кешірім

Джонс 1999 жылы Уайтхейвен портының қалаға жасаған шабуылы үшін, АҚШ-тың Ұлыбританиядағы әскери-теңіз атташесінің өкілі лейтенант Стив Лайонс және Ұлыбританиядағы Ресей елшісі Юрий Фокиннің қатысуымен құрметті кешірім алды. АҚШ Теңіз күштеріне де Уайтхейвен портының бостандығы сыйланды, бұл 400 жылдық тарихындағы тұңғыш рет болды. Кешірім мен бостандық Жерар Ричардсонның Теңіз фестивалі сериясын бастау аясында ұйымдастырылды. Уайтхейвендегі Ричардсон, қаладағы шарап және кофе саудагері, қазір Уайтхейвен қаласы мен порты үшін АҚШ Теңіз күштерінің құрметті консулдығы қызметін атқарады. Консул – АҚШ Теңіз күштерінің контр-адмиралы (зейнеткер) Стив Морган, ал консулдың орынбасары – Роб Романо.

Танымал мәдениетте

Джеймс Фенимор Купер 1823 жылы жарық көрген «Пилот: Теңіз әңгімесі» атты тарихи романын жазды, оның басты кейіпкері Джон Пол Джонс. Бұл романды француз жазушысы Александр Дюма 1838 жылы жарық көрген «Капитан Пауль» (Le Capitaine Paul) романында жаңаша бейнеледі. 1923 жылы Франклин Делано Рузвельт Джонс туралы сценарий жазып, Paramount Pictures негізін қалаушы Адольф Цукорға жіберді, ол оны әдептілікпен қабылдамады. Ол туралы түсірілген жалғыз голливудтік фильм – «Джон Пол Джонс» (1959), ол оның жеке өмірін көбінесе қиялдап жазылған түрде көрсетеді. Сондай-ақ, ол туралы 1995 жылы түсірілген 45 минуттық деректі фильм де бар. Джонни Хортон 1960 жылы Джон Пол Джонс туралы теңізшілер әнін жазды. The Longest Johns та оны британдық көзқараспен «Джон Пол Джонс – қарақшы» деп аталатын ән арқылы еске алды. Джон Пол Джонс Луи Л’Амурдың «Ситка» кітабында, Жан ЛаБарж оның Ресей империясының армиясындағы қызметіне сіңісіп айтқанда еске алынады.