Кіріспе

Гаагадағы сарай, Нидерланды. Huis ten Bosch (Paleis Huis ten Bosch,; ағылшын тілінде: "Ормандағы үй") – Нидерландының Гаага қаласындағы патша сарайы. Бұл Голландия монархының үш ресми резиденциясының бірі; қалған екеуі – Гаагадағы Noordeinde сарайы және Амстердамдағы Корольдік сарай. Huis ten Bosch 1981 жылдан 2013 жылы тақтан бас тарғанға дейін Беатрикс патшайымның резиденциясы болды; король Виллем-Александр және оның отбасы 2019 жылдың 13 қаңтарында көшіп келді. Сарайдың дәл көшірмесі Жапонияның Сасебо қаласында, осы атпен аталатын ойын-сауық паркінде салынды.

17 және 18 ғасырлар

Huis ten Bosch құрылысы 1645 жылдың 2 қыркүйегінде Бартоломей Драйффхауттың басшылығымен, ал Питер Пост пен Якоб ван Кампеннің жобасы бойынша басталды. Оны штаттар генералы берген жер учаскесінде штаттар генералы Фредерик Генридің әйелі Сольмс-Браунфельстің Амалиясы тапсырыс берді (Лоунстра 1983, Слотхоувер 1945). Бірінші тасты Богемияның Елизаветасы қалады. 1647 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Амалия сарайды оның құрметіне арнады. Архитектор-суретшілер Якоб ван Кампен мен Питер Пост жетекшілігімен, сол заманғы басқа да көрнекті суретшілер, мысалы, Джерард ван Хонторст, Якоб Йорданс, Томас Виллебортс Босшарт, Теодор ван Тулден, Цезарь ван Эвердинген, Соломон де Брей, Питер Сутман, Гонзалес Кокус, Питер де Греббер, Адриан Ханнеман, Питер Херманс Верелст және Ян Ливенс, Оранжезаалды ("Қызыл зал") қайтыс болған ханзаданы мақтан тұтатын суреттермен толтырды. 1734 және 1737 жылдар аралығында сәулетші Даниэль Маро сарайға жаңа асханасы қоса алғанда, екі қанатты қосты. Келесі бір жарым ғасыр бойы сарай 1795 жылғы Батавия революциясына дейін Нассау әулеті, Пруссия королі және көптеген штатгалдерлердің қолынан өтті. Жаңа құрылған Батавия Республикасының үкіметі сарайды батавиялықтарға (голландтарға) берді, және олар оны бүгінгі күнге дейін иеленуде.

19 және 20 ғасырлар

Риксмузейдің алдыңғысы – Ұлттық өнер галереясы 1800 жылдан 1805 жылға дейін осы ғимаратта орналасқан. Наполеон Бонапарттың інісі, Голландия королі Луи 1805 және 1807 жылдар аралығында сарайда қысқа ғана уақыт тұрды. 1815 жылы Вильгельм Фредерик, Оранг-Нассау ханзадасы, соңғы штадхолдердің жалғыз тірі баласы Нидерланды королі Вильгельм I болып жарияланды және Huis ten Bosch сарайын өзінің ресми резиденцияларының бірі етті. Сарай патша отбасының көптеген мүшелері үшін сүйікті орынға айналды. 1899 жылы сарайда Гаагада өткен Бірінші халықаралық бейбітшілік конференциясының бірнеше отырысы өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол патшайым Вильгельминаның негізгі резиденциясы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскері Нидерландыға басып кірген кезде патшайым Вильгельмина мен оның отбасы Ұлыбританияға эвакуациялауға мәжбүр болды (содан кейін патшайымның отбасы, бірақ патшайымның өзі емес, Канадаға көшті). Нацистер сарайды бұзуды жоспарлаған, бірақ басқарушы оларды мұнан бас тартып, көндірді. Дегенмен, сарай тұруға жарамсыз болып қалды. 1950-1956 жылдар аралығында сарай қайта жаңартылып, қайтадан патша резиденциясына айналды. 1981 жылы ол тағы да негізгі резиденция болды. Сарай салынғаннан бері бірнеше ірі реконструкциялардан өтті. Қазіргі таңда ол екі ұзын қанаты бар орталық бөліктен тұрады, ұзындығы шамамен 110 метрді құрайды.