Жәсси Мэй Норман: Америка опера дивасының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық опера әншісі (1945–2019) Джесси Мей Норман (15 қыркүйек 1945 – 30 қыркүйек 2019) – американдық опера әншісі және рециталист. Ол драмалық сопрано рөлдерін орындауға қабілетті болғанмен, өзін тек осы дауыс диапазонымен шектемеді. Опера, концерттік және рециталдық сахналардағы беделді өнерпаз Норманның есімдері Бетховеннің «Леонорасы», Вагнердің «Зиглиндесі» мен «Кундриі», Берлиоздың «Кассандрасы» мен «Дидоны», сондай-ақ Бартоктың «Джудиті» сияқты рөлдермен байланысты. «Нью-Йорк Таймс» газетінің музыка сыншысы Эдвард Ротштейн оның дауысын «ұлы дыбыстың сарайы» деп сипаттап, «оның өлшемдері зор, артқа және жоғары қарай созылады. Ол күтпеген көріністерге есік ашады. Оның ішінде күнге толы бөлмелер, тар жолдар мен үңгірлер бар» деген пікір білдірген. Норман Говард университетінде, Пибоди институтында және Мичиган университетінде білім алған. Оның мансабы Еуропада басталды, 1968 жылы Мюнхенде өткен ARD халықаралық музыкалық байқауында жеңіске жетіп, Берлиндегі Deutsche Oper операсымен келісімшарт жасады. Операдағы тұңғыш дебюті Вагнердің «Таннхойзер» операсындағы Элизабет рөлі болды, одан кейін Миландағы Ла Скалада Вердидің «Аидасын» орындады. 1982 жылы Филадельфия опера компаниясымен АҚШ-та алғаш рет сахнаға шығып, Стравинскийдің «Эдип патшасындағы» Джокаста мен Пурселдің «Дидо мен Энейдегі» Дидо рөлдерін сомдады. Ол Метрополитен Опера, Чикаго Лирикалық Операсы, Париж Операсы және Лондон Корольдік Операсы сияқты көптеген театрларда жетекші рөлдерді орындады. Әлемдік деңгейде танымал болғандықтан, ол Рональд Рейганның екінші инаугурациясына және 1986 жылы Елизавета II патшайымының 60 жылдық мерейтойына шақырылды, ал 1989 жылы 14 шілдеде Француз революциясының 200 жылдығын тойлауға арналған «Марсельезаны» орындады. 1996 жылы Атлантада өткен жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында және 1997 жылы Билл Клинтонның екінші инаугурациясында ән шырқады. Норман Франц Шуберт, Йоханнес Брамс, Рихард Штраус, Густав Малер, Эрнест Шоссон және Франсис Пуленк сияқты композиторлардың музыкасын орындап, рециталдық кештер өткізді. 1984 жылы ол өмірінде алғаш рет «Ең үздік классикалық вокалдық орындау» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, ол оның мансабындағы бес «Грэмми» сыйлығының біріншісі болды. Құрметті докторлық атақтар мен басқа да марапаттармен қатар, ол «Грэмми» өмір бойына жетістіктері үшін сыйлығын, Ұлттық өнер медалін, «Құрметті легион» орденін алды және Британдық Корольдік музыка академиясының мүшесі болып сайланды. 1990 жылы БҰҰ бас хатшысы Хавьер Перес де Куэльяр оны Біріккен Ұлттар Ұйымының құрметті елшісі етіп тағайындады.

American opera singer (1945–2019)
the American opera singer

Jessye Mae Norman (September 15, 1945 – September 30, 2019) was an American opera singer and recitalist. She was able to perform dramatic soprano roles, but did not limit herself to that voice type. A commanding presence on operatic, concert and recital stages, Norman was associated with roles including Beethoven's Leonore, Wagner's Sieglinde and Kundry, Berlioz's Cassandre and Didon, and Bartók's Judith. The New York Times music critic Edward Rothstein described her voice as a "grand mansion of sound", and wrote that "it has enormous dimensions, reaching backward and upward. It opens onto unexpected vistas. It contains sunlit rooms, narrow passageways, cavernous halls." Norman trained at Howard University, the Peabody Institute, and the University of Michigan. Her career began in Europe, where she won the ARD International Music Competition in Munich in 1968, which led to a contract with the Deutsche Oper Berlin. Her operatic début came as Elisabeth in Wagner's Tannhäuser, after which she sang as Verdi's Aida at La Scala in Milan. She made her first operatic appearance in the U. S. in 1982 with the Opera Company of Philadelphia, when cast as Jocasta in Stravinsky's Oedipus rex, and as Dido in Purcell's Dido and Aeneas. She went on to sing leading roles with many other companies, including the Metropolitan Opera, the Lyric Opera of Chicago, the Paris Opera, and the Royal Opera, London. Internationally well known, she was invited to sing at the second inauguration of Ronald Reagan and at Queen Elizabeth II's 60th birthday celebration in 1986 and performed La Marseillaise to celebrate the 200th anniversary of the French Revolution on July 14, 1989. She sang at the 1996 Summer Olympics opening ceremony in Atlanta and for the second inauguration of Bill Clinton in 1997. Norman sang and recorded recitals of music by Franz Schubert, Johannes Brahms, Richard Strauss, Gustav Mahler, Ernest Chausson and Francis Poulenc, among others. In 1984, she won the Grammy Award for Best Classical Vocal Solo, the first of five Grammy Awards that she would collect during her career. Apart from several honorary doctorates and other awards, she received the Grammy Lifetime Achievement Award, the National Medal of Arts, the Légion d'honneur, and was named a member of the British Royal Academy of Music. In 1990, UN secretary general Javier Pérez de Cuéllar named her Honorary Ambassador to the United Nations.

Ерте өмір және музыкалық білім

Норман Джорджия штатындағы Аугуста қаласында сақтандыру агенті Сайлас Норман мен мектеп мұғалімі Джени Кинг Норман отбасында дүниеге келді. Ол әуесқой музыканттар отбасындағы бес баланың бірі болды; анасы мен әжесі екеуі де пианинода ойнайтын, ал әкесі жергілікті хорда ән салатын. Барлық балалары пианинода ойнауды ерте үйренді. Норман Чарльз Т. Уокер бастауыш мектебінде оқыды және төрт жасында Маунт-Кальвари баптист шіркеуінде шіркеу әндерін орындап, жас кезінде талантты әнші екенін көрсетті. Сол жерде Миссис Голден мен Систер Чайлдс есімді екі әйелдің ән орындау өнері оған үлкен әсер етті. Жеті жасында ол алғашқы вокалдық сайысына қатысып, "Құдай сақтайды" әнінің екінші шумағын ұмытып, үшінші орын алды. Кейін берген сұхбаттарында: "Менің ойымша, Ол мені сақтап қалды. Бұл жұрт алдындағы соңғы есте қалу қателігім болды", - деді. Норман тоғыз жасқа келгенде туған күніне радио алды және Metropolitan Opera радиосының апталық хабарлары арқылы опера әлемін таныды, ол әр сенбі сайын тыңдайтын. Ол Мариан Андерсон мен Леонтин Прайстың жазбаларын тыңдай бастады, және Норман оларды өзінің мансабындағы шабыттандырған тұлғалар деп есептеді. Ол алғашқы ресми вокалдық сабақтарын Роза Харрис Сандерс Кректен алды, ол А. Р. Джонсон орта мектебінде оның музыка пәнінің мұғалімі болды. Ол Аугуста қаласының орталығындағы Люси С. Лэни орта мектебінде оқыған кезде Сандерс Крек ханымнан жеке дауыс сабақтарын ала берді. Норман Солтүстік Мичигандағы Интерлохен өнер орталығында опера бағдарламасы бойынша оқыды. 16 жасында Филадельфиядағы Мариан Андерсон вокалдық сайысына қатысты, бірақ жеңіске жетпесе де, Вашингтондағы Говард университетінен толық стипендия ұсынылды. Говардта Каролин Гранттан дауыс сабақтарын алған кезде ол университет хорында және Линкольн Храмдағы Біріккен Мәсіх Шіркеуінде солист ретінде ән айтты. 1964 жылы ол Гамма Сигма Сигма қауымдастығының мүшесі болды. 1965 жылы Норман 33 басқа студент қыздармен және төрт оқытушымен бірге Sigma Alpha Iota музыкалық қауымдастығының Delta Nu бөлімін құрды. 1966 жылы ол Ұлттық өнер және әдебиет қоғамының ән сайысында жеңімпаз атанды. 1967 жылы музыка мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, ол Балтимордағы Пибоди консерваториясында және кейін Мичиган университетінің Энн-Арбор қаласындағы Музыка, Театр және Би мектебінде аспирантураға түсті, онда 1968 жылы магистратураны аяқтады. Осы кезеңде Норман Элизабет Маннион мен Пьер Бернактан дауыс сабақтарын алды.

Norman was born in Augusta, Georgia, to Silas Norman, an insurance salesman, and Janie King Norman, a schoolteacher. She was one of five children in a family of amateur musicians; her mother and grandmother were both pianists, and her father sang in a local choir. All siblings learned to play the piano early. Norman attended Charles T. Walker Elementary School, and proved to be a talented singer as a young child, singing gospel songs at Mount Calvary Baptist Church at the age of four. There she was greatly influenced by the singing of two women, Mrs. Golden and Sister Childs. At the age of seven she entered her first vocal competition, placing third only because of a memory slip in the second stanza of the hymn "God Will Take Care of You". She later said in interviews, "I guess He has taken care of me. That was my last memory slip in public." When Norman was nine she was given a radio for her birthday and soon discovered the world of opera through the weekly broadcasts of the Metropolitan Opera, which she listened to every Saturday. She started listening to recordings of Marian Anderson and Leontyne Price, both of whom Norman credited as inspiring figures in her career. She received her first formal vocal coaching from Rosa Harris Sanders Creque, who was her music teacher at A. R. Johnson Junior High School. She continued to take voice lessons privately with Ms. Sanders Creque while attending Lucy C. Laney Senior High School in downtown Augusta. Norman studied at the Interlochen Center for the Arts in Northern Michigan in the opera performance program. At the age of 16, she entered the Marian Anderson Vocal Competition in Philadelphia which, although she did not win, led to an offer of a full scholarship at Howard University, in Washington, D. C. While at Howard, studying voice with Carolyn Grant, she sang in the university chorus and as a soloist at the Lincoln Temple United Church of Christ. In 1964, she became a member of Gamma Sigma Sigma. In 1965, along with 33 other female students and four female faculty, Norman became a founding member of the Delta Nu chapter of Sigma Alpha Iota music fraternity. In 1966, she won the National Society of Arts and Letters singing competition. After graduating in 1967 with a degree in music, she began graduate studies at the Peabody Conservatory in Baltimore and later at the University of Michigan School of Music, Theatre & Dance in Ann Arbor, Michigan, from which she earned a master's degree in 1968. During this time, Norman studied voice with Elizabeth Mannion and Pierre Bernac.

Карьерасының алғашқы жылдары (1968-1979)

Мектепті бітіргеннен кейін Норман, сол кездегі көптеген американдық жас музыканттар сияқты, өзін таныстыру үшін Еуропаға кетті. 1968 жылы ол Мюнхендегі ARD халықаралық музыкалық байқауында жеңіске жетті. Келесі жылы ол Берлиндегі Deutsche Oper опера театрымен үш жылдық келісімшарт жасады, онда алғаш рет Вагнердің «Таннхойзер» операсында Элизабет рөлінде өнер көрсетті. Норман неміс және итальяндық опера театрларында қонақ ретінде өнер көрсетті, көбінесе сыртқы келбетімен де, бірегей, икемді әрі күшті дауысымен де асыл кейіпкерлерді сәтті сомдады. Оның дауыс диапазоны кең болды – контральто регистрінен драмалық сопраноға дейін. 1970 жылы Флоренцияда ол Гендельдің «Дебора» операсындағы атау рөлін ойнады. 1971 жылы Майербиердің «Африкалық» операсында Селика рөлінде Maggio Musicale Fiorentino-да ән шырқады. Сол жылы ол Моцарттың «Фигароның некесі» операсында Дитрих Фишер-Дискаумен бірге граф Альмавива рөлін сомдады, ал бұл туындыны Колин Дэвис дирижерлік еткен BBC оркестрімен жаздырды. Бұл жазу Монтрё халықаралық үнтаспалар конкурсының финалисі болды және оны Еуропа мен АҚШ-тағы музыка сүйер қауымға таныстырды. 1972 жылы Норман алғаш рет Ла Скала сахнасында Вердидің «Аида» операсындағы атау рөлін орындады, сондай-ақ Лондонның Ковент-Гардендегі Корольдік операсында Берлиоздың «Троялықтар» операсында Кассандра рөлінде өнер көрсетті. Сол жылы ол Голливуд Боулдағы 50 жылдық мерекелік концертте Аида рөлін қайтадан орындады, бұл оның Америкадағы алғашқы кең танымал өнері болды. Одан кейін ол Массачусетс штатының Ленокс қаласындағы Танглвуд музыка фестивалінде Вагнердің концерттік орындалысын ұсынды және ел бойынша гастрольдік сапар жасады, содан кейін бірнеше шарттармен Еуропаға оралды. 1973 жылы Норман Линкольн орталығындағы Алиса Талли залында «Ұлы орындаушылар» сериясы аясында Нью-Йорктегі алғашқы рециталын берді. 1975 жылы Норман Лондонға көшіп, келесі бес жыл бойы опера сахнасында өнер көрсетпеді. Ол Мендельсонның «Илия» және Франктың «Бақыттылар» сияқты шығармаларда рециталшы және солист ретінде халықаралық аренада белсенді болды. Норман 1976 және 1977 жылдары Солтүстік Америкаға оралып, кең ауқымды концерттік турне жасады. 1970 жылдары Норман Еуропа бойынша гастрольдік сапарлар жасап, Шуберт, Малер, Вагнер, Брамс, Сати, Мессиан және бірнеше қазіргі заманғы американ композиторларының шығармаларын орындады, бұл оның өнеріне сыншылардың жоғары бағасын әкелді.

After graduating, Norman, like many American young musicians at the time, moved to Europe to establish herself. In 1968, she won the ARD International Music Competition in Munich. The following year, she began a three year contract with the Deutsche Oper Berlin, where she first appeared as Elisabeth in Wagner's Tannhäuser. Norman performed as a guest with German and Italian opera companies, often portraying noble characters convincingly, both by appearance and by unique voice which was both flexible and powerful. Her voice range was wide, from contralto registers to dramatic soprano. In 1970, she appeared in Florence in the title role in Handel's Deborah. In 1971, she sang at the Maggio Musicale Fiorentino in the role of Sélika in Meyerbeer's L'Africaine. The same year, she portrayed Countess Almaviva in Mozart's Le nozze di Figaro, alongside Dietrich Fischer Dieskau as the count at the Berlin Festival, and recorded the role with the BBC Orchestra conducted by Colin Davis. The recording was a finalist for the Montreux International Record Award competition and exposed her to music listeners in Europe and the United States. In 1972, Norman made her first appearance at La Scala, where she sang the title role in Verdi's Aida and at The Royal Opera at Covent Garden, London, where she appeared as Cassandra in Les Troyens by Berlioz. Norman was Aida again in a concert version that same year in her first well publicized American performance at the Hollywood Bowl for the venue's 50th anniversary celebration. This was followed by an all Wagner concert at the Tanglewood Music Festival in Lenox, Massachusetts, and a recital tour of the country, after which she returned to Europe for several engagements. Norman briefly returned to the United States to give her first New York City recital as part of the "Great Performers" series in Alice Tully Hall at Lincoln Center for the Performing Arts in 1973. In 1975, Norman moved to London and had no staged opera appearances for the next five years. She remained internationally active as a recitalist and soloist in works such as Mendelssohn's Elijah and Franck's Les Béatitudes. Norman returned to North America again in 1976 and 1977 to make an extensive concert tour. Norman toured Europe throughout the 1970s, giving recitals of works by Schubert, Mahler, Wagner, Brahms, Satie, Messiaen, and several contemporary American composers, to great critical acclaim.

Карьерасының орта кезеңінде (1980-1989 жж.)

1980 жылдың қазан айында Норман Германияның Гамбург мемлекеттік операсында Рихард Штраустың «Ариадна на Наксосе» атты операсындағы бас рөлді орындап, опера сахнасына оралды. АҚШ-тағы алғашқы опералық өнері 1982 жылы Филадельфия опера компаниясында болды, онда ол Стравинскийдің «Эдип патшасы» операсындағы Жокаста және Перселлдің Дидо рөлінде өнер көрсетті. 18 шілдеде ол Геннадий Рождественскийдің дирижерлігімен Берлиоздың «Троялықтар» операсының екінші бөлігінің концерттік орындауында Дидонды орындады. Бұл қойылым BBC Radio 3 арнасында көрсетілді, сондай-ақ аудиожазбасы да бар. Нью-Йорктегі Метрополитен операсындағы сахналық дебюті 1983 жылдың 26 қыркүйегінде, компанияның 100 жылдық мерейтойының ашылу кешінде өтті, онда ол Берлиоздың «Троялықтар» операсында Кассандра рөлін сомдады. «Нью-Йорк таймс» газетінің музыка сыншысы Донал Хенаханның айтуынша, «ол өте әсерлі түрде ән айтты және тіпті сахнаның шалқарына орналасқанда да жақсы сезілді». Видеожазбасы DVD форматында шығарылды және Met Opera on Demand веб-сайтында қолжетімді. 12 және 17 қазанда, тоғыз қойылымның бесінші және алтыншысында, ол Уильям Льюиспен Эней және Гвинн Корнеллмен Кассандра ретінде Дидонды орындады. 12 қазандағы қойылымды қарастырып, «Нью-Йорк таймс» газетінің Эдвард Ротштейн «Ол патшалық және осал болған Карфагендік патшайымды жасады. Оның қоштасу ариясы нәзік және тартымды болды, тембрі сезімдік ләззат пен өлімді білдірді» деп жазды. 8 ақпандағы, серияның жетінші қойылымында ол Кассандра рөліне оралды, Эдвард Сутер Эней, ал Троянос Дидо рөлінде болды, бірақ 5-ші актіде Дидо рөлінде Трояносты ауыстырды. 13 ақпандағы сегізінші қойылымда ол қайтадан Дидоны орындады, Сутер Эней, ал Корнелл Кассандра рөлінде болды, ал 18 ақпандағы, серияның тоғызыншы және соңғы қойылымында ол Кассандра мен Дидоны бірдей орындады, Сутер Эней рөлінде. Соңғы қойылым туралы «Нью-Йорк таймс» газетінде «Көрермендер Норманды 15 минут бойы тұрып қол соғып құттықтады, ол сахнаға жеті реттен астам оралды» деп жазылған. Бұл қойылым Метрополитен опера радиосында көрсетілді, сондай-ақ аудиожазбасы да бар. Норман концерттік бағдарламаларды жаңаша оймен құрастырды, соның ішінде заманауи музыканы да қосты. Ол композитор Джудит Вейрдің «әйел. өмір. ән» ән циклын тапсырыс берді, ол Тони Моррисон, Майя Энджелу және Кларисса Пинкола Эстестің мәтіндерімен Карнеги-холлда тұңғыш рет орындалды. Бернард Холланд «Нью-Йорк таймс» газетінде Алиса Талли Холлдағы концертті қарастырып, «ол өзінің шексіздей көрінетін мүмкіндіктерін материалдарының өзгеретін текстурасына сәйкес келтіре білді» деп жазды. Карнеги-холлдағы концерттен кейін Аллен Хьюз сол газетте Норманның «бүгінгі таңда көпшілік алдындағы ең бай дауыстардың біріне ие екенін және оның өнері ерекше музыкалық және басқа да дайындықпен қамтамасыз етілгенін біледі» деп жазды. «Британ энциклопедиясы» мәліметінше: «1980-жылдардың ортасына қарай ол әлемдегі ең танымал және жоғары бағаланған драмалық сопрано әншілерінің бірі болды». Ол 1985 жылдың 21 қаңтарында АҚШ президенті Рональд Рейганның екінші инаугурациясында ән айтуға шақырылды; ол салтанатта Аарон Коплендтің «Old American Songs» әнінен «Simple Gifts» әнін орындады. 1986 жылы Норман Елизавета II патшайымның 60 жылдық мерейтойына арналған «God Save the Queen» әнін орындады. Сол жылы ол Штраустың «Төрт соңғы ән» операсында Берлин филармониясының АҚШ-тағы гастролі кезінде солист ретінде өнер көрсетті. Норман жылдар өте келе өзінің талантын жаңа салаларға кеңейтті. 1988 жылы ол Жан Коктоның 1930 жылғы осы аттас пьесасына негізделген Пуленктің бір актілі операсы «La voix humaine» («Адам дауысы») концерттік орындауын орындады. 1980-жылдар мен 1990-жылдардың басында Норман көптеген марапатталған жазбалар шығарды, сондай-ақ оның көптеген қойылымдары теледидарда көрсетілді. Операдан басқа, Норманның көптеген жазбалары мен орындары осы кезеңде өнер әндеріне, лидерлерге, ораторияларға және оркестрлік шығармаларға бағытталған. Оның «Төрт соңғы ән» шығармаларын интерпретациясы ерекше бағаланады, өйткені «оның дауысының тоналдық қасиеттері ұлы романтикалық неміс лирикалық ән салт-дәстүрінің соңғы шығармалары үшін идеалды болды». Норман сонымен қатар Арнольд Шенбергтің «Gurre Lieder» және оның «Erwartung» операсын орындады. 1989 жылы ол Метрополитен операсында компанияның алғашқы жеке кейіпкерлік қойылымын белгілеген «Erwartung» операсында өнер көрсетті. Ол Бартоктың «Көкбауырдың қамалы» операсымен бірге Норманның Джудит рөлінде ойнаған қос қойылымда ұсынылды. Екі опера да бүкіл ел бойынша көрсетілді. Сол жылы ол Зубин Мехта мен Нью-Йорк филармониясының 148-ші маусымының ашылу концертінде жетекші солист ретінде өнер көрсетті, ол PBS арнасы тікелей эфирде көрсетті. Ол Гонконг мәдени орталығының ашылуында өнер көрсетті және Тайпейдегі Ұлттық театр мен концерт залында концерт берді. Сондай-ақ 1989 жылы Норман француз революциясының 200 жылдығына арналған 14 шілдедегі салтанатта француз мемлекеттік әнұраны «La Marseillaise» әнін орындауға шақырылды. Оның орындауы Париждегі Конкорд алаңында авангардты дизайнер Жан Поль Гудтың ұйымдастырған әсем шараның аясында Аззедин Алайяның дизайнымен жасалған костюмде орындалды. Бұл оқиға оңтүстік африкалық ақын Лоуренс Мдудузи Ндловуды Норманға арналған «Мен естілемін» атты өлең жазуға шабыттандырды. Өлең Ндловудың «Quiet Realm» өлеңдер жинағында жарияланған, ал кіріспе сөзін Норман жазған.

In October 1980, Norman returned to the operatic stage in the title role of Ariadne auf Naxos by Richard Strauss at the Hamburg State Opera in Germany. Her first operatic appearance in the United States came in 1982 at the Opera Company of Philadelphia, where she appeared as Jocasta in Stravinsky's Oedipus rex, and as Purcell's Dido. On July 18 she sang Didon in a concert performance of the second part of Berlioz's Les Troyens (as Les Troyens à Carthage), conducted by Gennady Rozhdestvensky. The performance was broadcast on BBC Radio 3, and an audio recording exists. Her stage debut at the Metropolitan Opera in New York City was on September 26, 1983, the opening night of the company's 100th anniversary season, when she portrayed Cassandre in Berlioz's Les Troyens with Plácido Domingo as Aeneas, Tatiana Troyanos as Didon, and James Levine conducting. According to Donal Henahan, the music critic of The New York Times, "she sang grippingly and projected well, even when placed well back in the cavernous sets." A video recording has been issued on DVD and is available for streaming at the Met Opera on Demand website. On October 12 and 17, the fifth and sixth performances in the run of nine, she sang Didon with William Lewis as Aeneas and Gwynn Cornell as Cassandre. Reviewing the October 12 performance, Edward Rothstein of The New York Times reported that "she created a Carthaginian Queen who was both regal and vulnerable. It was a subtle and affecting dramatic portrait Her farewell aria was fluid and seductive, suggesting in its timbre both sensuous pleasures and death." On February 8, the seventh performance of the series, she returned to the role of Cassandre, with Edward Sooter as Aeneas and Troyanos as Didon, but replaced Troyanos as Didon for act 5. On February 13, the eighth performance, she again sang Didon, with Sooter as Aeneas and Cornell as Cassandre, and on February 18, the ninth and final performance of the series, she sang both Cassandre and Didon, with Sooter as Aeneas. Regarding the last performance, The New York Times reported that "the audience gave Miss Norman a 15 minute standing ovation that brought her back to the stage more than a half dozen times." The performance was broadcast on the Metropolitan Opera Radio, and an audio recording is available. Norman programmed recitals innovatively, including contemporary music. She commissioned the song cycle woman. life. song by composer Judith Weir, a work premiered at Carnegie Hall, with texts by Toni Morrison, Maya Angelou and Clarissa Pinkola Estés. In a review of a recital at Alice Tully Hall, Bernard Holland wrote in The New York Times that she "carefully gauged her seemingly limitless resources to fit the changing textures of her material". After a recital at Carnegie Hall, Allen Hughes wrote in the same paper that Norman "has one of the most opulent voices before the public today, and, as discriminating listeners are aware, her performances are backed by extraordinary preparation, both musical and otherwise." According to Encyclopædia Britannica: "By the mid 1980s she was one of the most popular and highly regarded dramatic soprano singers in the world." She was invited to sing at the second inauguration of U. S. President Ronald Reagan on January 21, 1985; she performed "Simple Gifts" from Aaron Copland's Old American Songs at the ceremony. In 1986, Norman sang God Save the Queen for Queen Elizabeth II's 60th birthday celebration. That same year she appeared as a soloist in Strauss's Four Last Songs with the Berlin Philharmonic during its tour of the United States. Over the years Norman expanded her talent into less familiar areas. In 1988, she sang a concert performance of Poulenc's one act opera La voix humaine ("The Human Voice"), based on Jean Cocteau's 1930 play of the same name. During the 1980s and early 1990s, Norman produced numerous award winning recordings, and many of her performances were televised. In addition to opera, many of Norman's recordings and performances during this time focused on art songs, lieder, oratorios, and orchestral works. Her interpretation of the Four Last Songs is especially acclaimed, as "the tonal qualities of her voice were ideal for these final works of the great Romantic German lieder tradition". Norman also performed Arnold Schoenberg's Gurre Lieder and his one woman opera Erwartung. In 1989, she appeared at the Metropolitan Opera for a performance of Erwartung that marked the company's first single character production. It was presented in a double bill with Bartók's Bluebeard's Castle, with Norman playing Judith. Both operas were broadcast nationally. That same year, she was the featured soloist with Zubin Mehta and the New York Philharmonic in the opening concert of its 148th season, which PBS telecast live. She performed at the Hong Kong Cultural Centre opening and gave a recital at the National Theater and Concert Hall in Taipei. Also in 1989, Norman was invited to sing the French national anthem, La Marseillaise, to celebrate the 200th anniversary of the French Revolution on July 14. Her rendition was delivered at the Place de la Concorde in Paris, in a costume designed by Azzedine Alaïa as part of an elaborate pageant orchestrated by avant garde designer Jean Paul Goude. This event was the inspiration that led the South African poet Lawrence Mduduzi Ndlovu to write a poem titled "I Shall Be Heard" dedicated to Norman. The poem appears in Ndlovu's book of poems In Quiet Realm, the foreword to which is penned by Norman.

Өлім және ескерткіш

Норман 2015 жылы омыртқа миының жарақатына ұшырады. Ол 2019 жылдың 30 қыркүйегінде Манхэттендегі Маунт Синай Морнингсайд ауруханасында 74 жасында қайтыс болды. Өлімнің себебі "омыртқа миының жарақатының салдарынан туындаған септикалық шок және көп мүшелік жеткіліксіздік" деп көрсетілді. 2021 жылдың қыркүйегінде Норманның бауыры 2015 жылы оған операция жасаған дәрігерлер мен ауруханаға қарсы медициналық немхабарлыққа байланысты сотқа шағымданыпты деген хабар тарады. Норманның қоғамдық жерлеу рәсімі оның туған қаласы Аугустада (Джорджия штаты) өтті. Актер Лоренс Фишберн, социолог Майкл Эрик Дайсон, Карнеги Холлдың Клайв Гиллинсон, азаматтық құқық белсендісі Вернон Джордан және мэр Харди Дэвис сөз сөйледі. Опера әншісі J'Nai Bridges, джаз орындаушысы Wycliffe Gordon, Морхаус колледжі мен Спельман колледжінің студенттері, сондай-ақ Джесси Норман атындағы өнер мектебінің оқушылары өнер көрсетті. Норманның естелігіне арналған салтанатты кеш 2019 жылдың 24 қарашасында Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен опера театрында өтті. Халық алдындағы естелік шарасында Анна Деавер Смит, Глория Штайнем, Францияның бұрынғы мәдениет министрі Джек Ланг, Эрик Оуэнс, Харлем би театры, Элвин Эйлидің американдық би театры, Питер Гелб және Рене Флеминг баяндама жасады және өнер көрсетті. 2023 жылдың қыркүйегінде BBC Radio 4 бағдарламасының "Ұлы өмірлер" атты эпизодында Норманды Чи Чи Нваноку таңдады.