Кіріспе

Жаңа антисемитизм – 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында пайда болған антисемитизмнің жаңа түрі, көбінесе антисионизм ретінде көрінеді. Бұл тұжырым антисемитизмнің кейбір анықтамаларында, мысалы, антисемитизмнің жұмыс анықтамасында және антисемитизмнің 3D тестісінде қамтылған. Бұл идея 1970-жылдардың басында туды. Осы тұжырымның жақтаушылары, 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында Израильге қатысты айтылатын көптеген сын шын мәнінде қаралауға тең екенін, сонымен қатар еврейлерге қарсы антисемиттік шабуылдардың жаңадан күшеюі, еврейлік нышандарды қорлау және иудаизмге қарсы әрекеттердің көбейгенін айтады. Жақтаушылар антисионизм мен Израильді қаралау, немесе оның саясатына қатысты екіұстама талаптар антисемитизммен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Кейбіреулері бұған американдыққа қарсылық, жаһандануға қарсылық және үшінші әлемдік идеологияны да қосады. Осы тұжырымды сынға тартқандар, оның іс жүзінде антисемитизмді қару ретінде пайдаланылатынын, Израиль-Палестина қақтығысы туралы саяси пікірсайыс пен сөз бостандығын басу үшін қолданылатынын айтады. Саяси антисионизмді және Израиль үкіметін сынауды расизммен, еврейлерге қарсы зорлық-зомбылықпен немесе Холокостты жоққа шығарумен байланыстыру арқылы бұл жасалады. Мұндай пікірлер өз кезегінде антисемиттік және жаңа антисемитизмнің күрес тудыратын шындығына қатысты емес деп сынға ұшырады. Сыншылардың пікірінше, бұл тұжырым Израильге қатысты заңды сынды тым шектеулі, ал қаралауды тым кең анықтайды және антисемитизмнің мағынасын төмендетеді.

1960 жылдар: шығу тегі

Француз философы Пьер Андре Тагиев "жаңа еврейшілдіктің" алғашқы толқыны 1967 жылғы алты күндік соғыстан кейін араб мұсылман әлемінде және кеңестік кеңістікте пайда болды деп санайды. Ол Жаку Гиве (1968) мен тарихшы Леон Полиаковтың (1969) антисионизмге қатысты жаңа антисемитизм идеясын талқылаған еңбектерін келтіреді. Оның пікірінше, еврейге қарсы тақырыптар Израильдің шайтандық бейнесіне және оның "фантазиялық әлемдегі сионизм" деп атаған нәрсесіне орайластырылған: еврейлер бірігіп сөз байласып, әлемді жаулап алуға ұмтылады, империалистік және қатыгездікке бейім, бұл оқиғалардың қанды құрбандыққа шалу және тамақ пен суды улау туралы әңгімелерді қайта жандандыруына әкеп соқты.

Израильді сынға алу әрқашан антисемитизм болып табылмайды

Антисемитизмнің 3D тесті – Натан Шаранскийдің Израильге қатысты ақталған сынды антисемитизмнен ажырату үшін ұсынған өлшемдер жиынтығы. Үш D – Израильдің қадірін түсіру, Израильді қаралау және Израильға екі стандартын қолдану, тестке сәйкес, олардың әрқайсысы антисемитизмді көрсетеді. Тест Израиль мемлекетінің, оның іс-әрекеттері мен саясатына қатысты ақталған сын мен антисемиттік сипаттағы ақталмаған сын арасындағы шекараны белгілеуге бағытталған. Эрл Рааб «әлемде антисемитизмнің жаңа толқыны пайда болды және Израильге қарсы көптеген көзқарастар осы антисемитизммен байланысты» деп жазады, бірақ Израильге қарсы пікірлерге негізделген антисемитизм айыптаулары көбінесе сенімсіз деп санайды. Ол «Егер біз антисемитизмді жеңсек, антиизраильдік көзқарастар да жоғалар деген пікірде үлкен білім беру қателігі бар. Бұл Израильге қарсы көзқарастар мәселесін елеусіз қалдыруға дейін төмендетіп бағалайды» дейді. Рааб Израильге қарсы көзқарасты «адамгершілік пен сананың ауыр бұзушылығы» деп сипаттайды және ол көбінесе антисемитизмге жол ашатынын, бірақ оны антисемитизмнен ажыратады. Стенфорд университетінің еврей мәдениеті мен тарихының профессоры Стивен Зипперштейн Израиль мемлекетінің араб-израиль қақтығысы үшін жауапкершілігіне сенуді «ақылға қонымды, прогрессивті және адал адамның ойлауының бір бөлігі» деп санайды. Ол еврейлердің Израиль мемлекетін құрбан ретінде қарауға бейім екенін айтады, себебі олар өте жақында өзі де «басты құрбандықтар» болған.

Израильге қарсы сын-пікірді басу үшін терминді дұрыс қолданбаған деген айыптар

Норман Финкельштейн 1970 жылдан бері Анти-дефамация лигасы сияқты ұйымдар жаңа антисемитизм туралы айыптауларды әртүрлі уақыт аралықтарында көтеріп келеді, "антисемитизммен күресу үшін емес, керісінше, Израильді сынға алудан қорғау үшін еврейлердің тарихи қасіреттерін пайдалану мақсатында" дейді. Ол, жаңа антисемитизмді көрсетуге тырысатын көптеген дәлелдер Израильмен байланысы бар ұйымдардан алынғанын немесе "антисемитизмнің көлемін арттыруға мүдделі" екенін, ал соңғы жылдары тіркелген кейбір антисемиттік оқиғалар болмаған немесе дұрыс танылмаған жағдайлар бар екенін жазады. "Антисемитизм" терминінің теріс қолданылуының мысалы ретінде ол Еуропалық нәсілшілдік және ксенофобияны бақылау орталығының 2003 жылғы есебін келтіреді, онда палестина туын көрсету, Ұлттық Азаттық Ұйымына (ҰАҰ) қолдау білдіру және Израиль мен апартеидтік Оңтүстік Африка арасындағы ұқсастықтар антисемиттік әрекеттер мен сенімдер тізіміне енген. Ол, жаңа антисемитизм деп аталатын құбылыс үш негізгі компоненттен тұрады деп жазады: (i) "асыра сілтеу және өйстеу"; (ii) "Израиль саясатын заңды түрде сынға алуды қате тану"; және (iii) "Израильді сынға алудан туындаған, негізсіз бірақ болжамды түрде жалпы еврейлерге қатысты әсер". Ол Израильдің жақтастары ізраилдік саясат пен еврейлерге деген жаулық арасындағы себеп-салдар байланысын жоққа шығарады, себебі "егер ізраилдік саясат және оған еврейлердің кең қолдауы еврейлерге деген жаулықты тудырса, онда Израиль және оның еврей жақтастары антисемитизмді өздері тудырып отырған болуы мүмкін; және бұл Израиль мен оның еврей жақтастары қателік жасағандықтан болып жатыр". Тарик Али, британдық пакистандық тарихшы және саяси белсенді, жаңа антисемитизм тұжырымы Израиль мемлекетінің мүддесі үшін тілді бұрмалауға жасалған әрекет екенін айтады. Ол, қазіргі Еуропадағы "жаңа антисемитизмге" қарсы науқан – "Израиль үкіметінің палестиналықтарға қарсы жүйелі және қатыгездікке қарсы кез келген сынды тоқтату үшін жасаған цинизмді әрекеті" екенін жазады. Израильді сынау антисемитизммен теңестірілмейді және теңестірілуі де орынды емес. Ол, алты күндік соғыстан кейін пайда болған палестиналықтарды қолдайтын, антисионистік топтардың көпшілігі антисионизм мен антисемитизм арасындағы айырмашылықты сақтауға тырысқандарын айтады.

Үшінші толқын

Тарихшы Бернард Льюис жаңа антисемитизмді антисемитизмнің үшінші, немесе идеологиялық толқыны деп санайды, алғашқы екі толқын діни және нәсілдік антисемитизм болған. Льюис антисемитизмді басқалардан әлдебір жағынан өзгешеленетін адамдарға қатысты туындаған ғират, жеккөрушілік немесе қуғын-сүргіннің ерекше түрі деп анықтайды. Льюиске сәйкес, антисемитизмнің екі ерекше белгісі бар: яһудилерге қатысты басқаларға қолданылатын стандарттан мүлдем басқаша талаптар қойылады және олар ғаламдық жамандыққа айыпталады. Ол антисемитизмнің бірінші толқыны деп атаған құбылыс христиан дінінің пайда болуымен, яһудилердің Исаны Мессия деп қабылдамауынан туындады деп жазады. Екінші толқын, яғни нәсілдік антисемитизм, Испанияда көптеген яһудилердің күштеп дін аударуынан пайда болды, ал олардың шын ниеттеріне күмән туғандықтан "la limpieza de sangre", яғни қан тазалығы туралы идеялар кең тарады. Тель-Авив университетінің профессоры Дина Пораттың пікірінше, принципте жаңа антисемитизм деген жоқ, бірақ антисемитизмнің жаңа формасы туралы айтуға болады. Әйтпесе, Порат Батыс Еуропада Екінші Интифададан кейін басталған антисемитизмнің жаңа және зорлыққа толы түрі туралы айтады.

Қажетсіз қайта анықтама

2008 жылдың қыркүйек айында Израильдің "Хаарец" газетінде жазған Энтони Лерман, "жаңа антисемитизм" ұғымы "антисемитизм туралы пікірсайыста революциялық өзгеріс" тудырды деп санайды. Ол, қазіргі антисемитизмге қатысты көптеген талқылаулар Израиль және сионизм мәселелеріне ауысқандығын, ал антисионизмді антисемитизммен теңестіру көптеген адамдар үшін "жаңа қағидаға" айналғанын жазады. Ол, бұл қайта анықтаманың нәтижесінде "кейбір яхудилер басқа яхудилерді олардың күдікті антисемиттік антисионизмі үшін" шабуылдағанын қосты. Лерман, яхудилердің антисемитизмін ашып көрсету "принцип бойынша заңды" екенін мойындайды, бірақ осы саладағы әдебиет көлемінің "барлық логикадан асып кеткенін" айтады; шабуылдар көбінесе өте қатыгез болып келеді және бұл сионизмге қарсы емес көзқарастарды да қамтиды. Лерман, бұл қайта анықтаманың жағымсыз салдарлары бар екенін мәлімдейді. Ол, қазіргі антисемитизмді зерттейтін ғылыми жұмыстар "іс жүзінде тоқтатылған" деседі, ал бұл тақырыпты енді көбінесе "бұл мәселеде ешқандай терең білімі жоқ, ізгі ниеті Израильді сынаушы яхудилерді қаралау және "антисионизм = антисемитизм" теңдеуін тарату болып табылатын адамдар" зерттейді және талдайды. Лерман, бұл қайта анықтаманың ақыр соңында заңды пікірсайысты басуға және антисемитизммен күресу үшін негіз құруға қабілетсіз екенін түйіндейді. Питер Бомонт "The Observer" газетінде жазған мақаласында, "жаңа антисемитизм" ұғымын қолдаушылар, Израиль үкіметінің саясатына қарсылық білдіргендерді үнсіздікке мәжбүр ету үшін кейбір еуропалық мұсылмандардың яхудилерге қарсы сезімдерін және шабуылдарын пайдалануға тырысқандарымен келіседі. "Егер сіз Израильді сынасаңыз, сіз синагогқа бояу лақтырғандай, дәл солай антисемитсіз", - деп жазады ол.

Сионизмге қарсы антисемиттік

Вернер Бергман, Саймон Шама, Алан Джонсон, Дэвид Хирш және Энтони Джулиус сияқты ғалымдар еврейлерге қарсы солшыл көзқарастармен сипатталатын, антисионизмнің ерекше 21-ғасырлық формасын сипаттады. Тарихшы Джеффри Альдерманның пікірінше, сионизмге қарсылық (яғни, еврей мемлекетіне қарсы болу) мәні жағынан расистік деп санауға болады.

Франция

Францияда ішкі істер министрі Доминик де Вильпен "Ашарлыққа қарсы күрес" ұйымының президенті және "Шекарасыз дәрігерлер" ұйымының бұрынғы вице-президенті Жан Кристоф Руфинге расизм және антисемитизм туралы есеп дайындауды тапсырды. Руфин бұл есепте Франциядағы жаңа антисемитизмдің тек Солтүстік Африкадан келген иммигранттар қауымдастығы мен оңшыл радикалдардан ғана туындайды деген пікірге қарсы шықты. 2004 жылдың қазанында Руфин "[Ж]аңа антисемитизм көбірек түрлі болып көрінеді" деп жазды және ол "радикалды антисионизм" деп аталатын антисемитизмнің жаңа және "жайлы" түрін анықтады. Бұл солшыл және жаһандануға қарсы топтардың еврейлер мен Израильді сынауы, "қарулы палестиналық қақтығысты заңдыландыру" үшін сылтау ретінде пайдаланылады.

Ұлыбритания

2011 жылдың маусым айында Ұлыбританияның бас раввині Джонатан Сакс (Лорд Сакс) жаңа антисемитизмнің негізі 2001 жылғы Дурбан конференциясы болғанын айтты. Раввин Сакс жаңа антисемитизмтің "радикалды исламистерді, адам құқықтары жөніндегі үкіметтік емес ұйымдарды, оң және сол қанаттарды Израиль мемлекетіне қарсы ортақ жау ретінде біріктіретінін" атап өтті. 2006 жылдың қыркүйегінде британ парламентінің антисемитизмге қарсы барлық партиялық парламенттік тобы антисемитизмге қатысты барлық партиялық парламенттік сауалнаманың баяндамасын жариялады. Бұл баяндама, "еврей қауымдастығы мен одан тыс жерлердегі басым пікір" антисемитизмнің "қоғам шегіне дейін азайды" деген сенімнің дұрыстығын тексеру нәтижесі болды. Баяндама "бізге жеткен дәлелдер 2000 жылдан бері осы үрдістің кері қайтуын көрсетіп тұр" деген қорытындыға келді. Антисемитизмді анықтау кезінде топ Стивен Лоренстің өлімінен кейін жарияланған Макферсон баяндамасындағы расизмге қатысты көзқарасты ескерді, онда полиция қылмысты тергеу және тіркеу үшін, егер құрбан оны расистік деп анықтаса, оны расистік акт ретінде тіркеуі керек екені айтылған. Топ, жалпы алғанда, "кез келген сөз, қорлау немесе әрекет, оның мақсаты немесе салдары еврей адамның қадір-қасиетін төмендету немесе оның үшін қорқынышты, жауыртқыш, кемсіткіш, сұйықтатқыш немесе жағымсыз орта құру болса, антисемит болып саналады" деген пікірге келді және "антисемитизмнің не құрайтынын және құрамағанын анықтауға еврей қауымдастығы ең лайықты" деген қорытынды жасады. Баяндамада кейбір солшыл белсенділер мен мұсылман экстремистерінің Израильді сынауды антисемитизмге "сылтау ретінде" пайдаланып отырғаны және "ең алаңдатарлық жаңалық" антисемитизмнің негізгі ағымға еніп бара жатқаны айтылған. Баяндама, антисионизм, егер ол сионизмді "тарих бойында шексіз билік пен зұлым күш ретінде" қарастырса, антисемит болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл анықтама "көптеген еврейлердің осы ұғымды түсінуімен ешқандай қатысы жоқ: яғни, еврей ұлттық азаттық қозғалысы" деп түсіндіріледі. Сионизмді қайта анықтағаннан кейін, баяндамада дәстүрлі антисемиттік мотивтер – еврейлердің "сыбайлас жемқорлық билігі, манипуляциясы және иелік етуі" жиі еврейлерден сионизмге ауыстырылады. Баяндама бұл "көп жазылған 'Жаңа Антисемитизмнің' ядросында екенін" атап көрсетеді, сонымен қатар көптеген куәгерлер антисионизмді "антисемиттік қозғалыстардың lingua franca-сы" деп атады.

Израиль

2001 жылдың қарашасында Израильдің диаспора істері министрлігі Абу-Даби телеарнасында Ариэль Шаронның палестиналық балалардың қанын ішкенін көрсеткен хабарламаға жауап ретінде Израиль үкіметі "Антисемитизмге қарсы күресу координациялық форумын" құрды, оны Сыртқы істер министрінің орынбасары раввин Майкл Мелхиор басқарды. Мелхиордың сөзіне қарағанда, "әрбір ұрпақта антисемитизм өзiнiң жаман бетін әртүрлі жамылғылардың артына жасыруға тырысады, ал Израиль мемлекетіне деген жеккөру – оның қазіргі жамылғысы". Ол сондай-ақ, "Израильге қарсы жеккөру қызыл сызықты кесіп өтті, сыннан антисемиттік уға айналды, бұл классикалық антисемитизмнің нақты көшірмесі, оның бұрынғы салдары бүкіл әлемге мәлім" деді.

Америка Құрама Штаттары

2006 жылдың қыркүйегінде Йель университеті Солтүстік Америкадағы антисемитизмді зерттеуге арналған алғашқы университеттік институт – Йельдің антисемитизмді жан-жақты зерттеу жөніндегі бастамасын құрғанын жариялады. Институттың басшысы Чарльз Смолл баспасөз мәлімдемесінде антисемитизмнің «көптеген жетекші ғалымдар мен саясаткерлердің назар аударатын деңгейде халықаралық тұрғыда қайта жанданғанын» айтты. «Жаһандық еврей қауымдастықтары көбінесе қорқау сезіміне толы. Бұл дерлік зертханаға оралу сияқты. Менің ойымша, біз осы құбылыстың қазіргі көрінісін түсінуіміз керек». YIISA тақырып бойынша бірнеше семинарлар мен жұмыс қағаздарын ұсынды, мысалы, «'Жаңа антисемитизм' ұғымы туралы академиялық және қоғамдық пікірталас». 2006 жылдың шілдесінде АҚШ Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясы «Жоғары оқу орындарындағы антисемитизм» атты баяндама жариялады, онда «Израильге немесе сионизмге қарсы маскировкаланған антисемит дөрекілігі де моральдық тұрғыдан кінәлі емес» делінген. Комиссия сол кезде антисемитизмді АҚШ-тың көптеген жоғары оқу орындарында «маңызды мәселе» деп жариялады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2004 жылғы «Жаһандық антисемитизм туралы» баяндамасында, әсіресе Еуропада антисемитизмнің өсуіне ықпал ететін төрт фактор анықталды: «Еврейлерге қарсы дәстүрлі пікірқанас. Бұл өте ұлтшылдар мен еврей қауымы үкіметтерді, БАҚ-ты, халықаралық бизнесті және қаржы әлемін бақылайды деп мәлімдейтін басқаларды қамтиды». «Израиль саясатын объективті түрде сынға тарту мен антисемитизм арасындағы шекараны кесіп өтетін Израильге қарсы күшті сезім». «Еуропаның өсіп келе жатқан мұсылман халқының кейбір өкілдерінің еврейлерге қарсы сезімі, бұл Израиль мен еврейлерге қатысты ұзақ жылдар бойы қалыптасқан жағымсыз көзқарастарға, сондай-ақ мұсылмандардың Израильдегі және оккупацияланған аумақтардағы, соңғы кезде Ирактағы оқиғаларға наразылығына негізделген». «АҚШ пен жаһандануға сын, бұл Израильге және жалпы еврейлерге, олардың екеуімен де байланысты екендігіне байланысты әсер етеді». Ол «жаһандануға қарсы реакция» деп атаған құбылыстың солшылдан оңшылға дейінгі түрлі саяси күштерді ортақ мақсатқа біріктіргенін, осы арқылы «ортақ жауды» құрғанын жазады. Ол француздық еврей лидері Роджер Кукерманның жаһандануға қарсы қозғалысты «қоңыр-жасыл-қызыл антисемит альянсы» деп сипаттағанын келтіреді, оған өте ұлтшылдар, исламистер және коммунистер кіреді.

Штраусқа жауап

Канадалықтар кеңесінің ұлттық төрағасы Мод Барлоу, Штраустың "адам құқықтарына және мәдени әртүрлілікке құрмет көрсету" принципіне негізделген "жаһандық әлеуметтік әділдік қозғалысының жаһандануды сынауы мен ашық оңшылдардың жаһандануды сынауы арасында ешқандай айырма жасамай" жаһандану туралы пікірталасты "аңғартудың орнына, ширықтырды" деп санайды. Ол Канадалықтар кеңесінің антисемитизмді айыптағанын және олардың қолдауымен Дэвид Айкке тур ұйымдастыруға тырысқан бірнеше адамды шығарғанын атап өтті. Халықаралық саясат орталығының Джон Каванаг Штраустың антиглобализациялық қозғалысты сынау үшін дәлелсіз антисемитизм айыптауларын пайдаланғаны және қозғалыстың негізгі сенімдерін зерттемегені үшін де сынға алды. Осы сынға жауап ретінде Штраус антисемиттік көзқарастардың "жаһандық әділдік қозғалысының немесе оның жетекші тұлғаларының негізгі құндылықтарын көрсетпесе де, пікір білдіруге және күн тәртібін белгілеуге тырысатын кез келген адамдар мен ұйымдар бар аморфты, халықтық қозғалыстағы факті екенін" жазды. Сондай-ақ ол "капитализмге қарсы риториканың ашық оңшыл топтарға ой азығы беретініне" қатысты алаңдаушылығын қайталады.