Кіріспе
Англия-Канадалық Веслиан методистік миссионер және әуесқой тіл білгіш Джеймс Эванс (18 қаңтар 1801 – 23 қараша 1846) – ағылшын-канадтық Веслиан методистік миссионер және әуесқой тіл білгіш. Ол оджибве және кри тілдері үшін буындық жазу жүйесін жасағанымен белгілі, кейіннен бұл жүйе инуктитут сияқты басқа тілдерге де бейімделді.
James Evans (January 18, 1801 – November 23, 1846) was an English Canadian Wesleyan Methodist missionary and amateur linguist. He is known for creating the syllabic writing system for Ojibwe and Cree, which was later adapted to other languages such as Inuktitut.
Өмір
Эванс Англияның Кингстон-апон-Халл қаласында дүниеге келді, бірақ 1822 жылы ата-анасымен бірге Төменгі Канадаға көшіп барды, онда ол мұғалім болып жұмыс істеді. Кейін ол Райс-Лейкке көшіп, мұғалімдік қызметін жалғастырды. 1833 жылы ол Веслиан методистік пасторы болып тағайындалды, ал 1840 жылы Манитобадағы Норвегия үйіндегі жергілікті ауданға жауапты болды. Осы кезеңде Эванс оджибве және кри тілдері үшін жазу жүйесін жасаумен айналысты. Эванс Үстіңгі Канададағы халық арасында жұмыс істегенде оджибве тілін үйренген. Ол оджибве жазуын алғашқыда олардың тіліне латын әрпін қолдануға тырысқаннан кейін құрастырды. Кейіннен ол әріптік жазуды сәл өңдеп, оны кри тіліне, оған жақын тілге бейімдеді. Әріптік жазу жүйесінің пайда болуына Питман стенографиясының әсері болды. Оларды үйрену оңай болды және бірнеше жылдың ішінде Канаданың оджибве және кри тайпалары арасында кеңінен сауаттылыққа алып келді. Эванстың миссионерлік қызметінің басқа да жақтары да қиындықтарға толы болды. Эванс Гудзон Бэй компаниясымен бірнеше рет қақтығысты, көбінесе олардың жергілікті халыққа қатысты әрекеттеріне байланысты. 1844 жылы Эванс өзінің досы және әріптесі Томас Хассалды қатенсіз атып өлтірді. Ол өзінің қамқорлығындағы жергілікті қыздармен қосылғаны үшін айыпталды. Бірақ бұл Гудзон Бэй компаниясының Эванстың беделін түсіру және оны түрмеге қамау үшін жасаған әрекеті екені дәлелденді, себебі ол жергілікті халыққа көмектесуге берілгендігімен және оларды "сенбі күні" жұмыс істеуден аулақ ұстауға ықпал еткенімен көзге түскен. Ақталғанмен, ол өзін қорғау үшін қайтадан Лондонға жіберілді. Бұл жағдай оның денсаулығына зиян келтірді, және ол 1846 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның қызы Кларисса Евгения кейіннен ГБК-ның аңшысы және зерттеушісі Джон Маклинге тұрмысқа шықты, ол Канаданың батысындағы (қазіргі Онтарио) Гуелфтегі методист қауымдастығында белсенді болды. Джеймс Эванстың қабірі Англияда орналасқан, бірақ оның денесі кремацияланып, Манитобадағы Норвегия үйіне жіберілді.