Екінші дүниелік соғыстағы британдық "Челленджер" танкысы

Кіріспе

Британдық Екінші дүниежүзілік соғыс крейсерлік танк

Challenger (A30) крейсерлік танк – Екінші дүниежүзілік соғыстың британдық танкi. Ол Кромвель танкi шассиіне негізделген, QF 17 фунттық танкқа қарсы пушкамен жабдықталды, крейсерлік танкi бөлімшелерiне танкқа қарсы күштерді арттыру мақсатында. Кромвель шассиіне үлкен пушканы орнату кезінде жасалған конструкциялық шаралар нәтижесінде, қуатты қаруы бар, бірақ бронясы азайтылған танк пайда болды. Дегенмен, АҚШ-тан жеткізілген "Шерман" танкiнiң 17 фунттық "Шерман Файрфлай" модификациясы өндіруге оңай болды және өндірістегі кешігулерге байланысты бар болғаны 200 "Челленджер" танкi салынды. "Челленджер" жылдам "Кромвель" танкiмен бірге қадам басып, олармен бірлесе қолданылды.

Тарих

Челленджерді жасаудың қозғаушы күші Уильям Артур Роботам болды. "Рой" Роботам Rolls Royce компаниясының автомобиль бөліміндегі басшы, жұмыс таппағандықтан, Rolls Royce Merlin авиациялық қозғалтқышынан танк қуаттандыру қондырғысын жасау үшін командаға жетекшілік еткен. Rolls Royce Meteor британдықтарға қуатты және сенімді қозғалтқыш сыйлады, ол A27M Cruiser Mk VIII Cromwell танкісінде пайдаланылды. Роботамның үлесі, оның танк құрылысы саласында тәжірибесі болмаса да, оған Жабдықтау министрлігінде және Танк кеңесінде орын берді. Бас штаб Африка шөліндегі жорықтарда анықталған қажеттіліктерге сүйене отырып, 45 тонналық, 17 фунттық қаруланған крейсерлік танк үшін A29 техникалық талапнамасын ұсынды. Британдық танктер, әдетте, неміс машиналарымен салыстырғанда нашар қаруланған болатын. Бұл көліктің жобалық салмағы кейіннен артық деп танылды және ерекшелік жеңілдетілген A30 ерекшелігіне ауыстырылды. 1942 жылы A30 негізіндегі танкты жасауға тапсырыс Бермингем теміржол вагон және вагон компаниясына (BRC&W) берілді, оның BRC&W өндіретін Cromwell компоненттеріне негізделуі күтілді. Мұнара мен қару орнату Stothert & Pitt компаниясының жауапкершілігінде болды. Бірмингем компаниясы үлкен мұнараға сәйкес ету үшін Cromwell корпусын өзгертуге мәжбүр болды. Бірінші прототип жеті айлық дамудан кейін 1942 жылдың тамызында дайын болды, бірақ көптеген кемшіліктері болды. 1943 жылдың қаңтарында жақсартылған екінші прототип ұсынылды, бірақ ол да қанағаттандырмайтын деп танылды. 17 фунттық танкқа қажеттілік бар-жоғын анықтау үшін комиссия отырыс өткізді. Challenger неміс танк құрылысының тенденциясын ұстанған, жақсы брондалған Осі күштерінің танктеріне қарсы күту үшін жасалған. Сол кезде "Тигр I" неміс армиясының қарулы күштеріне қосылды, бұл 17 фунттық қаруланған танкты қажет етті. Екінші прототипті Лулвортта сынағанда, ол неміс армиясының қазіргі ең жақсы қаруланған танкына (ұзын түтігі бар Panzer IV "Special") қарсы ұзақ қашықтықта тиімді болатыны анықталды, бірақ қысқа қашықтықта ату жылдамдығының төмендігі мен жұқа бронясы салдарынан кемшілікке ұшырайды. 1943 жылдың мамырында Cromwell қару-жарағын толық жүктеуге қабілетсіз екені анықталғаннан кейін жобаға қосымша мән берілді. Vickers 50 калибрлі, ұзын, жоғары жылдамдықты танк пушкасын жасап жатқан. Кромвельдің мұнара сақинасы бұл қару үшін тым кішкентай екені жобаның соңында анықталды. Challenger A34 Comet пайда болғанға дейін ауыр неміс бронясын жеңе алатын қарумен жабдықталған жалғыз британдық крейсерлік танк болады. 1943 жылдың ақпанында екі жүз машинаға тапсырыс берілді; Армия Бас штабы Challenger жобасын өндіріске бекітуге бес ай уақыт жұмсады (1943 жылдың ақпанында, жалғыз маңызды өзгеріс оқ-дәрілерді сақтауға қатысты), ал Роботам 6 фунттық пушкамен Cromwell өндірісін жалғастыру туралы шешімді де сынады (17 фунттық пушка "көп есе жақсы"). Британдық танк өндірісі шектеулі ресурстармен шектелді және жеткілікті санда өндіру мүмкін болмады. Бұл американдық өндіріспен толықтырылды. D күніне дейін Шерман танктеріне 17 фунттық пушка орнатылды, нәтижесінде 17 фунттық Шерман Файрфлай пайда болды. Шерман танктерін қайта жабдықтау Challenger өндірісінен оңай болды, сондықтан 1943 жылдың қарашасында A30 өндірісін екі жүз машинадан кейін тоқтату туралы шешім қабылданды, бұл BRC&W компаниясына Cromwell өндірісіне шоғырлануға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 36 тонналық, ауыр бронясы бар A 40 "Challenger Stage II" жобасы тоқтатылды. Болашақтағы жобалау басымдығы A34 Comet-ке бағытталды, ол ақырында Cromwell, Firefly және Challenger-ді алмастырды. Challenger өндірісі 1944 жылдың наурыз айында басталды. Сол жылы 145 машина жеткізілді, ал 1945 жылы тағы 52 машина жеткізілді. Өндіріс екі партияға бөлінді. Бірінші партиядағы қырық машинада 40 мм-лік пушка мантлеты болды, ал екінші партияда ол 102 мм-лік мантлетке ауыстырылды. Жүзінші машинадан бастап мұнараға 25 мм-лік қосымша бронь плиталары орнатылды, олар бұрыннан қолданыстағы машиналарға да далалық бөлімшелермен орнатылған. Vickers HV 75 мм пушкасы Comet танкына қару ретінде қолданылғанда (нақтыда 3 дюйм = 76,2 мм калибрлі) танк ескірді. 77 мм HV 17 фунттық пушкамен бірдей оқ-дәрілерді, бірақ азайтылған ұңғыл зарядымен пайдаланды. 17 фунттық пушка Comet-тің Centurion танкының алғашқы үлгілерінде қолданылды.

The driving force in the development of the Challenger was William Arthur Robotham. "Roy" Robotham had been a Rolls Royce executive in the car division who, with no work to do, had led a team to develop a tank powerplant from the Rolls Royce Merlin aircraft engine. The Rolls Royce Meteor gave the British a powerful, reliable engine, which was used in the A27M Cruiser Mk VIII Cromwell tank. Robotham's contributions gained him a place in the Ministry of Supply and on the Tank Board, despite his lack of experience in tank design. The General Staff brought forward specification A29 for a 45 ton, 17 pounder armed cruiser tank based on needs identified in the African desert campaign. British tanks were generally underarmed compared to German vehicles. The design weight of this vehicle was subsequently seen as excessive and the specification was passed over in favour of the alternate specification, A30, which was lighter. In 1942, an order for the development of an A30 based tank was placed with Birmingham Railway Carriage & Wagon Company (BRC&W) expecting it to be based on the Cromwell components also being manufactured by BRC&W. The turret and gun mounting were in the hands of Stothert & Pitt. Birmingham Carriage had to modify the Cromwell hull to take a bigger turret. The first prototype was ready in August 1942, only seven months after development had commenced, but proved to be very flawed. An improved second prototype was presented in January 1943 but was still considered unacceptable. A committee met to determine whether a requirement for a 17 pounder tank existed. The Challenger had been developed in anticipation of more heavily armoured Axis tanks, following the trend in Nazi German tank design. At roughly the same time the Tiger I entered service with the German army, placing an immediate need for a 17 pounder armed tank in response. When the second prototype was tested at Lulworth, it was found that although it would be effective at long range against the current best gunned tank in German service (the Panzer IV "Special" with the long gun), at shorter ranges it would be at a disadvantage due to its slow firing rate and thin armour. The design received additional emphasis when, in May 1943, it was found that the Cromwell could not carry its intended armament. Vickers had been developing a 50 calibre long high velocity tank gun. It was realised late in the design process that the Cromwell's turret ring was too small for this gun. The Challenger would be the only British cruiser tank to mount a weapon that could tackle heavier German armour until the arrival of the A34 Comet. So in February 1943 an order was made of two hundred vehicles; the Army General Staff took five months to approve the Challenger design for production (in February 1943, the only significant alteration was to the ammunition stowage), and Robotham was also critical of the decision to continue manufacturing the Cromwell with a 6 pounder gun (the 17 pounder gun was "infinitely better"). British tank production was constrained by limited resources and insufficient numbers could be made. This was compensated by American production. In the lead up to D Day, Sherman tanks were fitted with the 17 pounder, creating the interim 17 pounder Sherman Firefly. Converting Sherman tanks was simpler than producing Challengers, so it was decided in November 1943 to terminate the A30 production run after the two hundred vehicles had been built, allowing BRC&W to concentrate on the Cromwell. At the same time the A 40 "Challenger Stage II" project was cancelled, which had envisaged a 36 tonne type with heavier armour. Future design priority was concentrated on the A34 Comet, which eventually replaced the Cromwell, Firefly and Challenger. Challenger production started in March 1944. That year 145 vehicles were delivered with another 52 in 1945. Production was in two batches. A first run of forty vehicles had a 40 mm gun mantlet; with the second batch this was replaced by a 102 mm mantlet. From the hundredth vehicle onwards appliqué 25 mm armour plates were fitted on the turret, that had already been applied to existing vehicles by field units. The tank was rendered obsolete when the Vickers HV 75 mm gun was developed to become the [[OQF 77mm HV (actually 3 inch = 76.2 mm calibre) to arm the Comet tank. The 77 mm HV used the same projectiles as the 17 pounder with a reduced propellant charge. The 17 pounder gun was used on the earliest marks of the Comet's successor, the Centurion tank.

Дизайн

Мұнараға Tank Board талапнамасында көрсетілген Ordnance QF 17 фунттық зеңбірек орнатылды, ал корпустағы пулемет 17 фунттық ұзын патрондарды сақтау үшін алынып тасталды. Соғыс министрлігі бұл үлкен оқ-дәрілерді алға жылжыту үшін, мұнарада командир мен нысана көздеушінің қасында екі зарядтаушының қажет болатынын күтті. Үлкен қаруды және қосымша экипаж мүшесін мұнараға орналастыру үшін, Кромвельдікінен әлдеқайда үлкен мұнара жобаланды, ол жеке әзірленді, бұл дизайнға елеулі әсер етті және кейіннен «Аванжер» әзірленгенге дейін шешілмеді. 17 фунттық зеңбірек пен оқ-дәрілердің салмағын көтеру үшін қосымша доңғалақ тірегі мен серіппелік қол қажет болды, бұл корпустың ұзындығын арттырды. Ұзындығының өзгеруі, тірелмелердің ені өзгермегендіктен, Кромвельге қарағанда жылдамдығын төмендетті, бірақ жылдамдық сағатына 25 мильді құрады. Салмақты азайту үшін броняның мөлшері кемітілді, бірақ бұл тек мұнарада, алдыңғы бөлігінде (мантиль IT 90 стандарты бойынша 102 мм) және бүйірлерінде Кромвельге қарағанда мүмкін болды. Кейіннен мұнара мен корпустың алдыңғы бөлігіне 25 мм қалыңдықтағы қосымша бронь қосылды. Мұнарада дәстүрлі мұнара сақинасы қолданылмады: диаметрін төрт дюймге арттыру үшін, ол корпус еденіндегі шарлы тіреуге орнатылды. Сондықтан мұнараның негізі қорғалмаған, және жаудың оқ-дәрісі тисе, ол қисайды. Тұтқындалған оқ-дәрілерді шығару үшін жартылай автоматты төрт домкраты бар құрылғы орнатылды. Қосымша ұзындығы мұнараға кедеріс келтірмей, корпусқа үлкен люктер орнатуға мүмкіндік берді, бұл Кромвельге қарағанда оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті. Роботхамды Танк Дизайн Департаментінің Бас инженері етіп тағайындағаннан кейін, 17 фунттық зеңбірекпен қаруланған (А29) танк бойынша жұмыстың баяу ілгерілеуін толыққанды түсіндіруге болмады. Роботхамның естеліктерінде ведомствода мұндай талаптың бар екендігі туралы хабардарлықтың болмауы көрсетілген, ал әскери мамандар A30 жобасы аяқталғанда және прототиптік көліктер сынақтан өткенде де танктың қажеттігіне көз жеткізбеді. «Челленджер» кейін Кромвельдердің өндірісімен қатар өндіріске түсірілді, бұл өндірілетін танктердің санын шектеді.

The turret mounted the Ordnance QF 17 pounder gun required in the Tank Board specification and the hull machine gun was removed to provide stowage space for the long 17 pounder cartridges. The War Office expected that this larger ammunition, together with its stowage forward, would require two loaders alongside the commander and gunner in the turret. To fit the larger weapon and additional crewman in the turret, a much larger turret than that of the Cromwell was specified, developed separately, which had a significant effect on the design and was not resolved until later development of Avenger. To carry the weight of the 17 pounder and ammunition, an extra wheel station and suspension arm was needed, lengthening the hull. This change in length, without a corresponding change in width across the tracks, reduced mobility compared to the Cromwell, although speed remained high at 25 mph. To limit the weight, the amount of armour was reduced but this could only be achieved on the turret, on the front (the mantlet was 102 mm of IT 90) and on the sides compared to and on the Cromwell. Applique armour, 25 mm thick, was later added to turret and hull front. The turret did not use a conventional turret ring: to increase the aperture diameter by four inches, it rested on a ball mount on the hull floor. Therefore the base of the turret was unprotected, and it would cantilever if struck by enemy rounds. A jacking feature, with four internal semi automatic jacks, was fitted to clear jams. The additional length allowed larger hatches to be fitted in the hull while still clearing the turret, providing easier access than Cromwell. Upon Robotham's appointment as Chief Engineer to the Department of Tank Design, the lack of progress on an (A29) 17 pounder armed tank could not adequately be explained. Robotham's memoirs indicate a lack of awareness that any such requirement existed within the department and military users were still unsure whether the tank was required at the point when the rushed A30 design had been completed and prototype vehicles run. The Challenger was then rushed into production alongside existing production runs of Cromwell, limiting the number of tanks that could be produced.

Өнер көрсету

17 фунттық зеңбірек Challenger танкісіне орнатылғанда, неміс бронетехникасының көп бөлігіне қарсы жеткілікті тиімділік көрсетті, соның ішінде Tiger I және Panther танкілеріне. Сондай-ақ, бұл танк Panzer IV немесе StuG III танкілерімен салыстырғанда жоғары жылдамдыққа және қиырға өту қабілетіне ие болды. Challenger танкісіне 17 фунттық снарядтан тек 48 дана ғана сыйып, мұнарада төрт адам болуын талап етті, себебі Бас штаб осылай бұйырған. Алайда, Centurion сияқты кейінгі танктер үш адамдық мұнараны пайдаланды. Challenger танкісінің бронясы заманауи неміс танкқа қарсы зеңбіректерден тиімді қорғауды қамтамасыз етпеді және Cromwell танкісінен де нашар болды, ол көбінесе Challenger танкілерімен бірге қолданылатын. Шаянда, Challenger, Sherman Firefly сияқты рөл атқарды, жасақтың басқа танктерін бақылап, оқ-дәрісінің 17 фунттық калибрінің арқасында неміс бронетехникасының кез келген алдыңғы бөлігін тесіп өте алатын. 75 мм-дық зеңбірек мұндай мүмкіндікке ие болған жоқ. Ол жасақ деңгейінде ұқсас схемамен орналастырылды: әдетте, бір 17 фунттық зеңбірекпен жабдықталған танк (Challenger немесе Firefly) үш 75 мм-дық зеңбірекпен жабдықталған танкқа (Cromwell немесе Sherman) қарсы қойылды. Кейде жасақта 17 фунттық зеңбірекпен жабдықталған танктердің саны екіге дейін арттырылды. Challenger, сенімді Cromwell танкісінің негізінде жасалған, ол жаңа Rolls Royce Meteor қозғалтқышын пайдаланды. Бұл қозғалтқыш ескі Liberty қозғалтқышынан әлдеқайда сенімді және қуатты болды, ол бұрынғы британдық крейсерлік танктерде, мысалы, Crusader танкісінде қолданылған. Challenger-дің сенімділігі Cromwell-ден сәл төмен болды, себебі дөңгелектерге саз жиналуынан тізбектердің сырғып кетуіне байланысты мәселелер туындады. Алайда, бұл мәселе дала жағдайында шешілді. Cromwell танкілерімен ортақ бөлшектерді пайдалану арқасында жабдықтау және техникалық қызмет көрсету айтарлықтай жеңілдетілді. Firefly-мен салыстырғанда, Challenger-де броня алға қарай еңкейтілмеген, бірақ профилі төмен болды және Firefly-дің зеңбіректің бұрылу бұрышына қатысты шектеулерінен аулақ болды. Challenger зеңбіректі 10 градусқа түсіре алды, ал Firefly 5 градусқа ғана шектелді, бұл шайқаста маңызды кемшілік болды. Cromwell жасақтары Challenger-ді бағалады, себебі ол олармен ұқсас жылдамдыққа және маневрлік қабілетке ие болды, ал Firefly баяу болды. Challenger бұрынғы A29 жобасынан гөрі жеңіл болғанымен (32,5 тонна, 34 тонна емес), ол салмақты болды және кемеге тиеу үшін арнайы жабдықтар қажет болды, сондықтан оны D-Day сияқты десанттық операцияларда пайдалану қиын болды.

The 17 pounder gun mounted on the Challenger offered sufficient performance against the majority of German AFVs, including the Tiger I and Panther tank and the tank had a higher top speed and cross country mobility than the Panzer IV or StuG III. The Challenger could only hold 48 rounds of the large 17 pounder ammunition because the General Staff required four men in the turret, though later tanks like the Centurion used a three man turret. The armour of the Challenger offered very little protection against contemporary German anti tank guns and was lower than that of the Cromwell, which often operated with Challengers. In combat, the Challenger fulfilled much the same role as the Sherman Firefly, providing overwatch for the other tanks in the troop, as its 17 pounder could penetrate almost all German AFVs frontally, unlike the 75 mm. It was deployed in a similar manner at a troop level, this was typically one 17 pounder armed tank (such as Challenger or Firefly) to three 75 mm armed tanks (Cromwells or Shermans); at times, the deployment of 17 pounder armed tanks was increased to two per troop. The Challenger was based on the reliable Cromwell tank, which used the new Rolls Royce Meteor engine, which was far more reliable and powerful than the ageing Liberty engine used in earlier British Cruiser designs like the Crusader tank. Its reliability was slightly below that of the Cromwell, as a problem was experienced with track throwing, caused by mud building up in the wheels but this was resolved in the field. Supply and maintenance were vastly simplified through the use of common parts with the Cromwell. In comparison with the Firefly, the tank lacked the sloping forward armour but presented a lower profile and avoided the Firefly's constraint on gun depression. The Challenger provided 10° of gun depression while Firefly was limited to 5°, which was a significant disadvantage in combat. It was preferred within Cromwell units as it shared similar mobility and manoeuvrability, whereas the Firefly was slower. Despite a lower design weight than the earlier A29 specification (32½ not 34 tons), the Challenger was heavy and required dockyard equipment to ship, making it impractical to use in amphibious assaults such as the D day landings.

Қызмет

Жоба өндіріске кіріспей тұрып, терең судан өтуге қатысты ешқандай дайындық жасалмады; нәтижесінде, A30 танктарын одақтастардың Нормандияға түскен кездегі алғашқы кезеңінде қолдану мүмкін болмады. Challenger экипаждары 1944 жылдың шілдесіне дейін күтуге мәжбүр болды, сол кезде Mulberry порты іске қосылып, порттар басып алынды. 17 фунттық зеңбірекпен жабдықталған Challenger және Firefly танктары, қарсылас тараптың ауыр танктерімен күресу үшін танк эскадрильяларына қосылды, ал көптеген Challenger танктары Cromwell танктарын пайдаланатын барлау бөлімшелеріне берілді. Алғашқыда бұл танктарды Гвардиялық бронедивизия және 11-ші бронедивизия қолданды, әр бөлімде шамамен он алты бірлік болды: әр взводта бір Challenger және үш Cromwell. Соңғы дивизия 1945 жылдың ақпан айынан бастап осы типті қолдануды тоқтатты, ал ол 7-ші бронедивизияның Cromwell взводтарына енгізілді. Бастапқыда танктар аса танымал болған жоқ, экипаждар броньдың жеткіліксіздігіне, жоғары силуетіне және гусеницаның жиі ажырауына шағымданды. Гусеницадағы мәселелер Cromwell танктарымен салыстырғанда кішірек доңғалақтардың болуына байланысты болды; олар 1944 жылдың тамызында стандартты диаметрлі доңғалақтарға ауыстырылды. Crusader және Cromwell танктарының төмен профиліне үйренген әскерлер үшін биіктік үлкен проблема болды, бірақ ол салыстырмалы Sherman Firefly танкынан сәл төмен болды. Көлік құралына сенім артты және ол Firefly танкынан төмен, жылдам және маневрлі болғандықтан артықшылыққа ие болды, бірақ бұрынғы жаман репутациясы кейбір әскерлер арасында сақталды. Одақтас күштеріне Challenger танктары берілді, 1-ші поляк бронедивизиясы 1945 жылдың ортасында бірнешеуін алды, ал 1-ші чехословакиялық тәуелсіз бронебригадасы оны қолданды (CIABG үшін 1944 жылдың соңындағы бірліктерге берілуі төрт Challenger танкынан тұрды) 1944 жылдың соңында Дюнкерк қамалында. Соғыстан кейін чехословакия үкіметі бригададан 22 Challenger танкысын сатып алды, олар чехословакия армиясында қызмет етті (алғашқыда 11-ші, кейін 23-ші танк бригадасында, содан кейін 13-ші тәуелсіз танк батальонында) 1951 жылы резервке жіберілгенге дейін және 1959 жылы жарамсыз деп танылды.

Тірі қалғандар

Екі машина сақталды, біреуі Нидерландыдағы Оверлун соғыс мұражайында, ол 1976 жылы Muzeeaquarium Delfzijl-ден алынған; екіншісі Ұлыбританиядағы Уайт аралы әскери мұражайы жабылатынға дейін қалпына келтіруді күтіп тұрды. Қалпына келтірілген соң, ол Бовингтон танк мұражайында қойылмақ.