Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Таста өсетін өсімдіктер
Plants that grow on rocks
Литофиттер – тас үстінде немесе тас ішінде өсетін өсімдіктер. Оларды эпилитті (немесе эпипетритті) және эндолитті деп жіктеуге болады; эпилитті литофиттер тас бетінде өседі, ал эндолитті литофиттер тас жарықтарында өседі (мұндайларды хазмофиттер деп те атайды). Литофиттер міндетті немесе факультативті болып тағы да жіктелуі мүмкін. Міндетті литофиттер тек таста ғана өседі, ал факультативті литофиттер бір уақытта таста және басқа субстратта өсе алады.
Lithophytes are plants that grow in or on rocks. They can be classified as either epilithic (or epipetric) or endolithic; epilithic lithophytes grow on the surfaces of rocks, while endolithic lithophytes grow in the crevices of rocks (and are also referred to as chasmophytes). Lithophytes can also be classified as being either obligate or facultative. Obligate lithophytes grow solely on rocks, while facultative lithophytes will grow partially on a rock and on another substrate simultaneously.
Қоректік заттар
Құрлықта өсетін литофиттер жаңбыр суынан және жақын маңдағы шіріп бара жатқан өсімдіктерден, соның ішінде өздерінің өлі тіндерінен қорек алады. Хазмофиттерге қоректік заттарды алу оңайырақ, өйткені олар топырақ немесе органикалық заттар жиналған тау жыныстарының жарықшақтарында өседі. Литофиттердің көпшілігі үшін азот атмосферамен өзара әрекеттесу арқылы ғана қол жетімді. Атмосферада азоттың ең көп таралған түрі – газ тәрізді аммиак (NH3). Литофиттер атмосфералық аммиакты концентрация градиенті арқылы сіңіреді, бұл қосылыстың өсімдіктердің апопласты арқылы өтуіне мүмкіндік береді. Апопласта босағаннан кейін газ тәрізді аммиак метаболизмі жасушаларға глютамин синтетаза ферменті арқылы сіңіріледі. Тастарда немесе тасты субстраттарда бар аз мөлшердегі қоректік заттарды тиімді сіңіру үшін литофиттер белгілі бір бейімделулерді дамытқан. Олардың түбір шаштарының саны басқа өсімдік түрлеріне қарағанда аз, ал тамыр диаметрлері үлкен. Бұл қоректік заттарды сіңіру тиімділігін арттыру үшін литофиттік өсімдіктер арбускулярлы микоризалық саңырауқұлақтармен және қара септат эндофит саңырауқұлақтармен байланысын күшейткен. Бұл екі саңырауқұлақтың түрі литофиттердің тамырларымен және басқа да өсімдік түрлерінің көптеген түрлеріндегі жасушалар арасында және жасушалар ішінде тіршілік етеді. Олар қоректік заттар мен суды сіңіруді арттырады және литофиттерде жоғары концентрацияда табылған.
Lithophytes that grow on land feed off nutrients from rain water and nearby decaying plants, including their own dead tissue. It is easier for Chasmophytes to acquire nutrients because they grow in fissures in rocks where soil or organic matter has accumulated. For most Lithophytes, nitrogen is only available through interactions with the atmosphere. The most readily available form of nitrogen in the atmosphere is the gaseous state of ammonia (NH3). Lithophytes consume atmospheric ammonia through a concentration gradient that allows the compound to traverse the plants' apoplast. Once free in the apoplast, gaseous ammonia is absorbed into metabolic cells by the enzyme glutamine synthetase. To be able to absorb the few nutrients available on rocks or rocky substrates efficiently, Lithophytes have evolved certain adaptations. They possess decreased numbers of root hairs and larger root diameters in comparison to other plant species. To add to this nutrient uptake efficiency, lithophytic plants have increased their relationship with arbuscular mycorrhizal fungi and dark septate endophyte fungi. These two types of fungi live inter and intracellularly with the roots of Lithophytes and a wide variety of other plant species. They increase the uptake of nutrients and water and have been found in greater concentrations in Lithophytes.</blockquote>
Мысалдар
Литофиттердің мысалдары ретінде көптеген орхидеялар, мысалы, Dendrobium және Paphiopedilum, Tillandsia сияқты бромелиялар, сондай-ақ көптеген папоротниктер, балдырлар және бауырлылар жатады. Литофиттер көптеген басқа өсімдік тұқымдастарында да кездеседі, мысалы, Liliaceae, Amaryllidaceae, Begoniaceae, Caprifoliaceae, Crassulaceae, Piperaceae және Selaginellaceae тұқымдастарында.
Examples of lithophytes include many orchids such as Dendrobium and Paphiopedilum, bromeliads such as Tillandsia, as well as many ferns, algae and liverworts. Lithophytes have also been found in many other plant families, such as, Liliaceae, Amaryllidaceae, Begoniaceae, Caprifoliaceae, Crassulaceae, Piperaceae and Selaginellaceae.
Ет жейтін өсімдіктер
Литофиттер мен хазмофиттерге қоректік заттар көбінесе қол жетімді болмайтындықтан, көптеген етқоректі өсімдік түрлерін тас бетінде тіршілік етуге алдын ала бейімделген деп қарастыруға болады. Олар қоректі алу арқылы, етқоректі емес литофиттерге қарағанда көбірек қоректік заттар жинақтай алады. Мысалға, Nepenthes campanulata және Heliamphora exappendiculata шұңғырлы өсімдіктері, көптеген Pinguicula және бірнеше Utricularia түрлері жатады.
As nutrients tend to be rarely available to lithophytes or chasmophytes, many species of carnivorous plants can be viewed as being pre adapted to life on rocks. By consuming prey, these plants can gather more nutrients than non carnivorous lithophytes. Examples include the pitcher plants Nepenthes campanulata and Heliamphora exappendiculata, many Pinguicula and several Utricularia species.