Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эпифит – басқа өсімдіктің бетінде өсетін, бірақ одан қоректенбейтін, паразиттік емес беттік организм.
Non parasitic surface organism that grows upon another plant but is not nourished by it
Эпифит – өсімдік немесе өсімдік сияқты организм, ол басқа өсімдіктің бетінде өседі және ылғал мен қоректік заттарды ауадан, жаңбырдан, судан (теңіз ортасында) немесе оның айналасына жиналған қалдықтардан алады. Эпифиттер өсетін өсімдіктер форофиттер деп аталады. Эпифиттер қоректік циклдерге қатысады және басқа да организмдер сияқты олар кездесетін экожүйенің әртүрлілігі мен биомассасына үлес қосады. Олар көптеген түрлер үшін маңызды тағамдық көз болып табылады. Әдетте, өсімдіктің ескі бөліктерінде эпифиттер көптеп өседі. Эпифиттер паразиттерден өзгешелігі – олар басқа өсімдіктерде физикалық қолдау үшін өседі және міндетті түрде иесіне кері әсер етпейді. Өсімдік емес, басқа организмде өсетін организм эпибионт деп аталады. Эпифиттер көбінесе қоңыржай аймақта (мысалы, көптеген мүктер, бауырлылар, лишайлар және балдырлар) немесе тропиктерде (мысалы, көптеген папоротниктер, кактустар, орхидеялар және бромелиялар) кездеседі. Эпифиттік түрлер су және топыраққа қажеттілігі аз болғандықтан үй өсімдіктері ретінде жақсы өседі. Эпифиттер басқа организмдер үшін, оның ішінде жануарлар, саңырауқұлақтар, бактериялар және миксомицеттер үшін бай және әртүрлі тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Эпифит – Раунькейр жүйесінің бір бөлімшесі. Эпифиттік термині грек тіліндегі epi (мәні – «үстінде») және phyton (мәні – «өсімдік») сөздерінен шыққан. Эпифиттік өсімдіктер топыраққа тамыр жібермейтіндіктен кейде «әуе өсімдіктері» деп аталады. Алайда, бұл термин толыққанды емес, себебі сулы балдырлардың көптеген түрлері басқа сулы өсімдіктердегі (теңіз балдырлары немесе сулы гүлді өсімдіктердегі) эпифиттер болып табылады.
An epiphyte is a plant or plant like organism that grows on the surface of another plant and derives its moisture and nutrients from the air, rain, water (in marine environments) or from debris accumulating around it. The plants on which epiphytes grow are called phorophytes. Epiphytes take part in nutrient cycles and add to both the diversity and biomass of the ecosystem in which they occur, like any other organism. They are an important source of food for many species. Typically, the older parts of a plant will have more epiphytes growing on them. Epiphytes differ from parasites in that they grow on other plants for physical support and do not necessarily affect the host negatively. An organism that grows on another organism that is not a plant may be called an epibiont. Epiphytes are usually found in the temperate zone (e. g., many mosses, liverworts, lichens, and algae) or in the tropics (e. g., many ferns, cacti, orchids, and bromeliads). Epiphyte species make good houseplants due to their minimal water and soil requirements. Epiphytes provide a rich and diverse habitat for other organisms including animals, fungi, bacteria, and myxomycetes. Epiphyte is one of the subdivisions of the Raunkiær system. The term epiphytic derives from the Greek epi (meaning 'upon') and phyton (meaning 'plant'). Epiphytic plants are sometimes called "air plants" because they do not root in soil. However, that term is inaccurate, as there are many aquatic species of algae that are epiphytes on other aquatic plants (seaweeds or aquatic angiosperms).
Құрлық эпифиттері
Эпифиттік өсімдіктердің ең танымал түрлеріне мүк, орхидеялар және испан мүгі (Тилландсия туысына жататын) сияқты бромелиялар жатады, бірақ эпифиттер өсімдіктер әлемінің барлық негізгі топтарында кездеседі. Құрлықтағы эпифиттердің 89 пайызы (немесе шамамен 24 000) гүлді өсімдіктер. Екінші ірі топ – лептоспорангиялы папоротниктер, олардың шамамен 2800 түрі бар (эпифиттердің 10 пайызы). Папоротниктердің үштен бірі шамасында эпифиттер болып табылады. Үшінші ірі топ – клубмостар, олардың 190 түрі бар, одан кейін шағын мөлшерде тікенді мохтар, басқа папоротниктер, Гнетальдер және цикадалар кездеседі. Эпифиттік өсімдіктер экологиясы бойынша алғашқы маңызды монографияны А. Ф. В. Шимпер жазған (Die epiphytische Vegetation Amerikas, 1888). Ірі эпифиттердің жиынтығы ылғалды тропикалық ормандарда ең көп кездеседі, бірақ мүк пен лишайлар барлық биомдарда эпифиттер ретінде кездеседі. Еуропада тамырларын пайдаланатын арнайы эпифиттік өсімдіктер жоқ, бірақ ылғалды жерлерде (негізінен батыс жағалау аймағында) ағаштарда мүк пен лишайлардың бай жиынтығы өседі, ал жалпы полиподия папоротнигі бұтақтар бойымен эпифиттік түрде өседі. Сирек жағдайларда шөп, кішкентай бұталар немесе кішкентай ағаштар ағаштардың үстіндегі топыраққа (әдетте шіріген қуыста) орналасып өсе алады.
The best known epiphytic plants include mosses, orchids, and bromeliads such as Spanish moss (of the genus Tillandsia), but epiphytes may be found in every major group of the plant kingdom. Eighty nine percent of (or about 24,000) terrestrial epiphyte species are flowering plants. The second largest group are the leptosporangiate ferns, with about 2,800 species (10% of epiphytes). About one third of all fern species are epiphytes. The third largest group is clubmosses, with 190 species, followed by a handful of species in each of the spikemosses, other ferns, Gnetales, and cycads. The first important monograph on epiphytic plant ecology was written by A. F. W. Schimper (Die epiphytische Vegetation Amerikas, 1888). Assemblages of large epiphytes occur most abundantly in moist tropical forests, but mosses and lichens occur as epiphytes in almost all biomes. In Europe there are no dedicated epiphytic plants using roots, but rich assemblages of mosses and lichens grow on trees in damp areas (mainly the western coastal fringe), and the common polypody fern grows epiphytically along branches. Rarely, grass, small bushes or small trees may grow in suspended soils up trees (typically in a rot hole).
Голоэпифит немесе гемиэпифит
Эпифиттерді, әдетте, голоэпифиттер немесе гемиэпифиттер деп жіктеуге болады. Голоэпифит – өмір циклының толық аяқталуын топыраққа тимей өткізетін өсімдік, ал гемиэпифит – тамырлары топыраққа жете алмай немесе онымен жанаспай тұрып, өмірінің жартысын топырақсыз өткізетін өсімдік. Орхидеялар голоэпифиттердің, ал ағашқа оралатын инжір гемиэпифиттердің кең таралған мысалы болып табылады.
Epiphytes however, can generally be categorized into holo epiphytes or hemi epiphytes. A holo epiphyte is a plant that spends its whole life cycle without contact with the ground and a hemi epiphyte is a plant that spends only half of its life without the ground before the roots can reach or make contact with the ground. Orchids are a common example of holo epiphytes and Strangler Figs are an example of hemi epiphytes.
Өсімдіктердің қоректік қатынастары
Эпифиттер топырақпен байланыспайды, сондықтан қоректік заттарды басқа көздерден алуға мәжбүр, мысалы, тұман, шық, жаңбыр және нөсерден, немесе ыдырау немесе шаю арқылы топыраққа тамыр жіберген өсімдіктерден босатылатын қоректік заттардан, сондай-ақ азотты бекітуден. Кейбір тамырсыз эпифиттер, мысалы, лишайниктер мен мүктер, суды жылдам сіңіру қабілетімен белгілі. Эпифиттер қонақ өсімдіктің жапырақ қабаттарында едәуір салқын және ылғалды орта жасайды, бұл қонақ өсімдіктің булану арқылы су жоғалтуын күрт азайтуға мүмкіндік береді.
Epiphytes are not connected to the soil, and consequently must get nutrients from other sources, such as fog, dew, rain and mist, or from nutrients being released from the ground rooted plants by decomposition or leaching, and dinitrogen fixation. Some non vascular epiphytes such as lichens and mosses are well known for their ability to take up water rapidly. Epiphytes create a significantly cooler and more moist environment in the host plant canopy, potentially greatly reducing water loss by the host through transpiration.
Өсімдіктердің метаболизмі
КАМ метаболизмі – суды сақтауға мүмкіндік беретін метаболизм, ол әртүрлі өсімдік таксономдарында кездеседі, әсіресе эпифиттік қоғамдастықтар үшін маңызды. Мысалы, эпифиттік орхидеялардың шамамен 50%-ы осы метаболизмді пайдаланады деп есептеледі. Мұндай метаболизмді көрсететін басқа да эпифиттік отбасылар: Bromeliaceae (мысалы, Aechmea және Tillandsia туыстары), Cactaceae (мысалы, Rhipsalis және Epiphyllum) және Apocynaceae (мысалы, Hoya және Dischidia).
CAM metabolism, a water preserving metabolism present among various plant taxa, is particularly relevant to epiphytic communities. For example, it is estimated that among epiphytic orchids, as many as 50% are likely to use it. Other relevant epiphytic families which display such metabolism are Bromeliacee (e. g. in genera Aechmea and Tillandsia), Cactaceae (e. g. in Rhipsalis and Epiphyllum) and Apocynaceae (e. g. in Hoya and Dischidia).
Теңіз эпифиттері
Эпифиттердің теңіз ортасындағы экологиясы құрлықтағы экожүйелерден өзгеше. Теңіз жүйесіндегі эпифиттер – балдырлар, бактериялар, саңырауқұлақтар, губкалар, бриозойлар, асцидиялар, протозойлар, шаянкөздер, моллюскалар және әдетте теңіз шөптері немесе балдырлар бетінде өсетін кез келген жылжымайтын организмдер. Эпифиттік түрлердің қоныстануына жарық, температура, ағыстар, қоректік заттар және трофикалық өзара әрекеттесулер сияқты бірнеше факторлар әсер етеді. Теңіз жүйелеріндегі эпифиттердің ең көп кездесетін тобы – балдырлар. Бұл, әдетте, экожүйенің жалпы біріншілік өнімінің 20-дан 60%-ына дейін құрайды.
The ecology of epiphytes in marine environments differs from those in terrestrial ecosystems. Epiphytes in marine systems are species of algae, bacteria, fungi, sponges, bryozoans, ascidians, protozoa, crustaceans, molluscs and any other sessile organism that grows on the surface of a plant, typically seagrasses or algae. Settlement of epiphytic species is influenced by a number of factors including light, temperature, currents, nutrients, and trophic interactions. Algae are the most common group of epiphytes in marine systems. This is typically between 20 and 60% of the total primary production of the ecosystem.