Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұзға төзімді өсімдік
Salt tolerant plant
Галофит – тұзға төзімді өсімдік, жоғары тұздылығы бар топырақтарда немесе суларда өседі. Олар тамырлары арқылы тұзды сумен тікелей жанасады немесе тұзды шашыраңқы суға ұшырайды, мысалы, тұзды жартылай шөлдерде, мангр батпақтарында, саздақтарда және телімдерде, сондай-ақ теңіз жағалауларында. Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі ἅλας (халас) – «тұз» және φυτόν (фитон) – «өсімдік» сөздерінен шыққан. Галофиттердің анатомиясы, физиологиясы және биохимиясы гликофиттерден ерекшеленеді. Галофитке мысал – Spartina alterniflora (тегіс құбырлы шөп) тұзды батпақ шөбі. Барлық өсімдік түрлерінің шамамен 2% ғана галофиттер болып табылады. Жердегі көптеген галофиттер туралы ақпаратты галофиттер базасынан табуға болады. Өсімдік түрлерінің көпшілігі гликофиттер болып табылады, олар тұзға төзімді емес және жоғары тұздылықтан оңай зақымданады.
A halophyte is a salt tolerant plant that grows in soil or waters of high salinity, coming into contact with saline water through its roots or by salt spray, such as in saline semi deserts, mangrove swamps, marshes and sloughs, and seashores. The word derives from Ancient Greek ἅλας (halas) 'salt' and φυτόν (phyton) 'plant'. Halophytes have different anatomy, physiology and biochemistry than glycophytes. An example of a halophyte is the salt marsh grass Spartina alterniflora (smooth cordgrass). Relatively few plant species are halophytes—perhaps only 2% of all plant species. Information about many of the earth's halophytes can be found in the halophyte database. The large majority of plant species are glycophytes, which are not salt tolerant and are damaged fairly easily by high salinity.
Галофиттердің мекендеу жерлері
Галофиттердің гүлденетін негізгі орталары – мангр батпақтары, тропиктердегі құмды және жартасты жағалаулар, тұзды шөлдер мен далалар, Саргасс теңізі, лайлы жазықтар мен тұзды батпақтар, ламинария ормандары және төсектері, Паннония аймағының тұзды көлдері мен тұзды далалары, су шаю жиектері, оқшауланған ішкі тұзды шалғындықтар, сондай-ақ адамның әрекетінен тұздануға ұшыраған жерлер.
Major habitats where halophytes flourish include mangrove swamps, sand and cliff shorelines in the tropics, salt deserts and semi deserts, the Sargasso Sea, mudflats and salt marshes, kelp forests and beds, salt lakes and salt steppes of the Pannonian region, wash fringes, isolated inland saline grasslands, and in places where people have brought about salination.
Тұзға төзімділік
Тұзға төзімділіктің бір сандық өлшемі (халотолерандылық) – өсімдік суару суындағы еріген қатты заттардың жалпы мөлшерін шыдауы. Теңіз суы әдетте литріне 40 грамм еріген тұз (көбінесе натрий хлориді) қамтиды. Бұршақ және күріш шамамен 1–3 г/л төзімділік көрсетеді және гликофиттер саналады (көптеген егіс өсімдіктері сияқты). Ал, Salicornia bigelovii (кәрлік шыны өсімдігі) 70 г/л еріген қатты заттарда жақсы өседі және оны егіс ретінде пайдалануға болатын перспективті галофит деп есептеуге болады. Барлы (Hordeum vulgare) және финик пальмасы (Phoenix dactylifera) сияқты өсімдіктер шамамен 5 г/л төзімділік көрсетеді және оларды шекаралық галофиттер деп қарастыруға болады.
One quantitative measure of salt tolerance (halotolerance) is the total dissolved solids in irrigation water that a plant can tolerate. Seawater typically contains 40 grams per litre (g/L) of dissolved salts (mostly sodium chloride). Beans and rice can tolerate about 1–3 g/L, and are considered glycophytes (as are most crop plants). At the other extreme, Salicornia bigelovii (dwarf glasswort) grows well at 70 g/L of dissolved solids, and is a promising halophyte for use as a crop. Plants such as barley (Hordeum vulgare) and the date palm (Phoenix dactylifera) can tolerate about 5 g/L, and can be considered as marginal halophytes.
Биоотын
Кейбір галофиттер "3-ші буын" биоотын дайындау үшін зерттелуде. Саликорния бигеловии сияқты галофиттер қиын жағдайларда өсе алады және әдетте азық-түлік дақылдарымен ресурстар үшін бәсекелес емес, оларды биодизель немесе биоалкогольдің перспективті көзіне айналдырады.
Some halophytes are being studied for use as "3rd generation" biofuel precursors. Halophytes such as Salicornia bigelovii can be grown in harsh environments and typically do not compete with food crops for resources, making them promising sources of biodiesel or bioalcohol.
Фиторемедиация
Суэда салса сияқты галофиттер топырақтан сіңірілген тұз иондарын және сирек кездесетін элементтерді өз тіндерінде жинақтай алады. Сондықтан галофиттерді фиторемедиация шараларында қоршаған топырақтың тұздылық деңгейін реттеу үшін қолдануға болады. Бұл шаралар гликофиттердің бұрын өмір сүруге жарамсыз болған аймақтарда экологиялық қауіпсіз және экономикалық тиімді әдіс арқылы тіршілік етуіне жағдай жасайды. Бір жерде галофиттердің концентрациясы жоғары болған сайын, тұздың сіңірілуі артады және топырақтың тұздылығы төмендейді. Галофиттердің әртүрлі түрлері әртүрлі сіңіру қабілеттерімен ерекшеленеді. Үш түрлі галофит (Atriplex patula, Atriplex hortensis және Atriplex canescans) жол тұзымен ластанған топырақты әртүрлі мерзім ішінде қайта қалпына келтіруге қабілетті.
Halophytes like Suaeda salsa can store salt ions and rare earth elements absorbed from soils in their tissues. Halophytes can therefore be used in Phytoremediation measures to adjust salinity levels of surrounding soils. These measures aim to allow glycophytes to survive in previously uninhabitable areas through an environmentally safe, and cost effective process. A higher concentration of halophyte plants in one area leads to higher salt uptake and lower soil salinity levels. Different species of halophytes have different absorption capabilities. Three different halophyte species (Atriplex patula, Atriplex hortensis, and Atriplex canescans) have been found to rehabilitate soils contaminated with road salt over varying lengths of time.