Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында басым қолданылатын ым тілі
Sign language used predominately in the United States
Америкалық ым тілі (ASL) – АҚШ және ағылшын тілді Канаданың көп бөлігіндегі есімді қауымдастықтарының басым ым тілі болып табылатын табиғи тіл. ASL – толық және ұйымдастырылған визуалды тіл, ол қол және қол емес белгілерді пайдалану арқылы білдіріледі. Солтүстік Америкадан басқа, ASL-дің диалекттері мен ASL негізіндегі креол тілдері әлемнің көптеген елдерінде қолданылады, оның ішінде Батыс Африканың көп бөлігінде және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір аймақтарында. ASL сонымен қатар екінші тіл ретінде кеңінен оқытылады және лингва франка қызметін атқарады. ASL француз ым тілімен (LSF) ең жақын байланысты. ASL – LSF-тің креол тілі деген болжам бар, бірақ ASL креол тілдерге тән емес ерекшеліктерді көрсетеді, мысалы, агглютинативті морфология. ASL 19-шы ғасырдың басында Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Есімділерге арналған американ мектебінде (ASD) тілдердің қарым-қатынасы нәтижесінде пайда болды. Одан бері ASL-ді есімді мектептер мен есімді қауымдастықтары кеңінен таратуда. Көп қолданылуына қарамастан, ASL қолданушыларының нақты саны есептелген жоқ. Американдық ASL қолданушыларының сенімді бағалаулары 250 000-нан 500 000-ға дейін жетеді, оның ішінде есімді ата-аналардың балалары және басқа да есту қабілеті бар адамдар бар. ASL белгілерінің бірнеше фонемалық компоненттері бар, мысалы, бет, дене және қолдардың қозғалысы. ASL – пантомиманың бір түрі емес, бірақ ASL-де бейнелілік сөйлеу тілдеріне қарағанда үлкен рөл атқарады. Ағылшын тілінен алынған сөздер көбінесе саусақтап жазу арқылы қабылданады, бірақ ASL грамматикасы ағылшын тілінің грамматикасымен байланысты емес. ASL-де етістіктерге келісім және аспектілік белгілер бар, сонымен қатар агглютинативті жіктеуіштерді құрудың өнімді жүйесі бар. Көптеген лингвистер ASL-ді субъект-етістік-объект тілі деп санайды. Дегенмен, ASL сөздерінің ретін түсіндіру үшін бірнеше балама ұсыныстар бар.
American Sign Language (ASL) is a natural language that serves as the predominant sign language of deaf communities in the United States and most of Anglophone Canada. ASL is a complete and organized visual language that is expressed by employing both manual and nonmanual features. Besides North America, dialects of ASL and ASL based creoles are used in many countries around the world, including much of West Africa and parts of Southeast Asia. ASL is also widely learned as a second language, serving as a lingua franca. ASL is most closely related to French Sign Language (LSF). It has been proposed that ASL is a creole language of LSF, although ASL shows features atypical of creole languages, such as agglutinative morphology. ASL originated in the early 19th century in the American School for the Deaf (ASD) in Hartford, Connecticut, from a situation of language contact. Since then, ASL use has been propagated widely by schools for the deaf and Deaf community organizations. Despite its wide use, no accurate count of ASL users has been taken. Reliable estimates for American ASL users range from 250,000 to 500,000 persons, including a number of children of deaf adults and other hearing individuals. ASL signs have a number of phonemic components, such as movement of the face, the torso, and the hands. ASL is not a form of pantomime although iconicity plays a larger role in ASL than in spoken languages. English loan words are often borrowed through fingerspelling, although ASL grammar is unrelated to that of English. ASL has verbal agreement and aspectual marking and has a productive system of forming agglutinative classifiers. Many linguists believe ASL to be a subject–verb–object language. However, there are several alternative proposals to account for ASL word order.
Жіктеу
ASL 1817 жылы Томас Галладет құрған Саңыралардың американдық мектебінде (ASD) тіл ретінде қалыптасты, бірақ бұл туысқан тілдердің диалект екенін анықтау үшін қолданылатын стандартты 80%-дан әлдеқайда төмен көрсеткіш. Дегенмен, соңғы зерттеулер қазіргі ASL-дің креол тілдеріне тән көптеген құрылымдық ерекшеліктерімен ортақ емес екенін көрсетті. Үш тіл де ағылшын тілінен сөздер алған, бірақ бұл ғана тілдерді түсіну үшін жеткіліксіз. Американдық қол тілі қазір көптеген колледждерде шетел тілі курсының кредитіне лайықты тіл ретінде қабылдануда; көптеген штаттар оны міндетті түрде қабылдауды талап етеді. Бірақ кейбір штаттарда бұл тек жоғары сыныптардағы оқу жұмысына қатысты.
ASL emerged as a language in the American School for the Deaf (ASD), founded by Thomas Gallaudet in 1817, However, that is far less than the standard 80% measure used to determine whether related languages are actually dialects. However, more recent research has shown that modern ASL does not share many of the structural features that characterize creole languages. All three languages show degrees of borrowing from English, but that alone is not sufficient for cross language comprehension. American Sign Language is now being accepted by many colleges as a language eligible for foreign language course credit; many states are making it mandatory to accept it as such. In some states however, this is only true with regard to high school coursework.
Тарих
АСЛ туғанға дейін Америка Құрама Штаттарында әртүрлі қауымдар қол тілінде қарым-қатынас жасаған. 19 ғасырда Жаңа Англияда "үшбұрыш" тәрізді ауылдық қол тілдері қалыптасты: біреуі Массачусетс штатының Мартас-Вайниярд аймағында, біреуі Нью-Гэмпшир штатының Хенникер қаласында, және тағы біреуі Мэн штатының Сэнди-Ривер аңғарында. АСЛ тарихында ерекше маңызға ие болған Мартас-Вайниярд қол тілі (MVSL) негізінен Массачусетс штатының Чильмарк қаласында қолданылды. ASL 1817 жылы Коннектикут штатының Хартфорд қаласында құрылған Саңыраларға арналған Америка мектебінде (ASD) пайда болған деп саналады. Галладет, жас саңыра қыз Алиса Когсвеллдің оқуға қабілетті екенін көрсетудегі табысынан шабыттандырылып, еуропалық мекемелерден саңыраларға оқыту әдістемесін үйрену үшін Еуропаға сапар шекті. Оралғаннан кейін Галладет 1817 жылдың 15 сәуірінде ASD-ны құрды. Басқа студенттер өз үйлерінде қолданылатын белгілер туралы білімдерін әкелді. Тіл білімі мамандары қол тілін нағыз "тіл" деп санамай, оны төмен деңгейлі деп есептеді. Стоку қол тілінің ауызша тіл сияқты қарым-қатынас құралы ретінде маңызды ерекшеліктері бар екенін атап көрсетті, тіпті ASL үшін транскрипция жүйесін жасады.
Prior to the birth of ASL, sign language had been used by various communities in the United States. In the 19th century, a "triangle" of village sign languages developed in New England: one in Martha's Vineyard, Massachusetts; one in Henniker, New Hampshire, and one in Sandy River Valley, Maine. Martha's Vineyard Sign Language (MVSL), which was particularly important for the history of ASL, was used mainly in Chilmark, Massachusetts. ASL is thought to have originated in the American School for the Deaf (ASD), founded in Hartford, Connecticut, in 1817. Gallaudet, inspired by his success in demonstrating the learning abilities of a young deaf girl Alice Cogswell, traveled to Europe in order to learn deaf pedagogy from European institutions. Upon his return, Gallaudet founded the ASD on April 15, 1817. Other students brought knowledge of their own home signs. Linguists did not consider sign language to be true "language" but as something inferior. Stokoe noted that sign language shares the important features that oral languages have as a means of communication, and even devised a transcription system for ASL.
Халық саны
ASL қолтаңбаларын санау қиын, себебі ASL қолданушылары ешқашан американдық халық санағында тіркелмеген. АҚШ-тағы ASL қолданушыларының саны туралы ең соңғы деректер Шэйн мен Дельк (1974) жасаған Саңырау халқының ұлттық санағы (NCDP) есебінде келтірілген. Мұндай тілдер, интернат мектептері арқылы таралған, көбінесе әртүрлі ұйымдар тарапынан өз елдерінің ресми ым тілі деп танылады және оларға сәйкес аталады, мысалы, Нигерияның ым тілі, Гананың ым тілі (Камбоджаның ым тілімен бірге), Орталық Африка Республикасы, Чад, Қытай (Гонконг), Конго Демократиялық Республикасы, Габон, Ямайка, Кения, Мадагаскар, Филиппин, Сингапур және Зимбабве. Ым жасау жасқа және ана тіліне байланысты да өзгеруі мүмкін. Мысалы, егде жастағы қолтаңба қолданушылары әріптерді көрсетуде айырмашылықтарды көрсетеді. Бармақпен жазудағы шамалы өзгерістер жасқа байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, американдық ым тілін екінші тіл ретінде үйренгендер ым жасау ерекшеліктерінде айырмашылықтар көрсетеді. Егер саңыра қолданушылар американдық ым тілін үйрену алдында басқа ым тілін білген болса, олардың ана тілінің ерекшеліктері ASL-де көрініс табуы мүмкін. Мұндай әртүрліліктердің мысалдарына денеден алыс емес, денеге қарай бармақтарды бағыттау және қозғалысты жоғарыдан төмен емес, төменнен жоғарыға қарай жасау жатады. Америкалық ым тілін үйренген есту қабілеті бар адамдардың да ым жасау ерекшеліктерінде айқын айырмашылықтар бар. Есту қабілеті бар адамдардың американдық ым тілін үйренудегі ең байқалатын айырмашылығы – олардың ырғағы мен қолдың қозғалысы.
Counting the number of ASL signers is difficult because ASL users have never been counted by the American census. The ultimate source for current estimates of the number of ASL users in the United States is a report for the National Census of the Deaf Population (NCDP) by Schein and Delk (1974). Such languages, imported by boarding schools, are often considered by associations to be the official sign languages of their countries and are named accordingly, such as Nigerian Sign Language, Ghanaian Sign Language. (alongside Cambodian Sign Language), the Central African Republic, Chad, China (Hong Kong), the Democratic Republic of the Congo, Gabon, Jamaica, Kenya, Madagascar, the Philippines, Singapore, and Zimbabwe. Sign production can also vary depending on age and native language. For example, sign production of letters may vary in older signers. Slight differences in finger spelling production can be a signal of age. Additionally, signers who learned American Sign Language as a second language vary in production. For Deaf signers who learned a different sign language before learning American Sign Language, qualities of their native language may show in their ASL production. Some examples of that varied production include fingerspelling towards the body, instead of away from it, and signing certain movement from bottom to top, instead of top to bottom. Hearing people who learn American Sign Language also have noticeable differences in signing production. The most notable production difference of hearing people learning American Sign Language is their rhythm and arm posture.
Белгілердің түрлері
Ең көп таралғаны, "туған күн", "пицца", "Хэллоуин", "ерте" және "жақын арада" сияқты ағылшын сөздеріне арналған белгілердің түрлері бар. Бұл – аймақтық өзгерістерге байланысты түрленетін, ең көп танылған белгілердің бірнеше мысалы ғана. "Мектеп" белгісі ақ және қара қол тіліндегілер арасында әртүрлі болып келеді; қара қол тіліндегілер қолданатын түрлері кейде Американың қара қол тілі деп аталады.
Most popularly, there are variants of the signs for English words such as "birthday", "pizza", "Halloween", "early", and "soon", just a sample of the most commonly recognized signs with variants based on regional change. The sign for "school" is commonly varied between black and white signers; the variants used by black signers are sometimes called Black American Sign Language.