Кіріспе
Бұл мақала Замбиядағы көлік жүйесі туралы.
Теміржол
Замбияда барлығы 2157 км (2008) темір жол желісі бар.
Ерекшеліктері
Маамба кен орындары темір жолы, Чомадан Масукаға дейін, көмір тасымалдау үшін салынған. Мулобези темір жолы (сондай-ақ Замбези ағаш өңдеу зауыттары темір жолы деп белгілі) – Мулобезиден Ливингстоунға ағаш тасымалдауға арналған, тар табанды темір жол. Әртүрлі уақытта тоқтатылған деп хабарланған, қазір Railtracker-де тіркелген (төмендегі "Темір жол желісінің картасын" қараңыз), бірақ жұмыс істеп жатыр ма дегені әлі расталған жоқ. Мулунгуши қалалық темір жолы, кейіннен ZRL басқаратын Нжаньи қалалық темір жолы, 1991 жылдан 1998 жылға дейін Лусакада Чиленже-Либаладан Джордж елді мекеніне дейін (16 км) қатынайтын. Оны қайта ашу үшін 2005 жылдың қыркүйегінде жекешелендіру кеңесі тендерлерді қабылдады.
2007 жыл
2007 жылғы 25 тамызда. ТАЗАРА темір жолындағы Нселукадан Танганьика көліндегі Мпулунгуға дейінгі тармақ желісі ұсынылды. Чипата темір жолының Мпикадағы ТАЗАРА желісіне қосылу мүмкіндігі де қарастырылды. Австралия және Америка тараптары жобаны зерделеп жатыр, ал Оңтүстік Африка Даму Банкі (DBSA) қаржыландыруға көмектесуі мүмкін. АҚШ Сауда және даму агенттігі (USTDA) де осы жобаға қызығушылық танытуда. Жаңа желінің Мвинилунгаға дейін созылуы және тіпті Анголаның Бенгела темір жолымен байланысуы, Демократиялық Конго Республикасы арқылы өтуді қажет етпей, 1970 жылдарға дейін Замбияның мыс және басқа металдарды экспорттаудың басты маршруты болған жолды қайта жаңартуға үміт білдірілуде. 2012 жылдың сәуір айында газет хабарларына сәйкес, Замбия үкіметі "Ангола шекарасындағы Чинголадан Джимбеге дейінгі 554 шақырымдық темір жол құрылысына Солтүстік-Батыс темір жол компаниясына (NWR) рұқсат берді". Анголаның көлік министрлігі Луаканода Бенгела темір жолынан бұрылып, Макангодан Замбияға өтетін жолды салуды жоспарлап отыр, осылайша Демократиялық Конго Республикасының аумағынан өтуден жалтарды. Бұл тікелей байланыс мәселесі Ангола делегациясының 2012 жылдың мамыр айында Лусакаға жасаған сапары барысында да талқыланды. "Бенгела темір жолы екі ел арасындағы қарым-қатынасты жақсартады, сондай-ақ тауар тасымалына да мүмкіндік береді. Ангола тарапындағы темір жол келесі жылға дейін шекараға жететін болғандықтан, бұл қуантарлық жайт", - деді Замбияның сауда және өнеркәсіп вице-министрі Кит Муката.
Сауда дәліздері
Құрлықта орналасқан минерал өндіруші ел ретінде, сауда дәліздері Замбия үшін өте маңызды. Замбия жағдайында бұл жоспарлау, пайдалану және басқару туралы халықаралық келісімдерге жататын, халықаралық шекараларды кесіп өтетін автомобиль және/немесе темір жол бағыттары. Олар жоғарыда аталған жол және темір жол желілерінен бөлек емес, стратегиялық экономикалық және сауда дамуы үшін осы желілерге қосылған құрылымдар. Олар:
Оңтүстік дәлізі: Дурбан портына Йоханнесбург арқылы, Оңтүстік Африкаға Зимбабве (автомобиль немесе теміржол) немесе Ботсвана (автомобиль) арқылы. Мапуто дәлізі: 1-ші дәліз сияқты, бірақ Йоханнесбургтен Мапуто портына дейін автомобиль немесе теміржол арқылы. Уолвис шығанағы дәлізі: Ливингстон/Сешеке/Катима Мулило арқылы Уолвис шығанағы портына, Намибияға автомобиль жолы. Бейра дәлізі: Харареге дейін автомобиль жолы немесе Булавайоға дейін теміржол, содан кейін Мутаре арқылы Бейраға, Мозамбикке теміржол. Накала дәлізі: Лилонгвеге дейін автомобиль жолы, содан кейін Мозамбиктегі Накалаға теміржол. Тазара дәлізі: Капири Мпоши арқылы Дар-эс-Саламға, Танзанияға автомобиль жолы немесе теміржол. Лобито дәлізі: Конго Демократиялық Республикасы арқылы Анголадағы Лобито шығанағына теміржол (қазіргі уақытта жұмыс істемейді, Бенгуала теміржолының қайта ашылуына байланысты). 1-ші - 6-шы дәліздерді Конгоның оңтүстік-шығысы Замбия арқылы да пайдалана алады.
Southern Corridor: to Durban Port via Johannesburg, South Africa via Zimbabwe (road or rail) or Botswana (road). Maputo Corridor: As for (1) but rail or road from Johannesburg to Maputo Port, Mozambique. Walvis Bay Corridor: Road via Livingstone/Sesheke/Katima Mulilo to Walvis Bay Port, Namibia. Beira Corridor: Road to Harare or rail to Bulawayo, then rail via Mutare to Beira, Mozambique. Nacala Corridor: road to Lilongwe then rail to Nacala, Mozambique. Tazara Corridor: road or rail via Kapiri Mposhi to Dar es Salaam, Tanzania. Lobito Corridor: rail via DR Congo to Lobito Bay, Angola (not currently operational, depends on Benguala Railway re opening). Corridors 1 to 6 may also be used by southeastern DR Congo though Zambia.
Су көлігі
Үлкен қалалық орталықтардың ешқайсысы қолданылатын су жолдарында орналасқан жоқ, бірақ Замбия салыстырмалы түрде суы мол ел, бірақ көбінесе жазық болғандықтан, көптеген өткелді өзендер, көлдер және батпақты жерлер арқылы каналдар бар, олардың барлығы ауылдық халқының үлкен бөлігіне жетеді. Бұл минималды күтімді қажет ететін ауылдық көлікке балама болып табылады. Әсіресе Бангвеулу және Мверу Уантипа көлерінде, тұрақты және маусымдық балықшы қауымдастықтары бар, оларға тек қайықпен немесе каноэмен ғана қол жеткізуге болады.
Негізгі жүйелер
2250 км негізгі кеме жүретін өзендер, оның ішінде жоғарғы Замбези (Бароце су тасқыны), Чамбеши, Кафуэ, Луапула; және Луангва, бірақ құрғақ маусымда әрдайым емес. Каноэлер мен шағын қайықтармен маусымдық немесе жекелеген бөліктерде жүзуге болатын басқа өзендер: батыстағы Донгве/Кабомпо және Лунгвебунгу, солтүстіктегі Луена Луонго және жоғарғы Калунгвиши, сондай-ақ көптеген басқа өзендер. Көл көлігі – негізгі кеме жүретін көлдер (негізгі порты немесе қайық жүретін орталығы жақшада көрсетілген): Танганьика (Мпулунгу), Мверу (Нчеленге Кашикиши), Мверу Вантипа (Капута), Бангулу (Самфья), Кариба (Сиавонга). Саздықтардағы кеме жүруге қолайлы арналар: олардың ең ірісі – Бангулу саздығы, ол маусымға қарай 10 000 км²-ға дейін аумақта жүздеген шақырымдық арналардан тұрады. Басқалары: жоғарғы Замбези/Бароце су тасқыны алаңы, әсіресе Монгу маңында, төменгі Луапула, Мверу батпақтары, Луканга саздығы және Кавумбва ауданындағы Мушотадағы Луена Луфубу саздығы.
Әуе көлігі
Замбияда төрт халықаралық әуежай, бес ұшу-қону жолағы және ішкі және халықаралық рейстерге қызмет ететін бес қосалқы әуеайлақ бар. Басты әуежай – Лусака Кеннет Каунда халықаралық әуежайы. Басқа шағын әуежайларға Ливингстон, Мфуве, Ндола, сондай-ақ Касама, Китве, Чипата, Монги, Манса және Сольвези сияқты екінші деңгейдегі әуежайлар кіреді. Мемлекеттік әуе компаниясы банкрот болғаннан бері Замбияда "ашық аспан" саясаты қолданылып келеді. Жойылар алдында Zambian Airways – Замбиядағы жалғыз жоспарлы рейстерді жүзеге асыратын компания болды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Замбияда бірнеше жоспарлы рейстерді жүзеге асыратын компаниялар бар: Zambia Airways, Proflight Zambia, Royal Zambian Airlines және Mahogany Air. Замбияның алты әуежайында ғана жоспарлы коммерциялық рейстер орындалады: Чипата әуежайы, Гарри Мванга Нкумбула халықаралық әуежайы, Кеннет Каунда халықаралық әуежайы, Мфуве әуежайы, Саймон Мванса Капвепве халықаралық әуежайы және Сольвези әуежайы. Замбияның үш халықаралық әуежайы Дар-эс-Салам, Йоханнесбург, Мбомбела, Дубай, Хараре, Аддис-Абеба, Найроби, Лилонгве, Доха, Кигали, Габороне және Кейптаун қалаларына жолаушылар рейстерін ұсынады.