Кіріспе

Ванкувердегі көршілес аудан, Британдық Колумбияның Чайнатаун ауданы – Ванкувер, Британдық Колумбиядағы көршілес аудан және Канаданың ең ірі Чайнатауны. Пендер көшесінің маңында орналасқан, солтүстік жағынан Гастаун, батыс жағынан Downtown қаржы және орталық бизнес аудандары, оңтүстік жағынан Georgia Viaduct және False Creek шығанағы, солтүстік-шығыс жағынан Downtown Eastside және ескі Жапон қаласының қалдықтары, ал оңтүстік-шығыс жағынан Strathcona тұрғын ауданымен қоршалған. Ванкувердегі көптеген этникалық қытайлардың болуы, әсіресе кантон тілінде сөйлейтін, бірнеше буынды қытай канадалықтары мен Гонконгтан келген бірінші буын иммигранттарының көптігіне байланысты, қалаға "Гонкоувер" деген ат берілген. Дегенмен, соңғы жылдары Қытайдың материктік бөлігінен келген мандарин тілінде сөйлейтін тұрғындардың иммиграциясы басым болды. Чайнатаун әлі де танымал туристік орын болып табылады және Солтүстік Америкадағы ең ірі тарихи Чайнатаунның бірі, бірақ Ванкувердің қытай қауымдастығының жаңа мүшелері метрополияның басқа аудандарына тарағандықтан, ол соңғы кезде құлдырауға ұшырады.

География

Ванкувер қаласы белгілегендей, Чайнатаунның шамамен шектері Пендер мен Гастингс көшелері арасындағы аллея, Джорджия көшесі, Гор даңғылы және Тейлор көшесі болып табылады. Бірақ, бұл аймақ бейресми түрде Downtown Eastside-тың көп бөлігіне дейін кеңейеді. Басты, Пендер және Кифер көшелері – негізгі сауда-саттық орталықтары.

Алтын ауыл

Соңғы жылдары Ричмонд қаласының Ванкувердің оңтүстігіндегі №3 жол бойындағы жаңа қытай иммигранттарының бизнес ауданының артынан қалып қойды. 1980-ші жылдардың соңынан бері көптеген бай Гонконг және Тайвань иммигранттары сол аймақтағы қытай этникалық саудасы мен мейрамханалардың өсуімен бірге осы жерге көшіп келді. Ричмонд қаласы бұл жаңа ауданды "Алтын ауыл" деп атады. Аймақты "Қытай қаласы" деп қайта атауға Ванкувердің Қытай қаласының саудагерлерінен де, Ричмондтың өзіндегі қытай емес тұрғындары мен саудагерлерінен де қарсылық болды.

Ерте иммиграция және бас салығы

Қытай иммигранттары, көбінесе ерлер, 19-шы ғасырдың соңында Ванкуверге көптеп келе бастады, олардың арасында 1858 жылғы Британ Колумбиясының алтын асығы мен 1880-ші жылдардағы Канадалық Тынық мұхиты теміржолының құрылысының тартымдылығы болды. 1884 жылға қарай, теміржолда жұмыс істеу үшін ғана Канадаға 17 000 қытайлық иммигрант келді. 1896 жылы Ванкувер қаласының санитарлық инспекторы қаладағы Қытай ауданындағы үйлерді "ластығына байланысты" бұзуға тура келгенін және "адам [Қытай ауданы] арқылы мұрынын ұстамай өте алмайтынын" хабарлады. Бұл шараларға қарамастан, аймақ тұрғындарына қатысты кемсітушілік күшейе берді және ақырында зорлық-зомбылыққа ұласты. 2000 қытайлық иммигрант үйлерінен қуылды, ал 10 000 адамнан құралған толқудан туған жалпы мүліктік зиян 15 000 долларға бағаланды. Бір жаңалықта көтеріліс сапармен келген жапондық делегатты қорқыту мақсатымен ұйымдастырылғаны айтылды. Тағы бір жаңалықта американдық науқастаушылардың ықпалы баяндалды. Ол кездегі Еңбек министрінің орынбасары Маккензи Кинг көтерілісті тергеу үшін жіберілді және 36 000 доллар көлемінде өтемақы төлеуді ұсынды. Бас салымы 1923 жылғы Қытай иммиграциялық заңымен жойылды, бірақ оның орнына, шектеулі жағдайларды қоспағанда, Қытайдан Канадаға иммиграция толығымен тоқтатылды.

ХХ ғасырдың аяғындағы жақсартулар

1979 жылы Чайнатаунның тарихи аумақты жоспарлау комитеті аймаққа әртүрлі қытай стиліндегі элементтерді қосу мақсатында көшелерді жақсарту бағдарламасын қолдады, мысалы, арнайы төселген тротуарлар және аймақтың шекарасын белгілеп, оны мәдени туризм орталығы ретінде көрсеткен қызыл айдаһар көше шамдары. 1971 жылы провинция тарапынан тарихи аумақ ретінде танылғаннан бастап және одан кейінгі экономикалық өзгерістерге байланысты Чайнатаун орталық бизнес ауданынан көбінесе мәдени ортаға айналды. "Мұралити" атты жергілікті коммерциялық емес ұйым, Шығыс Пендер көшесінде қабырға суретін салу арқылы ауданға түс пен жаңару сыйлауды көздейді. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Чайнатаунның өсуі нәтижесінде дені сау, күшті қауым қалыптасты, бірақ көптеген қытай иммигранттары бұл жерге жақын тұрмайтындықтан ол бірте-бірте қартайып қалды. Жергілікті бизнестердің қиын жағдайға түскенін байқаған Чайнатаун саудагерлер қауымдастығы, жаңа мақсатта қолдану мен жөндеу жұмыстарына кедергі келтіретін паркинг тапшылығы мен тарихи ауданның шектеуші ережелерін атап көрсетті. Олардың алаңдаушылығы аймақтарға бөлу заңдарын жеңілдетуге әкелді, бұл қажет болған жағдайда бұзуға да мүмкіндік берді. 1990-шы жылдардың ортасында салынған нысандарға ірі тұрақ, сауда орталығы және Канададағы ең ірі қытай мейрамханасы кірді. Аудан маңындағы тұрғын үйлердің көбеюі және мүлік салығының төмендеуі қауымның толыққанды болуына көмектесті. Жаңару мәселесі үкімет мүшелері арасында талқыланды және 2002 жылы ашылған Мыңжылдық қақпасы жобасында символдық түрде бейнеленді.

Соңғы иммиграция

Тайвань, Гонконг және Қытайдан келген ханьқытайлардан басқа, қытайлық латын америкалықтар да Чайнатаун аймағына қоныстанды. Олардың көп бөлігі Перуден келген, Хуан Веласко Альварадо 1968 жылы елде әскери төңкеріс жасап билікті басып алғаннан кейін көп ұзамай келді. Тағы басқалары Аргентина, Бразилия, Мексика және Никарагуадан келген. Ванкувер ХХ ғасырдың соңғы екі онжылдығында Азия-Тынық мұхиты аймағынан көптеген көшпендерді қабылдады, олардың ішінде Қытайдан келгендері ең көп болды. 1990 жылдардың ортасында Ванкувердің санақ аймағындағы қытай халқының саны 300 000-ға жуық деп есептелді.

Кәсіпкерлік және даму

Қытай ауданы жаңа инвестициялар мен ескі дәстүрлі бизнестердің гүлденуіне байланысты өркендеп келеді. Бүгінде ауданда көптеген дәстүрлі мейрамханалар, банктер, базарлар, емханалар, шай дүкендері, киім дүкендері және жергілікті тұрғындар мен туристерге арналған басқа да дүкендер бар. Ванкувердегі Sing Tao Daily, қаланың төрт қытай тіліндегі күнделікті газетінің бірі, Чайнатаунда орналасқан күйінде қалды. OMNI British Columbia (бұрынғы Channel M) 2003 жылдан 2010 жылға дейін Чайнатаунда телестудиясын ұстады. Ванкувер Фильм Мектебінің де Чайнатаунда филиалы бар. "Fortune Sound Club" деп аталатын танымал бар мен түнгі клуб Чайнатаунының орталық бөлігінде орналасқан (бұрынғы "Ming’s Restaurant" орнында). 2019 жылға қарай, олар Гранвилл ойын-сауық аймағымен бәсекелесіп, әлемдік деңгейдегі музыканттарды шақырып, Британдық Колумбияның ең танымал түнгі клубтарының біріне айналды. Қытай ауданындағы бизнестердің көп бөлігі азық-түлік, шай дүкендері және сувенирлер дүкендері сияқты қарапайым, жұмысшы табының қажеттіліктерін қанағаттандыратын тауарларды сатудан тұрады. Мейрамханалар сияқты кейбір бизнес ерекше көзге түссе де, қазір қаладағы жалғыз қытай тағамдарын ұсынатын орындар емес, бұл өзгеріс Чайнатаундағы жаяу жүргіншілер ағынының және түнгі уақыттағы қызметтің айқын төмендеуіне әкелді. Қазіргі уақытта Чайнатаундағы бос тұрған орындардың көрсеткіші 10% құрайды, сондықтан Чайнатаунда дамуға жаңа көзқарас қажет екені мойындалды, себебі кейбір кәсіпорындар қала шетіндегі сауда орталықтарына көшіп кетті, ал басқалары зейнеткерлікке шықты немесе бизнестен шығып қалды. Мысалға, кейбір мейрамханалар мен дүкендердің жабылуына себеп, отбасында мұрагерлердің болмауы немесе бизнес енді өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтын жағдайлар себеп болды. Бос орындар көп болғанымен, Чайнатаундағы жалдау бағасы қаладағы ең арзан болып саналады – шаршы футы үшін 15–30 доллар, бұл Ванкувердің орталық Robson Street-індегі сұраныс бағасынан он есе төмен. Жаңа бизнес-жоспар жаңа кәсіпкерлерді шақырып, дүкендерді жаңарту және жастарды тарту, сондай-ақ жоғары табысқа ие адамдарды ауданда ыңғайлы сезінуге мүмкіндік беру мақсатында лонгборд дүкені мен неміс шұжық дүкенін тартты. Төменгі жалдау бағасы мен ғимараттың тарихи мәртебесіне қызығушылық танытқан жас кәсіпкерлер көшіп келді, олардың көпшілігі дүкендердің үстіндегі пәтерлерде тұратын ақ нәсілділер. Басым пікір бойынша, Чайнатаунының басты мақсаты – барлық топтан шыққан адамдарды ауданға тарту, ал дәстүрлі емес дүкендердің ашылуы көшелерге жаңа энергия мен кіріс әкеледі деп сендіріледі. Нәтижесінде, коммерциялық белсенділік әртараптандырылып, батыстың дүкендерімен толықтырылды. Басқа қосымшаларға винтаж дүкендер, екі өнер галереясы, барлар және бұрынғы Ming’s мейрамханасының орнында салынған түнгі клуб кіреді, бұл 1950-60 жылдардағы түнгі өмірдің атмосферасын қайта жаңғыртуға бағытталған. Жаңа дүкендер мен бизнестердің әртүрлілігі аймаққа жаңа серпіліс беру және жалпы коммерциялық белсенділікті ынталандыру үшін, сондай-ақ қала шетіндегі аудандармен, сондай-ақ жақын маңдағы Гастаун мен Ванкувердің орталығымен бәсекелесу үшін Чайнатаунының жаңа имиджін құру үшін қажет деп есептеледі.

Қытай ауданын жаңғырту жөніндегі іс-шаралар жоспары

Қытай Тарихи Аймағының жоспарлау комитеті, АҚШ-та орналасқан AECOM Economics жоспарлау фирмасымен бірлесіп, 2011 жылдың қараша айында Ванкувер қалалық жоспарлау бөлімі үшін Қытай ауданын жаңғырту бойынша іс-қимыл жоспарын дайындауға көмектесті. Ванкувер жоспарлаушылары 77 кәсіпорынды сараптап, олардың 64%-ы 2008 мен 2011 жылдар аралығында кірістің азайғанын мәлімдеді. Тұтынушылардың басым бөлігі, 58%-ы, жергілікті тұрғындарды құрады, ал 21%-ы Төменгі материктің басқа аймақтарынан келген. Туристердің шығындары Қытай ауданының клиенттерінің барлық сатудың 12%-ын ғана құрады.

Кондоминиумдық құрылыс

Ванкувер қалалық кеңесі 2011 жылы Қытай ауданындағы құрылыс биіктігінің шектеулерін көтерді, мақсаты – халық тығыздығын арттыру болды. Ауданның көп бөлігі үшін 9 қабатты лимит белгіленді, ал көлік қозғалысы ең көп болатын көшелерде – максимум 15 қабат.

Сәулет

2011 жылы бұл аудан Канаданың ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Жаңғырту жұмыстарының ағымдағы бағыттарына жеке күзетшілерді жалдау арқылы қауіпсіздікті арттыру, жаңа маркетингтік шараларды қарастыру және мұралық ғимараттарды қалпына келтіру және жаңарту арқылы ауданға тұрғын үйлерді енгізу сияқты бизнес қауымдастығының күш-жігері кіреді. Қазіргі кезде ерекше қауымдастық ғимараттарын қалпына келтіру және оларды жаңа мақсаттарға бейімдеуге баса назар аударылуда. Ванкувердегі Чайнатаундағы тарихи және маңызды сәулет:

Аты № Көшесі Автор/Жобалаушы Салынған жылы Кіргізілген деректер Суреті Сэм Ки ғимараты 8 West Pender Street Браун және Гиллам 1913 Чанг Той (Сэм Ки компаниясы) Гиннестің рекордтар кітабына сәйкес, әлемдегі ең тар коммерциялық ғимарат; ені тек 6 фут (2 м). Wing Sang Building 51 East Pender Street Thomas Ennor Julian 1889–1901 Yip Sang (Wing Sang Company) Чайнатаундағы ең көне ғимараттардың бірі. 6 қабатты ғимарат 1889 жылдан 1955 жылға дейін Ип Санның Винг Сан компаниясының (Wing Sang Limited) кеңсесі болды. 1901 жылы Т. Э. Джулиан үшінші қабатты қосты. Қытайлық масондық ғимараты 1–5 West Pender Street S. B. Birds 1906, 1913 Samuel Buttrey Birds 1913 жылы өзгертілді. 1975 жылы ғимарат қиратылғаннан кейін қасбеті сақталды. Ванкувердегі қытайлық қайырымдылық қоғамы 104–108 East Pender Street 1901–1910 Қытайлық қайырымдылық қоғамы. Қоғамды Ип Санг, Чанг Той және Ван Ю Шан сияқты жетекші бизнесмендер ұйымдастырды. Доктор Сунь Ят Сен атындағы классикалық қытай бағы 578 Carrall St Joe Wai, Donald Vaughan, Wang Zu Xin 1986 Лим Сай Хор қоғамының ғимараты 525–531 Carrall Street Samuel Buttrey Birds, W. H. Chow 1903, 1914 Қытай империясы реформасы қоғамы 1914 жылы Чайнатаундағы ғимараттар стиліне сәйкес өзгертілді. Канаданың Ма қоғамы 137–139 East Pender Street H. B. Watson, E. J. Boughen 1913, 1921 Бастапқыда көше деңгейіндегі азық-түлік дүкені және жоғарыдағы тұрғын үйлер болды; 1921 жылы Ма қоғамы үшін ең жоғарғы қабат қосылды. Юэ Шан қоғамы 33–47 East Pender St. W. H. Chow 1889, 1898, 1920 Орталық ауланың айналасында үш ғимараттан тұрады: 41–47 E Pender (1889), 33–39 E Pender (1920) және 37 E Pender (1914). Chinese Times Building 1 East Pender Street William Tuff Whiteway 1902 Yip Sang (Wing Sang Company) Чайнатаундағы алғашқы кірпіш ғимараттардың бірі; кейінгі сәулетке әсер етті. Қытай мектебі 121–125 East Pender Street J. A. Radford and G. L. Southall 1910, 1921 Mon Keang School 1921 жылы Радфорд өзгертті. Mon Keang School 1925 жылы құрылды. Ли ғимараты 127–131 East Pender Street Henriquez and Todd 1907, 1973 Lee's Association Түпнұсқа ғимарат 1972 жылы өрттен зардап шегіп, қиратылды; қасбеті сақталды және оның артында 1973 жылы Хенрикез және Тодд жобалаған жаңа ғимарат салынды. Коммерциялық ғимараттар 235–257 East Hastings Street 1901–1913 Императрица қонақ үйі (235), Феникс қонақ үйі (237), Белмонт ғимараты (241) және Афтон қонақ үйі (249). Hotel East 445 Gore Street S. B. Birds 1912 Lee Kee Майнның шығысына қарай Чайнатаунының кеңеюінің бөлігі. Гоминьдан ғимараты 296 East Pender Street W. E. Sproat 1920 Гоминьдан (КМТ, немесе Қытай Ұлттық Лигасы) Чин Вин Чун қоғамы 158–160 East Pender Street R. A. McKenzie 1925 Chin Wing Chun Society Көше деңгейінен жоғары коммерциялық кеңістік. Хо Хо мейрамханасы мен Sun Ah қонақ үйі 100–102 East Pender Street R. T. Perry and White and Cockrill 1911 Loo Gee Wing Хо Хо мейрамханасы 1954 жылы ашылды. May Wah Hotel 258 East Pender Street William Frederick Gardiner 1913 Messrs. Barrett and Deane SRO қонақ үйі; 1910 жылғы заң бойынша қонақ үйге жауап ретінде салынған. Chau Luen қоғамы мен Shon Yee Канаданың қайырымдылық қоғамы қолданды. Chau Luen Tower 325 Keefer 1971 Chau Luen қайырымдылық қоғамы London Drugs 800 Main St Белгісіз 1968 (экспортирован) Chau Luen қайырымдылық қоғамы.

Қақпалар

Қытай қақпасы (Қытай мәдени орталығының жанында, Карралл көшесімен қиылысуға жақын) Пендер көшесіне қарап тұрады және Қытай Халық Республикасы Үкіметі оны Ванкувер қаласына Expo 86 әлемдік көрмесінде көрсетілгеннен кейін сыйға берді. Қақпа қазіргі орнында шамамен 20 жыл тұрғаннан кейін қайта салынды және тас пен болатты пайдалана отырып, қасбетіне күрделі жөндеу жасалды. Жөндеуге қажетті қаржы мемлекеттік және жекелеген көздерден түсті; жаңартылған қақпа 2005 жылғы қазан айында Гуандун провинциясының губернаторы Хуан Хуахуаның сапары барысында ашылды. Бұл қақпаны Чайнатаунның батыс жағындағы Пендер көшесінде, Тайлор көшесімен қиылысуға жақын орналасқан, одан әлдеқайда үлкен Миллениум қақпасымен шатастыруға болмайды. Миллениум қақпасы 2001 жылғы 20 қыркүйекте мақұлданды және 2002 жылы Корнуолл мен Йорк герцогы мен герцогинясының 1901 жылғы корольдік сапарын тойлау үшін салынған уақытша ағаш арка орнына орнатылды. Миллениум қақпасын Джо Уай жобалады.

Белгілі ғимараттар

XX ғасырдың басындағы Қытай ауданындағы ең бай саудагерлердің бірі Чанг Той басқаратын Сэм Ки компаниясы 1903 жылы Сэм Ки ғимаратының жерін қалыпты өлшемде сатып алды. Бірақ 1912 жылы қала Пендер көшесін кеңейтіп, учаскенің Пендер көшесіне қараған жағынан бар болғаны 6 фут қалдырды. Бұл жер бұрын Шанхай аллеясының орны болған, ол Ванкувердің алғашқы қызыл шам ауданы еді және Кантон аллеясымен бірлесіп 105 жынысқорлық үйіне қызмет көрсеткен. Соңғысы – 1997 жылы алынып тасталған Хо Хо таңбасы (онда піскен күріш табағы мен таяқшалар бейнеленген). 2008 жылы Ванкувер қаласының «Ұлы бастамалар» бағдарламасы аясында Чайнатаун Плаза тұрақ жобасы үшін 45 фут (14 метр) биіктіктегі үлкен неон таңбасы бекітілді. Жаңа таңба 2010 жылдың наурыз айында орнатылды. 2017 жылы Пендер көшесінде Сай Ву мейрамханасы үшін жасыл және сары түсті үлкен әтеш суреті салынған неон таңбасы орнатылды. Сай Вудың жаңа иесіне 1925–59 жылдардағы мейрамхананың бұрынғы нұсқасының сыртында болған таңба туралы 1958 жылғы Қытай парады туралы фильмнен бір секундтық видеоклип арқылы хабарланды және ол түпнұсқа таңбаны табуға тырысты, бірақ табысқа жете алмады. Таңба мұрағаттағы видеодан қайта жасалды. Сонымен қатар, 2018 немесе 2019 жылы биік Хо Хо таңбасын қайта жағу жоспарлары жарияланды.

Лаози кескіндемесі

Ванкувердің Лаоцзы (сондай-ақ "Лао Цзы" және "Лао Цзу", 老子) фрескасы Ли Ассоциациясы ғимаратының батыс қабырғасында, Гор даңғылы мен Пендер көшесінің қиылысында, Чайнатаунның шекарасында орналасқан. Фреска 2010 жылдың 2 қазанында Ванкувер қаласының мэрі Грегор Робертсон тарапынан Ванкувердегі қытайлар кварталының 125 жылдығын мерекелеу аясында ашылды. Бұл қабырғалық сурет Ванкувердегі танымал қабырғалық суреттердің көптеген тізіміне енген. Оны Кенсон Сето жобалап, Алекс Ли мен Фолк салған. Фресканың ауданы 223 шаршы метрді құрайды және құны 18 000 доллар болды, бұл қаражат Ванкувер қаласы мен Лидің Ванкувер қауымдастығы арасында бөлісті. Ол бірнеше рет граффитимен бүлдірілді.

2016 жылдың 5 сәуірінде Ванкувер қаласы 303 E Pender St / 450 Gore Avenue мекенжайындағы учаскені қайта жоспарлады, бұл алты қабатты ғимарат салуға мүмкіндік берді, ол фресканы көруден жасырды. Бұл ғимаратты архитектор Гейр Уильямсон жобалап, GMC Projects Inc. компаниясы салған, олардың веб-сайтында Лаоцзы фрескасының суреті бар.

Ванкувер қалалық кеңесі қайта жоспарлауға бір шарт қосты: "Дизайнды дамыту арқылы Чайнатаунның мінезі мен тарихын көрсететін жаңа қабырғалық сурет жасау; Өтініш берушіге ескерту: мақсат – қолданыстағы фресканы қайта жасау емес, керісінше, ғимаратта тиімді өлшемде және орналасуда жаңа қабырғалық сурет жасау мүмкіндігін іздеу, соның ішінде ғимараттың шығыс жағында орналастыру мүмкіндігін қарастыру." Застройщик жаңа ғимаратқа түпнұсқа фресканың кіші нұсқасын салу мүмкіндігін зерттеп жатыр.