Кіріспе

Америкалық қытайлар дамытқан қытай тағамы – қытай тағамының негізінде, Америкалық қытайлардың күш-жігерімен жаралған тағам. Солтүстік Америкадағы көптеген қытай мейрамханаларында берілетін тағамдар американдықтардың талғамына бейімделіп, көбінесе Қытайдағы дәстүрлі тағамдардан едәуір өзгеше болады.

Тарих

Қытай иммигранттары АҚШ-қа кенші және теміржол жұмысшысы болып жұмыс іздеу үшін келді. Көбірек топтар келген сайын, олардың жер иеленуіне тыйым салатын заңдар қабылданды. Олар көбінесе "Қытай ауданы" деп аталатын геттоларда бірге тұрды. Осы жерде иммигранттар шағын бизнес ашты, оның ішінде мейрамханалар мен кір жуу қызметтері болды. 19-ғасырға қарай Сан-Францискодағы қытай қауымы негізінен қытайлардың баруы жиі болатын, әдемі және кейде сәнді мейрамханалар ашты. Шағын қалалардағы мейрамханалар (көбінесе қытай иммигранттарына тиесілі) клиенттерінің тілегіне қарай тамақ дайындады, мысалы, шошқа етінен жасалған сэндвичтер мен алма пісірілген торттан бастап, бұршақ пен жұмыртқаға дейін. Бұл шағын қалалардағы мейрамхана иелерінің көпшілігі қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, әртүрлі пісіру әдістерін өзіндік оймен қолданған, тәжірибесіз отбасылық аспаздар болды. Осы кішкентай мейрамханалар американдық қытай тағамдарын дамытуға жауапты болды, онда тағам американдықтардың талғамына сәйкес өзгертілді. Алдымен кеншілер мен теміржол жұмысшыларына қызмет көрсетіп, олар қытай тағамдары мүлдем белгісіз болған қалаларда жаңа асханалар ашты, жергілікті ингредиенттерді бейімдеп және клиенттерінің талғамына қарай қызмет көрсетті. Жаңа дәмдер мен тағамдар бұл тағамдар толығымен қытайлық емес екенін көрсетсе де, бұл қытай мейрамханалары американдықтар үшін мәдени елшілер болды. АҚШ-тағы қытай мейрамханалары Калифорниядағы алтын асыру кезеңінде (1848–1855) басталды, ол Қытайдың Кантон (Гуандун) аймағынан 20 000–30 000 иммигрантты әкелді. Америкадағы алғашқы қытай мейрамханасы туралы пікірлер әртүрлі. Кейбіреулер Макао мен Уосонг деп санайды, ал басқалары Кантон мейрамханасын атайды. Екі мекеме де 1849 жылы Сан-Францискода құрылған, олардың суреті түсірілмеген. Қалай болғанда да, осы және басқа да осындай мейрамханалар иммигранттардың күнделікті өмірінде маңызды орын алды. Олар туған жерге байланысты сезімді күшейте түсті, әсіресе өздеріне тамақ дайындауға ресурстары немесе білімі жоқ еркектер үшін. 1852 жылы қытай иммигранттарының арасындағы еркектер мен әйелдер арақатынасы 18:1-ге тең болды. Бұл мейрамханалар қытай қауымы үшін жиналатын орын және мәдени орталық болды. 1850 жылға қарай Сан-Францискода бес қытай мейрамханасы болды. Одан кейін Қытайдан Американың батыс жағалауына көптеген азық-түлік тасымалданды. Бұл үрдіс американдық теміржолдардың өсуімен бірге, әсіресе Нью-Йорк қаласына қарай кеңірек тарады. Қытайлықтарды шеттету туралы заң саудагерлерге елге кіруге рұқсат берді, ал 1915 жылы мейрамхана иелері саудагерлік виза алуға құқылы болды. Бұл иммиграция құралы ретінде қытай мейрамханаларының ашылуына түрткіс берді. 1911 жылы құрылған Пекин Ноудел Салоны елдегі ең көне жұмыс істеп тұрған қытай мейрамханасы болып табылады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та 46 700 қытай мейрамханасы бар. Осы жолда аспазшылар оңтүстік қытай тағамдарын бейімдеп, Қытайда кездеспейтін қытай тағамдарының стилін дамытты, мысалы, чоп суи. Мейрамханалар (қытай кір жуу орындарымен бірге) этникалық кемсітушілікке ұшыраған немесе тіл білмегендіктен көптеген жұмыс орындарынан шеттетілген қытайлықтар үшін шағын бизнеске арналған этникалық орын болды. 1920 жылдары бұл тағам, әсіресе чоп суи, американдықтар арасында танымал болды. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол танымал болғанымен, "нақты" емес деп есептелді. 1955 жылы Қытай Республикасы (Тайваньға көшіп келгеннен кейін) коммунистердің басып кіруінен қашып, Дачен аралдарын эвакуациялады. Тайваньға көшіп келгендердің көпшілігі кейіннен Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті, өйткені Тайванда оларға жеткілікті әлеуметтік желілер мен мүмкіндіктер болмады. Дахен аралдарының аспазшылары американдық қытай тағамдарына үлкен әсер етті. Қытайлық американдық мейрамханалар АҚШ-та тамақты алып кету және жеткізу дәуірін бастауда маңызды рөл атқарды. Нью-Йоркте жеткізуді 1970 жылдары Empire Szechuan Gourmet Franchise компаниясы бастады, ол бұл жұмысты орындау үшін Колумбия университетінде оқитын тайваньдық студенттерді жалдады. Қытайлық американдық мейрамханалар АҚШ-та суреттермен жазылған мәзірді қолданған алғашқы мейрамханалардың бірі болды. және 1980 жылдардан бастап Нью-Йорктегі қытай мейрамханаларында жұмыс істеу үшін Қытайдың Чжэцзян провинциясынан келген Венчжуандықтар. Қытайлық тағам дайындау әдістерін жергілікті өнімдер мен талғамға бейімдеу американдық қытай тағамдарын дамытуға әкелді. АҚШ-тағы қытай мейрамханаларының көптеген мәзірлері Манхэттеннің Қытай ауданында басылады, онда қытайлық американдықтар көптеп тұрады. 20 ғасырдың соңындағы талғамдар жергілікті тұрғындарға көбірек ұнайтын болды. Осы кезде қытай мейрамханалары енді негізінен қытай клиенттеріне емес, басқаларға қызмет ететіні анық болды. 2011 жылы Смитсониан Ұлттық американдық тарих мұражайы американдық қытай тағамдарының тарихи фондық ақпаратын және мәдени артефакттарын "Тәтті және ашыр: АҚШ-тағы қытай тағамдарының тарихына шолу" атты көрмесінде көрсетті.

Қытайдың басқа аймақтық асханаларынан айырмашылықтары

Америкалықтар "қытай тағамы" деп атайтын тағамдардың көп бөлігі Америкада жасалған, оның ішінде сәттілік печеньесі, краб рангуны және генерал Цо тауығы. Американдық қытай тағамы Оңтүстік Гуандун провинциясынан әкелінген стильдер мен тағамдық әдеттерге негізделген, көбінесе 1924 жылы Қытайдан иммиграция тоқтағанға дейін көптеген қытай иммигранттары шыққан Тоисан ауданынан. Бұл қытай отбасылары жаңа стильдерді жасап, әсіресе Калифорнияда қол жетімді ингредиенттерді пайдаланды. Мейрамханалардағы американдық қытай тағамы, қытай-американдық үйлерде желетін тағамдардан өзгеше болды. Қытайдағы әртүрлі аймақтық асханалардың ішінде кантондық ас американдық қытай тағамының дамуына ең көп әсер етті. Американдық қытай тағамы көбінесе дәстүрлі қытай тағамына қарағанда еттің әртүрлі түрлерін және көп мөлшерін қамтиды. Қытай және американдық қытай асханаларының тағы бір маңызды айырмашылығы – көкөністерді пайдалану. Қытайдың дәстүрлі асханасында шикі немесе пісірілмеген ингредиенттерден жасалған салаттар сирек кездеседі. Американдық қытай мейрамханалары, тіпті жоғары деңгейлі мекемелердің де көпшілігі, клиенттердің сұранысына жауап ретінде осы тағамдарды ұсынуды бастады. Қытайда бок чой және гай лан сияқты Азия жапырақты көкөністер жиі қолданылса, американдық қытай асханасында Қытайда пайдаланбайтын және өте сирек қолданылатын ингредиенттер қолданылады, мысалы, қытайлық брокколидің орнына батыс брокколи (гай лан). (Кейде батыс брокколиді екі түрін ажырату үшін кантон тілінде де атайды.) Солтүстік Америкада "экзотикалық" деп саналатын қытай ингредиенттері уақыт өте келе қол жетімді болды, бұрын сирек кездесетін жаңа жемістер мен көкөністерді қоса алғанда. Мысалы, жеуге болатын қар бұршақ қоқыстары кеңінен таралды, ал аз танымал дау миу (оларды "бұршақ өскіндері", "бұршақ қоқысының сабақтары" немесе "бұршақ өскіндері" деп те атайды) мәзірлерде, тіпті Солтүстік Америкадағы супермаркеттерде де кездеседі. Американдық қытай тағамының дәмді күшейту үшін көп мөлшерде MSG қолданылатыны да белгілі. Соңғы жылдары нарық күштері мен клиенттердің сұранысы көптеген мейрамханаларды "MSG-сіз" немесе "MSG қоспаған" мәзірлерді ұсынуға немесе клиенттің тілегі бойынша осы ингредиентті алып тастауға итермеледі. Қытай және американдық қытай асханалары пісірудің ұқсас әдістерін қолданады, мысалы, қуыру, табада қуыру және терең қуыру, олардың барлығын оңай Wok-та жасауға болады. Wellesley, Массачусетс қаласындағы Blue Ginger мейрамханасының иесі және PBS ас үй бағдарламасының жүргізушісі Миң Цай американдық қытай мейрамханалары әдетте Қытайдың 3-5 аймағының тағамдарын бір уақытта ұсынуға тырысады, сондай-ақ шұжық шұжықты немесе "қалың соуста қуырылған көкөністер мен кейбір белоктарды", "сегіз түрлі тәтті және қыш тағамдарды" немесе "20 түрлі шоу-мейн немесе қуырылған күріш тағамдарының бүкіл бетін" ұсынады. Цай: "Қытай-американдық тағамдар – қытай тағамының "жеңілдетілген" түрі. Ол американдықтар үшін дәмдісін азайтып, қалыңдатып және тәттілендірілген". Американдық қытай мекемелерінің көпшілігі қытай емес клиенттерге қызмет көрсетеді, мәзірлер ағылшын тілінде жазылған немесе суреттері бар. Егер бөлек қытай тіліндегі мәзірлер болса, онда әдетте американдық клиенттерді қорқытатын бауыр, тауық аяқтары немесе басқа да ет тағамдары бар (мысалы, ішкі органдар). Манхэттендегі Чайнатаунда кейбір мейрамханалар этникалық қытайлықтар ұнататын, бірақ қытай емес американдықтар ұнатпайды деп саналатын тағамдармен "жасырын" мәзірге ие екенімен танымал. Сәттілік печеньесі тәттілендіріліп, көптеген американдық қытай мейрамханаларына тарады. Суытылған вотон – рагунға ұқсас, толтыру (көбінесе шошқа еті) вотон терісіне оралып, қатты қуырылады. Генерал Цо тауығы – бауырсаққа малып, қатты қуырылған, имбирь, сарымсақ, кунжут майы, жаңғақ және қызыл бұрышпен дәмделген тауық. Бұл атау Цин әулетінің мемлекет қайраткері және әскери басшысы Зуо Зонгтангтың есімімен байланысты деп есептеледі. Моңғол сиыр еті – піскен сиыр еті, бақша немесе ақ пияз, дәмді және көбінесе тәтті қоңыр соуста. Қамыр еті – кесілген бітпек, жасыл қамыр, қызанақ, ақ немесе жасыл пияз, тұз, қант және соялық соусқа араластырылып, қуырылады. Бұрыштық бұршақ көбірек кездеспейді. Корольдік сиыр еті – терең қуырылған кесілген сиыр еті, шарап сорпына құйылған, көбінесе буланған брокколимен бірге ұсынылады. Сызба тауығы – сүйексіз, маринадталған, ұсақталған және қатты қуырылған тауық, содан кейін соялық соус, жүгері крахмалы, сірке су, тауық сорпасы және қанттан жасалған мөлдір қызыл немесе қызғылт сары, тәтті және жеңіл дәмді соуста жабылады, үстіне кунжут себіледі. Суши – жапон және американдық стильде берілсе де, кейбір американдық қытай мейрамханалары сушидің түрлі түрлерін ұсынады, әдетте швед столында. Тәтті рулет – ашытқы рулеттері, әдетте қуырылған, ұнтақ қант немесе қант ұнтағымен жабылады. Кейбір түрлері кремді сыр немесе глазурьмен толтырылған. Вотон жолақтары – бұл терең қуырылған қамыр жолақтары әдетте ақысыз алдын ала тағам ретінде ұсынылады, сондай-ақ үйреншікті соустармен және ащы горчицамен немесе тамаққа тапсырыс берген кезде сорпамен бірге.

Басқа америкалық қытай тағамдары

Дау миу – 1990-шы жылдардың басынан бері танымал болған қытай көкөнісі. Қазір ол ағылшын тіліндегі мәзірлерде, әдетте "бұршақ өскіндері" деп көрсетіледі, сонымен қатар жоғары деңгейдегі азиялық емес мейрамханаларда да беріледі. Бастапқыда оны жылдың бірнеше айы ғана табуға болар еді, бірақ қазір жылыжайларда өсіріледі және жыл бойы қолжетімді.

Қытайда да кездесетін тағамдардың нұсқалары

Бейжің сиыр еті — Қытайда бұл тағамда американдық брокколи емес, гей-лан (қытай брокколисі) қолданылады. Сиыр еті мен брокколи — қабырға етінен кішкентай тілімдерге кесіліп, брокколимен бірге қуырылып, соя соусы мен острица соусынан жасалған қара соусқа малынған, жүгері крахмалымен коюлатылған. Кашью тауығы — кашью жаңғақтарымен бірге қуырылған жұмсақ тауық кесектері. Чоу мейн — сөзбе-сөз "қуырылған лапша" дегенді білдіреді. Чоу мейн — ет пен көкөністермен қуырылған, қуырылған хрустящие лапшадан тұрады. Ол тауық, шошқа, креветка немесе сиыр етімен бірге беріледі. Egg foo young — көкөністер мен ет қосылған қытай стиліндегі омлет, әдетте қоңыр соуспен беріледі. Солтүстік Америкадағы кейбір мейрамханалар омлетті қатты қуырып алса, Азиядағы нұсқалары вок табасында қуырылады. Жұмыртқа орамасы — көктемгі орамалардың жұқа, ашық қызғылт түсті, сымбатты қабығы бар, ол бөлшектеледі және ішінде саңырауқұлақтар, бамбук және басқа көкөністерге толы, ал американдық стильдегі жұмыртқа орамасының қалың, жуан, қара қоңыр қабығы бар, көкөністермен (әдетте шошқа немесе креветка сияқты ет немесе теңіз өнімдерімен) толтырылған, бірақ жұмыртқасы жоқ. Кейбір аймақтарда көкөністің орнына майдалап, кептірілген сельдерейді қолданады, нәтижесінде толтырмаға жасыл түс беріледі. Қуырылған күріш — қуырылған күріш тағамдары американдық қытай тағамдарында дайындаудың жылдамдығы мен қарапайымдылығы және американдықтардың талғамына сай келуі себепті танымал. Қуырылған күріш әдетте бір түн бойы салқындатылған күріштен дайындалады, бұл мейрамханаларға қалған күрішті тиімді пайдалануға мүмкіндік береді (жаңа пісірілген күріш, шын мәнінде, қуырылған күрішке қолайлы емес). Бұл тағамның қытайлық-американдық нұсқасында Қытайдағы нұсқаларға қарағанда көбірек соя соусы қолданылады. Қуырылған күріш ет пен көкөністердің әр түрлі комбинациясымен ұсынылады (шошқа, тауық және креветка ең танымал). Жәндік еті — қытайлық аралас көкөністермен араластырылған, тілімделген жұмсақ ет. Жәндік қуырылған сиыр еті — жіптерге кесілген, қамырға малынған, қатты қуырылған, содан кейін тәтті соусқа араластырылған вок табасында қайта қуырылған, Солтүстік Қытайдың танымал тағамының өзгеруі. Хулатан — пикантты дәмдеуіштермен жасалған дәстүрлі қытай шұпасы, көбінесе мәзірлерде "тұзды шұпа" деп аталады. Ыстық және қышқыл шұпа — Солтүстік Америкадағы шұпаларға коюлағыш ретінде крахмал қосылады. Кунг Пао тауығы — қызанақ, жаңғақ және сычуань бұрышымен берілетін пикантты Сычуань тағамы. Солтүстік Америкадағы кейбір нұсқаларында кабачок пен болгарлық бұрыш болуы мүмкін. Ло мейн ("қуырылған лапша") — көбінесе жұмыртқа мен ұнмен жасалады, бұл оны тек су қолданылатын рецепттерге қарағанда дәмді етеді. Қалың, спагетти пішіндес лапшалар көкөністермен (негізінен бок чой және қытай капустасы немесе напа) және етпен қуырылады. Кейде бұл тағамды "чоу мейн" деп атайды (кантон тілінде "қуырылған лапша" дегенді білдіреді). Мэй Фун — балық шары, сиыр шары немесе балық торттарының кесінділері сияқты басқа ингредиенттермен шұжықта пісірілген лапша. Му шу порк — түпнұсқа нұсқасы көбірек қытайлық ингредиенттерді (ағаш құлақшалары мен күнбағыс бүршіктерін қоса алғанда) және жұқа ұннан жасалған блинчиктерді қолданады, ал американдық нұсқасы көбінесе американдықтарға таныс көкөністерді және қалың блинчиктерді қолданады. Бұл тағам АҚШ-тағы қытайлық мейрамханаларда өте танымал, бірақ Қытайда танымал емес. Апельсин тауығы — тілімделген, қамырға малынған, қуырылған тауық, қоюланған және глазурланған тәтті апельсин хошқылымен жасалған чили соусы. Дәстүрлі нұсқасы — кептірілген апельсин қабығымен дәмделген жеңіл, сәл тәтті соя соусында қуырылған тауықтан тұрады. Вонтон шұпасы — АҚШ-тағы қытайлық мейрамханалардың көпшілігінде тек шұбадағы вонтон кнедлигі ғана ұсынылады, ал Қытайдағы нұсқалары лапшамен бірге берілуі мүмкін. (Кантонда бұл өзі толық тағам болуы мүмкін, ол жұқа жұмыртқалық лапшалардан және шошқа немесе креветкадан жасалған бірнеше вонтоннан, шошқа немесе тауық шұпасы немесе лапша шұпасында тұрады). Әсіресе, тамақпен алып жүруге арналған мейрамханаларда вонтон көбінесе жеткізудің қиындықтарына төтеп беру үшін қалың қамырдан жасалады.

Нью-Йорк қаласы

Нью-Йорк қаласының агломерациясы Азиядан тыс ең ірі қытай халқының отаны болып табылады, сонымен қатар АҚШ-тағы ең ірі азиялық американдық агломерациялық тобы және Батыс жарты шардағы ең ірі азиялық ұлттық агломерациялық диаспораны құрайды. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Нью-Йорк қаласы агломерациясындағы қытай-американдықтардың саны 893 697 адамды құрады. Нью-Йорк агломерациясының АҚШ-қа қытай иммигранттары үшін ең маңызды қақпа ретіндегі мәртебесін сақтап келе жатқанын ескере отырып, Нью-Йоркте қытайдың барлық аймақтық асүйлерінің барлық танымал стильдері кеңінен қолжетімді болды, оның ішінде хакка, тайвандық, шанхайлық, хунаньдық, сычуаньдық, кантондық, фуцзяньдық, сіньцзяндық, чжэцзяндық және корей қытай асүйлері. Тіпті Солтүстік-Шығыс Қытайға тән, салыстырмалы түрде сирек кездесетін дунбэй ас стилі де қазір Флашингте, Куинсте, сондай-ақ моңғол және ұйғыр асханаларында қолжетімді.

Кошерлік препарат

Қытай тағамдарын кошерлік түрде дайындау Нью-Йорк қаласында кеңінен қолжетімді, себебі бұл ірі қалада көптеген еврейлер, әсіресе ортодоксал еврейлер тұрады. Американдық еврейлердің Рождество күні қытай мейрамханаларында тамақтанатыны туралы мәліметтер бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған. Бұл дәстүр Рождество күні басқа ашық мейрамханалардың болмауынан, Нью-Йорк қаласында еврей және қытай иммигранттарының жақын болуынан, сондай-ақ етпен бірге сүт тағамдарын жемеу салдарынан пайда болған болуы мүмкін. Кошерлік қытай тағамдары көбінесе Нью-Йорк қаласында, сондай-ақ ортодоксал еврейлер тұратын басқа да ірі қалаларда, кошерлік сертификат алу үшін қатаң раввиндік бақылаумен дайындалады.

Лос-Анджелес округі

Лос-Анджелестегі қытай халқы Қытайдың 34 провинциялық деңгейдегі әкімшілік бірліктерінің кемінде 21-ін, сондай-ақ Тайваньнан тыс жерде туған иммигранттардың ең көп санын құрайды, бұл Лос-Анджелестің Америка Құрама Штаттарындағы қытай халқының әртүрлі құрамын қамтитын мекеніне айналдырады. Үлкен Лос-Анджелес аймағындағы қытайлық-американдық ас дәстүрлі қалалық қытай аудандарына қарағанда, қытай этноқалаларында шоғырланған. Ең көне қытай этноқаласы – Монтерей-парк, ол елдегі алғашқы қала маңындағы қытай ауданы деп есептеледі. Лос-Анджелестегі Чайнатаун қытай иммигранттары үшін маңызды сауда орталығы болып қала берсе де, көпшілігі Сан-Габриэль аңғарында орналасқан, ол елдегі ең ірі азиялық-американдық халықтың бірі болып табылады және Монтерей-парктен бастап Альгамбра, Сан-Габриэль, Роузмид, Сан-Марино, Саут-Пасадена, Уэст-Ковина, Уолнат, Индустри-Сити, Даймонд-Бар, Аркадия және Темпл-Сити қалаларына дейін созылады. Valley Boulevard дәлізі Сан-Габриэль аңғарындағы қытай мейрамханаларының басты артериясы болып табылады. Ірі қытай халқы бар тағы бір орталық – Ирвин (Оранж округі). Сан-Габриэль аңғарында 200 000-нан астам қытайлық-американдық тұрады, олардың 67%-дан астамы шетелде туған. Аңғар Қытайда танымал туристік бағытқа айналды, бірақ Калифорниядағы құрғақшылық оның су қауіпсіздігіне және өмір сүруге қабілетіне қиындық туғызуда. Қытайлық-американдықтардың үлесі ең жоғары АҚШ-тың он қаласының сегізі Сан-Габриэль аңғарында орналасқан, бұл Солтүстік Америкадағы қытайлық-американдықтардың ең ірі шоғырланған орталықтарының біріне айналдырады. Қытай асханасының аймақтық стильдеріне Пекин, Чэнду, Чунцин, Далянь, Ханчжоу, Гонконг, Хунань, Моңғолдық хот-пот, Нанкин, Шанхай, Шаньси, Шэньян, Уси, Сіньцзян, Юньнань және Ухань жатады.

Сан-Франциско шығанағы

1990 жылдардың басынан бері Сан-Франциско шығанақ аймағында Калифорния тағамдарының ықпалымен көптеген американдық қытай мейрамханалары ашылды. Америкалық қытай тағамдарының дәстүрлі тағамдары әлі де менюде сақталады, бірақ жаңа көкөністерге көбірек назар аударылады және вегетариандық таңдаулар да кең. Бұл жаңа тағамдар құрамында манго және портобелло саңырауқұлақтары сияқты ерекше ингредиенттер бар. Ақ күріш орнына қара күріш ұсынылады. Кейбір мейрамханалар мушу тағамдарындағы күріштік кеспелерді қуырылған бидай ұнынан жасалған торттилламен ауыстырады. Мұндай өзгерістер тіпті Калифорниялық қытай мейрамханасы деп есептелмейтін жерлерде де кездеседі, атап айтқанда, батысқа бейімделген және дәстүрлі мейрамханаларда. Бір Мексикалық нан зауыты кейбір мейрамханаларды мушуға арналған жұқа торттилламен қамтамасыз етеді. Мушуды жақсы білетіндер бұл тенденцияға әрқашан жағымды жауап бермейді. Сонымен қатар, Сан-Франциско шығанағындағы этникалық қытайлардың көп саны мен үлесіне байланысты, көбірек дәстүрлі қытай тағамдарын ұсынатын көптеген мейрамханалар бар. Кантондық, Сычуаньдық, Хунаньдық, Солтүстік Қытайлық, Шанхайлық, Тайваньдық және Гонконгтық тағамдарына маманданған мейрамханалар кеңінен таралған, сондай-ақ теңіз өнімдеріне арналған мейрамханалар, Гонконг стиліндегі асханалар мен кафелер (Cha chaan teng деп белгілі), дим-сам үйлері және хот-пот мейрамханалары да бар. Көптеген қытай аудандарында қытай нан пісіретін орындар, боба шайы сататын дүкендер, ысталған ет, вегетариандық тағамдар және арнайы десерттер дүкендерін табуға болады. Сан-Францискода шоп суи таралған емес, ал аймақтың шоу-мейні Орта Батыстағы шоу-мейнен өзгеше.

Бостон

Бостондағы қытай асханасының қалыптасуына экономикалық және аймақтық факторлар, сондай-ақ кең қытай академиялық ортасының әсері зор. Бостонның Қытай ауданында қытай автобус компаниялары жолаушылар ағынын Нью-Йорктегі көптеген Қытай аудандарына және кері бағытта арттырып, екі қаланың қытай тағамдары арасында алмасуға мүмкіндік берді. Көптеген Фуцзянь провинциясынан келген иммигранттар Бостонда қоныс тепкендіктен, Фучжоу асханасын оңай табуға болады. Вьетнамдықтардың санының өсуі Бостон аймағындағы қытай тағамдарына да өзгерістер енгізді. Бостон мен айналасындағы қытай және қытай емес мейрамханалардағы тағамдарда шоу-мейн, чоп-суи, жергілікті өсірілген өнімдер мен аймақтық теңіз өнімдерін қолданатын жаңашыл рецепттер жиі кездеседі. 21-ғасырда қытай кондитерлік өнімдерінің ассортименті едәуір кеңейді, бірақ Нью-Йорк қаласындағы таңдау мүмкіндіктері әлі де басым. Джойс Чен 1950-жылдары Бостонға солтүстік қытай (мандарин) және Шанхай асханаларын, соның ішінде Пекин қамыры, му шу шошқа еті, ащы-қышқыл сорпа және "Пекин равиоли" немесе "Равс" деп аталатын қуырылған пельменьдерді әкелді. Оның мейрамханаларына ARPANET-тің алғашқы дамытушылары, сондай-ақ Джон Кеннет Галбрейт, Джеймс Берд, Джулия Чайлд, Генри Киссинджер, Беверли Силлс және Дэнни Кей сияқты танымал тұлғалар жиі келіп тұратын. Гарвард университетінің бұрынғы президенті оның мекемесін "жай ғана мейрамхана емес, мәдени алмасу орталығы" деп атады. Сонымен қатар, оның PBS ұлттық телесериалы "Joyce Chen Cooks" үйде дайындалатын тағамдарды танымал етті және қажет болған жағдайда ингредиенттерді алмастыруға кеңес берді.

Филадельфия

Филадельфиядағы америкалық қытай асханасының дамуы Нью-Йорк пен Бостон қалаларындағы жағдайға ұқсас. Бостон сияқты, Филадельфия да Нью-Йорк қаласынан, солтүстікке қарай 95 миль (153 км) қашықтықта және Қытайдан, жаңа келгендер арасында туған орын бойынша айтарлықтай үлкен көрсеткіштің есебінен, қытай иммиграциясын күшейтеді. Филадельфияда да Фуцзянь қауымдастығы өсіп келеді, ал Филадельфияның Қытай ауданында Фучжоу асханасын табуға болады. Сонымен қатар, Филадельфияда дамып келе жатқан вьетнамдық асханасы жергілікті қытай асханасының эволюциясына үлес қосып, кейбір қытай-американдық мейрамханалар вьетнамдық ықпал мен рецепттерді қабылдауда.

Вашингтон, округ.

Вашингтондағы қытай қауымдастығы АҚШ-тың Атлантика орталық аймағындағы басқа ірі қалалардағыдай жергілікті деңгейде кең танылмағанмен, қазір тез өсіп келеді. Бұл Вашингтонның Чайнатаунының жаңаруымен және Вашингтонның АҚШ астанасы мәртебесімен байланысты. Вашингтон мен оның айналасындағы қытай қауымдастығының өсуі аймақтағы қытай тағамдарының ықпалын қайта жандандырды. Вашингтон халқының 1% қытай ұлтынан шыққан, бұл оларды қаладағы ең ірі азиялық ұлттық тобы етеді. Дегенмен, DC аймағындағы қытай қауымдастығы енді тек Чайнатаунда ғана шоғырланған жоқ – ол шамамен 15% қытай және 25% азиялық тұрғындарды құрайды, бірақ көбінесе Мэриленд штатының және Солтүстік Вирджинияның қалалық округтерінде орналасқан. DC аймағындағы қытай және тайвандықтардың ең көп шоғырланған жері – Монтгомери округіндегі Роквилл қаласы. DMV аймағындағы қытай-американдықтардың танымал тағамы – тұтас қуырылған тауық қанаттары, олар тәтті-қышқыл мумбо соусымен беріледі. Вашингтонның өзінде қытай-американдық және нағыз қытай тағамдарына маманданған қытайларға тиесілі мейрамханалар бар. DC-дегі мейрамханалар маманданған қытай тағамдарының аймақтық түрлеріне Шанхай, Кантон, Уйғыр, Моңғол және Сычуань асханалары жатады. Мэриленд және Вирджиния штатының қалалық округтерінде, онда қытай халқы Вашингтоннан гөрі көп, жоғарыда аталғандардан басқа Гонконг, Хунань, Шанси, Тайвань және Юньнань асханалары да кең таралған.

Гавайи

Гавайлық қытай тағамдары континенттік Америка Құрама Штаттарындағы қытай тағамдарынан сәл өзгеше дамыды. Гавайидегі Тынық мұхитының этникалық әртүрлілігі және Гавайидегі қытайдың тарихи ықпалының нәтижесінде, қытай тағамдары Гавайи асүйінің бір бөлігін құрайды, ол әртүрлі ас дастурлерінің қосындысы болып табылады. Кейбір қытай тағамдары Гавайиде тағамдық жинақтардың (plate lunches) құрамында әдетте ұсынылады. Тағамдардың атаулары да өзгеше, мысалы, Манапуа – гавайилік "Mea ono pua'a" немесе "дәмді шошқа еті" деген сөздің қысқартылған түрі, ол дим-сам баодан шыққан, бірақ ет міндетті түрде шошқа еті болуы керек емес.

Танымал мәдениет

Көптеген американдық фильмдерде (мысалы: The Godfather; Ghostbusters; The Lost Boys; The Naked Gun; Crossing Delancey; Paid in Full; және Inside Out) қытай тағамын устрица қабықтарынан жейтін сахналар кездеседі. Дегенмен, барлық осы фильмдерде бір үлгідегі тағам таңдауы оның танымалдылығын көрсетеді. Далласта кең таралған әзіл – Клифф Барнстың арзан қытай тағамын ұнатуы, ал оның қарсыласы Дж.Р. Юингтің әдемі мейрамханаларды таңдауы. Қытай мейрамханаларын бейнелейтін американдық телесериалдар мен фильмдердің қатарында A Christmas Story, Seinfeld (әсіресе "Қытай мейрамханасы" атты эпизод), Sex and the City, Little China-дағы үлкен қиындықтар, South Park, Аждаһа жылы, Өлімге әкелетін қару 4, Микки көк көз, Booty Call, Rush Hour 2 және Қара киімдегілер 3 фильмдері бар. Көбінесе бұл нақты мейрамхана емес, америкалық қытай мейрамханасының стереотипін көрсететін кино түсірілім алаңы болады, онда "қағаз фонарьдар мен күрделі ағаш өрнектері", "көптеген аквариумдар және алтын ою-өрнектері бар [қызыл] қабырға қағазы" және "алтын айдаһарлар", сондай-ақ "терезеде ілінген үйректер" орналасқан. P. F. Chang's, американдық қытай тағамдарына маманданған мейрамханалар желісі, Қытайдың Шанхай қаласында жаңа мейрамхана ашты. Бұл желінің бас директоры Майкл Осанлу Қытайда одан да көп мейрамхана ашуға үмітті екенін айтты, себебі қытай халқы жаңа нәрселерді сынап көргісі келеді деп сенді. Қытайда ашылған американдық қытай мейрамханаларының көпшілігінің иелері – қытай-американдықтар. Олардың басты клиенттері – шетелден келген адамдар мен оқу тәжірибесі бар студенттер. Алайда, көптеген қытайлықтар, әсіресе жастар, американдық қытай тағамдарын татып көруге көбірек ниетті. Бейжіңдегі америкалық қытайлық "Bamboo Chinese Fast Food" мейрамханасының иесі Инхао Сюй, шетелдік тәжірибесі жоқ жастардың американдық стильдегі қытай тағамын қабылдауының жоғары деңгейіне таңырқанын айтты. Бұның себебі – мәдени әсер: көптеген американдық қытай асханалары американдық телешоулар мен фильмдерде, мысалы, Friends және The Big Bang Theory фильмдерінде көрсетіледі, бұл Қытайдағы жастарды американдық қытай тағамын сынап көруге ынталандырады.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында ашылған америкалық қытай рестораны Woktionary, Чоу-мейн және монғолдық сиыр еті сияқты нағыз америкалық қытай тағамдарын ұсынады. Сонымен қатар, бас аспазшы Ким кейбір тағамдарға жаңа дәмдер қосты. Осы уақытта, Panda Express та Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында мейрамхана ашты. Компанияның бас директоры көптеген корей тұтынушылары олардың ашылуын асыға күткенін мәлімдеді.

Жапония

Жапониядағы алғашқы Panda Express 2016 жылдың қараша айында Кавасакиде ашылды. Ол Жапонияда тұратын американдықтарға американдық қытай тағамдарының нағыз дәмін ұсынуға бағытталған. АҚШ-тағы Panda Express мейрамханаларындағыдай, Жапонияда да Orange Chicken, Beijing Beef және Fortune cookie сияқты ұқсас мәзірлер бар. Бірақ, бұл мейрамхана Жапонияда ғана қолжетімді тәтті және ащы креветка тағамын ұсынып, жергілікті талаптарға бейімделуге тырысады.

Дастархан кітаптары

Сара Боссе, Оното Ватанна, Жаклин М. Ньюменнің кіріспесімен. Қытай-жапон аспаздық кітабы. (1914; қайта басылған, Бедфорд, М.А.: Applewood Books, 2006). . Айлин Ин Фэй Ло және Александра Грейбловски. Қытай асханасы: Рецепттер, техникалар және ингредиенттер, тарих және естеліктер – Американың қытай тағамы бойынша жетекші маманынан. (Нью-Йорк: Уильям Морроу, 1999). .