Қытай қалашықтары: Этностық аймақтар мен эволюциясы

Кіріспе

Шет елдік қытайлардың этностық аймағы

Анықтама

Оксфорд сөздігі «қытай ауданы» деген сөзді «Азияға жатпайтын кез келген қаланың, әсіресе қалалар мен теңіз порттарының, халқы негізінен қытай текті адамдардан тұратын ауданы» деп түсіндіреді. Дегенмен, кейбір қытай аудандарының Қытаймен тікелей қатысы болуы мүмкін емес. Кейбір «вьетнамдық» анклавтар шын мәнінде қаланың «екінші қытай ауданы» болып табылады, ал кейбір қытай аудандары жалпы азиялық болып саналады, яғни оларды корей ауданы немесе Кішкентай Үндістан деп те санауға болады. Мысалы, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Азиялықтар ауданы. Ол бастапқыда қытай ауданы деп аталған, бірақ кейіннен онда бизнес ашқан қытай емес азиялық американдықтардың көбеюіне байланысты аты өзгертілді. Бүгінде бұл аудан Кливлендтегі қытай, тайваньдық, корей, жапон, филиппин, үнді, вьетнам, камбоджалық, лаос, непалдық және тай қауымдастықтарын біріктіретін фактор болып табылады. Терминнің мағынасындағы одан әрі түсініксіздіктерге қытай этноқалалары жатады, олар анықтама бойынша «ірі мегаполистердегі тұрғын үй және бизнес аудандарының қала шетіндегі этникалық шоғырлары» болып табылады. «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақала, қалалық ортадағы «дәстүрлі» қытай ауданы ретінде танылатын Манхэттендегі қытай ауданы сияқты, өте әртүрлі қытай аудандарын жіктеу арқылы осы шекараны одан әрі бұлыңдатады; Монтерей Парктің қытай ауданы, «қала шетінде» орналасқан (және осылай белгіленген); және Остин, Техас штатының қытай ауданы, ол негізінен «жасалма» қытай тақырыбындағы сауда орталығы. Бұл терминнің тек қалалық ортадағы қытай ауданын сипаттаған тар анықтамаларымен қарама-қайшы келеді.

Тарих

Қытай еркектері мен олардың жергілікті жұбайлары тұратын сауда орталықтары Оңтүстік-Шығыс Азияда ұзақ жылдар бойы бар. Қытайдан басқа елдерге эмиграция 1860 жылдары Пекин шартының (1860) қол қойылуымен, Қытайдың шекараларын еркін қозғалыс үшін ашумен үдеді. Алғашқы эмигранттар негізінен Қытайдың оңтүстік-шығысындағы Гуандун (Кантон, Квантун) және Фуцзянь (Фукиен, Хоккин) жағалау провинцияларынан келді, ондағы адамдар көбінесе тойшан, кантон, хакка, теочеу (чиучоу) және хоккин тілдерінде сөйлейді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Солтүстік Америкаға қытайлардың көп бөлігі Гуандун провинциясындағы Жемше өзені дельтасының батысында орналасқан Сзе Юп деп аталатын төрт уезден келді, бұл Тойшан тілін Канада мен АҚШ-тағы қытай кварталарында кең таралған қытай тілінің басты диалектісіне айналдырды. Қытайдағы жағдайлар соңғы онжылдықтарда жақсарғандықтан, көптеген қытай кварталары бастапқы мақсатын – жаңа мәдениетке бейімделу үшін көмектесуді – жоғалтты. Оларға таза миграция азайғандықтан, кішкентай қытай кварталары бірте-бірте құлдырап, көбінесе тарихи ескерткіштерге айналды, енді этникалық аймақтар ретінде қызмет етпейді.

Азияда

Испан Филиппинінде, ең көне сақталған қытай аудандары орналасқан, қытай көшіп келушілердің (санглилер) тұруына арналған аудан «париан» деп аталды, олар көбінесе сауда тауарларының базары болды. Олардың көпшілігі 16-шы ғасырдың соңында қытай көшіп келушілерін орналастыру мақсатымен құрылды, бұл ерте испан отарлық саясатының этникалық бөліну бөлігі болды. Филиппиннің әртүрлі аймақтарында көптеген париандар болды, олардың аттары қазіргі аудан атауларында сақталған. Мысалы, Маниланың Интрамурос қаласындағы Париан де Арросерос (кейін бірнеше рет көшіріліп, соңында Бинондоға орналасты). Бұл термин филиппин көшіп келушілер арқылы Латын Америкасына да жетті. 18-шы және 19-шы ғасырларда Манила галеондарынан әкелінген тауарларды сатқан Мексика қаласының орталық базары (қазіргі Зокалоның бөлігі) «Париан де Манила» (немесе жай ғана «Париан») деп аталды. Жәңгір хан мен Томе Пирестің саяхаттарында айтылғандай, Оңтүстік-Шығыс Азияның жағалау аймақтарында 16-шы ғасырда бірнеше қытай қоныстары болған. Мысалы, португал отарлық кезеңіндегі Мелакада Кампо-Китайда көптеген қытай халқы тұрды. Олар сауда жасау үшін биліктің рұқсатымен портовый қалаларға қоныстанды. 16-шы ғасырда еуропалық отаршылдар портовый қалаларды басып алып, билік құрғаннан кейін, қытайлар еуропалық саудагерлер мен отаршылдарға көмектесіп, дербес елді мекендер құрды. Көптеген Азиялық қытай аудандарының тарихы ұзақ, бірақ олар әлі сол атаумен белгілі емес. 1600 жылы Нагасаки, Кобе және Йокогама (Жапония), Маниланың Бинондосы, Вьетнамның орталық бөлігіндегі Хой Ан және Бао Винь қалаларында осындай орталықтар болды. Индонезияның Джакарта қаласындағы Глодок қытай ауданы 1740 жылы құрылды. Қытайдың Үндістандағы тарихы біздің заманымыздың 5-шы ғасырына дейін жетеді, ал Калькуттадағы алғашқы тіркелген қытай қоныстанушысы 1780 жыл шамасында Янг Атчев деп аталды. Үндістанның Калькутта, Мумбай және Ченнаи қалаларында алғашқы қытай аудандары пайда болды. Таиландтың Бангкок қаласындағы Яоварат көшесіндегі қытай ауданы 1782 жылы қаламен бірге құрылды.

In the Spanish Philippines, where the oldest surviving Chinatowns are located, the district where Chinese migrants (sangleyes) were required to live is called a parián, which were also often a marketplace for trade goods. Most of them were established in the late 16th century to house Chinese migrants as part of the early Spanish colonial policy of ethnic segregation. There were numerous pariáns throughout the Philippines in various locations, the names of which still survive into modern district names. This include the Parián de Arroceros of Intramuros, Manila (which was eventually moved several times, ending up in Binondo). The term was also carried into Latin America by Filipino migrants. The central market place of Mexico City (now part of Zócalo) selling imported goods from the Manila galleons in the 18th and early 19th centuries was called "Parián de Manila" (or just "Parián"). Along the coastal areas of Southeast Asia, several Chinese settlements existed as early as the 16th century according to Zheng He and Tomé Pires' travel accounts. Melaka during the Portuguese colonial period, for instance, had a large Chinese population in Campo China. They settled down at port towns under the authority's approval for trading. After the European colonial powers seized and ruled the port towns in the 16th century, Chinese supported European traders and colonists, and created autonomous settlements. Several Asian Chinatowns, although not yet called by that name, have a long history. Those in Nagasaki, Kobe, and Yokohama, Japan, Binondo in Manila, Hoi An and Bao Vinh in central Vietnam all existed in 1600. Glodok, the Chinese quarter of Jakarta, Indonesia, dates to 1740. Chinese presence in India dates back to the 5th century CE, with the first recorded Chinese settler in Calcutta named Young Atchew around 1780. Chinatowns first appeared in the Indian cities of Kolkata, Mumbai, and Chennai. The Chinatown centered on Yaowarat Road in Bangkok, Thailand, was founded at the same time as the city itself, in 1782.

Азиядан тыс жерлерде

Көптеген қытай иммигранттары 1850-ші жылдардың соңында Альфред Холт құрған жүк тасымалдау компаниясы Blue Funnel Shipping Line-да жұмыс істеу үшін Ливерпульге келді. Коммерциялық кеме қатынасы Шанхай, Гонконг және Ливерпуль қалалары арасында, негізінен жібек, мақта және шай импорттау арқылы, берік сауда байланыстарын құрды. Олар оңтүстік Ливерпульдегі доктарға жақын қоныстанды. Бұл аймақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр бомбалауға ұшырады, нәтижесінде қытай қауымы Нельсон көшесіндегі Ливерпульдің Қытай ауданына көшті. Сан-Францискодағы Қытай ауданы Солтүстік Америкадағы ең ірі және Мексиканың солтүстігіндегі ең көне аудан болып табылады. Ол 1850-1900 жылдар аралығында алғашқы қытай иммигранттары үшін кіру порты қызметін атқарды. Бұл аймақ қала әкімдігі мен жеке меншік иелерінен берілген географиялық аймақ болды, бұл қытай азаматтарына қала ішіндегі тұрғын үйлерді мұраға алуға және тұруға мүмкіндік берді. Көптеген қытайлар ірі компанияларда жұмыс іздеді, ең танымалсы – Трансконтинентальдық теміржолдағы Central Pacific компаниясы. Омахада басталып, сол қалада шамамен бір ғасыр бойы белгілі бір Қытай ауданы болды. Солтүстік Америкадағы Қытай аудандарының құрылған басқа қалаларына Сан-Диегодан Викторияға дейінгі Батыс жағалауындағы ірі елді мекендердің барлығы кіреді. Алғашқы иммигранттардың кейбіреуі 1849 жылғы Алтын асыру кезінде байлыққа қол жеткізу үмітімен тау-кен жұмысына немесе тәуелсіз іздеушілер ретінде жұмыс істеді. Экономикалық мүмкіндіктер АҚШ-та қосымша Қытай аудандарын құруға түрткі болды. Бастапқы Қытай аудандары АҚШ-тың батысында Калифорния, Орегон, Вашингтон, Айдахо, Юта, Колорадо және Аризона сияқты штаттарда салынды. Трансконтинентальдық теміржол салынысымен бірге Сент-Луис, Чикаго, Цинциннати, Питтсбург және Монтана штатының Бутте сияқты теміржол қалаларында да Қытай аудандары пайда бола бастады. Содан кейін Нью-Йорк, Бостон, Филадельфия, Провиденс және Балтимор сияқты шығыс жағалаудағы көптеген қалаларда да Қытай аудандары құрылды. Эмансипациялық жариялама қабылданғаннан кейін Арканзас, Луизиана және Джорджия сияқты оңтүстік штаттардағы көптеген құл еңбегінің орнына қытайлықтар жұмысқа алына бастады. Қытай аудандарының тарихы әрқашан бейбіт болған жоқ, әсіресе еңбек даулары туындаған кезде. Аз төленген қытай жұмысшылары ақ шахтерлерді көптеген таулы аймақтардағы Қытай аудандарында алмастырған кезде расизмдік шиеленістер күшейді, мысалы Вайомингтегі Рок-Спрингс қырғыны. Осы шекаралық Қытай аудандарының көпшілігі америкалық расизмнің күшеюімен және Қытайларды шеттету туралы заңның қабылдануымен жойылды. Австралияда 1851 жылы басталған Виктория алтын асыруы Гуандун аймағынан қытайлық алтын іздеушілерді өзіне тартты. 1850-ші жылдардың ортасында Мельбурнның Литтл Бурк көшесінің шығыс жағында қауым құрыла бастады; бұл аймақ әлі күнге дейін Мельбурнның Қытай ауданының орталығы болып табылады, бұл оны батыс қаладағы ең көне үздіксіз орналасқан Қытай ауданы етеді (Сан-Франциско қаласы қиратылғаннан кейін қайта салынған). Бірте-бірте кеңейіп, 20-ғасырдың басында қытай бизнесі, негізінен жиһаз шеберханалары, қаланың кең алабын алып, көршілес "Кіші Лон" қызыл жарық ауданына еніп кетті. Иммиграцияның шектелуімен ол қайтадан қысқарды, 1970 жылдардың аяғында қытайлық мейрамханалардың жолағына айналды, ол сәнді аркалармен атап өтілді. Алайда, жақында Қытайдан студенттердің көптеп келуімен қазір бұл қалада тағам дүкендері, туристік агенттіктер, мейрамханалар мен азық-түлік дүкендері көп. Австралиялық алтын асыру Сиднейдегі Қытай ауданының дамуына ықпал етті, алдымен The Rocks айналасында, доктардың жанында, бірақ ол екі рет көшірілді, алдымен 1890 жылдары Хеймаркет аймағының шығыс жағына, жаңа базарлардың маңында, содан кейін 1920 жылдары батыс жағына шоғырланды. Қазіргі кезде Сиднейдің Қытай ауданы Диксон көшесінде орналасқан. Еуропа астаналарындағы басқа Қытай аудандары, соның ішінде Париж мен Лондон, 20-ғасырдың басында құрылды. Лондонның алғашқы Қытай ауданы 20-шы ғасырдың басында Лондонның шығыс бөлігінің Лаймхаус ауданында орналасқан. Қытай халқы Доклендке жиі келетін қытайлық теңізшілерге қызмет көрсететін бизнеспен айналысты. Бұл аймақ опиум ордалары мен ықжалды үйлер туралы мақтаныштан шыққан хабарлардан жаман атына ие болды. Франция Қытайдан келген иммигрант жұмысшылардың үлкен қонысын қабылдады, көбінесе Чжэцзян провинциясының Вэньчжоу қаласынан. Маңызды Қытай аудандары Париждегі Belleville және 13-ші округте пайда болды.

Many Chinese immigrants arrived in Liverpool in the late 1850s in the employ of the Blue Funnel Shipping Line, a cargo transport company established by Alfred Holt. The commercial shipping line created strong trade links between the cities of Shanghai, Hong Kong, and Liverpool, mainly in the importation of silk, cotton, and tea. They settled near the docks in south Liverpool, this area was heavily bombed during World War II, causing the Chinese community moving to the current location Liverpool Chinatown on Nelson Street. The Chinatown in San Francisco is one of the largest in North America and the oldest north of Mexico. It served as a port of entry for early Chinese immigrants from the 1850s to the 1900s. The area was the one geographical region deeded by the city government and private property owners which allowed Chinese persons to inherit and inhabit dwellings within the city. Many Chinese found jobs working for large companies seeking a source of labor, most famously as part of the Central Pacific on the Transcontinental Railroad. Since it started in Omaha, that city had a notable Chinatown for almost a century. Other cities in North America where Chinatowns were founded in the mid nineteenth century include almost every major settlement along the West Coast from San Diego to Victoria. Other early immigrants worked as mine workers or independent prospectors hoping to strike it rich during the 1849 Gold Rush. Economic opportunity drove the building of further Chinatowns in the United States. The initial Chinatowns were built in the Western United States in states such as California, Oregon, Washington, Idaho, Utah, Colorado and Arizona. As the transcontinental railroad was built, more Chinatowns started to appear in railroad towns such as St. Louis, Chicago, Cincinnati, Pittsburgh and Butte, Montana. Chinatowns then subsequently emerged in many East Coast cities, including New York City, Boston, Philadelphia, Providence and Baltimore. With the passage of the Emancipation Proclamation, many southern states such as Arkansas, Louisiana and Georgia began to hire Chinese for work in place of slave labor. The history of Chinatowns was not always peaceful, especially when labor disputes arose. Racial tensions flared when lower paid Chinese workers replaced white miners in many mountain area Chinatowns, such as in Wyoming with the Rock Springs Massacre. Many of these frontier Chinatowns became extinct as American racism surged and the Chinese Exclusion Act was passed. In Australia, the Victorian gold rush, which began in 1851, attracted Chinese prospectors from the Guangdong area. A community began to form in the eastern end of Little Bourke Street, Melbourne by the mid 1850s; the area is still the center of the Melbourne Chinatown, making it the oldest continuously occupied Chinatown in a western city (since the San Francisco one was destroyed and rebuilt). Gradually expanding, it reached a peak in the early 20th century, with Chinese business, mainly furniture workshops, occupying a block wide swath of the city, overlapping into the adjacent 'Little Lon' red light district. With restricted immigration it shrunk again, becoming a strip of Chinese restaurants by the late 1970s, when it was celebrated with decorative arches. However, with a recent huge influx of students from mainland China, it is now the center of a much larger area of noodle shops, travel agents, restaurants, and groceries. The Australian gold rushes also saw the development of a Chinatown in Sydney, at first around The Rocks, near the docks, but it has moved twice, first in the 1890s to the east side of the Haymarket area, near the new markets, then in the 1920s concentrating on the west side. Nowadays, Sydney's Chinatown is centered on Dixon Street. Other Chinatowns in European capitals, including Paris and London, were established at the turn of the 20th century. The first Chinatown in London was located in the Limehouse area of the East End of London at the start of the 20th century. The Chinese population engaged in business which catered to the Chinese sailors who frequented the Docklands. The area acquired a bad reputation from exaggerated reports of opium dens and slum housing. France received a large settlement of Chinese immigrant laborers, mostly from the city of Wenzhou, in the Zhejiang province of China. Significant Chinatowns sprung up in Belleville and the 13th arrondissement of Paris.

1970-ші жылдардан бүгінгі күнге дейін

1970 жылдардың аяғына қарай Вьетнам соғысынан қашқан босқындар мен жер аударылғандар дамыған Батыс елдеріндегі қытай аудандарын қайта дамытуға маңызды үлес қосты. Осының нәтижесінде көптеген қазіргі қытай аудандары жалпыазиялық бизнес орталықтары мен тұрғын үйлерге айналды. Ал бұрынғыда, көптеген қытай аудандарында негізінен Оңтүстік-Шығыс Қытайдан келген қытайлар тұрған. 2001 жылы 11 қыркүйектегі оқиғалар киім өнеркәсібінің құлдырауына байланысты Манхэттеннің қытай ауданынан Коннектикут штатының Монтвилл қаласына шамамен 14 000 қытай жұмысшысының көшіп кетуіне себеп болды. Бұл жұмысшылар «Мохиган Сан» казиносының дамуына байланысты казиноларда жұмыс істеуге көшті. 2012 жылы Тихуанадағы қытай ауданы Қытайға тікелей рейстердің болуының нәтижесінде құрылды. Тихуананың Ла-Меса ауданы бұрынғыда шағын анклав болған, бірақ Шанхайға тікелей рейстер ашылуына байланысты үш есеге ұлғайды. 2009 жылы 5 000 адамды құраған этникалық қытай халқының саны 2012 жылы шамамен 15 000-ға жетіп, Мексикадағы ең ірі қытай анклавы ретінде Мексикалидің қытай ауданын басып озды. Нью-Йорк қаласы, Лонг-Айленд және Нью-Йорк, Нью-Джерси, Коннектикут және Пенсильвания штаттарының жақын аудандарынан тұратын Нью-Йорк мегаполисі АҚШ-тағы кез келген мегаполистегі ең ірі қытай-американдық халқына және Қытайдан тыс ең ірі қытай халқына ие. 2017 жылы олардың саны шамамен 893 697 адамды құрады, соның ішінде Нью-Йорк қаласындағы тоғыз қытай ауданы бар, жалпы саны кем дегенде 12 ауданды құрайды. Заңды және заңсыз көші-қон Нью-Йорк мегаполисіндегі қытай-американдық халқының өсуіне ықпал етті. Нью-Йорктің альфа-глобал қала мәртебесі, кең көлік жүйесі және Нью-Йорк мегаполисінің үлкен экономикалық нарығы оның халықаралық көші-қон орталығы болып қала беруінің көптеген себептерінің қатарында. Манхэттендегі қытай ауданы Батыс жарты шардағы этникалық қытайлардың ең көп шоғырланған жері болып табылады, ал Куинстің Флашинг қытай ауданы әлемдегі ең үлкен қытай ауданына айналды. COVID-19 пандемиясы Сан-Францискодағы және Чикагодағы қытай аудандарының, сондай-ақ әлемдегі басқа да аудандардың туризмі мен бизнесіне кері әсер етті.

By the late 1970s, refugees and exiles from the Vietnam War played a significant part in the redevelopment of Chinatowns in developed Western countries. As a result, many existing Chinatowns have become pan Asian business districts and residential neighborhoods. By contrast, most Chinatowns in the past had been largely inhabited by Chinese from southeastern China. In 2001, the events of September 11 resulted in a mass migration of about 14,000 Chinese workers from Manhattan's Chinatown to Montville, Connecticut, due to the fall of the garment industry. Chinese workers transitioned to casino jobs fueled by the development of the Mohegan Sun casino. In 2012, Tijuana's Chinatown formed as a result of availability of direct flights to China. The La Mesa District of Tijuana was formerly a small enclave, but has tripled in size as a result of direct flights to Shanghai. It has an ethnic Chinese population rise from 5,000 in 2009 to roughly 15,000 in 2012, overtaking Mexicali's Chinatown as the largest Chinese enclave in Mexico. The New York metropolitan area, consisting of New York City, Long Island, and nearby areas within the states of New York, New Jersey, Connecticut, and Pennsylvania, is home to the largest Chinese American population of any metropolitan area within the United States and the largest Chinese population outside of China, enumerating an estimated 893,697 in 2017, and including at least 12 Chinatowns, including nine in New York City proper alone. and illegal, has fueled Chinese American population growth in the New York metropolitan area. New York's status as an alpha global city, its extensive mass transit system, and the New York metropolitan area's enormous economic marketplace are among the many reasons it remains a major international immigration hub. The Manhattan Chinatown contains the largest concentration of ethnic Chinese in the Western hemisphere, and the Flushing Chinatown in Queens has become the world's largest Chinatown. The COVID 19 pandemic has adversely affected tourism and business in Chinatown, San Francisco and Chinatown, Chicago, Illinois as well as others worldwide.

Тарих

Фуцзянь провинциясының халқы 14 ғасырдан бастап Оңтүстік Қытай теңізі арқылы тұрақты жұмыс іздеу үшін, көбінесе сауда және балық аулау салаларында, көшіп, Магонг (Пенгху), Хойан (Вьетнам), Сонгкла (Таиланд), Малакка (Малайзия), Бантен, Семаранг, Тубан (Индонезия), Манила (Филиппин) сияқты жергілікті биліктің келісімімен порттар мен кемежайлар маңына қоныстанды. Оңтүстік Қытай теңізінің жағалау бойында осындай қоныстардың көптегені пайда болды, португалдықтар оларды "Кампон-Китай" деп, ал ағылшындар "China Town" деп атады.

Есеп айырысу үлгісі

Елді мекен пирс бойында дамыды және теңіз саяхатының қауіпсіздігі үшін Теңіз Құдайына арналған Мазу ғибадатханасымен қорғалды. Мазу ғибадатханасының алдында базар ашылып, Мазу ғибадатханасының батыс жағынан басталатын көше бойында дүкендер салынды. Көшенің соңында Тудигонг (Жер Құдайы) ғибадатханасы орналасқан. Елді мекен сауда қаласы ретінде гүлденгенде, Куан Ти ғибадатханасы, әсіресе Гонконг және Гуандун провинциясынан келген адамдар үшін, коммерциялық сәттілік үшін салынып қосылды. Бұл негізгі үлгі елді мекен қала ретінде кеңейген кезде де сақталды және Оңтүстік-Шығыс Азияның тарихи қалалық орталығын құрады.

Сипаттамалары

Төменде сипатталған ерекшеліктер көптеген қазіргі заманғы қытай аудандарына тән.

Демография

АҚШ-тағы Сан-Франциско мен Лос-Анджелестегі сияқты алғашқы қытай аудандары, қытай тегіндес адамдар үшін табиғи бағыт болды, себебі көші-қон Калифорниядағы алтын асыру және Трансконтиненталдық теміржол сияқты мүмкіндіктердің нәтижесінде халықты тартып, табиғи қытай анклавтарын құрды. Бұл анклавтар көбінесе 100% хан тайлылардың толық құрамынан тұрды, олар Қытайда да, анклавтың ішінде де туған адамдарды қамтыды, яғни америкалық қытайларды. АҚШ және Канада сияқты еркін елдерде кемсітушілікке жол бермейтін тұрғын үй заңдары, «тек қытайлар» деп сипатталатын аудандарға, қытай емес адамдардың да сол қауымдастықта тұруына мүмкіндік береді. Мысалы, Филадельфиядағы қытай ауданында қытай емес тұрғындардың саны көп. Жақында жүргізілген зерттеулер демографиялық өзгерістердің бұрынғы қытай аудандарының жаңаруымен байланысты екенін көрсетеді. Сәнді тұрғын үйлердің көбеюі мұндай аудандардың жаңаруын жылдамдатады. Осы типтегі табиғи анклавтардың пайда болу тенденциясы төмендеп барады (Нью-Йорктегі Куинс және Бруклиндегі жаңа қытай аудандарының өсуі мен пайда болуынан басқа), олардың орнына «Диснейленд сияқты» жаңа аттракциондар келді, мысалы, Нью-Йорктің Кэтскилл аймағында салынатын жаңа қытай ауданы. Бұл, Қытайдың тарихи қалашықтарының жойылу қаупіне тап болуына және олардың қытай иммигранттарының қажеттіліктерін қанағаттандыруын тоқтатуына әкелуі мүмкін. Коннектикут штатының Норвич және Сан-Габриэль аймағындағы жаңа құрылыстар, әдетте «қытай аудандары» деп есептелмейді, себебі оларда дәстүрлі қытай сәулеті немесе қытай тіліндегі жарнамалар жоқ. Бұл, заңмен немесе белгілермен ресми түрде бекітілген аумақтардың ерекшелігін көрсетеді, олар «қытай аудандары» деп аталады, ал қытай тегіндес адамдардың «көпшілік» тұратын жерлерден өзгешеленеді. Мысалы, АҚШ-тағы Калифорния штатының Сан-Хосе қаласында 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша 63,434 қытай тегіндес адам тұрады, бірақ онда «қытай ауданы жоқ». Ал кейбір «ресми» қытай аудандарында қытай халқы одан да аз.

The early Chinatowns such as those in San Francisco and Los Angeles in the United States were naturally destinations for people of Chinese descent as migration were the result of opportunities such as the California Gold Rush and the Transcontinental Railroad drawing the population in, creating natural Chinese enclaves that were almost always 100% exclusively Han Chinese, which included both people born in China and in the enclave, in this case American born Chinese. In some free countries such as the United States and Canada, housing laws that prevent discrimination also allows neighborhoods that may have been characterized as "All Chinese" to also allow non Chinese to reside in these communities. For example, the Chinatown in Philadelphia has a sizeable non Chinese population residing within the community. A recent study also suggests that the demographic change is also driven by gentrification of what were previously Chinatown neighborhoods. The influx of luxury housing is speeding up the gentrification of such neighborhoods. The trend for emergence of these types of natural enclaves is on the decline (with the exceptions being the continued growth and emergence of newer Chinatowns in Queens and Brooklyn in New York City), only to be replaced by newer "Disneyland like" attractions, such as a new Chinatown that will be built in the Catskills region of New York. This includes the endangerment of existing historical Chinatowns that will eventually stop serving the needs of Chinese immigrants. Newer developments like those in Norwich, Connecticut, and the San Gabriel Valley, which are not necessarily considered "Chinatowns" in the sense that they do not necessarily contain the Chinese architectures or Chinese language signs as signatures of an officially sanctioned area that was designated either in law or signage stating so, differentiate areas that are called "Chinatowns" versus locations that have "significant" populations of people of Chinese descent. For example, San Jose, California in the United States has 63,434 people (2010 U. S. Census) of Chinese descent, and yet "does not have a Chinatown". Some "official" Chinatowns have Chinese populations much lower than that.

Қалалық көрініс

Көптеген туристік қалалардағы қытай аудандарын қытай тілінде Пайфан деп аталатын үлкен қызыл аркалы кіреберіс құрылымдарымен (кейде келушілерді қарсы алу үшін құрылыстың екі жағында императорлық қорғаушы арыстан мүсіндері болады) ажыратуға болады. Сиднейдегі Қытай ауданындағы Достық бағы мен Британдық Колумбиядағы Виктория қаласының кіреберісіндегі қытай тас арыстандары сияқты басқа қытай сәулет өнерінің стильдері де кейбір қытай аудандарында кездеседі. Ирандағы Махале Чиниха қытай ауданы қытай сәулет стилінде салынған көптеген ғимараттарды қамтиды. Пайфандарға әдетте қытай тілінде арнайы жазулар жазылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, мұндай қақпалар Қытай Республикасы мен Қытай Халық Республикасынан, сондай-ақ жергілікті биліктерден (мысалы, Сан-Францискодағы Чайнатаун) және бизнес ұйымдарынан қалаға сыйлық ретінде табыс етілген. Кубаның Гавана қаласындағы ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалған қытай ауданы, қайта жандануының бір бөлігі ретінде, Қытай Халық Республикасынан өзінің пайфанг құрылысына қажетті материалдарды алды. Мұндай қызыл аркалардың құрылысы көбінесе қытай ауданының тұрғындарының қаржылық үлесімен қаржыландырылады. Кейбір құрылыстар толыққанды қиылысқа дейін созылады, ал кейбіреулері биіктігі мен ені жағынан кішкентай болады. Пайфандар ағаштан, тастан немесе болаттан жасалуы мүмкін және күрделі немесе қарапайым дизайнды қамтуы мүмкін.

Қайырымдылық және кәсіпкерлік бірлестіктер

Көптеген қытай аудандарының маңызды бөлігі – иммигранттарға белгілі бір деңгейде көмек көрсететін отбасылық қайырымдылық бірлестіктері. Бұл бірлестіктер әдетте әлеуметтік қолдау, діни қызметтер, қайтыс болған жағдайдағы жәрдемақы (мүшелердің есімдері қытай тілінде әдетте тақташаларға жазылып, қабырғаларға ілінеді), тамақтандыру және этникалық қытайлар, әсіресе егде жастағы қытай көшіп келгендері үшін ойын-сауық ұйымдастырады. Мүшелік ортақ қытай тегіне, кланға, сөйленетін қытай диалектісіне, нақты ауылға, аймаққа немесе туған жеріне байланысты болуы мүмкін. Көптеген бірлестіктердің өз ғимараттары бар. Мысалдарға Сан-Францискодағы танымал Қытайдың Біріктірілген Қайырымдылық Бірлестігі (中華總會館 Zhōnghuá Zǒng Huìguǎn), сондай-ақ «Қытайдың Алты Компаниясы» және Лос-Анджелестің Оңтүстік Калифорниялық Теochew Бірлестігі жатады. Қытайдың Біріктірілген Қайырымдылық Бірлестігі Солтүстік Америкадағы қайырымдылық бірлестіктерінің ең ірі ұйымдық тобының бірі болып табылады және бірнеше қытай ауданында бөлімшелері бар. Саяси тұрғыдан CCBA дәстүрлі түрде Гоминьданмен және Қытай Республикасымен байланысты болған. Лондонның қытай ауданындағы Қытай қауымдастығы белсенді қызмет етеді. Париждің қытай ауданы Франциядағы Индокитай текті тұрғындар қауымдастығында мекемесі бар және бұрынғы француз Индокитайында туған Париждегі қытай иммигранттарына қызмет көрсетеді. Дәстүрлі түрде, қытай аудандарындағы бірлестіктер этникалық қытай бизнесінің мүдделерімен де байланысты болған, мысалы, Солтүстік Америкадағы қытай аудандарындағы мейрамханалар, азық-түлік дүкендері және кір жуу (қазіргі кезде қолданылмайтын) бірлестіктері. Чикагоның қытай ауданында Он Леонг саудагерлер қауымдастығы белсенді болды.

Ағылшынша

"Қытай ауданы" термині алғаш рет Азияда қолданылғанмен, ол қытай тілінен туындамаған. Оның ең ерте пайда болуы Сингапурдың қытай кварталымен байланысты болған сияқты, оны 1844 жылға қарай британдық отарлық үкімет "Қытай қаласы" немесе "Қытай ауданы" деп атады. Бұл, сол кездегі малай тіліндегі "Кампонг-Чайна" немесе "Кота-Чайна" немесе мүмкін "Кампонг-Тинхуа/Чунхуа/Чжунхуа" деген атаудың тікелей ағылшын тіліне аудармасы болуы мүмкін. Сингапурдан тыс жерде "қытай ауданы" термині алғаш рет 1852 жылы қолданылған болуы мүмкін, дін қызметкері Хэтфилд оны алыс Оңтүстік Атлантика мұхитындағы Сент-Хелена аралындағы негізгі елді мекеннің қытай бөлігіне қатысты қолданды. Бұл арал Үнді мұхиты портынан, Сингапурды қоса алғанда, Еуропа мен Солтүстік Америкаға сапарлаушылардың үнемі тоқтайтын орны болды. Америкадағы ең ерте пайдаланудың бірі 1855 жылға жатады, Сан-Франциско газеті "Дейли Альта Калифорния" "[Сан-Францисконың] Қытай ауданындағы көше шайқасы" туралы хабарлады. 1850 жылдардың соңындағы "Альта" газеттеріндегі басқа да мақалалар сол кезде Оровиль және Сан-Андрес сияқты Калифорнияның бірнеше қалаларында "Қытай ауданы" деп аталатын аймақтар болғанын нақты көрсетеді. 1869 жылға қарай "Қытай ауданы" АҚШ пен Канаданың барлық жерінде қазіргі заманғы толық мағынасын алды. Мысалы, Огайо штатының газеттерінің бірі былай деп жазды: "Сан-Диегодан Ситкаға дейін, әрбір қала мен ауылдың өзінің "қытай ауданы" бар". 1890 жылдарға дейінгі британдық басылымдарда "Қытай ауданы" көбінесе Калифорниямен байланысты қолданылды. Бастапқыда Австралия және Жаңа Зеландия журналистері де "қытай аудандарын" Калифорния құбылысы деп қарады. Алайда, олар бұл терминді жергілікті қытай қауымдастықтарын білдіру үшін Австралияда 1861 жылы және Жаңа Зеландияда 1873 жылы қолдана бастады. Көптеген басқа елдерде жергілікті қытай қауымдастықтарын "қытай ауданы" деп атау салты жиырмасыншы ғасырдан бұрын пайда болған жоқ. "Қытай ауданы" үшін бірнеше баламалы ағылшынша атаулар бар: "China Town" (әдетте британдық және австралиялық ағылшын тілінде қолданылады), "The Chinese District", "Chinese Quarter" және "China Alley" (ескі термин, АҚШ-тың батысындағы бірнеше ауылдық қалаларда қытай қауымдастығын атау үшін қолданылған; олардың кейбіреулері қазір тарихи орындар). Лилует, Британдық Колумбия, Канадада "China Alley" қаланың Бас көшесіне параллель, өзен аңғарына көрініс ашатын және негізінен саз кірпіштен салынған "қытай ауданының" тұрғын бөлігіне қарап тұратын сауда көшесі болды. Бір кезде үлкен және гүлденген қауым болғанына қарамастан, ондағы "қытай ауданы" мен "China Alley" іздерінің бәрі жоғалып кетті.

Although the term "Chinatown" was first used in Asia, it is not derived from a Chinese language. Its earliest appearance seems to have been in connection with the Chinese quarter of Singapore, which by 1844 was already being called "China Town" or "Chinatown" by the British colonial government. This may have been a word for word translation into English of the Malay name for that quarter, which in those days was probably "Kampong China" or possibly "Kota China" or "Kampong Tionghua/Chunghwa/Zhonghua". The first appearance of a Chinatown outside Singapore may have been in 1852, in a book by the Rev. Hatfield, who applied the term to the Chinese part of the main settlement on the remote South Atlantic island of St. Helena. The island was a regular way station on the voyage to Europe and North America from Indian Ocean ports, including Singapore. One of the earliest American usages dates to 1855, when San Francisco newspaper The Daily Alta California described a "pitched battle on the streets of [SF's] Chinatown". Other Alta articles from the late 1850s make it clear that areas called "Chinatown" existed at that time in several other California cities, including Oroville and San Andres. By 1869, "Chinatown had acquired its full modern meaning all over the U. S. and Canada. For instance, an Ohio newspaper wrote: "From San Diego to Sitka , every town and hamlet has its 'Chinatown'." In British publications before the 1890s, "Chinatown" appeared mainly in connection with California. At first, Australian and New Zealand journalists also regarded Chinatowns as Californian phenomena. However, they began using the term to denote local Chinese communities as early as 1861 in Australia and 1873 in New Zealand. In most other countries, the custom of calling local Chinese communities "Chinatowns" is not older than the twentieth century. Several alternate English names for Chinatown include China Town (generally used in British and Australian English), The Chinese District, Chinese Quarter and China Alley (an antiquated term used primarily in several rural towns in the western United States for a Chinese community; some of these are now historical sites). In the case of Lillooet, British Columbia, Canada, China Alley was a parallel commercial street adjacent to the town's Main Street, enjoying a view over the river valley adjacent and also over the main residential part of Chinatown, which was largely of adobe construction. All traces of Chinatown and China Alley there have disappeared, despite a once large and prosperous community.

Қытай тілінде

Қытай тілінде Чайна-таунды әдетте 唐人街 (Tángrénjiē) деп атайды, кантон тілінде Tong jan gai, мандарин тілінде Tángrénjiē, хакка тілінде Tong ngin gai, ал Тоисан диалектісінде Hong ngin gai деп атайды, бұл сөзбе-сөз "Тан халқының көшесі" дегенді білдіреді. Тан әулеті – Қытай өркениетінің гүлденген шағы, содан кейін кейбір қытайлар өздерін "Тан халқының ұрпақтары" деп атайды. Кейбір Чайна-таундар шын мәнінде бір көшеден ғана тұрады, мысалы, Канаданың Британдық Колумбиясы, Виктория қаласындағы салыстырмалы түрде қысқа Фисгард көшесі. Көбірек қазіргі заманғы қытайша атауы – 華埠 (Huábù, кантонша: Waa Fau, мандаринше), яғни "қытай қаласы", ол кейбір қалалардың құжаттары мен белгілерінің жартылай ресми қытай тіліндегі аудармаларында қолданылады. Бù (кейде мандаринше fù деп айтылады) әдетте теңіз портын білдіреді, бірақ осы контексте ол қала немесе кент деген мағынаны береді. Tong jan fau (唐人埠, "Тан халқының кенті") қазіргі уақытта кантон тілінде де қолданылады. Zhōngguó Chéng (中國城) – "Чина-таун" сөзінің сөзбе-сөз аудармасы да қолданылады, бірақ оны әртүрлі Чайна-таундарда тұратын қытай текті иммигранттардан гөрі Қытайдан келген азаматтар жиірек қолданады. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Чайна-таундарда жергілікті қытайлар қолданатын ерекше қытайша аттар бар, себебі Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі қалаларында көптеген шетелдік қытайлар тұрады. Шетелдік қытай халқы әртүрлі аймақтарда, Оңтүстік-Шығыс Азияның әрбір ірі қаласында кеңінен тарағандықтан, олардың орнына нақты қытайша аттар қолданылады. Мысалы, Сингапурда 2,8 миллион этникалық қытай тұрғындардың 74% құрайды. Сингапурдағы Чайна-таунның қытайша атауы – Niúchēshǔi (牛車水, Hokkien POJ: Gû chia chúi), бұл сөзбе-сөз "түйе арбасының суы" дегенді білдіреді, ол малай тіліндегі 'Kreta Ayer' сөзінен алынған, бұл аймақтан өткен су арбаларына сілтеме жасайды. Малайзияның Куала-Лумпур қаласындағы Чайна-таун (ондағы 2 миллион этникалық қытайлар Үлкен Куала-Лумпур халқының 30% құрайды), ресми түрде Петалинг көшесі (малай: Jalan Petaling) деп аталса да, малайзиялық қытайлар оны кантон тілінде ci4 cong2 gaai1 (茨廠街, пиньинь: Cíchǎng Jiē) деп атайды, бұл сөзбе-сөз "тапиока фабрикасы көшесі", бір кезде осы аймақта тұрған тапиока крахмалы фабрикасының атымен аталады. Филиппиннің Манила қаласында бұл аймақ Mínlúnluò Qū (岷倫洛區) деп аталады, бұл сөзбе-сөз "Мín және Luò өзендерінің қосылатын жері" дегенді білдіреді, бірақ бұл жергілікті терминнің – Бинодоның транслитерациясы және Пасиг өзеніне жақындығына сілтеме жасайды.

In Chinese, Chinatown is usually called 唐人街, in Cantonese Tong jan gai, in Mandarin Tángrénjiē, in Hakka Tong ngin gai, and in Toisan Hong ngin gai, literally meaning "Tang people's street(s)". The Tang Dynasty was a zenith of the Chinese civilization, after which some Chinese call themselves. Some Chinatowns are indeed just one single street, such as the relatively short Fisgard Street in Victoria, British Columbia, Canada. A more modern Chinese name is 華埠 (Cantonese: Waa Fau, Mandarin: Huábù) meaning "Chinese City", used in the semi official Chinese translations of some cities' documents and signs. Bù, pronounced sometimes in Mandarin as fù, usually means seaport; but in this sense, it means city or town. Tong jan fau (唐人埠 "Tang people's town") is also used in Cantonese nowadays. The literal word for word translation of Chinatown—Zhōngguó Chéng (中國城) is also used, but more frequently by visiting Chinese nationals rather than immigrants of Chinese descent who live in various Chinatowns. Chinatowns in Southeast Asia have unique Chinese names used by the local Chinese, as there are large populations of people who are Overseas Chinese, living within the various major cities of Southeast Asia. As the population of Overseas Chinese, is widely dispersed in various enclaves, across each major Southeast Asian city, specific Chinese names are used instead. For example, in Singapore, where 2.8 million ethnic Chinese constitute a majority 74% of the resident population, the Chinese name for Chinatown is Niúchēshǔi (牛車水, Hokkien POJ: Gû chia chúi), which literally means "ox cart water" from the Malay 'Kreta Ayer' in reference to the water carts that used to ply the area. The Chinatown in Kuala Lumpur, Malaysia, (where 2 million ethnic Chinese comprise 30% of the population of Greater Kuala Lumpur) while officially known as Petaling Street (Malay: Jalan Petaling), is referred to by Malaysian Chinese by its Cantonese name ci4 cong2 gaai1 (茨廠街, pinyin: Cíchǎng Jiē), literally "tapioca factory street", after a tapioca starch factory that once stood in the area. In Manila, Philippines, the area is called Mínlúnluò Qū 岷倫洛區, literally meaning the "Mín and Luò Rivers confluence district" but is actually a transliteration of the local term Binondo and an allusion to its proximity to the Pasig River.

Басқа тілдер

Филиппин испан тілінде қытай аудандары үшін қолданылатын термин – parián, оның этимологиясы белгісіз. Кейбір тілдер ағылшын тілінен алынған терминді қабылдады, мысалы, голланд және неміс тілдері.

Африка

Африка құрлығында Мадагаскар, Маврикий және Оңтүстік Африканың жағалау аймақтарында үш атақты қытайлық қалашығы орналасқан. Оңтүстік Африка Африка елдерінің ішіндегі ең ірі қытайлық қалашығы мен ең көп қытай халқына ие, сонымен қатар Африкаға келіп қоныстануға ниеттенген қытай иммигранттары үшін әрі қарай танымал бағыт болып табылады. Жоханнесбургтегі Сирилдендегі Деррик даңғылы Оңтүстік Африканың ең үлкен қытайлық ауданына үй иесі болып табылады.

Америка

Солтүстік Америка, Орталық Америка және Оңтүстік Американы қамтитын Америкада қытайлар ауданы 1800 жылдардан бері кездеседі. Ең танымалдары АҚШ және Канадада, Нью-Йорк, Бостон, Сан-Франциско, Чикаго, Торонто және Ванкувер қалаларында орналасқан. Нью-Йорк қалалық аймағы Азиядан тыс жердегі ең ірі этникалық қытай халқына ие, 2017 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 893 697 біржарық адамды қамтиды, оның ішінде кем дегенде 12 қытайлар ауданы бар – алты (немесе тоғыз, оның ішінде Корона мен Уайтстоун, Куинс және Шығыс Харлем, Манхэттендегі жаңадан пайда болған қытайлар аудандары) Нью-Йорк қаласының өзінде, ал Нассау округі, Лонг-Айленд; Эдисон, Нью-Джерсиде әрқайсысынан біреуден бар.

Америкадағы ең көне қытайлар ауданы Мексика қаласында орналасқан және кем дегенде 17 ғасырдың басына дейін тарихы бар. 1970 жылдан бері жаңа келгендердің көпшілігі Гонконг, Макао және Тайваньнан келген. Латын Америкасындағы қытайлар аудандары бастапқы көшіп келгендердің ұрпақтарын – көбінесе аралас қытай және латын текті ата-аналары барларды – және Шығыс Азиядан келген соңғы көшіп келгендерді қамтуы мүмкін. Латын Америкасының көптеген азиялық тұрғындары кантондық және хаккалық тегінен шыққан. Латын Америкасындағы қытай ұрпақтарының санына қатысты бағалаулар кең ауқымды. Перудің Лима қаласындағы қытайлар ауданы да белгілі. Бразилияда Сан-Паулудағы Либердаде ауданында үлкен жапондық қауыммен қатар маңызды қытай қауымдастығы да бар. Муниципаль базары мен Rua 25 de Março сауда көшесіне жақын орналасқан Меркадо ауданында қытайлар ауданын құру жобасы жүзеге асырылуда.

Азия

Азиядағы қытайлар аудандары кеңінен таралған, әсіресе Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда көптеген шетелдегі қытайлар мен ата-бабалары Оңтүстік Қытайдан, негізінен Гуандун, Фуцзянь және Хайнань провинцияларынан келген этникалық қытайлар қоныстанған. Олар Бруней, Камбоджа, Индонезия, Лаос, Малайзия, Мьянма, Сингапур, Филиппин, Таиланд және Вьетнам сияқты елдерге ғасырлар бойы қоныс аударған – бұл процесс Таң дәуірінде басталған, бірақ ең айқындысы 17-19 ғасырларда (Цин әулеті тұсында) және 20 ғасырдың басында болды. Бүгінде Азиядағы қытай диаспорасы негізінен Оңтүстік-Шығыс Азияда шоғырланған, алайда Азиядағы бұрын кең таралған шетелдегі қытай қауымдастықтарының мұрасы Шығыс Азия, Оңтүстік Азия және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген қытайлар аудандарында көрінеді. Вьетнамдағы Хо Ши Мин қаласында (бұрынғы Сайгон) Азиядағы ең үлкен қытайлар ауданы орналасқан.

Австралия мен Океания

Мельбурнның қытай ауданы Мельбурнның орталық бизнес ауданында орналасқан және Литтл Бурк көшесінің шығыс жағында шоғырланған. Ол Суонстон және Экзибишн көшелерінің қиылысы арасында жатыр. Мельбурнның қытай ауданы 1851 жылғы Виктория алтын асыру кезеңінде пайда болды және Австралиядағы ең көне қытай ауданы ретінде белгілі. Бұл сондай-ақ Азиядан тыс үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең ұзақ мерзімді қытай қауымдастығы деп есептеледі, бірақ бұл 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісі Калифорниядағы Сан-Франциско қытай ауданын дерлік толығымен қиратқандықтан ғана мүмкін болды. Сиднейдің басты қытай ауданы Сиднейдің орталық бөлігіндегі Суссекс көшесінде орналасқан. Ол шығыстағы Орталық станциядан батыстағы Дарлинг-Харборға дейін созылады және Австралиядағы ең ірі қытай ауданы болып табылады. Аделаиданың қытай ауданы 1960 жылдары салынды және 1980 жылдары жаңартылды. Ол Аделаида орталық базары мен Аделаида орталық автобус станциясының жанында орналасқан. Chinatown Gold Coast – Квинсленд штатының Саутпорт қаласының орталық бизнес ауданындағы аймақ, ол Давенпорт және Янг көшелері арқылы өтеді. Аймақ солтүстіктегі Неранг көшесі мен шығыс-батыстағы Гарден-стрит/Скарборо-стрит аралығында жатыр. Аймақты қайта дамыту 2013 жылы басталды және 2015 жылы Қытай Жаңа жылы тойына дейін аяқталды. Австралияда Брисбен, Перт және Брум қалаларында да қытай аудандары бар.

Еуропа

Еуропаның ірі астаналарында бірнеше қалалық қытайлар ауданы бар. Лондон, Англияда және Бірмингем, Ливерпуль, Ньюкасл, Манчестер қалаларында ірі қытайлар аудандары орналасқан. Германияның Берлин қаласында батыстағы Шарлоттенбургтің Кантштрассе аймағында бір қытай ауданы бар. Бельгияның Антверпен қаласында 2011 жылдан бері жергілікті билік мойындаған қытай қауымы пайда болды. Кардифф қалалық кеңесі қаладағы қытай диаспорасын мойындауды жоспарлап отыр. Париждің 13-ші округінде орналасқан қытайлар ауданы Еуропадағы ең ірісі болып табылады, онда көптеген вьетнамдықтар – әсіресе Вьетнамнан келген этникалық қытай босқындары қоныстанды, сондай-ақ Париждің солтүстік-шығысындағы Белльвиль және Лион қалаларында да. Италияда Милан қаласында Via Luigi Canonica және Via Paolo Sarpi арасында, сондай-ақ Рим мен Пратода басқа қытайлар аудандары бар. Нидерландыда Амстердам, Роттердам және Гаага қалаларында қытай аудандары бар. Ұлыбританияда Бірмингем, Ливерпуль, Лондон, Манчестер және Ньюкасл-апон-Тайн қалаларында бірнеше аудан бар. Ливерпульдегі қытайлар ауданы – Еуропадағы ең көне қытай қауымы. Лондонның қытай ауданы 19-шы ғасырдың соңында Лаймхаус ауданында құрылған. Манчестердегі қытайлар ауданы Манчестердің орталық бөлігінде орналасқан.

Танымал мәдениетте

Қытай аудандары әртүрлі фильмдерде бейнеленген, соның ішінде "The Joy Luck Club", "Big Trouble in Little China", "Year of the Dragon", "Flower Drum Song", "The Lady from Shanghai" және "Chinatown". Соңғы фильмнің контекстінде "Chinatown" атауы, негізінен, сыртқы күштердің араласуына қатысты, бірақ жергілікті жағдайды түсінуге қажетті білімі жоқ кездегі кез келген жағдайды бейнелейтін кеңейтілген метафора ретінде қолданылады. Мұндай аудандар көбінесе заңнан тыс немесе үлкен қоғамның әлеуметтік нормаларынан оқшауланған жерлер ретінде танылады. Қытай аудандары Карл Дугластың "Kung Fu Fighting" әнінде де еске алынған, онда "фанки қытай жігіттері фанки Қытай ауданынан келді" деп айтылады.

Жаппай айқас өнерінің шебері Брюс Ли Сан-Францисконың Қытай ауданында дүниеге келгенімен мәшһүр. Саясаткер Гэри Локк және НБА ойыншысы Джереми Лин сияқты басқа да белгілі американдық қытайлар дәстүрлі Қытай аудандарымен байланысы аз қала маңында өскен. Кейбір қалаларда аудандық белсенділер мен саясаткерлердің ықпалы артып, олардың кейбіреулері қытай емес сайлаушылардың қолдауын алуда.