Кіріспе

Ресейлік совет экономисі (1892–1938)

Николай Дмитриевич Кондратьев (/k//ɒ//n/'/d//r//ɑː//t//i//ɛ//v/; сондай-ақ Кондратьев; орысша: Никола́й Дми́триевич Кондра́тьев; 4 наурыз 1892 – 17 қыркүйек 1938) – ресейлік совет экономисі және Жаңа экономикалық саясаттың (НЭП) қолдаушысы. Кондратьев бизнес айналымдары теориясымен, оны Кондратьев толқындары деп те атайды, ең белгілі болды. Кондратьев совет экономикасының ертедегі маңызды тұлғасы болды және Кеңес Одағындағы шағын жекеменшік еркін нарықтық кәсіпорындардың НЭП жүйесін жақтады. Кондратьевтің батыс капиталистік экономикаларында 50-60 жылдық ұзақ мерзімді өрлеу және одан кейінгі төмендеу циклдары болады деген теориясы Кеңес Одағының ішінде де, сыртында да мойындалды. Кондратьев 1930 жылы айыпталып, түрмеге қамалды, бірақ 1938 жылы Ұлы тазалау кезінде атылып өлтілгенге дейін жұмысын жалғастырды. Оның кейбір еңбектері алғаш рет оның өлімінен кейін жарияланды.

Ерте өмір және білім

Николай Димитриевич Кондратьев 1892 жылы 4 наурызда Вичугаға жақын жердегі Галуевская ауылында Кострома губернаторлығының коми халқына жататын шаруа отбасында дүниеге келген. Кондратьев 1917 жылғы Революция алдында Санкт-Петербург университетінде Михаил Туган Барановский мен Александр Сергеевич Лаппо Данилевскийден дәріс алған. Ол Социалистік-революциялық партияның мүшесі болды.

Революциядан кейін Кондратьев академиялық зерттеулермен айналысты. 1919 жылы Ұлы Петр атындағы Ауыл шаруашылығы академиясында оқытушы болып тағайындалды. 1920 жылдың қазанында Мәскеуде Конъюнктура институтын құрды. Оның алғашқы директоры ретінде, 1923 жылға қарай оны 51 зерттеушіден тұратын ірі және беделді мекемеге айналдырды. 1922 жылы ол ұзақ циклдар туралы алғашқы еңбегін жариялады.

1923 жылы Кондратьев әріптестерінің басым пікірін қолдап, "Қайшылық дағдарысы" туралы пікірталасқа қатысты. 1923–1925 жылдары ол Кеңес Одағының ауыл шаруашылығын дамытудың бесжылдық жоспарын жасады. 1924 жылы өзінің алғашқы кітабын жариялағаннан кейін, ірі циклдар теориясының алғашқы нұсқасын ұсынды. Кондратьев Англияға, Германияға, Канадаға және АҚШ-қа сапар шекті, бірнеше университеттерді аралап, содан кейін Ресейге оралды.

1924 жылғы "Экономикалық статика, динамика және құбылулар туралы ұғым" атты мақаласында Кондратьев алғаш рет ұзақ бизнес циклдар теориясын қалыптастырды. Ол мынадай қорытындылар жасады:
1. Капиталистік экономикаларда өрлеу кезеңдерінде гүлдену жылдары жиі кездеседі. 2. Бағалар төмендеген кезде ауыл шаруашылығы өнеркәсіпке қарағанда ауыррақ және ұзақ депрессияға ұшырайды. 3. Ірі технологиялық инновациялар төмендеу кезеңінде туындайды, бірақ өрлеу кезеңінде дамиды. 4. Алтын қоры өседі және өрлеудің басында жаңа нарықтар ашылады. 5. Ең ауқымды және қырыптырар соғыстар өрлеу кезеңінде болады (Mager, 1987, 27-бет).

1925 жылы ол "Ірі экономикалық циклдар" атты кітабын жариялады, ол тез арада неміс тіліне аударылды. Кітабының қысқаша нұсқасы 1935 жылы "Экономикалық статистика шолуы" журналында жарияланды. Біраз уақытқа дейін оның идеялары Батыста танымал болды, бірақ кейін Джон Мейнард Кейнстің идеяларымен ығыстырылды.