Римдік бекіністері: Каструмның мағынасы мен тарихы

Кіріспе

Римдік термин, нығайтылған әскери базаны білдіретін латынша термин.

Рим республикасы мен Рим империясында латынша "castrum" (кастра) сөзі әскери мағынада қолданылды. Латын тілінде "castrum" сөзінің жекеше түрі "бекініс" дегенді, ал "castra" сөзінің көпше түрі "лагерь" дегенді білдіреді. Латын тілінде жекеше және көпше формалары нығайтылған әскери база ретінде пайдаланылатын ғимаратқа немесе жер учаскесіне қатысты болуы мүмкін. Ағылшын тілінде "castrum" сөзі көбінесе "Рим бекінісі", "Рим лагері" және "Рим қамалы" деп аударылады. Дегенмен, ғылыми конвенция бойынша "castrum" сөзі "бекініс", "лагерь", "қозғалыс лагері" немесе "қамалдама" деп аударылады, әдетте когортаның немесе центурияның бөлімшесімен толықтырылады. Белгілі "castra" тізімі үшін "Castra тізімі" бетіне қараңыз.

Этимология

Каструм оскан және умбрия тілдерінде, тағы екі итальян тілінде кездеседі, бұл оның түпнұсқасы кем дегенде прото-итальян тілінен бұрынғыға дейін созылатынын көрсетеді. Юлиус Покорный оның *k̂es, schneiden ("кесу") сөзінен, *k̂es tro m, Schneidewerkzeug ("кесу құралы") сөзінен туындаған болуы мүмкін екенін айтады. *kastrom-ға негізделген бұл итальян тілдеріндегі сөздерге Oscan castrous (жағдай жалғауы) және Umbrian castruo, kastruvuf (айқындамалық жағдай) жатады. Покорныйдың сөзінше, олардың мағынасы латын тіліндегі fundus – меншік немесе жер учаскесі деген сөзбен үйлеседі. Бұл кез келген жер емес, дайындалған немесе өңделген жер, мысалы, қоршаумен немесе ағаш немесе тас қабырғамен қоршалған шаруашылық. Корнелий Непос латын kastrum сөзін осы мағынада қолданады: Алкивиад парсыларға өткенде, Фарнабаз оған салық түсімдерінен 500 талантқа бағаланған меншік (castrum) сыйлайды. Бұл басқа тілдердегі сөздердің мағынасынан өзгеше, олар әлі де пышақ, балта немесе найзаны білдіреді. Покорный оны "Lager" als "abgeschnittenes Stück Land", "a lager, as a cut off piece of land" – "бірнеше шатырлар, тікелей кесілген жер учаскесі" деп түсіндіреді. Егер бұл азаматтық түсіндіру болса, әскери мағынасы "әскери резервация" болуы керек, яғни айналағы жалпы жерден бөлініп, әскери пайдалану үшін өзгертілген жер. Барлық кастралар, көбінесе сарбаздар бағаналар мен бекініс орларын тасымалдайтын қоршаудан артық емес, қорғау құрылыстарымен қоршалуы керек. Кастра шабуыл кезінде ішкі алаңда немесе майдан шебінің артында дайындалуы мүмкін. Ең алғашқы әскери бекіністері теріден немесе матадан жасалған шатырлар болғандықтан, және ең тұрақты базалардан басқасы төртбұрышты орналасқан, нөмірленген көшелермен бөлінген шатырларда орналастырылған, сондықтан бір каструм шатырдың символы болған болуы мүмкін.

Сипаттама

Каструм сарбаздарды, олардың жабдықтары мен жарағын қорғау және ұстау үшін жоспарланған. Римдік әскери лагерьлер туралы ең толық сипаттама – б.з. 1-2 ғасырларының соңында жазылған деп есептелетін 11 беттен тұратын «De Munitionibus Castrorum» қолжазбасы. Ереже бойынша, әскердің негізгі бөлімі күн сайын дұрыс салынған лагерьге қайтаруға міндетті болған. «Жау жеріне енген соң, олар лагерьлерін қоршағанша шайқасқа түспейді. Олар қоршауды асығыс және тегіс емес етіп жасайды, барлығы оған наразы болмайды, ал ішіндегілер кездейсоқ орын алмайды. Егер жер тегіс болмаса, оны бірінші кезекте тегістейді. Лагерь төртбұрышты болып келеді, ал көптеген ағаш шеберлері құралдарымен олар үшін ғимараттар салуға дайын тұрады». Осы мақсатта, марш жасаған колонна лагерьді салуға және жабдықтауға қажетті жабдықтарды вагонмен және сарбаздардың арқасында тасымалдайтын. Лагерьлер инженерлік бөлімдердің жауапкершілігінде болды, оларға түрлі мамандықтардың мамандары қарасты, оларды «бас инженерлер» атанған architecti басқарды, олар қажет болған жағдайда сарбаздардан жұмыс күшін талап ететін. Олар жау шабуыл жасағанда бірнеше сағаттың ішінде лагерьді орнатуға қабілетті болды. Атауларынан-ақ көрініп тұрғандай, олар лагерь жоспарларының қорын пайдаланған, легионның онда қанша уақыт өткізетініне қарай тиісті жоспарды таңдаған: tertia castra, quarta castra және т.б. (үш күндік, төрт күндік лагерь және т.б.). Тұрақты лагерьлер castra stativa (тұрақты лагерьлер) деп аталды. Олардың ең тұрақтысы – castra aestiva немесе aestivalia, «жазғы лагерьлер» болды, онда сарбаздар sub pellibus немесе sub tentoriis, «шатырлардың астында» орналасты. Жаз – науқан маусымы еді. Қысқы уақытта сарбаздар кастра hiberna-ға қайтатын, онда казармалар мен мықты материалдардан жасалған басқа да ғимараттар болды, ағаш құрылыстар біртіндеп таспен алмастырылды. Кастра hibernas бір бөлмеде сегіз сарбазға арналған, олар төсек-орындарда ұйықтады. Әр бөлмедегі сарбаздар өздері тамақ дайындап, «бөлмедестерімен» бірге тамақтандыруға міндетті болды. Лагерь римдіктерге далада демалыс алып, жабдықталған әскерін ұстауға мүмкіндік берді. Кельттер мен германдықтардың мұндай мүмкіндігі болмады: олар бірнеше күннен кейін таралуға мәжбүр болды. Ең ірі кастралар – бір немесе бірнеше легионның базасы ретінде салынған легиондық бекіністер болды. Август тұсында ағаштан немесе тастан жасалған ғимараттары мен қабырғалары бар тұрақты кастралар енгізілді, өйткені кеңейіп келе жатқан империяның алыс және қиын жеңілген шекаралары жергілікті және сыртқы қауіп-қатерлерді бақылау үшін тұрақты гарнизондарды қажет етті. Бұрын легиондар белгілі бір әскери науқандар үшін құрылып, кейін таратылып, тек уақытша кастралар қажет болды. Содан бері түрлі өлшемдегі көптеген кастралар құрылды, олардың көпшілігі тұрақты елді мекендерге айналды.

A castrum was designed to house and protect the soldiers, their equipment and supplies when they were not fighting or marching. The most detailed description that survives about Roman military camps is De Munitionibus Castrorum, a manuscript of 11 pages that dates most probably from the late 1st to early 2nd century AD. Regulations required a major unit in the field to retire to a properly constructed camp every day. " as soon as they have marched into an enemy's land, they do not begin to fight until they have walled their camp about; nor is the fence they raise rashly made, or uneven; nor do they all abide ill it, nor do those that are in it take their places at random; but if it happens that the ground is uneven, it is first levelled: their camp is also four square by measure, and carpenters are ready, in great numbers, with their tools, to erect their buildings for them." To this end a marching column ported the equipment needed to build and stock the camp in a baggage train of wagons and on the backs of the soldiers. Camps were the responsibility of engineering units to which specialists of many types belonged, officered by architecti, "chief engineers", who requisitioned manual labor from the soldiers at large as required. They could throw up a camp under enemy attack in as little as a few hours. Judging from the names, they probably used a repertory of camp plans, selecting the one appropriate to the length of time a legion would spend in it: tertia castra, quarta castra, etc. (a camp of three days, four days, etc.). More permanent camps were castra stativa (standing camps). The least permanent of these were castra aestiva or aestivalia, "summer camps", in which the soldiers were housed sub pellibus or sub tentoriis, "under tents". Summer was the campaign season. For the winter the soldiers retired to castra hiberna containing barracks and other buildings of more solid materials, with timber construction gradually being replaced by stone. Castra hibernas held eight soldiers to a room, who slept on bunkbeds. The soldiers in each room were also required to cook their own meals and eat with their "roommates". The camp allowed the Romans to keep a rested and supplied army in the field. Neither the Celtic nor Germanic armies had this capability: they found it necessary to disperse after only a few days. The largest castra were legionary fortresses built as bases for one or more whole legions. From the time of Augustus more permanent castra with wooden or stone buildings and walls were introduced as the distant and hard won boundaries of the expanding empire required permanent garrisons to control local and external threats from warlike tribes. Previously, legions were raised for specific military campaigns and subsequently disbanded, requiring only temporary castra. From then on many castra of various sizes were established, many of which became permanent settlements.

Шығару көздері мен шығу тегі

Ежелгі заманнан бері римдік лагерьлер белгілі бір идеалды үлгі бойынша салынған, бұл туралы екі негізгі дереккөз – De Munitionibus Castrorum және Полибийдің еңбектерінде ресми түрде сипатталған. П. Ф. Вегеций Ренатус та бекіністі лагерьлер туралы шағын бөлімге ие. Терминология әртүрлі болғанымен, негізгі жоспар бірдей. Этрускелерден тарағандығы туралы гипотеза да мүмкін.

Орналасу

Идеал лагерь немесе бекініс үшін түзу жоспарды қалыптастырды: бір легион немесе кіші бөлімді ұстауға арналған шаршы, екі легион үшін тіктөртбұрыш, әр легион штабтары бір-біріне жақын орналасқан күйде арқа-арқа орналастырылған. Оны құру – тәжірибелі офицерлер, "десемпеда" ("10 фут") деп аталатын градуировкаланған өлшеу таяқтарын және "грома" құрылғысын – тік бағанасы мен көлденең тіректері және тік сызықтары бар көру құралын қолданған геометриялық есептеу. Идеалды жағдайда, процесс жоспарланған лагерьдің ортасынан, штаб-пәтер орнынан (принцип) басталады. Көшелер мен басқа да нысандар түрлі-түсті тулармен немесе таяқтармен белгіленді. Көптеген қазіргі қалалардың көше жоспарларында римдік лагерьдің іздері сақталған, мысалы, Сицилиядағы Марсала, ежелгі Лилибаум, ондағы басты көше – Кассаро, "каструм" атауын сақтап келеді.

Қабырға және арық

Каструмның ерекше құрылысы шабуылдардан қорғауға да мүмкіндік берді. Негіз (munimentum, "бекініс") толығымен валлумның ("қабырғаның") ішінде орналастырылды, және қажет болған жағдайда, легион ұрыс құрамында оны қорғау арқылы салынуы мүмкін еді. Валлум төртбұрышты болып, дүниежүзілік бағыттарға сәйкес орналастырылды. Құрылысшылар траншея (fossa) қазып, шығарылған топырақты ішке қарай лақтырып, одан қорғанды (agger) жасады. Осының үстіне қазықтардан (sudes немесе valli) қоршау (палисад) орнатылды. Әскерлер бұл қазықтарды жорықтарда арқасында тасымалдауға міндетті болды. Уақыт өте келе, қоршау кірпіш немесе тас қабырғамен алмастырылуы мүмкін, ал траншея бекініс орнына қолданылып, сумен толтырылған орға айналды. Легион лагерінде қабырға бойында мұнаралар орналастырылып, дивизия артиллериясы үшін аралықтар қалдырылатын.

Аралық

Валлумның ішкі шеңбері бойында ашық кеңістік, интерваллум орналасқан. Ол жаудың лақтыратын заттарын тоқтатуға, валлумға қол жеткізу жолы ретінде, сондай-ақ мал (капита) мен олжа (праэда) сақтау үшін пайдаланылды. Легионерлер интерваллумның ішкі шеттік аймағында орналастырылып, валлумға жылдам өтуге мүмкіндік алды. Легионерлік жатақтардың ішінде шеттік жол, Виа Сагуларис салынған, бұл жол, шамасы, "қызметтік жол" болған, себебі сагум – сарбаздардың киетін жамылғының бір түрі.

Көшелер, қақпалар және орталық алаң

Әрбір лагерьде "негізгі көше" болды, ол лагерьдің солтүстік-оңтүстік бағытында өте кең болып жарылды. Римдіктер бұрын басып алған көптеген қалалардағы көшелердің аттары осы көшенің кардо немесе кардус максимус деп аталғанын көрсетеді. Бұл атау көбінесе қалаларға, емес ежелгі лагерьлерге қатысты. Әдетте "негізгі көше" – via principalis болды. Орталық бөлігі парад алаңы және штаб-пәтерлер үшін пайдаланылды. "Штаб-пәтер" ғимараты преториум деп аталды, себебі ол претордың немесе база командирінің ("бірінші офицер") және оның штабының орны болды. Толық легионда ол консул немесе проконсул шеніне ие болды, бірақ төменгі шенді офицерлер де қолбасшылық ете алатын. Преториумның бір жағында квесториум, яғни квестордың (жабдықтау офицерінің) ғимараты орналасқан. Екінші жағында форум, қалалық форумның кішкентай көшірмесі болды, онда қоғамдық істер жүргізілуі мүмкін. Via Principalis бойындағы үйлер немесе шатырлар, олар басқаратын бөлімшелердің казармаларының алдында орналасқан бірнеше трибунға тиесілі болды. Via Principalis валлум арқылы Порта Принципалис Декстра ("оң негізгі қақпа") және Порта Принципалис Синистра ("сол, т.б.") қақпаларынан өтті, олар мұнаралармен ("мұнаралар") бекітілген. Преториум шығысқа немесе батысқа қарап тұрғанына байланысты солтүстік және оңтүстік қай жақта екені белгісіз. Via Principalis-тің орталық бөлігі, командалық штабтың ғимараттарымен бірге, Принципия (принципиумның көпше түрі) деп аталды. Шындығында, ол шаршы болды, өйткені Via Principalis-ке тік бұрышпен Via Praetoria өтті, себебі преториум оны бөліп тұрды. Via Principalis және Via Praetoria лагерьді төрт бөлікке бөлді. Орталық алаңнан (принципия) шығысқа немесе батысқа қарай басты қақпа – Порта Претория орналасқан. Одан өтіп, "штаб-пәтер көшесімен" жүрген бөлімше штаб-пәтердің алдында қалыпқа келді. Легионның тулары сол жерде, қазіргі лагерьлердегідей көрсетілді. Преториумның екінші жағында Via Praetoria қабырғаға дейін созылды, онда ол Порта Декуманадан өтті. Теория бойынша, бұл артқы қақпа болды. Жабдықтау осы қақпа арқылы кіргізілуі керек болды, сондықтан оны Порта Квестория деп те атады. "Декумана" термині "ондықтан" деген мағынаны білдіреді, себебі манипулилер немесе турмалар біріншіден онға дейін орналастырылды, сондықтан ондық интерваллумға жақын болды. Бұл жақтағы Via Praetoria Via Decumana деп аталуы мүмкін немесе Via Praetoria-ның барлығы Decumanus Maximus деп ауыстырылуы мүмкін.

Every camp included "main street", which ran through the camp in a north–south direction and was very wide. The names of streets in many cities formerly occupied by the Romans suggest that the street was called cardo or cardus maximus. This name applies more to cities than it does to ancient camps. Typically "main street" was the via principalis. The central portion was used as a parade ground and headquarters area. The "headquarters" building was called the praetorium because it housed the praetor or base commander ("first officer"), and his staff. In the camp of a full legion he held the rank of consul or proconsul but officers of lesser ranks might command. On one side of the praetorium was the quaestorium, the building of the quaestor (supply officer). On the other side was the forum, a small duplicate of an urban forum, where public business could be conducted. Along the Via Principalis were the homes or tents of the several tribunes in front of the barracks of the units they commanded. The Via Principalis went through the vallum in the Porta Principalis Dextra ("right principal gate") and Porta Principalis Sinistra ("left, etc. "), which were gates fortified with turres ("towers"). Which was on the north and which on the south depends on whether the praetorium faced east or west, which remains unknown. The central region of the Via Principalis with the buildings for the command staff was called the Principia (plural of principium). It was actually a square, as across this at right angles to the Via Principalis was the Via Praetoria, so called because the praetorium interrupted it. The Via Principalis and the Via Praetoria offered another division of the camp into four quarters. Across the central plaza (principia) to the east or west was the main gate, the Porta Praetoria. Marching through it and down "headquarters street" a unit ended up in formation in front of the headquarters. The standards of the legion were located on display there, very much like the flag of modern camps. On the other side of the praetorium the Via Praetoria continued to the wall, where it went through the Porta Decumana. In theory this was the back gate. Supplies were supposed to come in through it and so it was also called, descriptively, the Porta Quaestoria. The term Decumana, "of the 10th", came from the arranging of manipuli or turmae from the first to the 10th, such that the 10th was near the intervallum on that side. The Via Praetoria on that side might take the name Via Decumana or the entire Via Praetoria be replaced with Decumanus Maximus.

Асхана

Бейбіт уақытта лагерь аймақтағы жергілікті тұрғындармен базар құрды. Олар лагерьке 5 бірлікке дейін (преториумға дейінгі жарты жол) кіруге рұқсат алды. Сол жерде тағы бір көше Via Decumana-мен тік бұрышта қиылысып, Via Quintana деп аталды (ағылшын тілінде: 5-ші көше) (латын тілінде: quintana, бесінші). Егер лагерьге қосымша қақпалар қажет болса, Porta Quintana-ның бірі немесе екісі салынды, олар, болжам бойынша, оң және сол деп аталды. Егер қақпалар салынбаса, Porta Decumana да Porta Quintana болып табылды. "5-ші көшеде" қоғамдық саудаға рұқсат берілді.

Үлкен ғимараттар

Виа Кинтана мен Виа Принципалис лагерьді үш ауданға бөлді: Латера Претори, Претентура және Ретентура. Латерада ("жақтарында") Араэ (құрбандық алатары), Аугураториум (болашақты болжу үшін), сот отырыстары мен төреліктер өткізілетін трибунал (көтеріңкі алаңшасы болған), қарауыл үйі, түрлі қызметкерлердің жатақтары және астық (хорреа) немесе ет (карнарея) сақтау қоймалары орналасқан. Кейде хорреалар казармаларға жақын орналасса, ет тірі күйінде сақталған. Латериялардан алынған канализация суын талдау легионерлердің негізгі тағамы астық болғанын көрсетеді. Латерада сондай-ақ қабырғаға орнатылмаған ауыр қару-жарақ пен артиллерия сақталатын ұзын сарай болды. Претентура ("алға қарай созылған") Scamnum Legatorum – генералдан төмен, бірақ рота командирлерінен (Легати) жоғары офицерлердің жатақтарын қамтыды. Принципианың жанында Валетюдинарий (әскери госпиталь), Ветеринарий (аттарға арналған), Фабрика ("шеберхана", металл және ағаш өңдеу) және одан әрі арнайы күштердің жатақтары болды. Оларға классиктер ("теңізшілер", көптеген еуропалық лагерьлер өзендерде орналасқандықтан және өзендік флот командирлігі болғандықтан), Эквиттер ("атты әскер"), Эксплораторлар ("барлаушылар") және Вексилларийлер (вексила тасымалдаушылар, легион мен оның бөлімшелерінің ресми тулары) кірді. Басқа жерге сыймаған әскерлер де сол жерде орналасқан. Ретентураның ("артқа қарай созылған") Принципиаға жақын бөлігінде Квесториум орналасқан. Кейінгі империя кезеңінде ол олжа сақтау орнына және жоғары ранкті жау тұтқындары мен кепілдерге арналған түрмеге айналды. Квесториумның жанында штаб-квартира күзетшілерінің (Статорлар) жатақтары болды, олардың саны екі жүзге (ротаға) тең болды. Император қасында болған жағдайда олар оның жеке күзетшілері ретінде қызмет етті.

Казармалар

Квесториумнан әрі қарай, шетелдік әскерлердің көмекші құрамы болған Nationes ("жергіліктілер") шатырлары орналасқан еді. Ал легионерлер өздері екі қатарға тізілген шатырларда немесе казармаларда (Strigae) тұрды. Бір Striga қажетті ұзындықта, ал ені 18 метр болатын. Оның ішінде 9 метрлік жолақтың ортасында орналасқан екі қарама-қарсы шатырдан (Hemistrigia) тұратын бөлік болды. Қару-жарақ шатырлардың алдына жиналып, жүк арбалары да сонда қойылды. Шатырдың екінші жағы өтпелі жол ретінде пайдаланылды. Солтүстік аймақтарда, мысалы, Британияда, қыс суық болатындықтан, ағаштан немесе тастан жасалған казармалар салынды. Римдіктер казармалардың ішіне ошақ та орнатты. Оларда үш қабатты төсектер болды. Шатырдың ісіндегідей, қару-жарақ сақтауға арналған шағын бөлме де болды. Егер бекініс тұрақты болуы тиіс болса, олар мұндай казармаларды да салады. Шатырдың өлшемдері 3x3,5 метр (өтпелі жолға 0,6 метр) болды, әр шатырда он адам тұрды. Идеалды жағдайда, рота он шатырдан тұратын, 10 ротадан құралған, Porta Decumana жанында орналасқан тізбекке бөлінетін. Әр адамға шамамен 9,2 шаршы метр төсек орнынан 0,9 шаршы метр, яғни 0,6x1,5 метрдей жер бөлді, бұл тек баспен жатып ұйықтағанда ғана ыңғайлы болды. Бір шатырдағы адамдар тобы contubernium деп аталды, сондай-ақ "отряд" деген мағынада да қолданылды. Кейбір кезеңдерде отрядта 8 немесе одан да аз адам болды. Жүзбасы, яғни рота командирі, өз резиденциясы ретінде пайдаланған, сонымен қатар ротаның ресми аумағы болған екі есе үлкен шатырға ие болды. Басқаларына басқа жер табу қажет болды. Көтеріліске жол бермеу үшін офицерлердің оларды жұмыспен ұстап тұруы өте маңызды болды. Шатырлардың бойындағы жолды қорғау үшін жабық галереялар салынуы мүмкін. Егер казармалар салынған болса, бір рота бір ғимаратта орналастырылды, қару-жарақ бір жағында, ал ортақ аумақ екінші жағында болды. Рота аумағы тамақ пісіру және ойын-сауық, мысалы, ойындар ойнау үшін пайдаланылды. Әскер ерлерді азық-түлікпен қамтамасыз етіп, нанын (panis militaris) ашық пештерде пісірді, бірақ ерлердің өздері тамақ пісіруге және дастарқанға дайындауға жауапты болды. Олар асханадан тамақ немесе қосымша азық-түлік сатып ала алатын. Офицерлерге жеке қызметшілер рұқсат етілді.

Further from the Quaestorium were the tents of the Nationes ("natives"), who were auxiliaries of foreign troops, and the legionaries themselves in double rows of tents or barracks (Strigae). One Striga was as long as required and 18 m wide. In it were two Hemistrigia of facing tents centered in its 9 m strip. Arms could be stacked before the tents and baggage carts kept there as well. Space on the other side of the tent was for passage. In the northern places like Britain, where it got cold in the winter, they would make wood or stone barracks. The Romans would also put a fireplace in the barracks. They had about three bunk beds in it. They had a small room beside it where they put their armour; it was as big as the tents. They would also make these barracks if the fort they had was going to stay there for good. A tent was 3 by 3.5 metres (0.6 m for the aisle), ten men per tent. Ideally a company took 10 tents, arranged in a line of 10 companies, with the 10th near the Porta Decumana. Of the c. 9.2 square metres of bunk space each man received 0.9, or about 0.6 by 1.5 m, which was only practical if they slept with heads to the aisle. The single tent with its men was called contubernium, also used for "squad". A squad during some periods was 8 men or fewer. The Centurion, or company commander, had a double sized tent for his quarters, which served also as official company area. Other than there, the men had to find other places to be. To avoid mutiny, it became extremely important for the officers to keep them busy. A covered portico might protect the walkway along the tents. If barracks had been constructed, one company was housed in one barracks building, with the arms at one end and the common area at the other. The company area was used for cooking and recreation, such as gaming. The army provisioned the men and had their bread (panis militaris) baked in outdoor ovens, but the men were responsible for cooking and serving themselves. They could buy meals or supplementary foods at the canteen. The officers were allowed servants.

Санитарлық тазалық

Санитарлық талаптарды сақтау үшін лагерьде жалпы және жеке дәретханалар болған. Жалпы дәретхана – ағып тұратын су арнасының үстіне орналасқан орындықтардан тұрған. Лагерь орнын таңдаудағы маңызды факторлардың бірі – ағып тұратын судың болуы еді, инженерлер оны санитарлық арналарға бағыттап жіберген. Ішуге арналған су құдықтардан алынса, ірі және тұрақты бекіністерде акведук болған – ол биік жерден (кейде шақырымдап қашықтықта) су тасқынын лагерьге жеткізетін құрылыс еді. Преториумның және жоғары шенді офицерлердің қамалында жеке дәретханалар болған. Әскерлердің дәретханалары интерваллумда немесе оның жанында, оларға оңай қол жеткізуге болатын жерде орналасқан. Әскерлерге арналған жалпы жуыну орны, сондай-ақ дәретхана, негізгі көше – Via Principalis-тің жанында немесе бойында орналасқан.

Аумағы

Негізгі базаның ықпалы оның қабырғаларынан асып түсті. Тұрақты базаны қамтамасыз етуге қажетті жалпы жер көлемі оның территориясы деп аталды. Онда базаға қажетті табиғаттың барлық ресурстары мен жер бедері орналасқан: жайылымдар, ормандық жерлер, су көздері, тас карьерлері, кен орындары, жаттығу алаңдары және ілесіп жатқан ауылдар. Орталық кастра негізгі базаны түрлі бекіністі құрылымдармен қамтамасыз ете алатын, бірақ өздігінен өмір сүре алмайтын (база сияқты) қосымшаларға ие болуы мүмкін. Осы санатқа спекула – "күзет мұнаралары", кастелла – "кішкентай лагерьлер" және теңіз базалары кірді. Өзендерге жақын ірі базалардың барлығында өзен немесе көлмен шектесетін бекінілген теңіз нысандары болды. Қалған бөліктері әдеттегідей қақпалары мен күзет мұнаралары бар көпбұрышты қабырға мен бекініс ормен құрылған. Ішкі негізгі құрылымдары – қайықтарға арналған жабық тұрақтар мен доктар. Қайықтар қолданылмайтын кезде, олар күтіп-жөндеу және қорғау үшін жабық тұраққа тартылып қойылатын. Лагерь өзенге жақын төбеде немесе беткейде орналасқандықтан, теңіз базасы көбінесе оның қабырғаларынан тыс жерде салынды. Теңіз нысанының классиктері мен опциондары тұрақты қорғаныс үшін лагерьге сүйенді. Теңіз қызметкерлері көбінесе жақсы тұрғын үй мен жағдайлармен қамтамасыз етілді. Олардың көптегені әскерилер үшін жұмыс істейтін азаматтар еді.

Іс жүзіндегі өзгерістер

Бұл идеал әрқашан жер бедері мен жағдайларға бейімделіп өзгертіліп отыратын. Археологиялық қазбалармен табылған әрбір лагерьдің өзіне тән жоспары мен архитектуралық ерекшеліктері бар, бұл әскери тұрғысынан түсінікті. Мысалы, егер лагерь биік тіктеу жерге салынса, онда ол сол тіктеудің контурын қайталаған. Ол үшін ең қолайлы жер – төбелі жазық болатын, және осы жазыққа орай ол ежелгі заманда жоспарланған болуы мүмкін. Лагерь төменгі төбелердің басына және төбелердің беткейіне орналастырылуы тиіс, ал лагерь ішінде бұлақ сулар ағып (aquatio), малға жайылым (pabulatio) қамтамасыз ететін жайылымдық жерлер болуы керек. Шабуыл болған жағдайда, жаудың көтерілуіне қарсы жебелер, сүмбілер және шатыр тастар лақтырылуы мүмкін. Қорғану үшін әскерлер қақпалардың сыртында "сап" немесе "жауынгерлік шеп" құрып, оларды оңай жабдықтауға және толықтыруға болады, сондай-ақ палисададан садақпен қолдау көрсетуге мүмкіндік алады. Көшелердің, қақпалардың және ғимараттардың болуы лагерьдің қажеттіліктері мен ресурстарына байланысты болды. Қақпалардың саны екіден алтыға дейін болуы мүмкін және олар қабырғалардың ортасында орналаспауы мүмкін. Барлық көшелер мен ғимараттар да болуы міндетті емес.

Кейінгі кездердегі төртбұрышты лагерьлер

Еуропадағы көптеген елді мекендер римдік әскери лагерьлер ретінде пайда болды және олардың бастапқы жоспарының іздерін әлі де сақтайды (мысалы, Франциядағы Кастрес, Испаниядағы Барселона). Испан монархиясының жаңа әлемде жаңа қалалар құру жөніндегі қатаң ережелерін сақтай отырып, осы жоспарды испан отарлаушылары да Америкада қолданды. Англияның көптеген қалалары өз аттарында "кастер", "кестер" немесе "честер" түріндегі "кастра" сөзінің формаларын сақтап қалған – мысалы, Ланкастер, Тадкастер, Вустер, Глостер, Манчеттер, Уттоксетер, Колчестер, Честер, Манчестер және Рибчестер. "Касл" сөзі де осыдан шыққан, ол "кішкентай бекініс" деген мағына беретін "castellum" сөзінен туындаған, бірақ әдетте бұрынғы римдік лагерьді білдірмейді. Дегенмен, Уитли қамалы – Нортумберлендтегі Эпиакум римдік бекінісіне сілтеме жасайтын ерекше жағдай. Қазір ол автотұрақ пен кафемен жабдықталған және римдік атауы Эпиакум астында жұртшылыққа ашық.

Лагерьдегі өмір

Кастрада жүргізілетін іс-әрекеттерді күнделікті және "қызмет" немесе "күзет" деп бөлуге болады. Күнделікті жұмыс белгілі бір жұмыс уақыты ішінде атқарылды. Күзеттік қызмет әскери нысан ретінде пайдаланумен байланысты болды. Мысалы, әрбір сарбаздың қабырғаларды үнемі күзетуі қажет болмады, бірақ тәулік бойы күзеттік міндеттің орындалуы үшін әрқашан сарбаздардың бір бөлігі дежурлікте болуы керек еді. Күзеттік уақыт vigilia-ға бөлінді, яғни 24 сағаттық күнді 8 сағаттық кезеңге бөліп, сол күні үш сағаттан күзеттікке тұрды. Римдіктер уақытты белгілеу үшін мыс аспаптарда сигналдар берді. Олардың ішінде бучина немесе буцина, корну және туба ең көп қолданылды. Бұл аспаптардың биіктігін реттеуге арналған клапандары болмағандықтан, олардың дыбық диапазоны шектеулі болды. Дегенмен, музыканттар (aenatores, "мыс үрлеушілер") бұйрық беру үшін жеткілікті сигналдарды жасауға үлкерді. Сағаттың өтуін белгілейтін аспап – букцина болды, ал керней одан шыққан. Оны букцинатор тартты.

Қалыпты өмір

Лагерьдегі әдеттегі өмір таңертеңгілік, күннің алғашқы сағатында, "бучина" дауысымен басталады. Сонда сарбаздар тұрып, көп ұзамай компания аумағында таңғы асқа жиналады. Жүзбасылар өздері мен атты әскерлер жиналатын "принципиаға" жолға шықты. Рим әскерінің қолбасшылары "преториумға" жинала бастады. Сол жерде бас штаб күнді жоспарлап жұмыс істеді. Штаб отырысында трибундарға пароль мен күннің бұйрықтары берілді. Олар оларды жүзбасыларға жеткізді, ал жүзбасылар өз компанияларына сарбаздарға түсіндірді. Сарбаздар үшін ең маңызды мәселе – шамамен бір сағатқа созылатын қарқынды жаттығулар еді. Жаңа ғана келген сарбаздар күніне екі рет жаттығудан өтетін, таңертең және кешке. Жаттығуларды жоспарлау және бақылау бас штаб офицерінің міндетіне кіретін, ол бірнеше лагерьдегі жаттығуды басқаруға жауапты болды. Вегецийдің айтуынша, сарбаздар толық жабдықпен серуендеп, жүгіріп немесе өзенде жүзуге мүмкіндік алатын. Марш жаттығулары міндетті түрде орындалатын. Әр сарбазға барлық қару-жарақ пен атпен жүруді үйретті. Теңізшілік өнерін әскери базаларда үйретті. Әскерлер әскери және құрылыс саласында жан-жақты білімді болды. Олар садақ ату, найза лақтыру және, ең бастысы, жерге орнатылған бағаналарға қарсы семсермен күресуді үйренді. Жабдықтау басқармасы ақшаны айырбас құралы ретінде пайдаланатын кәсіпорын сияқты басқарылды. Республиканың соңғы және империяның алғашқы кезеңдерінде "ауреус" монетасы басым болды, ал империяның соңғы кезеңдерінде "солидус" қолданыла бастады. "Могунтиякум" сияқты ірі базалар өз монеталарын соғып шығарды. Кез келген кәсіпорын сияқты, базалық "квесториумға" мұқият есеп жүргізу қажет болды, оны негізінен "опциондар" атқаратын. Ұлыбританиядағы "Виндоландадан" табылған жазбалар жабдықтау операцияларына шолу ұсынады. Олар тұтыну тауарларын және шикізатты сатып алу, киім-кешек пен басқа да заттарды сақтау және жөндеу, сондай-ақ кіріс табу үшін азық-түлік тағамдарын сату сияқты мәліметтерді қамтиды. "Виндоланда" жергілікті тұрғындармен белсенді сауда жасады. Лагерьтің тағы бір ерекшелігі – әскери госпиталь ("valetudinarium", кейінірек "hospitium") болды. Август Рим армиясында тұрақты медициналық корпусты құрды. Оның дәрігерлері, "медици ординарии", білікті дәрігерлер болуы керек еді. Оларға медицина студенттері, тәжірибелі дәрігерлер және оларға қажетті қызметкерлер рұқсат етілді, яғни әскери госпитальдар медициналық мектептер мен интернатура орындары болды. Офицерлерге үйленуге және отбасыларымен базада тұруға рұқсат берілді. Бірақ, әскер сарбаздарға осындай мүмкіндік бермеді, оларға үйленуге тыйым салынды. Дегенмен, олар көбінесе базаға жақын ауылдарда заңды емес отбасыларын ұстады. Ауылдар жергілікті болуы мүмкін, себебі тайпалар сауда мақсатында тұрақты базаның маңында қоныстанғанға бейім болды, сонымен қатар база тәуелділер мен кәсіпкерлер үшін "вичи" деп аталатын ауылдарды демеушілік етті. Тәуелділерге жау территориясына әскермен бірге жүруге рұқсат етілмеді. Әскери қызмет шамамен 25 жылға созылды. Осы мерзім аяқталғаннан кейін, ардагерге құрметті босату туралы куәлік ("honesta missio") берілді. Олардың кейбіреулері тасқа қашалып сақталған. Әдетте, олар ардагердің, оның әйелінің (әр ардагерге бір) және балаларының немесе жақынының енді римдік азаматтар екенін растайтын, бұл әсіресе шекарада қолданылған әскерлердің шекарадағы басқа халықтардан келгенін көрсетеді, олар римдік азаматтыққа ие болуға ұмтылған. Алайда, Антонин Пийдің тұсында қатардағы және реттік ардагерлердің балаларына азаматтық берілмейтін болды, бұл құқық тек офицерлерге ғана тиесілі болды. Ардагерлер көбінесе базаға жақын ауылдарда кәсіппен айналысты. Олар қауымның тұрақты мүшелеріне айналып, әскерлер кеткеннен кейін де сол жерде қалды, мысалы, Әйіс Қырықпаның отбасысында болғандай.

Ordinary camp life began with a buccina call at daybreak, the first watch of the day. The soldiers arose at this time and shortly after gathered in the company area for breakfast and assembly. The centurions were up before them and off to the principia where they and the equites were required to assemble. The regimental commanders, the tribunes, were already converging on the praetorium. There the general staff was busily at work planning the day. At a staff meeting the tribunes received the password and the orders of the day. They brought those back to the centuriones, who returned to their company areas to instruct the men. For soldiers, the main agendum was a vigorous training session lasting about a watch long. Recruits received two, one in the morning and one in the afternoon. Planning and supervision of training were under a general staff officer, who might manage training at several camps. According to Vegetius, the men might take a hike or a jog under full pack, or swim a river. Marching drill was always in order. Each soldier was taught the use of every weapon and also was taught to ride. Seamanship was taught at naval bases. Soldiers were generalists in the military and construction arts. They practiced archery, spear throwing and above all swordsmanship against posts (pali) fixed in the ground. The supply administration was run as a business using money as the medium of exchange. The aureus was the preferred coin of the late republic and early empire; in the late empire the solidus came into use. The larger bases, such as Moguntiacum, minted their own coins. As does any business, the base quaestorium required careful record keeping, performed mainly by the optiones. A chance cache of tablets from Vindolanda in Britain gives us a glimpse of some supply transactions. They record, among other things, the purchase of consumables and raw supplies, the storage and repair of clothing and other items, and the sale of items, including foodstuffs, to achieve an income. Vindolanda traded vigorously with the surrounding natives. Another feature of the camp was the military hospital (valetudinarium, later hospitium). Augustus instituted the first permanent medical corps in the Roman army. Its physicians, the medici ordinarii, had to be qualified physicians. They were allowed medical students, practitioners and whatever orderlies they needed; i. e., the military hospitals were medical schools and places of residency as well. Officers were allowed to marry and to reside with their families on base. The army did not extend the same privileges to the men, who were not allowed to marry. However, they often kept common law families off base in communities nearby. The communities might be native, as the tribesmen tended to build around a permanent base for purposes of trade, but also the base sponsored villages (vici) of dependents and businessmen. Dependants were not allowed to follow an army on the march into hostile territory. Military service was for about 25 years. At the end of that time, the veteran was given a certificate of honorable discharge (honesta missio). Some of these have survived engraved on stone. Typically they certify that the veteran, his wife (one per veteran) and children or his sweetheart were now Roman citizens, which is a good indication that troops, which were used chiefly on the frontier, were from peoples elsewhere on the frontier who wished to earn Roman citizenship. However, under Antoninus Pius, citizenship was no longer granted to the children of rank and file veterans, the privilege becoming restricted only to officers. Veterans often went into business in the communities near a base. They became permanent members of the community and would stay on after the troops were withdrawn, as in the notable case of Saint Patrick's family.

Міндеттер

Әдеттегі жұмыстармен қатар, лагерьде қатаң әскери тәртіппен орындалатын "міндет" те болды. Легат, бүкіл лагерь сияқты, оған да жауапты болды, бірақ бұл міндетті күндік офицер ретінде таңдалған трибунга жүктеді. Трибундар – когорталардың қолбасшылары, шамамен полковниктер деңгейіндегілер. Алты трибун екі адамнан топтарға бөлінді, әр топ екі ай бойы күндізгі офицер міндетін атқаруға жауапты болды. Топтың екі адамы қай күні кім орындайтынын өздері шешті. Олар күн сайын немесе бір айдан кезегімен алмастыруы мүмкін. Біреуі ауырған жағдайда, екіншісі оның орнына кірді. Осы күні трибун лагерьге тиімді басшылық етті және тіпті легат та оны құрметпен қабылдады. Қазіргі лагерьлердегі міндеттерге ұқсас түсінік – шамамен егжей-тегжейлі тапсырмалар. Көптеген егжей-тегжейлі тапсырмалар (curae) әділ және демократиялық саналатын әдістермен – жеребе, кезекпен алмастыру және келіссөздер арқылы сарбаздарға бөлінді. Кейбір curae-лар белгілі бір әскер түрлеріне немесе санаттарына берілді; мысалы, қабырға күзетшілері тек велиттерден таңдалды. Сарбаздар уақытша немесе толыққанды босатылуы мүмкін: иммундар. Мысалы, триарийлер хастатилердің curae-ынан босатылған. Жылдық міндет уақыт кезеңдеріне бөлінді, әдетте бір немесе екі ай, олар манипулалар немесе жүздіктер сияқты бөлімдерге берілді. Олар міндетті кім және қашан орындайтыны туралы әрқашан келісуге құқылы болды. Curae-ның ең көп таралған түрі – күндізгі эккубиялар және түнгі вигилялар деп аталатын күзетшілік бекеттері. Қабырғадағы бекеттер – президиялар, қақпалардағы бекеттер – кустодиялар, қақпа алдындағы алдын ала орналасқан бекеттер – станциялар. Сонымен қатар, арнайы күзетшілер мен тапсырмалар да болды. Әдетте, бір бекетті төрт адам толтыратын, олардың бірі күзетші, ал қалғаны жағдай туғанға дейін немесе күзетшілікке кезегі келгенге дейін демалып отыратын. Бұған принциптерді сақтау, тазалау және күтіп ұстау кірді. Олар әр трибунның жатын бөлмесін күзетіп, күтіп ұстады. Әрбір кавалериялық турманың жылқысын бағып күтім жасады. Преториумды күзетті.

Conducted in parallel with the ordinary activities was "the duty", the official chores required by the camp under strict military discipline. The Legate was ultimately responsible for them as he was for the entire camp, but he delegated the duty to a tribune chosen as officer of the day. The line Tribunes were commanders of Cohortes and were approximately the equivalent of colonels. The six tribunes were divided into units of two, with each unit being responsible for filling the position of officer of the day for two months. The two men of a unit decided among themselves who would take what day. They could alternate days or each take a month. One filled in for the other in case of illness. On his day, the tribune effectively commanded the camp and was even respected as such by the Legate. The equivalent concept of the duties performed in modern camps is roughly the detail. The responsibilities (curae) of the many kinds of detail were distributed to the men by all the methods considered fair and democratic: lot, rotation and negotiation. Certain kinds of cura were assigned certain classes or types of troops; for example, wall sentries were chosen only from Velites. Soldiers could be temporarily or permanently exempted: the immunes. For example, a Triarius was immunis from the curae of the Hastati. The duty year was divided into time slices, typically one or two months, which were apportioned to units, typically maniples or centuries. They were always allowed to negotiate who took the duty and when. The most common kind of cura were the posts of the sentinels, called the excubiae by day and the vigilae at night. Wall posts were praesidia, gate posts, custodiae, advance positions before the gates, stationes. In addition were special guards and details. One post was typically filled by four men, one sentinel and the others at ease until a situation arose or it was their turn to be sentinel. Some of the details were:
guarding, cleaning and maintaining the principia. guarding and maintaining the quarters of each tribune. tending the horses of each cavalry turma. guarding the praetorium.

Негізгі дереккөздер

(Латын мәтіні.) Билл Тайердің Polybius сайтындағы веб-жарияланым. XXIV легион веб-сайты. Латын және ағылшын тілдеріндегі таңдамалы мәтіндер абзац бойынша берілген. Аудармашысы белгісіз. Бірінші және үшінші кітаптар ғана. Белгісіз редактор аударманы "қазіргі тілге сәйкес" ету үшін өзгерткен және мәтінді қысқартқан. Кіруге субтитр арқылы қол жеткізіледі. Іздеу тек бөлім ішінде ғана мүмкін.

Жалпы

Сөздікке сілтемелер. Ұлыбританиядағы римдіктер, әскери терминдер сөздігі. Бір мағынаны білдіретін латын және грек терминдері де қосылған.

Қалдықтар мен бекіністер

. Мақала Билл Тайердің LacusCurtius сайтында қайта жарияланды, оның Смит сілтеме келтірген ежелгі мәтіндерге тікелей сілтеме жасау мүмкіндігінің артықшылығы бар.