Кіріспе

1994 жылғы американдық телефильм

"Ескертпесіз" (сондай-ақ "13 шілде" деп те аталады) – Роберт Искоувтың режиссерлік жұмысы. Фильмде нақты репортерлердің Солтүстік жарты шарға үш метеор сынығының құлауы туралы соңғы жаңалықтарды беру оқиғасы көрсетіледі. Алғашқы рет 1994 жылғы 30 қазанда CBS телеарнасында көрсетілді және репортерлердің тікелей репортаждарымен толыққандай жаңалықтар оқиғасы сияқты ұсынылған. Атқарушы продюсері – Дэвид Л. Вулпер, ол 1960 жылдан бері көптеген құжаттық фильмдер түсірген. Фильм Орсон Уэллстің 1938 жылғы "Әлемдер соғысы" радио хабарламасынан үлкен әсер алды, бірақ дәл сол хабарлама сияқты, "Ескертпесіз" бүкіл елде үлкен қылықты тудырды.

Сюжет

Лони Андерсонның "Ескертпесіз" атты детективтік фильмінің көрсетілімі үш жер сілкінісі туралы жедел хабарламамен тоқтатылады, олардың бірі Вайоминг штатындағы Thunder Basin National Grassland аймағында тіркелген. Фильм жалғасады, бірақ бірнеше сәттен кейін Сандер Ванокур мен доктор Кэролайн Яффе басқаратын репортажбен АҚШ-қа Хэллоуин түнінде метеориттің құлауы туралы хабар таратылады. Тағы да құлаулар Францияның оңтүстігінде және Қытайдағы Гоби шөлінің шұғылалы аймағында тіркелді. Вайоминг пен Франциядағы құлау орындарында жалғыз аман қалғандар табылды – сәйкесінше, қыз бен жас жігіт. Қыз жүздеген шақырым қашықтықтағы қаладан жоғалып кеткені туралы хабарланған. Екеуі де ауыр күйік шағып, сөйлеуі түсініксіз. Үш құлау орнынан құлақ тұндыратын радиосигнал тарала бастайды, ол құлау аймағына жақын ендіктерде ұшатын ұшақтардың жұмысын тоқтатады. Солтүстік полюске қарай тағы бір ірі нысан жылжып бара жатыр. АҚШ әлемдік көшбасшылар мен ғалымдардың наразылығына қарамастан, бірнеше ұшақты нысанды ұшырып түсіруге және оны ядролық қарумен жоюға бұйырады. Ірі нысанды жою сәтті аяқталады, бірақ шабуылдаушы ұшақтар нысанның жойылуына аз уақыт қалғанда таратылған тағы бір радиосигналдың салдарынан құлайды. Құлауды зерткен ғалым, доктор Аврам Мандель, Хьюстон қаласындағы НАСА-ның Джонсон ғарыш орталығына F-16 ұшағымен жеткізіледі, онда журналистерге соңғы оқиға туралы мәлімдеме жасалады. Ол құлаулардың шын мәнінде белгілі бір түрдің алғашқы байланыс әрекеті болғанын және Жер оның ізін қуып келген көлікті жойлап, соғыс жариялағанын анықтады. Басқа да жұмбақтар орын алады. Бір күні Вайоминг штатындағы Фейт қаласының халқы, дінге берілген қауымның мекені, із-түзсіз жоғалып кетеді. Доктор Мандельдің қорқынышы расталғанда, ол жақын арада Вашингтон, Мәскеу және Пекин қалаларына – ядролық соғыс жүргізуге қабілетті үш елдің астаналарына, ені екі миль болатын тағы үш нысан құлайтынын мәлімдейді. Алғашқы құлаудан аман қалғандар Жан Пол Шунар және Кимберли Гастингс болып анықталды. Олар жарақатынан көз жұмады. Үш нысанды тоқтату үшін ядролық қарулар ұшырылады, олар сәтті жойылады. Ғалымдар ақыры Шунар мен Гастингстің сөйлегенін түсіндіреді. Олардың әрқайсысы бір хабардың бөлігін айтады. Бірге қосылғанда, бұл хабар Voyager 2 ғарыш кемесінде сақталған БҰҰ Бас хатшысының арнайы жазбасынан алынған сөздердің қайталануы болып шығады. Сәтке дейін НАСА Жерге қарай келе жатқан жүздеген астероидті анықтайды. Ванкур мен Яффи әлем бойынша қалалар мен елдердің жойылып жатқаны туралы хабарларды естігенде, Ванкур Уильям Шекспирдің сөзін келтіреді: "Кінә, қымбатты Брут, жұлдыздарымызда емес, өзімізде". Содан кейін дүрбілеу естіліп, экранда қарбалас пайда болады.

Өндіріс

Фильм "үрделген уақытты" (яғни, бір сағат айырмасымен орын алған оқиғалар шындығында бірнеше минуттың арасында болатын) және басқа да повествование тәсілдерін қолданды, осы арқылы назарлы көрермендерге бұл оқиғаның шындық емес екенін көрсетуге тырысты, соның ішінде фильм шығуға үш ай бұрын өткен G7 саммиті туралы айту да осы мақсатта болды. Бұл, танымал актриса Джейн Качмарек пен бірқатар басқа белгілі актерлердің (Жұлдызды жол: Келесі ұрпақтан қонақ актер Джон де Ланси репортер рөлінде және Филип Бейкер Холл ғарыш станциясының дәрігері ретінде) қосымша рөлдерде тартылуымен бірге, көрсетіліп жатқан оқиғаның нақты болып жатқанына қатысты алаңдаушылықты басуға көмектеседі деп күтілді. Фильмде Сандер Ванокурмен сұхбаттасқан ғылым жазушысы Рон Канада бұрын 1970-ші жылдары Балтимор және Вашингтон қалаларындағы телеарналарда жаңалықтар тілшісі болып жұмыс істеген, кейін актер болған. Дегенмен, танымал (бірақ зейнеткерліктегі) жаңалықтар оқушысы Ванокур мен танымал журналист Бри Уокердің (бұрын Лос-Анджелестегі CBS O&O станциясы KCBS TV-де жұмыс істеген) өздерін бейнелейтін басты рөлдерде, сондай-ақ танымал автор Артур Кларкпен жасалған құпия сұхбат, әлі де кейбір көрермендерді күдікке түсірді.

Эфир

Фильмді эфирге шығару кезінде CBS телеканалы жарнамалық үзілістерде фильмнің толығымен ойдан шығарылғанын және оқиғалардың шын мәнінде болмағанын ескертетін хабарламалар көрсетті. Кейбір CBS филиалдары, мысалы Хьюстон қаласындағы KHOU телеарнасы, осындай ескертулерді жаңалықтар таспасы арқылы эфирде көрсетті. Продюсерлер CBS News телеканалының нақты графикасын пайдаланып, оқиғаның шындыққа ұқсас сезімін күшейтуге тырысты (бірақ телеэкран контурындағы шар түріндегі басқа желі логотипін қолданды), бірақ бұл оқиғаларға байланысты наразылық тудырды. Арканзас штатының Форт-Смит қаласындағы CBS филиалы (KFSM TV) оқиғаға қатысты ондаған қоңырау алғанын және оның шындыққа сәйкес келіп-келмейтінін сұрағанын хабарлады. Аймақтағы ABC, Fox және NBC телеарналарына (сәйкесінше KHBS, KPBI және KPOM TV) да шағымдар келіп түсті, олар CBS телеканалымен бірге неге осы оқиғаны көрсетпегенін сұрады. Детройт, Мичиган және Сан-Диего, Калифорния сияқты бірнеше басқа қалалардағы жергілікті CBS филиалдары (сәйкесінше WJBK, ол алты аптадан кейін Fox телеканалына өтті, және KFMB TV) бұл телефильмді көрсетуден бас тартты. Кейбіреулер CBS телеканалын фильмді балалардың "төңкеріп алу немесе емделу" акциясы кезінде көрсеткені үшін жауапсыздыққа айыптады (дегенмен фильм Хэллоуинге дейін бір күн бұрын көрсетілді). Шындығында, фильм оқиғасы 31 қазанда өтеді, ал 1938 жылғы Орсон Уэллстің "Әлемдер соғысы" радиохабарынан (ол да 30 қазанда эфирге шыққан) кейін көптеген адамдарды осындай өндіріске сендірген оқиғалардың саны өте аз болды. Фильм Уэллстің хабарынан бір локацияны алды. Уэллс өзінің әңгімесінде марсиандардың алғашқы қону орны ретінде Нью-Джерси штатындағы Гроверс-Милл ауылын пайдаланды. "Without Warning" фильмі Уэллстің хабарына құрмет ретінде Вайоминг штатындағы Гроверс-Милл деген ойдан шығарылған қаланы пайдаланады, ал түпнұсқа хабардан бұрын "Әлемдер соғысы" хабарына сілтеме жасайтын қысқаша кіріспе көрсетілді, онда баяндаушы көрсетіліп жатқан фильмнің ойдан шығарылған екенін және сол рухта ұсынылатынын қайталады.

Басқа басылымдар мен үйдегі медиа

Фильм 2003 жылдың 8 шілдесінде DVD форматында шықты, CBS телеарнасындағы тұңғыш және жалғыз көрсетілімінен кейін шамамен тоғыз жыл өткен соң.