Кіріспе

Симптомсыз жұқтырған организм – патогенмен зарарланған, бірақ ешқандай белгілері жоқ ағза. Симптомсыз тасымалдаушы – патогенмен зарарланған, бірақ ешқандай белгісі немесе симптомдары жоқ адам немесе басқа ағза. Патогенге зиян келмегенімен, тасымалдаушылар оны басқаларға жұқтыра алады немесе аурудың кейінгі сатыларында симптомдар дамуы мүмкін. Симптомсыз тасымалдаушылар тиф, ВИЧ, C. difficile, тұмау, холера, туберкулез және COVID-19 сияқты кең таралған жұқпалы аурулардың таралуында маңызды рөл атқарады, бірақ соңғысы зерттелген пациенттердің төрттен бірінен астамында "күшті Т-жасушалық иммунитетімен" байланысты. Ауруды тасымалдау механизмі әлі толық анықталмаған, бірақ зерттеушілер кейбір патогендердің адам организмінде белгілі бір кезеңге дейін қалай белсенділігін жоғалтатынын түсінуге жақын. Симптомсыз ауру тасымалдаушыларды жақсы түсіну медицина және халық денсаулығы салалары үшін маңызды, себебі олар кең таралған жұқпалы аурулардың таралуын азайтуға жұмыс істейді.

Симптомсыз тасымалдаушылардың түрлері

Симптомсыз тасымалдаушыларды олардың қазіргі ауру күйі бойынша жіктеуге болады. Егер адам инфекция жұқтырғаннан кейін, бірақ симптомдар пайда болмас бұрын патогендерді таратса, ол инкубациялық тасымалдаушы деп аталады. Адамдар аурудан кейін де ауруды таратуға қабілетті. Әдетте, өзінің аурудан жазылғанын ойлайтын бұл адамдар сауығып келе жатқан тасымалдаушылар деп белгіленеді. Гепатит және полиомиелит сияқты вирустық аурулар көбінесе осылай таралады. "Денсау тасымалдаушылар" ешқашан аурудың белгілерін көрсетпейді, бірақ басқаларды жұқтыра алады және көбінесе "классикалық" симптомсыз тасымалдаушылар деп есептеледі. Зерттеушілер қоғамдық денсаулық сақтауға қатысты тиімді шараларды анықтау үшін инфекцияның таралу жолдарын жақсырақ болжауға ниетті. Мысалы, симптомсыз аурудың төмен көрсеткіші белгілі болған жағдайда симптомды жағдайларға қадағалау күшейтілуі мүмкін, ал симптомсыз аурудың жоғары көрсеткіші саяхаттарға шектеу қою және міндетті карантин сияқты қатаң шараларға алып келуі мүмкін, себебі инфекциялық, симптомсыз жағдайлардың саны белгісіз болады.

Сальмонелланы пайдаланатын биологиялық механизм

Көптеген ғылыми жарияланымдар сальмонелланың иммундық жасушаларда қалай тірі қалатынын және ауруды одан әрі тарату үшін олардың метаболизмін қалай өзгертетінін көрсетті. Бактерия шабуылдайтын жасушалардан қабыну реакциясын күткеннің орнына, оларды қабынуға қарсы макрофагқа айналдырады, бұл олардың тірі қалуы үшін ең қолайлы жағдайларды жасайды. Бас ғалым Денис Монактың сөздерімен айтқанда: "Қабыну макрофагтары инфекцияға осал емес, бірақ S. typhimurium макрофагқа жұққаннан кейін қабынуға қарсы типте анағұрлым жақсы көбейе алады". Әйелдер арасында бактериурия қаупі жас өскен сайын артады. Есхерихия коли несеп талдауында ең көп кездесетін микроорганизм, алайда, потенциалды жұқпалы микроорганизмдердің спектрі кең және Enterobacteriaceae, Pseudomonas aeruginosa, Enterococcus түрлері және В тобы стрептококкісі сияқтылар кіруі мүмкін. Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер мен сапаны қамтамасыз ету агенттігі скрининг жөніндегі ұсыныстар жинағын жариялады, сондай-ақ бактериурия механизмі туралы түсініктер берді.

Тиф ауруы

Құршақ ауруы – Salmonella enterica ser. Typhi бактериясынан туындайтын ауру. Адам бұл инфекцияны қауіпті тағамдар мен сусынды тұтыну арқылы немесе жұққан адам дайындаған тағамдар мен сусынды ішу арқылы жұқтыруы мүмкін. Бұл инфекциядан жазылған адамдардың дене жасушаларында бактериялар сақталуы мүмкін, сондықтан олар симптомдарсыз бактерия тасымалдаушысы болады.

Тифтік Мэри

Мэри Маллон, "Тиф Мэри" деп белгілі болған, Salmonella enterica serovar typhi бактериясының симптомсыз тасымалдаушысы еді, ол қызба тайфус ауруын қоздыратын агент. Ол 1800-жылдардың соңында Нью-Йорк қаласында бірнеше отбасылар мен әскерлерге аспаз болған, және Денсаулық сақтау департаменті оған байланысты бірнеше қызба тайфус жағдайларын анықтаған. Ол кезде ауруды жоюға мүмкіндік болмады, және ол негізінен фекальды-ауыздық жолмен тарады. Мэри Маллонның жұқтыру қаупі, оның тамақ дайындау және өңдеумен байланысты жұмыстармен айналысуынан туындады деп есептелді. Нью-Йорк қаласының денсаулық сақтау органдары бастапқыда оны карантинге жатқызудың орнына, осындай жұмыстардан шектеуге тырысты. Ол бұған бағынбағандықтан, Денсаулық сақтау комиссиясы оны Манхэттенді қоршап тұрған аралдардың бірінде карантинге алуға бұйрық берді. Ол өмірінің соңына дейін сол жерде болды. Денсаулыққа жарамды көрінгенімен, Солтүстік Бауыр аралында карантинге алынар алдында шамамен 50 адамға жұқтырған деп есептеледі. Ғалымдар Salmonella typhi бактериясымен жұқтырған адамдардың 1-6% Мэри сияқты созылмалы, симптомсыз тасымалдаушылар болатынын шамалайды. Жұмыс иесінде симптомдар байқалмаса да, вирус басқаларға тарауы мүмкін. Инфекцияның осы инкубациялық кезеңнен кейін симптомдар пайда болуы да мүмкін. Симптомдары бар немесе жоқ, мүмкіндік инфекциялары әлсізделген иммундық жүйені пайдаланып, қосымша асқынуларға әкелуі мүмкін.

Эпштейн- Барр вирусы

Көптеген адамдар Эпштейн-Барр вирусы (EBV) сияқты тұрақты вирустармен жұғады, ол герпес вирустары отбасының мүшесі болып табылады. Зерттеулер көрсеткендей, ересектердің шамамен 95%-ы EBV-ға қарсы антиденелерге ие, яғни олар өмірінде бір рет вируспен жұққан.

Clostridioides difficile (қателі құрттар)

Clostridioides difficile симптомсыз тасымалдаушылар арқылы да таралатыны көрсетілген, және бұл үй жағдайында күтім көрсетуде маңызды мәселелер тудырады.

Хламидия

Хламидия – ерлер мен әйелдерге әсер ететін ЖҚТ, көптеген адамдарда ешқандай белгісіз өтуі мүмкін. Инфекцияның көзге көрінетін ешқандай белгісі болмаса да, ол көбелек органдарын зақымдауы мүмкін. Егер инфекция ұзақ уақытқа дейін анықталмаса, жұқтырған адамдарда жамбас аймағының қабыну ауруы (ЖҚА) даму қаупі артады. Хламидия сияқты, ЖҚА да симптомсыз өтуі мүмкін.

Полиомиелит

Полиомиелит вирусын көрінетін белгісіз тасымалдаушыларының (созылмалы бөліп шығарушылар деп аталады) шағын саны, Sabin вакцинасымен алғаш танысқаннан кейін жылдар бойы (немесе тіпті ондаған жылдар) белсенді вирусты өндіруді жалғастырады. Бұл вирусты тасымалдаушылар әдейілеместен әлсіретілген вирусты таратып, басқаларды иммундап, контактілік иммунитет қалыптастыруға мүмкіндік береді; алайда, иммундық жүйесі нашарлаған кейбір ересектер жақында вакцина салынған балалармен байланысқа түсу нәтижесінде сал параличті полиомиелитке шалдыққан. Жынысты вирусты тасымалдаушылар полиомиелитті таратып, полиомиелитті жоюды одан да қиындатады.

Туберкулез

Туберкулез – бұл көбінесе Mycobacterium tuberculosis (MTB) бактериясынан туындайтын жұқпалы ауру. Туберкулез көбінесе өкпеге әсер етеді, бірақ организмнің басқа да аймақтарына таралуы мүмкін. Белсенді немесе белгілі бір көріністегі туберкулез адамнан адамға жөтел немесе ұстама кезінде ауаға таралатын бактерия споралары арқылы жұғады. Кейбір адамдар туберкулез микобактериясымен зарарға ұшыраса да, ешқандай белгіні көрсетпейді. Бұл жасырын туберкулез деп аталады, және ол жұқпалы болмаса да, қоғамдық денсаулық сақтау үшін маңызды мәселе болып табылады, себебі жасырын туберкулез диагнозы қойылғандардың шамамен 10%-ы белсенді (және жұқпалы) ауруға шалдығуы мүмкін.