Кіріспе

Христиан дінінің ілімдерін жүйелі, салауатты және үйлесімді түрде баяндау. Жүйелі теология, немесе жүйелік теология – христиан дінінің ілімдерін жүйелі, салауатты және үйлесімді түрде баяндайтын христиан теологиясының саласы. Ол Киелі кітаптың белгілі тақырыптар туралы не үйрететіні, сондай-ақ Құдай және оның әлемі туралы не шын екені сияқты мәселелерді қарастырады. Ол сонымен қатар Киелі кітапты зерттеу, шіркеу тарихы, Киелі кітаптық және тарихи теология негізінде құрылады. Жүйелі теология өз жүйелі міндеттерін конструктивті теология, догматика, этика, апологетика және дін философиясы сияқты басқа салалармен бөліседі.

Әдіс

Киелі кітап теологиясынан шамалы ерекшеленетін әдістемелік дәстүрі бар жүйелі теология, христиан дінінің негізгі қасиетті мәтіндеріне сүйенді, сонымен бірге христиан ілімінің тарих барысындағы дамуын, әсіресе философия, этика, әлеуметтік және табиғат ғылымдары арқылы зерттейді. Киелі кітап мәтіндерін пайдалана отырып, ол барлық жазбаларды салыстырып, байланыстыруға тырысады, нәтижесінде белгілі бір мәселелер бойынша Киелі кітаптың толық көлемінде айтылғандарды жүйелендіріп баяндауға мүмкіндік береді. Христиандық дәстүрлердің (интеллектуалдық және шіркеулік) әрқайсысы жүйелі теологияға өзгеше көзқараспен келеді, бұл а) жүйені дамыту әдісіне, б) теологияның міндетін түсінуге, в) жүйеге енгізілген ілімдерге және д) осы ілімдердің ретіне әсер етеді. Мұндай алуандылыққа қарамастан, жүйелі теология деп аталатын еңбектер көбінесе аянмен басталып, эсхатологиямен аяқталады. Шындыққа бағытталғандықтан, жүйелі теология заманауи әлеммен байланыс құруға және оның мәселелерін шешуге бағытталған. Осы саланы зерттеген авторлар көп, мысалы, Чарльз Гор, Джон Уолворд, Линдси Дьюар және Чарльз Муль сияқтылар. Осы теологтардың құраған жүйесінде, алдымен Киелі кітап материалдарына қарастырылғаннан кейін, ілімнің Киелі кітаптан кейінгі тарихына шолу жасалады. Бұл процесс қазіргі заманғы мәселелерге қатысты қолданулармен аяқталады.

Тарих

Түрлі христиандық идеяларды және христиандыққа қатысты ұғымдарды, соның ішінде Киелі кітаптың әртүрлі тақырыптары мен тақырыптарын бір, үйлесімді және жақсы реттелген тұжырымдамаға енгізу және біріктіру салыстырмалы түрде кеш даму болып табылады. Шығыс православиесінде ертедегі мысал ретінде Дамаскілік Иоаннның VIII ғасырдағы "Православтық сенімнің түсіндірмесі" еңбегі келтіріледі, онда ол Шығыс теологиялық дәстүрінің классикалық мәтіндерінің теологиясын ретке келтіруге және үйлесімділігін көрсетуге тырысады. Батыста Петр Ломбардтың XII ғасырдағы "Сензенциялар" еңбегі, онда ол шіркеу әкелерінің көптеген цитаталарын тақырып бойынша жинақтады, ортағасырлық схоластикалық дәстүрдің негізіне айналды. Томас Аквиннің "Summa Theologiae" еңбегі осы схоластикалық дәстүрді ең жақсы көрсетеді. Христиан теологиясының тақырыптық, реттелген баяндауының лютерандық схоластикалық дәстүрі 16 ғасырда Филипп Меланхтонның "Loci Communes" еңбегі арқылы пайда болды, ал оған Джон Кальвиннің "Христиан дінінің негіздері" еңбегімен мысал келтірілген кальвинистік схоластицизм қарсы қойылды. XIX ғасырда, негізінен протестанттық топтарда, христиан ілімінің бір немесе бірнеше негізгі аксиомаларға негізделген, біркелкі жүйе құрайтынын көрсетуге тырысатын жүйелі теологияның жаңа түрі пайда болды. Мұндай теологиялар көбінесе аксиомамен немесе аксиомалармен сәйкес болу үшін дәстүрлі сенімдерді күрт қысқарту және қайта түсіндіруді қамтиды. Мысалы, Фридрих Даниэль Эрнст Шлейермакер 1820 жылдары "Der christliche Glaube nach den Grundsätzen der evangelischen Kirche" (Евангелиялық шіркеудің қағидаларына сәйкес христиан сенімі) еңбегін жариялады, онда негізгі идея – адамзат арасындағы әмбебап сезім немесе сана, кейде жасырын, кейде айқын түрде "абсолютті тәуелділік" болып табылады.

Ресурстар

Барт, Карл (1956–1975). Діннің догматикасы. (он үш том) Эдинбург: T&T Clark. Беркхоф, Хендрикус (1979). Христиандық сенім: сенімді зерттеуге кіріспе. Гранд-Рапидс: Eerdmans. Беркхоф, Луис (1996). Жүйелі теология. Гранд-Рапидс: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
Блоэш, Дональд Г. (2002–2004). Христиандық негіздер (жеті том). InterVarsity Press.
Кальвин, Жан (1559). Христиан дінінің институттары. Шафер, Льюис Сперри (1948). Жүйелі теология. Гранд-Рапидс: Kregel.
Хемниц, Мартин (1591). Теологиялық орындар. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1989. Эриксон, Миллард (1998). Христиандық теология (2-ші басылым). Гранд-Рапидс: Baker, 1998. Фрейм, Джон. Иеліктің теологиясы.
Фрухтенбаум, Арнольд (1989). Израиль тану: Жүйелі теологиядағы жоғалған буын. Тюстин, Калифорния: Ariel Ministries.
Фрухтенбаум, Арнольд (1998). Мәсіхшіл Христология. Тюстин, Калифорния: Ariel Ministries.
Гейслер, Норман Л. (2002–2004). Жүйелі теология (төрт том). Миннеаполис: Bethany House. Гренц, Стэнли Дж. (1994). Құдай қауымы үшін теология. Гранд-Рапидс: Eerdmans. Грайдер, Дж. Кеннет (1994). Уэслиандық қасиеттілік теологиясы.
Грудэм, Уэйн (1995). Жүйелі теология. Zondervan. Ходж, Чарльз (1960). Жүйелі теология. Гранд-Рапидс: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
Дженсон, Роберт В. (1997–1999). Жүйелі теология. Оксфорд: Oxford University Press. Меланхтон, Филипп (1543). Ортақ орындар. Сент-Луис: Concordia Publishing House, 1992. Майли, Джон. Жүйелі теология. 1892. Ньюлендс, Джордж (1994). Құдайға христиандық тұрғысынан қарау. Эдинбург: T&T Clark. Оден, Томас К. (1987–1992). Жүйелі теология (3 том). Пейбоди, Массачусетс: Prince Press. Панненберг, Вольфхарт (1988–1993). Жүйелі теология. Гранд-Рапидс: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
Пипер, Фрэнсис (1917–1924). Христиандық догматикасы. Сент-Луис: Concordia Publishing House. Реймонд, Роберт Л. (1998). Христиандық сенімнің жаңа жүйелі теологиясы (2-ші басылым). Word Publishing. Шлейермахер, Фридрих (1928). Христиандық сенім. Эдинбург: T&T Clark. Гиппоның әулиесі Августин (354–430). Құдай қаласы.
Тиелике, Гельмут (1974–1982). Евангелиелік сенім. Эдинбург: T&T Clark. Тейсен, Генри К. (1949). Жүйелі теология. Гранд-Рапидс: William B. Eerdmans Publishing Co.
Тиллих, Пол. Жүйелі теология. (3 том). Турретин, Франциск (3 бөлім, 1679–1685). Эленктикалық теология институттары. Ван Тил, Корнелиус (1974). Жүйелі теологияға кіріспе. P & R Press. Уотсон, Ричард. Теологиялық институттар. 1823. Вебер, Отто. (1981–1983). Догматика негіздері. Гранд-Рапидс: Eerdmans.